Dattatreya Yogashastra .. दत्तात्रेय योग शास्त्र.. नृसिंहरूपिणे चिदात्मने सुखस्वरूपिणे | पदैः त्रिभिः तदादिभिः निरूपिताय वै नमः || १|| सांकृतिः मुनिवर्यो असौ भूतये योगलिप्सया | भुवं सर्वां परिभ्रान्यन्नैमिषारण्यमाप्तवान् || २|| सुगन्धिनानाकुसुमैः स्वादुसत्फलसंयुतैः | शाखिभिः सहितं पुण्यं जलकासारमण्डितम् || ३|| सः मुनिः विचरस्तत्र ददर्शाम्रतरोः अधः | वेदिकायां समासीनं दत्तात्रेयं महामुनिम् || ४|| बद्धपद्मासनासीनं नासाग्रार्पितया दृशा | ऊरुमध्यगतोत्तानपाणियुग्मेन शोभितम् || ५|| ततः प्रणम्याखिलं दत्तात्रेयं महामुनिम् | तत् शिष्यैः सह तत्रैव सम्मुखश्चोपविष्टवान् || ६|| तदैव सः मुनिः योगात् विरम्य स्वपुरः स्थितम् | उवाच सांकृतिं प्रितिपूर्वकं स्वागतं वचः || ७|| सांकृते कथय त्वं मां किमुद्दिश्येहागतः | इति पृष्टस्तु सः प्राह योगं ज्ञातुमिहागतः || ८|| योगो हि बहुधा ब्रह्मन्तत्सर्वं कतयामि ते | मन्त्रयोगो लयश्चैव हठयोगस्तथैव च | रजयोगश्चतुर्थः स्यात्योगानामुत्तमस्तु सः || ९|| आरम्भश्च घटश्चैव तथा परिचयः स्मृतः | निष्पत्तिश्चेत्यवस्था च चतुर्थी परिकल्पिता | एतेषां विस्तरं वक्ष्ये यदि त्वं श्रोतुमिच्छसि || १०|| अङ्गेषु मातृका पूर्वं मन्त्रं जपन् सुधीः | य कचनाभिसिद्धयै स्यात् मन्त्रयोगः स कथ्यते || ११|| मृदुः तस्याधिकारी स्याद्द्वादशाब्दैः तु साधनात् | प्रायेण लभते ज्ञानं सिद्धिश्चैवाणिमादिकाः || १२|| अल्पबुद्धिः इमं योगं सेवते साधकाधमः | मन्त्रयोगो ह्ययं प्रोक्तो योगानामधमस्तु सः || १३|| लययोगश्चित्तलयः संकेतैः तु प्रजायते | आदिनाथेन संकेता अष्टकोटि प्रकीर्त्तिताः || १४|| सांकृतिरुवाच - - भगवन्नादिनाथः सः किं रूपः कः सः उच्यताम् | दत्तात्रेय उवाच - - महादेवस्य नामान्यादिनाथादिकान्यपि | शिवेश्वरश्च देवोऽसौ लीलया व्यचरत्प्रभुः || १५|| श्रीकण्ठपर्वते गौर्या सह प्रमथनायकान् | हिमाक्षपर्वते चैवकदलीवनगोचरे || १६|| गिरिकूटे चित्रकूटे सुपादपयुते गिरौ | कृपयैकैकसंकेतं शंकरः प्राह तत्र तान् || १७|| तानि सर्वाणि वक्तुं तु न हि शक्नोमि विस्तरात् | कानिचित्कथयिष्यामि सहजाभ्यासवत्सुखम् || १८|| तिष्ठन् गच्छन्स्वपन्भुञ्जन्ध्यायन्शून्यमहर्निशम् | अयमेको हि संकेतः आदिनाथेन भाषितः || १९|| नासाग्रदृष्टिमात्रेण ह्यपरः परिकीर्तितः | शिरस्पश्चाच्च भागस्य ध्यानं मृत्युं जयेत् परम् || २०|| भ्रूमध्यदृष्टिमात्रेण परः संकेतः उच्यते | ललाते भ्रूतले यश्चोत्तमः सः प्रकीत्तितः || २१|| सव्यदक्षिणपादस्याङ्गुष्टे लयमुत्तमम् | उत्तानशववत्भूमौ शयनं चोक्तमुतमम् || २२|| शिथिलो निर्जने देशे कुर्याच्चेत्सिद्धिमाप्नुयात् | एवं च बहु संकेतान् कथयामास शङ्करः || २३|| संकेतैः बहुभिश्चान्यैः यस्य चित्तलयो भवेत् | स एव लययोगः स्यात् कर्मयोगं ततः शृणुः || २४|| यमश्च नियमश्चैवासनं च ततः परम् | प्राणायामश्चतुथः स्यात् प्रत्याहारस्तु पञ्चमः | ततस्तु धारणा प्रोक्ता ध्यानं सप्तममुच्यते || २५|| समाधिः अष्टमः प्रोक्तः सर्वपुण्यप्रदः | एवमष्टाङ्गयोगं च याज्ञवल्क्यादयो विदुः || २६|| कपिलाद्यास्तु शिष्याश्च हठं कुयुस्ततो यथा | तद्यथा च महामुद्रा महाबन्धस्तथैव च || २७|| ततः स्यात्खेचरीमुद्र बन्धो जालन्धरः तथा | उड्डियाणं मूलबन्धो विपरीतकरणी तथा || २८|| वज्रोलिः अमरोलिश्च सहजोलिस्त्रिधा मता | एतेषां लक्षणं वक्ष्ये कर्त्ताव्यं च विशेषतः || २९|| यमाः ये दशः संप्रोक्ताः ऋषिभिः तत्त्वदर्शिभिः | लघ्वाहारस्तु तेष्वेको मुख्यो भवति नापरे | अहिंसा नियमेष्वेका मुख्या भवति नापरे || ३०|| चतुरशीतिलक्षेष्वासनेष्वुत्तमं शृणु | आदिनाथेन संप्रोक्तं यदासनमिहोच्यते || ३१|| उत्तानौ चरणौ कृत्वोरूसंस्थौ प्रयलतः | उरू मध्ये तथोत्तानौ पाणी कृत्वा ततो दृशौ || ३२|| नासाग्रे विन्यसेद्राजद्दन्तमूलं च जिह्वया | उत्तभ्य चिबुकं वक्षः संस्थाप्य पवनं शनैः || ३३|| यथाशक्ति समाकृष्य पूरयेदुदरं शनैः | यथाशक्त्येव पश्चात्तु रेचयेत्पवनं शनैः || ३४|| इदं पद्मासनं प्रोक्तं सर्वव्याधिविनाशनम् | दुर्लभं येन केनापि धिमता लभ्यते भुवि || ३५|| सांस्कृते शृणु सत्त्वस्थो योगाभ्यासक्रमं यथा | वक्ष्यमाणं प्रयत्नेन योगिनां सर्वलक्षणैः || ३६|| युव अवस्थोऽपि वृद्धो वा व्याधितो वा शनैः शनैः | अभ्यासात्सिद्धिमाप्नोति योगे सर्वोऽप्यतन्द्रितः || ३७|| ब्राह्मणः श्रमणो वा बौद्धो वाप्यार्हतोऽथवा | कापालिको वा चार्वाकः श्रद्धया सहितः सुधीः | योगाभ्यासोऽतो नित्यं सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् || ३८|| क्रियायुक्तस्य सिद्धिः स्यादक्रियस्य कथं भवेत् | न शास्त्रपाठमात्रेण काचित्सिद्धिः प्रजायते || ३९|| मुण्डितो दण्डधारी वा काषायवसनोऽपि वा | नारायणवदो वापि जटिलो मस्मलेपनः || ४०|| नमः शिवायवाची वा बाह्यार्चा पूजकोऽपि वा | द्वादशस्थानपूजो वा बह्यवत्सलभाषितम् | क्रियाहीनोऽथवा कूरः कथं सिद्धिमवाप्नुयात् || ४१|| न वेषधारणं सिद्धेः कारणं न च तत्तथा | कृपैव कारणं सिद्धेः सत्यमेव तु सांकृते || ४२|| शिश्नोदरार्थं योगस्य कथया वेषधारिणः | अनुष्ठानविहीनाः तु वङ्चयन्ति जनान् किल || ४३|| उच्चावचैः विप्रलंभैः यतन्ते कुशलाः नराः | योगिनो वयमित्येवं मूढाः भोगपरायणाः || ४४|| शनैर्तथाविधान् ज्ञात्वा योगाभ्यासविवर्जिताम् | कृतार्थान्वचनैरेव वर्जयेद्वेषधारिणः || ४५|| एते तु विघ्नभूत्तास्ते योगाभ्यासस्य सर्वदा | वर्जयेत्तान् प्रयत्नेनेदृशी सिद्ध्दा क्रिया || ४६|| प्रथमाभ्यासकाले तु प्रवेशस्तु महामुने | आलस्यं प्रथमे विघ्नः द्वितीयस्तु प्रकत्थनम् | पूर्वोक्तधूर्त्तगोष्ठी च तृतीयो मन्त्रसाधनम् || ४७|| चतुर्थो धातुवादः स्यात्पङ्चमः खाद्यवादकम् | एवं च बहवो दृष्टाः मृगतृष्णाः समाः मुनेः || ४८|| स्थिरासनस्य जायन्ते तां तु ज्ञात्वा सुधीः त्यजेत् | प्राणायामं ततस्कुर्यात्पद्मासनगतः स्वयम् || ४९|| सुशोभनं मठं कुर्यात्सूक्ष्मद्वारं तु निर्घुणम् | सुष्ठु लिप्तं गोमयेन सुधया वा प्रयत्नतः || ५०|| मत्कुणैः मशकैः भूतैः वर्जितं च प्रयत्नतः | दिने दिने सुसम्मृष्टं सम्मार्जन्या ह्यतन्द्रितः | वासितं च सुगन्धेन धूपितं गुग्गुलादिभिः || ५१|| मलमूत्रादिभिः वर्गैऋअष्टादशभिरेव च | वर्जितं द्वारसम्पन्नम् ... || ५२|| ... वस्त्रं वाजिनमेव वा | नान्यत्रस्तरणासीनः परसंसर्गवर्जितः || ५३|| तस्मिन् स तु समास्तीर्यासनं विस्तृतांशकम् | तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनमन्वितः || ५४|| समकायःप्राञ्जलिश्च प्रणम्य स्वेष्टदेवताम् | ततो दक्षिणहस्तस्याङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् || ५५|| निरुध्य पूरयेद्वायुमिड्या च शनैः शनैः | यथाशक्तिनिरोधेन ततस्कुर्यात्तु कुम्भकम् || ५६|| ततस्त्यजेत्पिङ्गलया शनैः पवनवेगतः | पुनः पिङ्गलयापूर्य पूरयेदुदरं शनैः | यथा त्यजेत्तथा तेन पूरयेदनिरोधतः || ५७|| एवं प्रातः समासीनस्कुर्याद्विंशतिकुम्भकान् | कुम्भकः सहितो नाम सर्वग्रहविवर्जितः || ५८|| एवं मध्याह्नसमये कुर्यात् विंशतिकुम्भकान् | एवं सायं प्रकुर्वीत पुनः विंशतिकुम्भकान् | एवमेवार्धरात्रे अपि कुर्यात् विंशतिकुम्भकान् || ५९|| कुर्वीत रेचपूराभ्यां सहितान् प्रतिवासरम् | सहितो रेचपूराभ्यां तस्मात्सहितकुम्भकः || ६०|| कुर्यादेवं चतुर्वारमनालस्यो दिने दिने | एवं मासत्रयं कुर्यान्नाडीशुद्धिस्ततो भवेत् || ६१|| यदा तु नाडीशुद्धिः स्यात्तदा चिह्नानि बाह्यतः | जायन्ते योगिनो देहे तानि वक्ष्याम्यशेषतः || ६२|| शरीरलघुता दीप्तिः जठराग्निविवर्धनम् | कृशत्वं च शरीरस्य तदा जायेत्तु निश्वतम् || ६३|| तदा वर्ज्यानि वक्ष्यामि योगविघ्नकराणि तु | लवणं सर्षपं चाम्लमुष्णं रूक्षं च तीक्ष्णकम् || ६४|| अतीव भोजनम् त्याज्यं स्त्रीसङ्गमनमेव च | अग्निसेवा तु सन्त्याज्या धूर्त्तगोष्टिश्च सन्त्यजेत् || ६५|| उपायं च प्रवक्ष्यामि क्षिप्रं योगस्य सिद्धये | घृतं क्षीरं च मिष्ठान्नं मिताहरश्च शस्यते || ६६|| पूर्वोक्तकाले कुर्वीत पवनाभ्यासमेव च | ततः परं यथेष्टं तु शक्तिः स्याद्वायुधारणे | यथेष्टं धारणाद्वायोः सिद्धेत्केवलकुम्भकम् || ६७|| केवले कुम्भके सिद्धे रेचपूरकवर्जिते | न तस्य दुर्लभं किञ्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते || ६८|| प्रस्वेदो जायते पूर्वं मर्दनं तेन कारयेत् | ततोऽप्तिधारणाद्वायोः क्रमेणैव शनैः शनैः || ६९|| कम्पो भवति देहस्यासनस्थस्य देहिनः | ततोऽधिरतराभ्यासाद्दर्दुरी जायते ध्रुवम् || ७०|| यथा तु दर्दुरो गच्छेदुत्प्लुत्योत्प्लुत्य भूतले | पद्मासनस्थितो योगी तथा गच्छति भूतले || ७१|| ततोऽधिकतराभ्यासाद्भूमित्यगश्च जायते | पद्मासनस्थ एवासौ भूमिमुत्सृज्य वर्त्तते || ७२|| निराधारोऽपि चित्रं हि तदा सामर्थ्यमुद्भवेत् | स्वल्पं वा बहु वा भुक्त्वा योगी न व्यथते तदा || ७३|| अल्पमूत्रपुरीषश्च स्वल्पनिद्रश्च जायते | क्रिमयो दूषिका लाला स्वेदो दुर्गन्धिता तनोः | एतानि सर्वदा तस्य न जायन्ते ततः परम् || ७४|| ततोऽधिकतराभासाद्बलमुत्पद्यते भृशम् | येन भूचरसिद्धिः स्याद्भूचराणां जये क्षमः || ७५|| व्याघ्रो लुलायो वन्यो वा गवयो गज एव वा | सिंहो वा योगिना तेन म्रियन्ते हस्तताडनात् | कन्दर्पस्य यथारूपं तथा तस्यापि योगिनः || ७६|| तस्मिन् काले महाविघ्नो योगिनः स्यात्प्रमादतः | तद्रूपवशगाः नार्यः कङ्क्षन्ते तस्य सङ्गमम् || ७७|| यदि सङ्गं करोत्येष बिन्दुस्तस्य विनश्यति | आयुः क्षयो बिन्दुनाशादसामर्थ्यं च जायते || ७८|| तस्मात्सर्वप्रयत्नेन बिन्दुराक्ष्यो हि योगिना | ततो रहस्युपाविष्टः प्रणवं प्लुतमात्रया || ७९|| जपेत्पूर्वाः जितानां च पापानां च नाशहेतवे | सर्वविघ्नहरश्चायं प्रणवः सर्वदोषहा || ८०|| एवमभ्यासयोगेन सिद्धिः आरम्भसम्भवा | ततो भवेद्घटावस्था पवनाभ्यासिनः सदा || ८१|| प्राणापानौ मनोवयू जीवत्मपरमात्मनौ | अन्योन्यस्याविरोधेनैकतां घटतो कानिचित् || ८२|| तदा घटाद्वयावस्था प्रसिद्ध योगिनां स्मृता | ततश्चिह्नानि यानि स्युः तानि वक्ष्यामि कानिचित् || ८३|| पूर्वं यः कथितोऽभ्यासश्चतुर्धा तं परित्यजेत् | दिवा वा यदि वा रात्रौ याममात्रं समभ्यसेत् || ८४|| एकबारं प्रतिदिनं कुर्यात्केवलकुम्भकम् | प्रत्याहारो हि एवं स्यादेवं कर्तुः हि योगिनः || ८५|| इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यो यत्प्रत्याहरति स्फुटम् | योगी कुम्भकमास्थाय प्रत्याहारः स उच्यते || ८६|| यद्यत्पश्यति चक्षुर्भ्यां तत्तदात्मनि भावयेत् | यद्यज्जिघ्रति नासाभ्यां तत्तदात्मनि भावयेत् || ८७|| एवं ज्ञानेन्द्रियाणां हि तत्संख्या सन्धरयेत् | याममात्रं प्रतिदिनं योगी यत्नादतन्द्रितः || ८८|| तदा विचित्रसामर्थ्यं योगिनां जायते ध्रुवम् | दूरश्रुतिः दूरदृष्टिः क्षणाद्दूरगमस्तथा || ८९|| वाक्सिद्धिः कामचारित्वमदृश्यकरणं तथा | मलमूत्रप्रलेपेन लोहादीनां सुवर्णता | खेचरत्वं तथान्यत्तु सतताभ्यासयोगिनः || ९०|| तदा बुद्धिमता भाव्य योगिना योगसिद्धये | एते विहताः महासिद्धेः न रमेत्तेषु बुद्धिमान् || ९१|| न दर्शयेच्च कस्मैचित्स्वसामर्थ्य हि सर्वदा | कदाचिद्दशयेत्प्रीत्या भक्तियुक्ताय वा पुनः || ९२|| यथा मूर्खो यथा मूढो यथा बधिर एव वा | तथा वर्तेत लोकेषु स्वसामर्थ्यस्य गुप्तये || ९३|| नोचेच्छिष्याः हि बहवो भवन्ति स्व न संशयः | तत्कर्मकरणव्यग्रः स्वाभ्यासे विस्मृतो भवेत् | अभ्यासेन विहीनस्तु ततो लौकिकतां व्रजेत् || ९४|| अविस्मृत्य गुरोः वक्यमभ्यसेत्तदहर्निशम् | एवं भवेद्घटावस्था सदाभ्यासस्य योगिनः || ९५|| अनभ्यासेन योगस्य वृथा गोष्ठ्या न सिध्यति | तस्मात्सर्वप्रयत्नेन योगमेव सदाभ्यसेत् || ९६|| ततः परिचयावस्था जयते अभ्यासयोगतः | वायुः सम्प्रेरितो यत्नादग्निना सह कुण्डलीम् || ९७|| बोधयित्वा सुषुम्नायां प्रविशेदविरोधतः | वायुना सह चित्तं तु प्रविशेच्च महापथम् || ९८|| महापथं श्मशानं च सुषुम्नापि वेत्यसौ | यस्य चित्तं सपवनं सुषुम्नां प्रविशेदिह || ९९|| भाव्यानर्थान् सः विज्ञाय योगि रहसि यत्नतः | पञ्चधा धारण कुर्यात्तत्तद्भूतभयाफहम् || १००|| पृथिवी धारणं वक्ष्ये पार्थिवेभ्य्प् भयापहम् | नाभेः अधः गुदस्योध्वं घटिकाः पञ्च धारयेत् || १०१|| वायुं भवेत् ततो पृथ्वीधारणं तद्भयापहम् | पृथिवी सम्भवः तस्य न मृत्युः योगिनो भवेत् || १०२|| नाभिस्थाने ततो वायुं धारयेत् पञ्च नाडिकाः | ततो जलाद्भयं नास्ति जलमृत्युः न योगिनः || १०३|| नाभ्युर्ध्वमण्डले वायुं धारयेत्पञ्च नाडिकाः | अग्नेयधारणा सेयं न मृत्युः तस्य वह्निना || १०४|| सदा विचित्रसामर्थ्यं योगिनो जायते ध्रुवम् | न दह्यते शरीरं च प्रक्षिप्तो वह्नि कुण्डके || १०५|| नाभिभ्रुवोः हि मध्ये तु प्रदेशत्रयसंयुते | धारयेत् पञ्च घटिकाः वायुं साइषा हि वायवी | धारणान्न तु वायोस्तु योगिनो हि भयं भवेत् || १०६|| भ्रूमध्यादुपरिष्टात्तु धारयेत् पञ्च नाडिकाः | वायुं योऽसौ प्रयत्नेन सेयमाकाशधारणा || १०७|| आकाशधारणां कुर्वन्मृत्युं जयति तत्त्वतः | यत्र तत्र स्थितो वापिसुखमत्यन्तमश्नुते || १०८|| एवं च धारणाः पञ्च कुर्याद्योगी विचक्षणः | ततो दृढशरीरः स्यन्मृत्युर्तस्य न विद्यते || १०९|| इत्येवं पञ्चभूतानां धारणां यः समभ्यसेत् | ब्रह्मणः प्रलये वापि मृत्युः तस्य न विद्यते || ११०|| समभ्यसेत्तदा ध्यानं घटिकाः षष्टिमेव च | वायुं निरुध्य ध्यायेत्तु देवतामिष्टदायिनीम् || १११|| सगुणध्यानमेवं स्यादणिमादिगुणप्रदम् | निर्गुणं खमिव ध्यात्वा मोक्षमार्गं प्रपद्यते || ११२|| निर्गुणध्यानसम्पन्नः समाधिं च ततोऽभ्यसेत् | दिनद्वादशकेनैव समाधिं समवाप्नुयात् || ११३|| वायुं निरुध्य मेधवी जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् | समाधिः समतावस्था जीवात्मपरमात्मनोः || ११४|| यदि स्याद्देहमुत्स्रष्टुमिच्छा चेदुत्सृजेत्स्वयम् | परब्रह्मणि लीयेत्त्यक्त्वा कर्मशुभाशुभम् || ११५|| अथ चेन्नो समुत्स्रष्टुं स्वशरीरं यदि प्रिअयम् | सर्व लोकेषु विचरेदणिमादिगुणान्वितः || ११६|| कदाचित्स्वेच्छया देवो भूत्वा स्वर्गयपि संचरेत् | मनुष्यो वापि यक्षो वा स्वेच्छया हि क्षणाद्भवेत् || ११७|| सिंहो व्याघ्रो गजो वा स्यादिच्छया जन्तुतां व्रजेत् | यथेष्टमेव वर्त्तेत योगी विद्वान्महेश्वरः || ११८|| कविमार्गोऽयमुक्तः ते सांकृते अष्टाङ्गयोगतः | सिद्धानां कपिलादीनां मतं वक्ष्ये ततः परम् || ११९|| अभासभेदतो भेदः फल तु सममेव हि | महामुद्रां प्रवक्ष्यामि भैरवेणोक्तमादरात् || १२०|| पार्ष्णिवामस्य पादस्य योनिस्थाने नियोजयेत् | प्रसार्य दक्षिणं पादं हस्ताभ्यां धारयेद्दृढम् || १२१|| चिबुकं हृदि विन्यस्य पूरयेत् वायुना पुनः | कुम्भकेन यथाशक्त्या धारयित्वा तु रेचयेत् | वामाङ्गेन समभ्यस्य दक्षिणाङ्गेन चाभ्यसेत् || १२२|| प्रसारितस्तु यः पादस्तमुरूपरि विन्यसेत् | अयमेव महाबन्धो मुद्रावच्चामुमभ्यसेत् || १२३|| महाबन्धस्थितो योगी स्फिचौ सन्ताडयेच्छनैः | अयमेव महाबन्धः सिद्धैः अभ्यस्यते नरैः || १२४|| अन्तः कपालकुहरे जिह्वां व्यावर्त्य बन्धयेत् | भ्रूमध्ये दृष्टिः अप्येषा मुद्रा भवति खेचरी || १२५|| कण्ठमाकुञ्च्य हृदये स्थापयेद्दृढमिच्छया | जलन्धरो बन्ध एष अमृतद्रवपालकः || १२६|| नाभिस्थोऽग्निः कपालस्थसहस्रकमलच्युतम् | अमृतं सर्वदा तावदन्तर्ज्वलति देहिनाम् || १२७|| यथा चाग्निस्तदमृतं न पिबेत्तु पिबेत्स्वयम् | याति पश्चिममार्गेणैवमभ्यासतः सदा | अमृतं कुरुते देहं जलन्धरमतोऽभ्यसेत् || १२८|| उड्याणं तु सहजं गुणौघात्कथितं सदा | अभ्यसेदस्ततन्द्रस्तु वृद्धोऽपि तरुणो भवेत् || १२९|| नाभेः ऊर्ध्वमधश्चापि तानं कुर्यात्प्रयत्नतः | षण्मासमभ्यसेन्मृत्युं जयेदेव न संशयः || १३०|| मूलबन्धं तु यो नित्यमभ्यसेत्स च योगवित् | गुदे पार्ष्णिं तु सम्पीड्य वायुमाकुञ्चयेद्बलात् | वारं वारं यथा चोर्ध्वं समायाति समीरणः || १३१|| प्राणापानौ नादबिन्दू मूलबन्धेन चैकताम् | गत्वा योगस्य संसिद्धिं यच्छतो नात्र संशयः || १३२|| करणं विपरिताख्यं सर्वव्याधिविनाशनम् | नित्यमभ्यासयुक्तस्य जठराग्निः विवर्द्धते || १३३|| आहारो बहुलः तस्य सम्पाद्यः सांकृते ध्रुवम् | अल्पाहारो यदि भवेदग्निः दाहं करोति वै | ऊर्ध्वं भानुरधश्चन्द्रस्तद्यथा शृणु सांकृते || १३४|| अधः शिरश्चोर्ध्वपादः क्षणं स्यात्प्रथमे दिने | क्षणात्तु किंचिदधिकमभ्यसेन दिने दिने || १३५|| वलिश्च पलितश्चैव षण्मासोर्ध्वं न दृश्यते | याममात्रं तु यो नित्यमभ्यसेत्स तु ओगवित् || १३६|| वज्रोलिं कथयिष्यामि गोपितं सर्वयोगिभिः | अतीवैतद्रहस्यं तु न देयं यस्य कस्यचित् | स्वप्राणैस्तु समो यो स्यात्तसमै च कथयेद्ध्रुवम् || १३७|| स्वेच्छया वर्त्तमानोऽपि योगोक्तनियमैः विना | वज्रोलिं यो विजानति स योगी सिद्धिभाजनः || १३८|| तत्र वस्तु द्वयं वक्ष्ये दुर्लभं येन केनचित् | लभ्यते यदि तस्यैव योगसिद्धिकरं स्मृतम् || १३९|| क्षीरमाङ्गिरसं चेति द्वयोराद्यं तु लभते | द्वितीयं दुर्लभं पुंसां स्त्रीभ्यः साध्यमुपायतः | योगाभ्यासरता स्त्री च पुंसा यत्नेन साधयेत् || १४०|| पुमान् स्त्री वा यदन्योन्यं स्त्रीपुंस्त्वानपेक्षया | स्वप्रयोजनमात्रैकसाधनात्सिद्धिमाप्नुयात् || १४१|| चलितो यदि बिन्दुः तमुर्ध्वमाकृष्य रक्षयेत् | एवं च रक्षितो बिन्दुः मृतुं जयति तत्त्वतः || १४२|| मरणं बिन्दुपातेन जीवनं बिन्दुधारणत् | बिन्दुरक्षाप्रसादेन सर्वं सिध्यति योगिनः || १४३|| अमरोलिस्तद्यथा स्यात्सहजोलिस्ततो यथा | तदभ्यासक्रमः शस्यः सिद्धानां संप्रदायतः || १४४|| एतैः सैः वैस्तु कथितैरभ्यसेत् काललालतः | ततो भवेद्राजयोगो नान्तरा भवति ध्रुवम् | न दिङ्मात्रेण सिद्धिः स्यादभ्यसेनैव जायते || १४५|| राजयोगं वरं प्राण्य सर्वसत्त्ववशंकरम् | सर्वं कुर्यान्नवा कुर्याद्यथारुचिविचोष्टितम् || १४६|| यथान्तरा च योगेन निष्पन्ना योगिनः क्रिया | यथावस्था हि निष्पत्तिर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदा || १४७|| सर्वं ते कथितं ब्रह्मन् सांस्कृते योगमाचर | इति तस्य वचः श्रुत्वा सांस्कृतिः योगमाप्तवान् | सर्वासिद्धीरवाप्यासौ दत्तात्रेयप्रसादतः || १४८|| य इदं पठते नित्यं साधुभ्यः श्रावयेदपि | तस्य योगः क्रमेणैव सिध्यत्येव न संशयः || १४९|| योगिनोऽभ्यासयुक्ताः ये ह्यरण्येषु गृहेषु वा | बहुकालं रमन्ते स्म बहुकालविवर्जिताः || १५०|| तस्मात्सर्वप्रयत्नेन योगमेव सदाभ्यसेत् | योगाभ्यासो जन्मफलं विफला हि तथा क्रिया || १५१|| महामायाप्रसादेन सर्वेषामस्तु तत्सुखम् | एतत्सर्वं यथायुक्तं तामेवाराधयेत्ततः || १५२|| यः संस्मृत्या मुनीनामपि दुरितहरो योगसिद्धिप्रदश्च | कारूण्याद्यः प्रवक्ता सुखदुःखसुहृद्योगशास्त्रस्य नाथः || १५३|| तस्याहं भक्तिशुन्योऽप्यखिलजनगुरोः भक्तिचिन्तामणेः हि | दत्तत्रेयस्य विष्णोः पदनलिनयुगं नित्यमेव प्रपद्ये || १५४|| Encoded by Vlad Sovarel, 1998 Bucharest svlad1972@rediffmail.com  </PRE></FONT><HR><P> This page uses Unicode utf-8 encoding for devanagari. Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct Unicode font. Questions, comments:<A href="mailto:sanskrit@cheerful.com">sanskrit@cheerful.com</A> </BODY> </HTML>