%@@1 % File name : ashtgita.itx %-------------------------------------------- % Text title : Ashtavakra Gita % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/religion % Description/comments : % Transliterated by : John Richards jhr@universalist.worldonline.co.uk % Proofread by : % Latest update : October 6, 2005 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=10pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document} \engtitle{.. ashhTaavakra giitaa ..}## \itxtitle{.. ashhTaavakra giitaa ..}##\endtitles## .. shrii.. atha shriimadashhTaavakragiitaa praarabhyate .. janaka uvaacha .. kathaM GYaanamavaapnoti kathaM muktirbhavishhyati . vairaagyaM cha kathaM praaptaM etad.h bruuhi mama prabho .. 1\-1.. ashhTaavakra uvaacha .. muktiM ichchhasi chettaata vishhayaan.h vishhavattyaja . kshamaarjavadayaatoshhasatyaM piiyuushhavad.h bhaja .. 1\-2.. na pR^ithvii na jalaM naagnirna vaayurdyaurna vaa bhavaan.h . eshhaaM saakshiNamaatmaanaM chidruupaM viddhi muktaye .. 1\-3.. yadi dehaM pR^ithak.h kR^itya chiti vishraamya tishhThasi . adhunaiva sukhii shaanto bandhamukto bhavishhyasi .. 1\-4.. na tvaM vipraadiko varNo naashramii naakshagocharaH . asaN^go.asi niraakaaro vishvasaakshii sukhii bhava .. 1\-5.. dharmaadharmau sukhaM duHkhaM maanasaani na te vibho . na kartaasi na bhoktaasi mukta evaasi sarvadaa .. 1\-6.. eko drashhTaasi sarvasya muktapraayo.asi sarvadaa . ayameva hi te bandho drashhTaaraM pashyasiitaram.h .. 1\-7.. ahaM kartetyahaMmaanamahaakR^ishhNaahida.nshitaH . naahaM karteti vishvaasaamR^itaM piitvaa sukhii bhava .. 1\-8.. eko vishuddhabodho.ahaM iti nishchayavahninaa . prajvaalyaaGYaanagahanaM viitashokaH sukhii bhava .. 1\-9.. yatra vishvamidaM bhaati kalpitaM rajjusarpavat.h . aanandaparamaanandaH sa bodhastvaM sukhaM bhava .. 1\-10.. muktaabhimaanii mukto hi baddho baddhaabhimaanyapi . ki.nvadantiiha satyeyaM yaa matiH saa gatirbhavet.h .. 1\-11.. aatmaa saakshii vibhuH puurNa eko muktashchidakriyaH . asa.ngo niHspR^ihaH shaanto bhramaatsa.nsaaravaaniva .. 1\-12.. kuuTasthaM bodhamadvaitamaatmaanaM paribhaavaya . aabhaaso.ahaM bhramaM muktvaa bhaavaM baahyamathaantaram.h .. 1\-13.. dehaabhimaanapaashena chiraM baddho.asi putraka . bodho.ahaM GYaanakha.ngena taHnikR^itya sukhii bhava .. 1\-14.. niHsa.ngo nishhkriyo.asi tvaM svaprakaasho nira.njanaH . ayameva hi te bandhaH samaadhimanutishhThati .. 1\-15.. tvayaa vyaaptamidaM vishvaM tvayi protaM yathaarthataH . shuddhabuddhasvaruupastvaM maa gamaH kshudrachittataam.h .. 1\-16.. nirapeksho nirvikaaro nirbharaH shiitalaashayaH . agaadhabuddhirakshubdho bhava chinmaatravaasanaH .. 1\-17.. saakaaramanR^itaM viddhi niraakaaraM tu nishchalaM . etattattvopadeshena na punarbhavasaMbhavaH .. 1\-18.. yathaivaadarshamadhyasthe ruupe.antaH paritastu saH . tathaivaa.asmin.h shariire.antaH paritaH parameshvaraH .. 1\-19.. ekaM sarvagataM vyoma bahirantaryathaa ghaTe . nityaM nirantaraM brahma sarvabhuutagaNe tathaa .. 1\-20.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. aho nira.njanaH shaanto bodho.ahaM prakR^iteH paraH . etaavantamahaM kaalaM mohenaiva viDaMbitaH .. 2\-1.. yathaa prakaashayaamyeko dehamenaM tathaa jagat.h . ato mama jagatsarvamathavaa na cha ki.nchana .. 2\-2.. sa shariiramaho vishvaM parityajya mayaadhunaa . kutashchit.h kaushalaad.h eva paramaatmaa vilokyate .. 2\-3.. yathaa na toyato bhinnaastara.ngaaH phenabud.hbudaaH . aatmano na tathaa bhinnaM vishvamaatmavinirgatam.h .. 2\-4.. tantumaatro bhaved.h eva paTo yadvad.h vichaaritaH . aatmatanmaatramevedaM tadvad.h vishvaM vichaaritam.h .. 2\-5.. yathaivekshurase klR^iptaa tena vyaaptaiva sharkaraa . tathaa vishvaM mayi klR^iptaM mayaa vyaaptaM nirantaram.h .. 2\-6.. aatmaGYaanaajjagad.h bhaati aatmaGYaanaanna bhaasate . rajjvaGYaanaadahirbhaati tajGYaanaad.h bhaasate na hi .. 2\-7.. prakaasho me nijaM ruupaM naatirikto.asmyahaM tataH . yadaa prakaashate vishvaM tadaahaM bhaasa eva hi .. 2\-8.. aho vikalpitaM vishvamaGYaanaanmayi bhaasate . ruupyaM shuktau phaNii rajjau vaari suuryakare yathaa .. 2\-9.. matto vinirgataM vishvaM mayyeva layameshhyati . mR^idi kuMbho jale viichiH kanake kaTakaM yathaa .. 2\-10.. aho ahaM namo mahyaM vinaasho yasya naasti me . brahmaadistaMbaparyantaM jagannaasho.api tishhThataH .. 2\-11.. aho ahaM namo mahyaM eko.ahaM dehavaanapi . kvachinna gantaa naagantaa vyaapya vishvamavasthitaH .. 2\-12.. aho ahaM namo mahyaM daksho naastiiha matsamaH . asa.nspR^ishya shariireNa yena vishvaM chiraM dhR^itam.h .. 2\-13.. aho ahaM namo mahyaM yasya me naasti ki.nchana . athavaa yasya me sarvaM yad.h vaaN^manasagocharam.h .. 2\-14.. GYaanaM GYeyaM tathaa GYaataa tritayaM naasti vaastavaM . aGYaanaad.h bhaati yatredaM so.ahamasmi nira.njanaH .. 2\-15.. dvaitamuulamaho duHkhaM naanyattasyaa.asti bheshhajaM . dR^ishyametan.h mR^ishhaa sarvaM eko.ahaM chidrasomalaH .. 2\-16.. bodhamaatro.ahamaGYaanaad.h upaadhiH kalpito mayaa . evaM vimR^ishato nityaM nirvikalpe sthitirmama .. 2\-17.. na me bandho.asti moksho vaa bhraantiH shaanto niraashrayaa . aho mayi sthitaM vishvaM vastuto na mayi sthitam.h .. 2\-18.. sashariiramidaM vishvaM na ki.nchiditi nishchitaM . shuddhachinmaatra aatmaa cha tatkasmin.h kalpanaadhunaa .. 2\-19.. shariiraM svarganarakau bandhamokshau bhayaM tathaa . kalpanaamaatramevaitat.h kiM me kaaryaM chidaatmanaH .. 2\-20.. aho janasamuuhe.api na dvaitaM pashyato mama . araNyamiva saMvR^ittaM kva ratiM karavaaNyaham.h .. 2\-21.. naahaM deho na me deho jiivo naahamahaM hi chit.h . ayameva hi me bandha aasiidyaa jiivite spR^ihaa .. 2\-22.. aho bhuvanakallolairvichitrairdraak.h samutthitaM . mayyana.ntamahaaMbhodhau chittavaate samudyate .. 2\-23.. mayyana.ntamahaaMbhodhau chittavaate prashaamyati . abhaagyaajjiivavaNijo jagatpoto vinashvaraH .. 2\-24.. mayyanantamahaaMbhodhaavaashcharyaM jiivaviichayaH . udyanti ghnanti khelanti pravishanti svabhaavataH .. 2\-25.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. avinaashinamaatmaanaM ekaM viGYaaya tattvataH . tavaatmaGYaanasya dhiirasya kathamarthaarjane ratiH .. 3\-1.. aatmaaGYaanaadaho priitirvishhayabhramagochare . shukteraGYaanato lobho yathaa rajatavibhrame .. 3\-2.. vishvaM sphurati yatredaM taraN^gaa iva saagare . so.ahamasmiiti viGYaaya kiM diina iva dhaavasi .. 3\-3.. shrutvaapi shuddhachaitanya aatmaanamatisundaraM . upasthe.atyantasa.nsakto maalinyamadhigachchhati .. 3\-4.. sarvabhuuteshhu chaatmaanaM sarvabhuutaani chaatmani . munerjaanata aashcharyaM mamatvamanuvartate .. 3\-5.. aasthitaH paramaadvaitaM mokshaarthe.api vyavasthitaH . aashcharyaM kaamavashago vikalaH kelishikshayaa .. 3\-6.. ud.hbhuutaM GYaanadurmitramavadhaaryaatidurbalaH . aashcharyaM kaamamaakaaN^kshet.h kaalamantamanushritaH .. 3\-7.. ihaamutra viraktasya nityaanityavivekinaH . aashcharyaM mokshakaamasya mokshaad.h eva vibhiishhikaa .. 3\-8.. dhiirastu bhojyamaano.api piiDyamaano.api sarvadaa . aatmaanaM kevalaM pashyan.h na tushhyati na kupyati .. 3\-9.. cheshhTamaanaM shariiraM svaM pashyatyanyashariiravat.h . sa.nstave chaapi nindaayaaM kathaM kshubhyet.h mahaashayaH .. 3\-10.. maayaamaatramidaM vishvaM pashyan.h vigatakautukaH . api sannihite mR^ityau kathaM trasyati dhiiradhiiH .. 3\-11.. niHspR^ihaM maanasaM yasya nairaashye.api mahaatmanaH . tasyaatmaGYaanatR^iptasya tulanaa kena jaayate .. 3\-12.. svabhaavaad.h eva jaanaano dR^ishyametanna ki.nchana . idaM graahyamidaM tyaajyaM sa kiM pashyati dhiiradhiiH .. 3\-13.. a.ntastyaktakashhaayasya nirdvandvasya niraashishhaH . yadR^ichchhayaagato bhogo na duHkhaaya na tushhTaye .. 3\-14.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. hantaatmaGYaanasya dhiirasya khelato bhogaliilayaa . na hi sa.nsaaravaahiikairmuuDhaiH saha samaanataa .. 4\-1.. yat.h padaM prepsavo diinaaH shakraadyaaH sarvadevataaH . aho tatra sthito yogii na harshhamupagachchhati .. 4\-2.. tajGYasya puNyapaapaabhyaaM sparsho hyantarna jaayate . na hyaakaashasya dhuumena dR^ishyamaanaapi saN^gatiH .. 4\-3.. aatmaivedaM jagatsarvaM GYaataM yena mahaatmanaa . yadR^ichchhayaa vartamaanaM taM nishheddhuM kshameta kaH .. 4\-4.. aabrahmastaMbaparyante bhuutagraame chaturvidhe . viGYasyaiva hi saamarthyamichchhaanichchhaavivarjane .. 4\-5.. aatmaanamadvayaM kashchijjaanaati jagadiishvaraM . yad.h vetti tatsa kurute na bhayaM tasya kutrachit.h .. 4\-6.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. na te sa.ngo.asti kenaapi kiM shuddhastyaktumichchhasi . sa.nghaatavilayaM kurvannevameva layaM vraja .. 5\-1.. udeti bhavato vishvaM vaaridheriva bud.hbudaH . iti GYaatvaikamaatmaanaM evameva layaM vraja .. 5\-2.. pratyakshamapyavastutvaad.h vishvaM naastyamale tvayi . rajjusarpa iva vyaktaM evameva layaM vraja .. 5\-3.. samaduHkhasukhaH puurNa aashaanairaashyayoH samaH . samajiivitamR^ityuH sannevameva layaM vraja .. 5\-4.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. aakaashavadananto.ahaM ghaTavat.h praakR^itaM jagat.h . iti GYaanaM tathaitasya na tyaago na graho layaH .. 6\-1.. mahodadhirivaahaM sa prapa.ncho viichisa.annibhaH . iti GYaanaM tathaitasya na tyaago na graho layaH .. 6\-2.. ahaM sa shuktisaN^kaasho ruupyavad.h vishvakalpanaa . iti GYaanaM tathaitasya na tyaago na graho layaH .. 6\-3.. ahaM vaa sarvabhuuteshhu sarvabhuutaanyatho mayi . iti GYaanaM tathaitasya na tyaago na graho layaH .. 6\-4.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. mayyana.ntamahaaMbhodhau vishvapota itastataH . bhramati svaa.ntavaatena na mamaastyasahishhNutaa .. 7\-1.. mayyana.ntamahaaMbhodhau jagadviichiH svabhaavataH . udetu vaastamaayaatu na me vR^iddhirna cha kshatiH .. 7\-2.. mayyana.ntamahaaMbhodhau vishvaM naama vikalpanaa . atishaa.nto niraakaara etadevaahamaasthitaH .. 7\-3.. naatmaa bhaaveshhu no bhaavastatraanante nira.njane . ityasakto.aspR^ihaH shaanta etadevaahamaastitaH .. 7\-4.. aho chinmaatramevaahaM indrajaalopamaM jagat.h . iti mama kathaM kutra heyopaadeyakalpanaa .. 7\-5.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. tadaa bandho yadaa chittaM kinchid.h vaaMchhati shochati . ki.nchin.h mu.nchati gR^iNhaati ki.nchid.h dR^ishhyati kupyati .. 8\-1.. tadaa muktiryadaa chittaM na vaaMchhati na shochati . na mu.nchati na gR^iNhaati na hR^ishhyati na kupyati .. 8\-2.. tadaa bandho yadaa chittaM saktaM kaashvapi dR^ishhTishhu . tadaa moksho yadaa chittamasaktaM sarvadR^ishhTishhu .. 8\-3.. yadaa naahaM tadaa moksho yadaahaM bandhanaM tadaa . matveti helayaa ki.nchinmaa gR^ihaaNa vimu.ncha maa .. 8\-4.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. kR^itaakR^ite cha dvandvaani kadaa shaantaani kasya vaa . evaM GYaatveha nirvedaad.h bhava tyaagaparo.avratii .. 9\-1.. kasyaapi taata dhanyasya lokacheshhTaavalokanaat.h . jiivitechchhaa bubhukshaa cha bubhutsopashamaH gataaH .. 9\-2.. anityaM sarvamevedaM taapatrayaduushhitaM . asaraM ninditaM heyamiti nishchitya shaamyati .. 9\-3.. ko.asau kaalo vayaH kiM vaa yatra dvandvaani no nR^iNaaM . taanyupekshya yathaapraaptavartii siddhimavaapnuyaat.h .. 9\-4.. naa mataM maharshhiiNaaM saadhuunaaM yoginaaM tathaa . dR^ishhTvaa nirvedamaapannaH ko na shaamyati maanavaH .. 9\-5.. kR^itvaa muurtipariGYaanaM chaitanyasya na kiM guruH . nirvedasamataayuktyaa yastaarayati sa.nsR^iteH .. 9\-6.. pashya bhuutavikaaraa.nstvaM bhuutamaatraan.h yathaarthataH . tatkshaNaad.h bandhanirmuktaH svaruupastho bhavishhyasi .. 9\-7.. vaasanaa eva sa.nsaara iti sarvaa vimu.ncha taaH . tattyaago vaasanaatyaagaatsthitiradya yathaa tathaa .. 9\-8.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. vihaaya vairiNaM kaamamarthaM chaanarthasa.nkulaM . dharmamapyetayorhetuM sarvatraadaraM kuru .. 10\-1.. svapnendrajaalavat.h pashya dinaani triiNi pa.ncha vaa . mitrakshetradhanaagaaradaaradaayaadisaMpadaH .. 10\-2.. yatra yatra bhavettR^ishhNaa sa.nsaaraM viddhi tatra vai . prauDhavairaagyamaashritya viitatR^ishhNaH sukhii bhava .. 10\-3.. tR^ishhNaamaatraatmako bandhastannaasho moksha uchyate . bhavaasa.nsaktimaatreNa praaptitushhTirmuhurmuhuH .. 10\-4.. tvamekashchetanaH shuddho jaDaM vishvamasattathaa . avidyaapi na ki.nchitsaa kaa bubhutsaa tathaapi te .. 10\-5.. raajyaM sutaaH kalatraaNi shariiraaNi sukhaani cha . sa.nsaktasyaapi nashhTaani tava janmani janmani .. 10\-6.. alamarthena kaamena sukR^itenaapi karmaNaa . ebhyaH sa.nsaarakaantaare na vishraantamabhuun.h manaH .. 10\-7.. kR^itaM na kati janmaani kaayena manasaa giraa . duHkhamaayaasadaM karma tadadyaapyuparamyataam.h .. 10\-8.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. bhaavaabhaavavikaarashcha svabhaavaaditi nishchayii . nirvikaaro gatakleshaH sukhenaivopashaamyati .. 11\-1.. iishvaraH sarvanirmaataa nehaanya iti nishchayii . antargalitasarvaashaH shaantaH kvaapi na sajjate .. 11\-2.. aapadaH saMpadaH kaale daivaadeveti nishchayii . tR^iptaH svasthendriyo nityaM na vaanchhati na shochati .. 11\-3.. sukhaduHkhe janmamR^ityuu daivaadeveti nishchayii . saadhyaadarshii niraayaasaH kurvannapi na lipyate .. 11\-4.. chintayaa jaayate duHkhaM naanyatheheti nishchayii . tayaa hiinaH sukhii shaantaH sarvatra galitaspR^ihaH .. 11\-5.. naahaM deho na me deho bodho.ahamiti nishchayii . kaivalyaM iva saMpraapto na smaratyakR^itaM kR^itam.h .. 11\-6.. aabrahmastaMbaparyantaM ahameveti nishchayii . nirvikalpaH shuchiH shaantaH praaptaapraaptavinirvR^itaH .. 11\-7.. naashcharyamidaM vishvaM na ki.nchiditi nishchayii . nirvaasanaH sphuurtimaatro na ki.nchidiva shaamyati .. 11\-8.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. kaayakR^ityaasahaH puurvaM tato vaagvistaraasahaH . atha chintaasahastasmaad.h evamevaahamaasthitaH .. 12\-1.. priityabhaavena shabdaaderadR^ishyatvena chaatmanaH . vikshepaikaagrahR^idaya evamevaahamaasthitaH .. 12\-2.. samaadhyaasaadivikshiptau vyavahaaraH samaadhaye . evaM vilokya niyamaM evamevaahamaasthitaH .. 12\-3.. . heyopaadeyavirahaad.h evaM harshhavishhaadayoH . abhaavaadadya he brahmann.h evamevaahamaasthitaH .. 12\-4.. aashramaanaashramaM dhyaanaM chittasviikR^itavarjanaM . vikalpaM mama viikshyaitairevamevaahamaasthitaH .. 12\-5.. karmaanushhThaanamaGYaanaad.h yathaivoparamastathaa . budhvaa samyagidaM tattvaM evamevaahamaasthitaH .. 12\-6.. achi.ntyaM chi.ntyamaano.api chintaaruupaM bhajatyasau . tyaktvaa tad.hbhaavanaM tasmaad.h evamevaahamaasthitaH .. 12\-7.. evameva kR^itaM yena sa kR^itaartho bhavedasau . evameva svabhaavo yaH sa kR^itaartho bhavedasau .. 12\-8.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. aki.nchanabhavaM svaasthaM kaupiinatve.api durlabhaM . tyaagaadaane vihaayaasmaadahamaase yathaasukham.h .. 13\-1.. kutraapi khedaH kaayasya jihvaa kutraapi khedyate . manaH kutraapi tattyaktvaa purushhaarthe sthitaH sukham.h .. 13\-2.. kR^itaM kimapi naiva syaad.h iti sa.nchintya tattvataH . yadaa yatkartumaayaati tat.h kR^itvaase yathaasukham.h .. 13\-3.. karmanaishhkarmyanirbandhabhaavaa dehasthayoginaH . saMyogaayogavirahaadahamaase yathaasukham.h .. 13\-4.. arthaanarthau na me sthityaa gatyaa na shayanena vaa . tishhThan.h gachchhan.h svapan.h tasmaadahamaase yathaasukham.h .. 13\-5.. svapato naasti me haaniH siddhiryatnavato na vaa . naashollaasau vihaayaasmadahamaase yathaasukham.h .. 13\-6.. sukhaadiruupaa niyamaM bhaaveshhvaalokya bhuurishaH . shubhaashubhe vihaayaasmaadahamaase yathaasukham.h .. 13\-7.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. prakR^ityaa shuunyachitto yaH pramaadaad.h bhaavabhaavanaH . nidrito bodhita iva kshiiNasa.nsmaraNo hi saH .. 14\-1.. kva dhanaani kva mitraaNi kva me vishhayadasyavaH . kva shaastraM kva cha viGYaanaM yadaa me galitaa spR^ihaa .. 14\-2.. viGYaate saakshipurushhe paramaatmani cheshvare . nairaashye ba.ndhamokshe cha na chi.ntaa muktaye mama .. 14\-3.. a.ntarvikalpashuunyasya bahiH svachchhandachaariNaH . bhraantasyeva dashaastaastaastaadR^ishaa eva jaanate .. 14\-4.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. yathaatathopadeshena kR^itaarthaH sattvabuddhimaan.h . aajiivamapi jiGYaasuH parastatra vimuhyati .. 15\-1.. moksho vishhayavairasyaM bandho vaishhayiko rasaH . etaavadeva viGYaanaM yathechchhasi tathaa kuru .. 15\-2.. vaagmipraaGYaanamahodyogaM janaM muukajaDaalasaM . karoti tattvabodho.ayamatastyakto bubhukshabhiH .. 15\-3.. na tvaM deho na te deho bhoktaa kartaa na vaa bhavaan.h . chidruupo.asi sadaa saakshii nirapekshaH sukhaM chara .. 15\-4.. raagadveshhau manodharmau na manaste kadaachana . nirvikalpo.asi bodhaatmaa nirvikaaraH sukhaM chara .. 15\-5.. sarvabhuuteshhu chaatmaanaM sarvabhuutaani chaatmani . viGYaaya nirahaMkaaro nirmamastvaM sukhii bhava .. 15\-6.. vishvaM sphurati yatredaM tara.ngaa iva saagare . tattvameva na sandehashchinmuurte vijvaro bhava .. 15\-7.. shraddhasva taata shraddhasva naatra mo.ahaM kurushhva bhoH . GYaanasvaruupo bhagavaanaatmaa tvaM prakR^iteH paraH .. 15\-8.. guNaiH saMveshhTito dehastishhThatyaayaati yaati cha . aatmaa na ga.ntaa naaga.ntaa kimenamanushochasi .. 15\-9.. dehastishhThatu kalpaantaM gachchhatvadyaiva vaa punaH . kva vR^iddhiH kva cha vaa haanistava chinmaatraruupiNaH .. 15\-10.. tvayyana.ntamahaaMbhodhau vishvaviichiH svabhaavataH . udetu vaastamaayaatu na te vR^iddhirna vaa kshatiH .. 15\-11.. taata chinmaatraruupo.asi na te bhinnamidaM jagat.h . ataH kasya kathaM kutra heyopaadeyakalpanaa .. 15\-12.. ekasminnavyaye shaante chidaakaashe.amale tvayi . kuto janma kuto karma kuto.ahaMkaara eva cha .. 15\-13.. yattvaM pashyasi tatraikastvameva pratibhaasase . kiM pR^ithak.h bhaasate svarNaat.h kaTakaa.ngadanuupuram.h .. 15\-14.. ayaM so.ahamayaM naahaM vibhaagamiti sa.ntyaja . sarvamaatmeti nishchitya niHsaN^kalpaH sukhii bhava .. 15\-15.. tavaivaaGYaanato vishvaM tvamekaH paramaarthataH . tvatto.anyo naasti sa.nsaarii naasa.nsaarii cha kashchana .. 15\-16.. bhraantimaatramidaM vishvaM na ki.nchiditi nishchayii . nirvaasanaH sphuurtimaatro na ki.nchidiva shaamyati .. 15\-17.. eka eva bhavaaMbhodhaavaasiidasti bhavishhyati . na te bandho.asti moksho vaa kR^ityakR^ityaH sukhaM chara .. 15\-18.. maa saN^kalpavikalpaabhyaaM chittaM kshobhaya chinmaya . upashaamya sukhaM tishhTha svaatmanyaanandavigrahe .. 15\-19.. tyajaiva dhyaanaM sarvatra maa ki.nchid.h hR^idi dhaaraya . aatmaa tvaM mukta evaasi kiM vimR^ishya karishhyasi .. 15\-20.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. aachakshva shR^iNu vaa taata naanaashaastraaNyanekashaH . tathaapi na tava svaasthyaM sarvavismaraNaad.h R^ite .. 16\-1.. bhogaM karma samaadhiM vaa kuru viGYa tathaapi te . chittaM nirastasarvaashamatyarthaM rochayishhyati .. 16\-2.. aayaasaatsakalo duHkhii nainaM jaanaati kashchana . anenaivopadeshena dhanyaH praapnoti nirvR^itim.h .. 16\-3.. vyaapaare khidyate yastu nimeshhonmeshhayorapi . tasyaalasya dhuriiNasya sukhaM nanyasya kasyachit.h .. 16\-4.. idaM kR^itamidaM neti dva.ndvairmuktaM yadaa manaH . dharmaarthakaamamoksheshhu nirapekshaM tadaa bhavet.h .. 16\-5.. virakto vishhayadveshhTaa raagii vishhayalolupaH . grahamokshavihiinastu na virakto na raagavaan.h .. 16\-6.. heyopaadeyataa taavatsa.nsaaraviTapaa.nkuraH . spR^ihaa jiivati yaavad.h vai nirvichaaradashaaspadam.h .. 16\-7.. pravR^ittau jaayate raago nirvR^ittau dveshha eva hi . nirdvandvo baalavad.h dhiimaan.h evameva vyavasthitaH .. 16\-8.. haatumichchhati sa.nsaaraM raagii duHkhajihaasayaa . viitaraago hi nirduHkhastasminnapi na khidyati .. 16\-9.. yasyaabhimaano mokshe.api dehe.api mamataa tathaa . na cha GYaanii na vaa yogii kevalaM duHkhabhaagasau .. 16\-10.. haro yadyupadeshhTaa te hariH kamalajo.api vaa . tathaapi na tava svaathyaM sarvavismaraNaadR^ite .. 16\-11.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. tena GYaanaphalaM praaptaM yogaabhyaasaphalaM tathaa . tR^iptaH svachchhendriyo nityaM ekaakii ramate tu yaH .. 17\-1.. na kadaachijjagatyasmin.h tattvaGYaa hanta khidyati . yata ekena tenedaM puurNaM brahmaaNDamaNDalam.h .. 17\-2.. na jaatu vishhayaaH ke.api svaaraamaM harshhayantyamii . sallakiipallavapriitamivebhaM niMbapallavaaH .. 17\-3.. yastu bhogeshhu bhukteshhu na bhavatyadhivaasitaa . abhukteshhu niraakaa.nkshii tadR^isho bhavadurlabhaH .. 17\-4.. bubhukshuriha sa.nsaare mumukshurapi dR^ishyate . bhogamokshaniraakaa.nkshii viralo hi mahaashayaH .. 17\-5.. dharmaarthakaamamoksheshhu jiivite maraNe tathaa . kasyaapyudaarachittasya heyopaadeyataa na hi .. 17\-6.. vaaMchhaa na vishvavilaye na dveshhastasya cha sthitau . yathaa jiivikayaa tasmaad.h dhanya aaste yathaa sukham.h .. 17\-7.. kR^itaartho.anena GYaanenetyevaM galitadhiiH kR^itii . pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrann.h ashnannaste yathaa sukham.h .. 17\-8.. shuunyaa dR^ishhTirvR^ithaa cheshhTaa vikalaaniindriyaaNi cha . na spR^ihaa na viraktirvaa kshiiNasa.nsaarasaagare .. 17\-9.. na jagarti na nidraati nonmiilati na miilati . aho paradashaa kvaapi vartate muktachetasaH .. 17\-10.. sarvatra dR^ishyate svasthaH sarvatra vimalaashayaH . samastavaasanaa mukto muktaH sarvatra raajate .. 17\-11.. pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrann.h ashnan.h gR^iNhan.h vadan.h vrajan.h . iihitaaniihitairmukto mukta eva mahaashayaH .. 17\-12.. na nindati na cha stauti na hR^ishhyati na kupyati . na dadaati na gR^iNhaati muktaH sarvatra niirasaH .. 17\-13.. saanuraagaaM striyaM dR^ishhTvaa mR^ityuM vaa samupasthitaM . avihvalamanaaH svastho mukta eva mahaashayaH .. 17\-14.. sukhe duHkhe nare naaryaaM saMpatsu vipatsu cha . visheshho naiva dhiirasya sarvatra samadarshinaH .. 17\-15.. na hi.nsaa naiva kaaruNyaM nauddhatyaM na cha diinataa . naashcharyaM naiva cha kshobhaH kshiiNasa.nsaraNe nare .. 17\-16.. na mukto vishhayadveshhTaa na vaa vishhayalolupaH . asa.nsaktamanaa nityaM praaptaapraaptamupaashnute .. 17\-17.. samaadhaanasamaadhaanahitaahitavikalpanaaH . shuunyachitto na jaanaati kaivalyamiva sa.nsthitaH .. 17\-18.. nirmamo niraha.nkaaro na ki.nchiditi nishchitaH . antargalitasarvaashaH kurvannapi karoti na .. 17\-19.. manaHprakaashasaMmohasvapnajaaDyavivarjitaH . dashaaM kaamapi saMpraapto bhaved.h galitamaanasaH .. 17\-20.. \medskip\hrule\smallskip ashhTaavakra uvaacha .. yasya bodhodaye taavatsvapnavad.h bhavati bhramaH . tasmai sukhaikaruupaaya namaH shaantaaya tejase .. 18\-1.. arjayitvaakhilaan.h arthaan.h bhogaanaapnoti pushhkalaan.h . na hi sarvaparityaajamantareNa sukhii bhavet.h .. 18\-2.. kartavyaduHkhamaartaNDajvaalaadagdhaantaraatmanaH . kutaH prashamapiiyuushhadhaaraasaaramR^ite sukham.h .. 18\-3.. bhavo.ayaM bhaavanaamaatro na ki.nchit.h paramarthataH . naastyabhaavaH svabhaavanaaM bhaavaabhaavavibhaavinaam.h .. 18\-4.. na duuraM na cha sa.nkochaallabdhamevaatmanaH padaM . nirvikalpaM niraayaasaM nirvikaaraM nira.njanam.h .. 18\-5.. vyaamohamaatraviratau svaruupaadaanamaatrataH . viitashokaa viraajante niraavaraNadR^ishhTayaH .. 18\-6.. samastaM kalpanaamaatramaatmaa muktaH sanaatanaH . iti viGYaaya dhiiro hi kimabhyasyati baalavat.h .. 18\-7.. aatmaa brahmeti nishchitya bhaavaabhaavau cha kalpitau . nishhkaamaH kiM vijaanaati kiM bruute cha karoti kim.h .. 18\-8.. ayaM so.ahamayaM naahaM iti kshiiNaa vikalpanaa . sarvamaatmeti nishchitya tuushhNiiMbhuutasya yoginaH .. 18\-9.. na vikshepo na chaikaagryaM naatibodho na muuDhataa . na sukhaM na cha vaa duHkhaM upashaantasya yoginaH .. 18\-10.. svaaraajye bhaikshavR^ittau cha laabhaalaabhe jane vane . nirvikalpasvabhaavasya na visheshho.asti yoginaH .. 18\-11.. kva dharmaH kva cha vaa kaamaH kva chaarthaH kva vivekitaa . idaM kR^itamidaM neti dvandvairmuktasya yoginaH .. 18\-12.. kR^ityaM kimapi naivaasti na kaapi hR^idi ra.njanaa . yathaa jiivanameveha jiivanmuktasya yoginaH .. 18\-13.. kva mohaH kva cha vaa vishvaM kva tad.h dhyaanaM kva muktataa . sarvasa.nkalpasiimaayaaM vishraantasya mahaatmanaH .. 18\-14.. yena vishvamidaM dR^ishhTaM sa naastiiti karotu vai . nirvaasanaH kiM kurute pashyannapi na pashyati .. 18\-15.. yena dR^ishhTaM paraM brahma so.ahaM brahmeti chintayet.h . kiM chintayati nishchinto dvitiiyaM yo na pashyati .. 18\-16.. dR^ishhTo yenaatmavikshepo nirodhaM kurute tvasau . udaarastu na vikshiptaH saadhyaabhaavaatkaroti kim.h .. 18\-17.. dhiiro lokaviparyasto vartamaano.api lokavat.h . no samaadhiM na vikshepaM na lopaM svasya pashyati .. 18\-18.. bhaavaabhaavavihiino yastR^ipto nirvaasano budhaH . naiva ki.nchitkR^itaM tena lokadR^ishhTyaa vikurvataa .. 18\-19.. pravR^ittau vaa nivR^ittau vaa naiva dhiirasya durgrahaH . yadaa yatkartumaayaati tatkR^itvaa tishhThate sukham.h .. 18\-20.. nirvaasano niraalaMbaH svachchhando muktabandhanaH . kshiptaH sa.nskaaravaatena cheshhTate shushhkaparNavat.h .. 18\-21.. asa.nsaarasya tu kvaapi na harshho na vishhaaditaa . sa shiitalahamanaa nityaM videha iva raajaye .. 18\-22.. kutraapi na jihaasaasti naasho vaapi na kutrachit.h . aatmaaraamasya dhiirasya shiitalaachchhataraatmanaH .. 18\-23.. prakR^ityaa shuunyachittasya kurvato.asya yadR^ichchhayaa . praakR^itasyeva dhiirasya na maano naavamaanataa .. 18\-24.. kR^itaM dehena karmedaM na mayaa shuddharuupiNaa . iti chintaanurodhii yaH kurvannapi karoti na .. 18\-25.. atadvaadiiva kurute na bhavedapi baalishaH . jiivanmuktaH sukhii shriimaan.h sa.nsarannapi shobhate .. 18\-26.. naavichaarasushraanto dhiiro vishraantimaagataH . na kalpate na jaati na shR^iNoti na pashyati .. 18\-27.. asamaadheravikshepaan.h na mumukshurna chetaraH . nishchitya kalpitaM pashyan.h brahmaivaaste mahaashayaH .. 18\-28.. yasyaantaH syaadaha.nkaaro na karoti karoti saH . niraha.nkaaradhiireNa na ki.nchidakR^itaM kR^itam.h .. 18\-29.. nodvignaM na cha santushhTamakartR^i spandavarjitaM . niraashaM gatasandehaM chittaM muktasya raajate .. 18\-30.. nirdhyaatuM cheshhTituM vaapi yachchittaM na pravartate . nirnimittamidaM ki.ntu nirdhyaayeti vicheshhTate .. 18\-31.. tattvaM yathaarthamaakarNya mandaH praapnoti muuDhataaM . athavaa yaati sa.nkochamamuuDhaH ko.api muuDhavat.h .. 18\-32.. ekaagrataa nirodho vaa muuDhairabhyasyate bhR^ishaM . dhiiraaH kR^ityaM na pashyanti suptavatsvapade sthitaaH .. 18\-33.. aprayatnaat.h prayatnaad.h vaa muuDho naapnoti nirvR^itiM . tattvanishchayamaatreNa praaGYo bhavati nirvR^itaH .. 18\-34.. shuddhaM buddhaM priyaM puurNaM nishhprapa.nchaM niraamayaM . aatmaanaM taM na jaananti tatraabhyaasaparaa janaaH .. 18\-35.. naapnoti karmaNaa mokshaM vimuuDho.abhyaasaruupiNaa . dhanyo viGYaanamaatreNa muktastishhThatyavikriyaH .. 18\-36.. muuDho naapnoti tad.h brahma yato bhavitumichchhati . anichchhannapi dhiiro hi parabrahmasvaruupabhaak.h .. 18\-37.. niraadhaaraa grahavyagraa muuDhaaH sa.nsaaraposhhakaaH . etasyaanarthamuulasya muulachchhedaH kR^ito budhaiH .. 18\-38.. na shaantiM labhate muuDho yataH shamitumichchhati . dhiirastattvaM vinishchitya sarvadaa shaantamaanasaH .. 18\-39.. kvaatmano darshanaM tasya yad.h dR^ishhTamavalaMbate . dhiiraastaM taM na pashyanti pashyantyaatmaanamavyayam.h .. 18\-40.. kva nirodho vimuuDhasya yo nirbandhaM karoti vai . svaaraamasyaiva dhiirasya sarvadaasaavakR^itrimaH .. 18\-41.. bhaavasya bhaavakaH kashchin.h na ki.nchid.h bhaavakoparaH . ubhayaabhaavakaH kashchid.h evameva niraakulaH .. 18\-42.. shuddhamadvayamaatmaanaM bhaavayanti kubuddhayaH . na tu jaananti saMmohaadyaavajjiivamanirvR^itaaH .. 18\-43.. mumukshorbuddhiraalaMbamantareNa na vidyate . niraalaMbaiva nishhkaamaa buddhirmuktasya sarvadaa .. 18\-44.. vishhayadviipino viikshya chakitaaH sharaNaarthinaH . vishanti jhaTiti kroDaM nirodhaikaagrasiddhaye .. 18\-45.. nirvaasanaM hariM dR^ishhTvaa tuushhNiiM vishhayadantinaH . palaayante na shaktaaste sevante kR^itachaaTavaH .. 18\-46.. na muktikaarikaaM dhatte niHshaN^ko yuktamaanasaH . pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrannashnannaaste yathaasukham.h .. 18\-47.. vastushravaNamaatreNa shuddhabuddhirniraakulaH . naivaachaaramanaachaaramaudaasyaM vaa prapashyati .. 18\-48.. yadaa yatkartumaayaati tadaa tatkurute R^ijuH . shubhaM vaapyashubhaM vaapi tasya cheshhTaa hi baalavat.h .. 18\-49.. svaata.ntr{}yaatsukhamaapnoti svaata.ntr{}yaallabhate paraM . svaata.ntr{}yaannirvR^itiM gachchhetsvaata.ntr{}yaat.h paramaM padam.h .. 18\-50.. akartR^itvamabhoktR^itvaM svaatmano manyate yadaa . tadaa kshiiNaa bhavantyeva samastaashchittavR^ittayaH .. 18\-51.. uchchhR^i.nkhalaapyakR^itikaa sthitirdhiirasya raajate . na tu saspR^ihachittasya shaantirmuuDhasya kR^itrimaa .. 18\-52.. vilasanti mahaabhogairvishanti girigahvaraan.h . nirastakalpanaa dhiiraa abaddhaa muktabuddhayaH .. 18\-53.. shrotriyaM devataaM tiirthamaN^ganaaM bhuupatiM priyaM . dR^ishhTvaa saMpuujya dhiirasya na kaapi hR^idi vaasanaa .. 18\-54.. bhR^ityaiH putraiH kalatraishcha dauhitraishchaapi gotrajaiH . vihasya dhikkR^ito yogii na yaati vikR^itiM manaak.h .. 18\-55.. santushhTo.api na santushhTaH khinno.api na cha khidyate . tasyaashcharyadashaaM taaM taaM taadR^ishaa eva jaanate .. 18\-56.. kartavyataiva sa.nsaaro na taaM pashyanti suurayaH . shuunyaakaaraa niraakaaraa nirvikaaraa niraamayaaH .. 18\-57.. akurvannapi saMkshobhaad.h vyagraH sarvatra muuDhadhiiH . kurvannapi tu kR^ityaani kushalo hi niraakulaH .. 18\-58.. sukhamaaste sukhaM shete sukhamaayaati yaati cha . sukhaM vakti sukhaM bhu.nkte vyavahaare.api shaantadhiiH .. 18\-59.. svabhaavaadyasya naivaartirlokavad.h vyavahaariNaH . mahaahR^ida ivaakshobhyo gatakleshaH sa shobhate .. 18\-60.. nivR^ittirapi muuDhasya pravR^itti rupajaayate . pravR^ittirapi dhiirasya nivR^ittiphalabhaaginii .. 18\-61.. parigraheshhu vairaagyaM praayo muuDhasya dR^ishyate . dehe vigalitaashasya kva raagaH kva viraagataa .. 18\-62.. bhaavanaabhaavanaasaktaa dR^ishhTirmuuDhasya sarvadaa . bhaavyabhaavanayaa saa tu svasthasyaadR^ishhTiruupiNii .. 18\-63.. sarvaaraMbheshhu nishhkaamo yashchared.h baalavan.h muniH . na lepastasya shuddhasya kriyamaaNo.api karmaNi .. 18\-64.. sa eva dhanya aatmaGYaH sarvabhaaveshhu yaH samaH . pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrann.h ashnannistarshhamaanasaH .. 18\-65.. kva sa.nsaaraH kva chaabhaasaH kva saadhyaM kva cha saadhanaM . aakaashasyeva dhiirasya nirvikalpasya sarvadaa .. 18\-66.. sa jayatyarthasa.nnyaasii puurNasvarasavigrahaH . akR^itrimo.anavachchhinne samaadhiryasya vartate .. 18\-67.. bahunaatra kimuktena GYaatatattvo mahaashayaH . bhogamokshaniraakaaMkshii sadaa sarvatra niirasaH .. 18\-68.. mahadaadi jagaddvaitaM naamamaatravijR^iMbhitaM . vihaaya shuddhabodhasya kiM kR^ityamavashishhyate .. 18\-69.. bhramabhR^itamidaM sarvaM ki.nchinnaastiiti nishchayii . alakshyasphuraNaH shuddhaH svabhaavenaiva shaamyati .. 18\-70.. shuddhasphuraNaruupasya dR^ishyabhaavamapashyataH . kva vidhiH kva vairaagyaM kva tyaagaH kva shamo.api vaa .. 18\-71.. sphurato.anantaruupeNa prakR^itiM cha na pashyataH . kva bandhaH kva cha vaa mokshaH kva harshhaH kva vishhaaditaa .. 18\-72.. buddhiparyantasa.nsaare maayaamaatraM vivartate . nirmamo niraha.nkaaro nishhkaamaH shobhate budhaH .. 18\-73.. akshayaM gatasantaapamaatmaanaM pashyato muneH . kva vidyaa cha kva vaa vishvaM kva deho.ahaM mameti vaa .. 18\-74.. nirodhaadiini karmaaNi jahaati jaDadhiiryadi . manorathaan.h pralaapaa.nshcha kartumaapnotyatatkshaNaat.h .. 18\-75.. mandaH shrutvaapi tadvastu na jahaati vimuuDhataaM . nirvikalpo bahiryatnaadantarvishhayalaalasaH .. 18\-76.. GYaanaad.h galitakarmaa yo lokadR^ishhTyaapi karmakR^it.h . naapnotyavasaraM karmaM vaktumeva na ki.nchana .. 18\-77.. kva tamaH kva prakaasho vaa haanaM kva cha na ki.nchana . nirvikaarasya dhiirasya niraata.nkasya sarvadaa .. 18\-78.. kva dhairyaM kva vivekitvaM kva niraata.nkataapi vaa . anirvaachyasvabhaavasya niHsvabhaavasya yoginaH .. 18\-79.. na svargo naiva narako jiivanmuktirna chaiva hi . bahunaatra kimuktena yogadR^ishhTyaa na ki.nchana .. 18\-80.. naiva praarthayate laabhaM naalaabhenaanushochati . dhiirasya shiitalaM chittamamR^itenaiva puuritam.h .. 18\-81.. na shaantaM stauti nishhkaamo na dushhTamapi nindati . samaduHkhasukhastR^iptaH ki.nchit.h kR^ityaM na pashyati .. 18\-82.. dhiiro na dveshhTi sa.nsaaramaatmaanaM na didR^ikshati . harshhaamarshhavinirmukto na mR^ito na cha jiivati .. 18\-83.. niHsnehaH putradaaraadau nishhkaamo vishhayeshhu cha . nishchintaH svashariire.api niraashaH shobhate budhaH .. 18\-84.. tushhTiH sarvatra dhiirasya yathaapatitavartinaH . svachchhandaM charato deshaan.h yatrastamitashaayinaH .. 18\-85.. patatuudetu vaa deho naasya chintaa mahaatmanaH . svabhaavabhuumivishraantivismR^itaasheshhasa.nsR^iteH .. 18\-86.. aki.nchanaH kaamachaaro nirdvandvashchhinnasa.nshayaH . asaktaH sarvabhaaveshhu kevalo ramate budhaH .. 18\-87.. nirmamaH shobhate dhiiraH samaloshhTaashmakaaMchanaH . subhinnahR^idayagranthirvinirdhuutarajastamaH .. 18\-88.. sarvatraanavadhaanasya na ki.nchid.h vaasanaa hR^idi . muktaatmano vitR^iptasya tulanaa kena jaayate .. 18\-89.. jaanannapi na jaanaati pashyannapi na pashyati . bruvann.h api na cha bruute ko.anyo nirvaasanaadR^ite .. 18\-90.. bhikshurvaa bhuupatirvaapi yo nishhkaamaH sa shobhate . bhaaveshhu galitaa yasya shobhanaashobhanaa matiH .. 18\-91.. kva svaachchhandyaM kva sa.nkochaH kva vaa tattvavinishchayaH . nirvyaajaarjavabhuutasya charitaarthasya yoginaH .. 18\-92.. aatmavishraantitR^iptena niraashena gataartinaa . antaryadanubhuuyeta tat.h kathaM kasya kathyate .. 18\-93.. supto.api na sushhuptau cha svapne.api shayito na cha . jaagare.api na jaagarti dhiirastR^iptaH pade pade .. 18\-94.. GYaH sachinto.api nishchintaH sendriyo.api nirindriyaH . subuddhirapi nirbuddhiH saaha.nkaaro.anahaN^kR^itiH .. 18\-95.. na sukhii na cha vaa duHkhii na virakto na sa.ngavaan.h . na mumukshurna vaa muktaa na ki.nchinnna cha ki.nchana .. 18\-96.. vikshepe.api na vikshiptaH samaadhau na samaadhimaan.h . jaaDye.api na jaDo dhanyaH paaNDitye.api na paNDitaH .. 18\-97.. mukto yathaasthitisvasthaH kR^itakartavyanirvR^itaH . samaH sarvatra vaitR^ishhNyaanna smaratyakR^itaM kR^itam.h .. 18\-98.. na priiyate vandyamaano nindyamaano na kupyati . naivodvijati maraNe jiivane naabhinandati .. 18\-99.. na dhaavati janaakiirNaM naaraNyaM upashaantadhiiH . yathaatathaa yatratatra sama evaavatishhThate .. 18\-100.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. tattvaviGYaanasanda.nshamaadaaya hR^idayodaraat.h . naavidhaparaamarshashalyoddhaaraH kR^ito mayaa .. 19\-1.. kva dharmaH kva cha vaa kaamaH kva chaarthaH kva vivekitaa . kva dvaitaM kva cha vaa.advaitaM svamahimni sthitasya me .. 19\-2.. kva bhuutaM kva bhavishhyad.h vaa vartamaanamapi kva vaa . kva deshaH kva cha vaa nityaM svamahimni sthitasya me .. 19\-3.. kva chaatmaa kva cha vaanaatmaa kva shubhaM kvaashubhaM yathaa . kva chintaa kva cha vaachintaa svamahimni sthitasya me .. 19\-4.. kva svapnaH kva sushhuptirvaa kva cha jaagaraNaM tathaa . kva turIyaM bhayaM vaapi svamahimni sthitasya me .. 19\-5.. kva duuraM kva samiipaM vaa baahyaM kvaabhyantaraM kva vaa . kva sthuulaM kva cha vaa suukshmaM svamahimni sthitasya me .. 19\-6.. kva mR^ityurjiivitaM vaa kva lokaaH kvaasya kva laukikaM . kva layaH kva samaadhirvaa svamahimni sthitasya me .. 19\-7.. alaM trivargakathayaa yogasya kathayaapyalaM . alaM viGYaanakathayaa vishraantasya mamaatmani .. 19\-8.. \medskip\hrule\smallskip janaka uvaacha .. kva bhuutaani kva deho vaa kvendriyaaNi kva vaa manaH . kva shuunyaM kva cha nairaashyaM matsvaruupe nira.njane .. 20\-1.. kva shaastraM kvaatmaviGYaanaM kva vaa nirvishhayaM manaH . kva tR^iptiH kva vitR^ishhNaatvaM gatadvandvasya me sadaa .. 20\-2.. kva vidyaa kva cha vaavidyaa kvaahaM kvedaM mama kva vaa . kva bandha kva cha vaa mokshaH svaruupasya kva ruupitaa .. 20\-3.. kva praarabdhaani karmaaNi jiivanmuktirapi kva vaa . kva tad.h videhakaivalyaM nirvisheshhasya sarvadaa .. 20\-4.. kva kartaa kva cha vaa bhoktaa nishhkriyaM sphuraNaM kva vaa . kvaaparokshaM phalaM vaa kva niHsvabhaavasya me sadaa .. 20\-5.. kva lokaM kva mumukshurvaa kva yogii GYaanavaan.h kva vaa . kva baddhaH kva cha vaa muktaH svasvaruupe.ahamadvaye .. 20\-6.. kva sR^ishhTiH kva cha saMhaaraH kva saadhyaM kva cha saadhanaM . kva saadhakaH kva siddhirvaa svasvaruupe.ahamadvaye .. 20\-7.. kva pramaataa pramaaNaM vaa kva prameyaM kva cha pramaa . kva ki.nchit.h kva na ki.nchid.h vaa sarvadaa vimalasya me .. 20\-8.. kva vikshepaH kva chaikaagr{}yaM kva nirbodhaH kva muuDhataa . kva harshhaH kva vishhaado vaa sarvadaa nishhkriyasya me .. 20\-9.. kva chaishha vyavahaaro vaa kva cha saa paramaarthataa . kva sukhaM kva cha vaa dukhaM nirvimarshasya me sadaa .. 20\-10.. kva maayaa kva cha sa.nsaaraH kva priitirviratiH kva vaa . kva jiivaH kva cha tad.hbrahma sarvadaa vimalasya me .. 20\-11.. kva pravR^ittirnirvR^ittirvaa kva muktiH kva cha bandhanaM . kuuTasthanirvibhaagasya svasthasya mama sarvadaa .. 20\-12.. kvopadeshaH kva vaa shaastraM kva shishhyaH kva cha vaa guruH . kva chaasti purushhaartho vaa nirupaadheH shivasya me .. 20\-13.. kva chaasti kva cha vaa naasti kvaasti chaikaM kva cha dvayaM . bahunaatra kimuktena ki.nchinnottishhThate mama .. 20\-14.. .. OM tatsat.h.. ## Encoded by John Richards jhr@universalist.worldonline.co.uk \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}