%@@1 % File name : ashtgita.itx %-------------------------------------------- % Text title : Ashtavakra Gita % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/religion % Description/comments : % Transliterated by : John Richards jhr@universalist.worldonline.co.uk % Proofread by : John Richards jhr@universalist.worldonline.co.uk % Latest update : October 6, 2005, May 15, 2011 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. aShTAvakra gItA ..}## \itxtitle{.. aShTAvakra gItA ..}##\endtitles ## || shrI || atha shrImadaShTAvakragItA prArabhyate || janaka uvAcha || kathaM j~nAnamavApnoti kathaM muktirbhaviShyati | vairAgyaM cha kathaM prAptaM etad.h brUhi mama prabho || 1\-1|| aShTAvakra uvAcha || muktiM ichChasi chettAta viShayAn.h viShavattyaja | kShamArjavadayAtoShasatyaM pIyUShavad.h bhaja || 1\-2|| na pR^ithvI na jalaM nAgnirna vAyurdyaurna vA bhavAn.h | eShAM sAkShiNamAtmAnaM chidrUpaM viddhi muktaye || 1\-3|| yadi dehaM pR^ithak.h kR^itya chiti vishrAmya tiShThasi | adhunaiva sukhI shAnto bandhamukto bhaviShyasi || 1\-4|| na tvaM viprAdiko varNo nAshramI nAkShagocharaH | asa~Ngo.asi nirAkAro vishvasAkShI sukhI bhava || 1\-5|| dharmAdharmau sukhaM duHkhaM mAnasAni na te vibho | na kartAsi na bhoktAsi mukta evAsi sarvadA || 1\-6|| eko draShTAsi sarvasya muktaprAyo.asi sarvadA | ayameva hi te bandho draShTAraM pashyasItaram.h || 1\-7|| ahaM kartetyahaMmAnamahAkR^iShNAhida.nshitaH | nAhaM karteti vishvAsAmR^itaM pItvA sukhI bhava || 1\-8|| eko vishuddhabodho.ahaM iti nishchayavahninA | prajvAlyAj~nAnagahanaM vItashokaH sukhI bhava || 1\-9|| yatra vishvamidaM bhAti kalpitaM rajjusarpavat.h | AnandaparamAnandaH sa bodhastvaM sukhaM bhava || 1\-10|| muktAbhimAnI mukto hi baddho baddhAbhimAnyapi | ki.nvadantIha satyeyaM yA matiH sA gatirbhavet.h || 1\-11|| AtmA sAkShI vibhuH pUrNa eko muktashchidakriyaH | asa.ngo niHspR^ihaH shAnto bhramAtsa.nsAravAniva || 1\-12|| kUTasthaM bodhamadvaitamAtmAnaM paribhAvaya | AbhAso.ahaM bhramaM muktvA bhAvaM bAhyamathAntaram.h || 1\-13|| dehAbhimAnapAshena chiraM baddho.asi putraka | bodho.ahaM j~nAnakha.ngena taHnikR^itya sukhI bhava || 1\-14|| niHsa.ngo niShkriyo.asi tvaM svaprakAsho nira.njanaH | ayameva hi te bandhaH samAdhimanutiShThati || 1\-15|| tvayA vyAptamidaM vishvaM tvayi protaM yathArthataH | shuddhabuddhasvarUpastvaM mA gamaH kShudrachittatAm.h || 1\-16|| nirapekSho nirvikAro nirbharaH shItalAshayaH | agAdhabuddhirakShubdho bhava chinmAtravAsanaH || 1\-17|| sAkAramanR^itaM viddhi nirAkAraM tu nishchalam.h | etattattvopadeshena na punarbhavasaMbhavaH || 1\-18|| yathaivAdarshamadhyasthe rUpe.antaH paritastu saH | tathaivA.asmin.h sharIre.antaH paritaH parameshvaraH || 1\-19|| ekaM sarvagataM vyoma bahirantaryathA ghaTe | nityaM nirantaraM brahma sarvabhUtagaNe tathA || 1\-20|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || aho nira.njanaH shAnto bodho.ahaM prakR^iteH paraH | etAvantamahaM kAlaM mohenaiva viDaMbitaH || 2\-1|| yathA prakAshayAmyeko dehamenaM tathA jagat.h | ato mama jagatsarvamathavA na cha ki.nchana || 2\-2|| sa sharIramaho vishvaM parityajya mayAdhunA | kutashchit.h kaushalAd.h eva paramAtmA vilokyate || 2\-3|| yathA na toyato bhinnAstara.ngAH phenabud.hbudAH | Atmano na tathA bhinnaM vishvamAtmavinirgatam.h || 2\-4|| tantumAtro bhaved.h eva paTo yadvad.h vichAritaH | AtmatanmAtramevedaM tadvad.h vishvaM vichAritam.h || 2\-5|| yathaivekShurase klR^iptA tena vyAptaiva sharkarA | tathA vishvaM mayi klR^iptaM mayA vyAptaM nirantaram.h || 2\-6|| Atmaj~nAnAjjagad.h bhAti Atmaj~nAnAnna bhAsate | rajjvaj~nAnAdahirbhAti tajj~nAnAd.h bhAsate na hi || 2\-7|| prakAsho me nijaM rUpaM nAtirikto.asmyahaM tataH | yadA prakAshate vishvaM tadAhaM bhAsa eva hi || 2\-8|| aho vikalpitaM vishvamaj~nAnAnmayi bhAsate | rUpyaM shuktau phaNI rajjau vAri sUryakare yathA || 2\-9|| matto vinirgataM vishvaM mayyeva layameShyati | mR^idi kuMbho jale vIchiH kanake kaTakaM yathA || 2\-10|| aho ahaM namo mahyaM vinAsho yasya nAsti me | brahmAdistaMbaparyantaM jagannAsho.api tiShThataH || 2\-11|| aho ahaM namo mahyaM eko.ahaM dehavAnapi | kvachinna gantA nAgantA vyApya vishvamavasthitaH || 2\-12|| aho ahaM namo mahyaM dakSho nAstIha matsamaH | asa.nspR^ishya sharIreNa yena vishvaM chiraM dhR^itam.h || 2\-13|| aho ahaM namo mahyaM yasya me nAsti ki.nchana | athavA yasya me sarvaM yad.h vA~Nmanasagocharam.h || 2\-14|| j~nAnaM j~neyaM tathA j~nAtA tritayaM nAsti vAstavam.h | aj~nAnAd.h bhAti yatredaM so.ahamasmi nira.njanaH || 2\-15|| dvaitamUlamaho duHkhaM nAnyattasyA.asti bheShajam.h | dR^ishyametan.h mR^iShA sarvaM eko.ahaM chidrasomalaH || 2\-16|| bodhamAtro.ahamaj~nAnAd.h upAdhiH kalpito mayA | evaM vimR^ishato nityaM nirvikalpe sthitirmama || 2\-17|| na me bandho.asti mokSho vA bhrAntiH shAnto nirAshrayA | aho mayi sthitaM vishvaM vastuto na mayi sthitam.h || 2\-18|| sasharIramidaM vishvaM na ki.nchiditi nishchitam.h | shuddhachinmAtra AtmA cha tatkasmin.h kalpanAdhunA || 2\-19|| sharIraM svarganarakau bandhamokShau bhayaM tathA | kalpanAmAtramevaitat.h kiM me kAryaM chidAtmanaH || 2\-20|| aho janasamUhe.api na dvaitaM pashyato mama | araNyamiva saMvR^ittaM kva ratiM karavANyaham.h || 2\-21|| nAhaM deho na me deho jIvo nAhamahaM hi chit.h | ayameva hi me bandha AsIdyA jIvite spR^ihA || 2\-22|| aho bhuvanakallolairvichitrairdrAk.h samutthitam.h | mayyana.ntamahAMbhodhau chittavAte samudyate || 2\-23|| mayyana.ntamahAMbhodhau chittavAte prashAmyati | abhAgyAjjIvavaNijo jagatpoto vinashvaraH || 2\-24|| mayyanantamahAMbhodhAvAshcharyaM jIvavIchayaH | udyanti ghnanti khelanti pravishanti svabhAvataH || 2\-25|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || avinAshinamAtmAnaM ekaM vij~nAya tattvataH | tavAtmaj~nAnasya dhIrasya kathamarthArjane ratiH || 3\-1|| AtmAj~nAnAdaho prItirviShayabhramagochare | shukteraj~nAnato lobho yathA rajatavibhrame || 3\-2|| vishvaM sphurati yatredaM tara~NgA iva sAgare | so.ahamasmIti vij~nAya kiM dIna iva dhAvasi || 3\-3|| shrutvApi shuddhachaitanya AtmAnamatisundaram.h | upasthe.atyantasa.nsakto mAlinyamadhigachChati || 3\-4|| sarvabhUteShu chAtmAnaM sarvabhUtAni chAtmani | munerjAnata AshcharyaM mamatvamanuvartate || 3\-5|| AsthitaH paramAdvaitaM mokShArthe.api vyavasthitaH | AshcharyaM kAmavashago vikalaH kelishikShayA || 3\-6|| ud.hbhUtaM j~nAnadurmitramavadhAryAtidurbalaH | AshcharyaM kAmamAkA~NkShet.h kAlamantamanushritaH || 3\-7|| ihAmutra viraktasya nityAnityavivekinaH | AshcharyaM mokShakAmasya mokShAd.h eva vibhIShikA || 3\-8|| dhIrastu bhojyamAno.api pIDyamAno.api sarvadA | AtmAnaM kevalaM pashyan.h na tuShyati na kupyati || 3\-9|| cheShTamAnaM sharIraM svaM pashyatyanyasharIravat.h | sa.nstave chApi nindAyAM kathaM kShubhyet.h mahAshayaH || 3\-10|| mAyAmAtramidaM vishvaM pashyan.h vigatakautukaH | api sannihite mR^ityau kathaM trasyati dhIradhIH || 3\-11|| niHspR^ihaM mAnasaM yasya nairAshye.api mahAtmanaH | tasyAtmaj~nAnatR^iptasya tulanA kena jAyate || 3\-12|| svabhAvAd.h eva jAnAno dR^ishyametanna ki.nchana | idaM grAhyamidaM tyAjyaM sa kiM pashyati dhIradhIH || 3\-13|| a.ntastyaktakaShAyasya nirdvandvasya nirAshiShaH | yadR^ichChayAgato bhogo na duHkhAya na tuShTaye || 3\-14|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || hantAtmaj~nAnasya dhIrasya khelato bhogalIlayA | na hi sa.nsAravAhIkairmUDhaiH saha samAnatA || 4\-1|| yat.h padaM prepsavo dInAH shakrAdyAH sarvadevatAH | aho tatra sthito yogI na harShamupagachChati || 4\-2|| tajj~nasya puNyapApAbhyAM sparsho hyantarna jAyate | na hyAkAshasya dhUmena dR^ishyamAnApi sa~NgatiH || 4\-3|| AtmaivedaM jagatsarvaM j~nAtaM yena mahAtmanA | yadR^ichChayA vartamAnaM taM niSheddhuM kShameta kaH || 4\-4|| AbrahmastaMbaparyante bhUtagrAme chaturvidhe | vij~nasyaiva hi sAmarthyamichChAnichChAvivarjane || 4\-5|| AtmAnamadvayaM kashchijjAnAti jagadIshvaram.h | yad.h vetti tatsa kurute na bhayaM tasya kutrachit.h || 4\-6|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || na te sa.ngo.asti kenApi kiM shuddhastyaktumichChasi | sa.nghAtavilayaM kurvannevameva layaM vraja || 5\-1|| udeti bhavato vishvaM vAridheriva bud.hbudaH | iti j~nAtvaikamAtmAnaM evameva layaM vraja || 5\-2|| pratyakShamapyavastutvAd.h vishvaM nAstyamale tvayi | rajjusarpa iva vyaktaM evameva layaM vraja || 5\-3|| samaduHkhasukhaH pUrNa AshAnairAshyayoH samaH | samajIvitamR^ityuH sannevameva layaM vraja || 5\-4|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || AkAshavadananto.ahaM ghaTavat.h prAkR^itaM jagat.h | iti j~nAnaM tathaitasya na tyAgo na graho layaH || 6\-1|| mahodadhirivAhaM sa prapa.ncho vIchisa.annibhaH | iti j~nAnaM tathaitasya na tyAgo na graho layaH || 6\-2|| ahaM sa shuktisa~NkAsho rUpyavad.h vishvakalpanA | iti j~nAnaM tathaitasya na tyAgo na graho layaH || 6\-3|| ahaM vA sarvabhUteShu sarvabhUtAnyatho mayi | iti j~nAnaM tathaitasya na tyAgo na graho layaH || 6\-4|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || mayyana.ntamahAMbhodhau vishvapota itastataH | bhramati svA.ntavAtena na mamAstyasahiShNutA || 7\-1|| mayyana.ntamahAMbhodhau jagadvIchiH svabhAvataH | udetu vAstamAyAtu na me vR^iddhirna cha kShatiH || 7\-2|| mayyana.ntamahAMbhodhau vishvaM nAma vikalpanA | atishA.nto nirAkAra etadevAhamAsthitaH || 7\-3|| nAtmA bhAveShu no bhAvastatrAnante nira.njane | ityasakto.aspR^ihaH shAnta etadevAhamAstitaH || 7\-4|| aho chinmAtramevAhaM indrajAlopamaM jagat.h | iti mama kathaM kutra heyopAdeyakalpanA || 7\-5|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || tadA bandho yadA chittaM kinchid.h vAMChati shochati | ki.nchin.h mu.nchati gR^iNhAti ki.nchid.h dR^iShyati kupyati || 8\-1|| tadA muktiryadA chittaM na vAMChati na shochati | na mu.nchati na gR^iNhAti na hR^iShyati na kupyati || 8\-2|| tadA bandho yadA chittaM saktaM kAshvapi dR^iShTiShu | tadA mokSho yadA chittamasaktaM sarvadR^iShTiShu || 8\-3|| yadA nAhaM tadA mokSho yadAhaM bandhanaM tadA | matveti helayA ki.nchinmA gR^ihANa vimu.ncha mA || 8\-4|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || kR^itAkR^ite cha dvandvAni kadA shAntAni kasya vA | evaM j~nAtveha nirvedAd.h bhava tyAgaparo.avratI || 9\-1|| kasyApi tAta dhanyasya lokacheShTAvalokanAt.h | jIvitechChA bubhukShA cha bubhutsopashamaH gatAH || 9\-2|| anityaM sarvamevedaM tApatrayadUShitam.h | asaraM ninditaM heyamiti nishchitya shAmyati || 9\-3|| ko.asau kAlo vayaH kiM vA yatra dvandvAni no nR^iNAm.h | tAnyupekShya yathAprAptavartI siddhimavApnuyAt.h || 9\-4|| nA mataM maharShINAM sAdhUnAM yoginAM tathA | dR^iShTvA nirvedamApannaH ko na shAmyati mAnavaH || 9\-5|| kR^itvA mUrtiparij~nAnaM chaitanyasya na kiM guruH | nirvedasamatAyuktyA yastArayati sa.nsR^iteH || 9\-6|| pashya bhUtavikArA.nstvaM bhUtamAtrAn.h yathArthataH | tatkShaNAd.h bandhanirmuktaH svarUpastho bhaviShyasi || 9\-7|| vAsanA eva sa.nsAra iti sarvA vimu.ncha tAH | tattyAgo vAsanAtyAgAtsthitiradya yathA tathA || 9\-8|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || vihAya vairiNaM kAmamarthaM chAnarthasa.nkulam.h | dharmamapyetayorhetuM sarvatrAdaraM kuru || 10\-1|| svapnendrajAlavat.h pashya dinAni trINi pa.ncha vA | mitrakShetradhanAgAradAradAyAdisaMpadaH || 10\-2|| yatra yatra bhavettR^iShNA sa.nsAraM viddhi tatra vai | prauDhavairAgyamAshritya vItatR^iShNaH sukhI bhava || 10\-3|| tR^iShNAmAtrAtmako bandhastannAsho mokSha uchyate | bhavAsa.nsaktimAtreNa prAptituShTirmuhurmuhuH || 10\-4|| tvamekashchetanaH shuddho jaDaM vishvamasattathA | avidyApi na ki.nchitsA kA bubhutsA tathApi te || 10\-5|| rAjyaM sutAH kalatrANi sharIrANi sukhAni cha | sa.nsaktasyApi naShTAni tava janmani janmani || 10\-6|| alamarthena kAmena sukR^itenApi karmaNA | ebhyaH sa.nsArakAntAre na vishrAntamabhUn.h manaH || 10\-7|| kR^itaM na kati janmAni kAyena manasA girA | duHkhamAyAsadaM karma tadadyApyuparamyatAm.h || 10\-8|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || bhAvAbhAvavikArashcha svabhAvAditi nishchayI | nirvikAro gatakleshaH sukhenaivopashAmyati || 11\-1|| IshvaraH sarvanirmAtA nehAnya iti nishchayI | antargalitasarvAshaH shAntaH kvApi na sajjate || 11\-2|| ApadaH saMpadaH kAle daivAdeveti nishchayI | tR^iptaH svasthendriyo nityaM na vAnChati na shochati || 11\-3|| sukhaduHkhe janmamR^ityU daivAdeveti nishchayI | sAdhyAdarshI nirAyAsaH kurvannapi na lipyate || 11\-4|| chintayA jAyate duHkhaM nAnyatheheti nishchayI | tayA hInaH sukhI shAntaH sarvatra galitaspR^ihaH || 11\-5|| nAhaM deho na me deho bodho.ahamiti nishchayI | kaivalyaM iva saMprApto na smaratyakR^itaM kR^itam.h || 11\-6|| AbrahmastaMbaparyantaM ahameveti nishchayI | nirvikalpaH shuchiH shAntaH prAptAprAptavinirvR^itaH || 11\-7|| nAshcharyamidaM vishvaM na ki.nchiditi nishchayI | nirvAsanaH sphUrtimAtro na ki.nchidiva shAmyati || 11\-8|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || kAyakR^ityAsahaH pUrvaM tato vAgvistarAsahaH | atha chintAsahastasmAd.h evamevAhamAsthitaH || 12\-1|| prItyabhAvena shabdAderadR^ishyatvena chAtmanaH | vikShepaikAgrahR^idaya evamevAhamAsthitaH || 12\-2|| samAdhyAsAdivikShiptau vyavahAraH samAdhaye | evaM vilokya niyamaM evamevAhamAsthitaH || 12\-3|| | heyopAdeyavirahAd.h evaM harShaviShAdayoH | abhAvAdadya he brahmann.h evamevAhamAsthitaH || 12\-4|| AshramAnAshramaM dhyAnaM chittasvIkR^itavarjanam.h | vikalpaM mama vIkShyaitairevamevAhamAsthitaH || 12\-5|| karmAnuShThAnamaj~nAnAd.h yathaivoparamastathA | budhvA samyagidaM tattvaM evamevAhamAsthitaH || 12\-6|| achi.ntyaM chi.ntyamAno.api chintArUpaM bhajatyasau | tyaktvA tad.hbhAvanaM tasmAd.h evamevAhamAsthitaH || 12\-7|| evameva kR^itaM yena sa kR^itArtho bhavedasau | evameva svabhAvo yaH sa kR^itArtho bhavedasau || 12\-8|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || aki.nchanabhavaM svAsthaM kaupInatve.api durlabham.h | tyAgAdAne vihAyAsmAdahamAse yathAsukham.h || 13\-1|| kutrApi khedaH kAyasya jihvA kutrApi khedyate | manaH kutrApi tattyaktvA puruShArthe sthitaH sukham.h || 13\-2|| kR^itaM kimapi naiva syAd.h iti sa.nchintya tattvataH | yadA yatkartumAyAti tat.h kR^itvAse yathAsukham.h || 13\-3|| karmanaiShkarmyanirbandhabhAvA dehasthayoginaH | saMyogAyogavirahAdahamAse yathAsukham.h || 13\-4|| arthAnarthau na me sthityA gatyA na shayanena vA | tiShThan.h gachChan.h svapan.h tasmAdahamAse yathAsukham.h || 13\-5|| svapato nAsti me hAniH siddhiryatnavato na vA | nAshollAsau vihAyAsmadahamAse yathAsukham.h || 13\-6|| sukhAdirUpA niyamaM bhAveShvAlokya bhUrishaH | shubhAshubhe vihAyAsmAdahamAse yathAsukham.h || 13\-7|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || prakR^ityA shUnyachitto yaH pramAdAd.h bhAvabhAvanaH | nidrito bodhita iva kShINasa.nsmaraNo hi saH || 14\-1|| kva dhanAni kva mitrANi kva me viShayadasyavaH | kva shAstraM kva cha vij~nAnaM yadA me galitA spR^ihA || 14\-2|| vij~nAte sAkShipuruShe paramAtmani cheshvare | nairAshye ba.ndhamokShe cha na chi.ntA muktaye mama || 14\-3|| a.ntarvikalpashUnyasya bahiH svachChandachAriNaH | bhrAntasyeva dashAstAstAstAdR^ishA eva jAnate || 14\-4|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || yathAtathopadeshena kR^itArthaH sattvabuddhimAn.h | AjIvamapi jij~nAsuH parastatra vimuhyati || 15\-1|| mokSho viShayavairasyaM bandho vaiShayiko rasaH | etAvadeva vij~nAnaM yathechChasi tathA kuru || 15\-2|| vAgmiprAj~nAnamahodyogaM janaM mUkajaDAlasam.h | karoti tattvabodho.ayamatastyakto bubhukShabhiH || 15\-3|| na tvaM deho na te deho bhoktA kartA na vA bhavAn.h | chidrUpo.asi sadA sAkShI nirapekShaH sukhaM chara || 15\-4|| rAgadveShau manodharmau na manaste kadAchana | nirvikalpo.asi bodhAtmA nirvikAraH sukhaM chara || 15\-5|| sarvabhUteShu chAtmAnaM sarvabhUtAni chAtmani | vij~nAya nirahaMkAro nirmamastvaM sukhI bhava || 15\-6|| vishvaM sphurati yatredaM tara.ngA iva sAgare | tattvameva na sandehashchinmUrte vijvaro bhava || 15\-7|| shraddhasva tAta shraddhasva nAtra mo.ahaM kuruShva bhoH | j~nAnasvarUpo bhagavAnAtmA tvaM prakR^iteH paraH || 15\-8|| guNaiH saMveShTito dehastiShThatyAyAti yAti cha | AtmA na ga.ntA nAga.ntA kimenamanushochasi || 15\-9|| dehastiShThatu kalpAntaM gachChatvadyaiva vA punaH | kva vR^iddhiH kva cha vA hAnistava chinmAtrarUpiNaH || 15\-10|| tvayyana.ntamahAMbhodhau vishvavIchiH svabhAvataH | udetu vAstamAyAtu na te vR^iddhirna vA kShatiH || 15\-11|| tAta chinmAtrarUpo.asi na te bhinnamidaM jagat.h | ataH kasya kathaM kutra heyopAdeyakalpanA || 15\-12|| ekasminnavyaye shAnte chidAkAshe.amale tvayi | kuto janma kuto karma kuto.ahaMkAra eva cha || 15\-13|| yattvaM pashyasi tatraikastvameva pratibhAsase | kiM pR^ithak.h bhAsate svarNAt.h kaTakA.ngadanUpuram.h || 15\-14|| ayaM so.ahamayaM nAhaM vibhAgamiti sa.ntyaja | sarvamAtmeti nishchitya niHsa~NkalpaH sukhI bhava || 15\-15|| tavaivAj~nAnato vishvaM tvamekaH paramArthataH | tvatto.anyo nAsti sa.nsArI nAsa.nsArI cha kashchana || 15\-16|| bhrAntimAtramidaM vishvaM na ki.nchiditi nishchayI | nirvAsanaH sphUrtimAtro na ki.nchidiva shAmyati || 15\-17|| eka eva bhavAMbhodhAvAsIdasti bhaviShyati | na te bandho.asti mokSho vA kR^ityakR^ityaH sukhaM chara || 15\-18|| mA sa~NkalpavikalpAbhyAM chittaM kShobhaya chinmaya | upashAmya sukhaM tiShTha svAtmanyAnandavigrahe || 15\-19|| tyajaiva dhyAnaM sarvatra mA ki.nchid.h hR^idi dhAraya | AtmA tvaM mukta evAsi kiM vimR^ishya kariShyasi || 15\-20|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || AchakShva shR^iNu vA tAta nAnAshAstrANyanekashaH | tathApi na tava svAsthyaM sarvavismaraNAd.h R^ite || 16\-1|| bhogaM karma samAdhiM vA kuru vij~na tathApi te | chittaM nirastasarvAshamatyarthaM rochayiShyati || 16\-2|| AyAsAtsakalo duHkhI nainaM jAnAti kashchana | anenaivopadeshena dhanyaH prApnoti nirvR^itim.h || 16\-3|| vyApAre khidyate yastu nimeShonmeShayorapi | tasyAlasya dhurINasya sukhaM nanyasya kasyachit.h || 16\-4|| idaM kR^itamidaM neti dva.ndvairmuktaM yadA manaH | dharmArthakAmamokSheShu nirapekShaM tadA bhavet.h || 16\-5|| virakto viShayadveShTA rAgI viShayalolupaH | grahamokShavihInastu na virakto na rAgavAn.h || 16\-6|| heyopAdeyatA tAvatsa.nsAraviTapA.nkuraH | spR^ihA jIvati yAvad.h vai nirvichAradashAspadam.h || 16\-7|| pravR^ittau jAyate rAgo nirvR^ittau dveSha eva hi | nirdvandvo bAlavad.h dhImAn.h evameva vyavasthitaH || 16\-8|| hAtumichChati sa.nsAraM rAgI duHkhajihAsayA | vItarAgo hi nirduHkhastasminnapi na khidyati || 16\-9|| yasyAbhimAno mokShe.api dehe.api mamatA tathA | na cha j~nAnI na vA yogI kevalaM duHkhabhAgasau || 16\-10|| haro yadyupadeShTA te hariH kamalajo.api vA | tathApi na tava svAthyaM sarvavismaraNAdR^ite || 16\-11|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || tena j~nAnaphalaM prAptaM yogAbhyAsaphalaM tathA | tR^iptaH svachChendriyo nityaM ekAkI ramate tu yaH || 17\-1|| na kadAchijjagatyasmin.h tattvaj~nA hanta khidyati | yata ekena tenedaM pUrNaM brahmANDamaNDalam.h || 17\-2|| na jAtu viShayAH ke.api svArAmaM harShayantyamI | sallakIpallavaprItamivebhaM niMbapallavAH || 17\-3|| yastu bhogeShu bhukteShu na bhavatyadhivAsitA | abhukteShu nirAkA.nkShI tadR^isho bhavadurlabhaH || 17\-4|| bubhukShuriha sa.nsAre mumukShurapi dR^ishyate | bhogamokShanirAkA.nkShI viralo hi mahAshayaH || 17\-5|| dharmArthakAmamokSheShu jIvite maraNe tathA | kasyApyudArachittasya heyopAdeyatA na hi || 17\-6|| vAMChA na vishvavilaye na dveShastasya cha sthitau | yathA jIvikayA tasmAd.h dhanya Aste yathA sukham.h || 17\-7|| kR^itArtho.anena j~nAnenetyevaM galitadhIH kR^itI | pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrann.h ashnannAste yathA sukham.h || 17\-8|| shUnyA dR^iShTirvR^ithA cheShTA vikalAnIndriyANi cha | na spR^ihA na viraktirvA kShINasa.nsArasAgare || 17\-9|| na jAgarti na nidrAti nonmIlati na mIlati | aho paradashA kvApi vartate muktachetasaH || 17\-10|| sarvatra dR^ishyate svasthaH sarvatra vimalAshayaH | samastavAsanA mukto muktaH sarvatra rAjate || 17\-11|| pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrann.h ashnan.h gR^iNhan.h vadan.h vrajan.h | IhitAnIhitairmukto mukta eva mahAshayaH || 17\-12|| na nindati na cha stauti na hR^iShyati na kupyati | na dadAti na gR^iNhAti muktaH sarvatra nIrasaH || 17\-13|| sAnurAgAM striyaM dR^iShTvA mR^ityuM vA samupasthitam.h | avihvalamanAH svastho mukta eva mahAshayaH || 17\-14|| sukhe duHkhe nare nAryAM saMpatsu vipatsu cha | visheSho naiva dhIrasya sarvatra samadarshinaH || 17\-15|| na hi.nsA naiva kAruNyaM nauddhatyaM na cha dInatA | nAshcharyaM naiva cha kShobhaH kShINasa.nsaraNe nare || 17\-16|| na mukto viShayadveShTA na vA viShayalolupaH | asa.nsaktamanA nityaM prAptAprAptamupAshnute || 17\-17|| samAdhAnasamAdhAnahitAhitavikalpanAH | shUnyachitto na jAnAti kaivalyamiva sa.nsthitaH || 17\-18|| nirmamo niraha.nkAro na ki.nchiditi nishchitaH | antargalitasarvAshaH kurvannapi karoti na || 17\-19|| manaHprakAshasaMmohasvapnajADyavivarjitaH | dashAM kAmapi saMprApto bhaved.h galitamAnasaH || 17\-20|| \medskip\hrule\smallskip aShTAvakra uvAcha || yasya bodhodaye tAvatsvapnavad.h bhavati bhramaH | tasmai sukhaikarUpAya namaH shAntAya tejase || 18\-1|| arjayitvAkhilAn.h arthAn.h bhogAnApnoti puShkalAn.h | na hi sarvaparityAjamantareNa sukhI bhavet.h || 18\-2|| kartavyaduHkhamArtaNDajvAlAdagdhAntarAtmanaH | kutaH prashamapIyUShadhArAsAramR^ite sukham.h || 18\-3|| bhavo.ayaM bhAvanAmAtro na ki.nchit.h paramarthataH | nAstyabhAvaH svabhAvanAM bhAvAbhAvavibhAvinAm.h || 18\-4|| na dUraM na cha sa.nkochAllabdhamevAtmanaH padam.h | nirvikalpaM nirAyAsaM nirvikAraM nira.njanam.h || 18\-5|| vyAmohamAtraviratau svarUpAdAnamAtrataH | vItashokA virAjante nirAvaraNadR^iShTayaH || 18\-6|| samastaM kalpanAmAtramAtmA muktaH sanAtanaH | iti vij~nAya dhIro hi kimabhyasyati bAlavat.h || 18\-7|| AtmA brahmeti nishchitya bhAvAbhAvau cha kalpitau | niShkAmaH kiM vijAnAti kiM brUte cha karoti kim.h || 18\-8|| ayaM so.ahamayaM nAhaM iti kShINA vikalpanA | sarvamAtmeti nishchitya tUShNIMbhUtasya yoginaH || 18\-9|| na vikShepo na chaikAgryaM nAtibodho na mUDhatA | na sukhaM na cha vA duHkhaM upashAntasya yoginaH || 18\-10|| svArAjye bhaikShavR^ittau cha lAbhAlAbhe jane vane | nirvikalpasvabhAvasya na visheSho.asti yoginaH || 18\-11|| kva dharmaH kva cha vA kAmaH kva chArthaH kva vivekitA | idaM kR^itamidaM neti dvandvairmuktasya yoginaH || 18\-12|| kR^ityaM kimapi naivAsti na kApi hR^idi ra.njanA | yathA jIvanameveha jIvanmuktasya yoginaH || 18\-13|| kva mohaH kva cha vA vishvaM kva tad.h dhyAnaM kva muktatA | sarvasa.nkalpasImAyAM vishrAntasya mahAtmanaH || 18\-14|| yena vishvamidaM dR^iShTaM sa nAstIti karotu vai | nirvAsanaH kiM kurute pashyannapi na pashyati || 18\-15|| yena dR^iShTaM paraM brahma so.ahaM brahmeti chintayet.h | kiM chintayati nishchinto dvitIyaM yo na pashyati || 18\-16|| dR^iShTo yenAtmavikShepo nirodhaM kurute tvasau | udArastu na vikShiptaH sAdhyAbhAvAtkaroti kim.h || 18\-17|| dhIro lokaviparyasto vartamAno.api lokavat.h | no samAdhiM na vikShepaM na lopaM svasya pashyati || 18\-18|| bhAvAbhAvavihIno yastR^ipto nirvAsano budhaH | naiva ki.nchitkR^itaM tena lokadR^iShTyA vikurvatA || 18\-19|| pravR^ittau vA nivR^ittau vA naiva dhIrasya durgrahaH | yadA yatkartumAyAti tatkR^itvA tiShThate sukham.h || 18\-20|| nirvAsano nirAlaMbaH svachChando muktabandhanaH | kShiptaH sa.nskAravAtena cheShTate shuShkaparNavat.h || 18\-21|| asa.nsArasya tu kvApi na harSho na viShAditA | sa shItalahamanA nityaM videha iva rAjaye || 18\-22|| kutrApi na jihAsAsti nAsho vApi na kutrachit.h | AtmArAmasya dhIrasya shItalAchChatarAtmanaH || 18\-23|| prakR^ityA shUnyachittasya kurvato.asya yadR^ichChayA | prAkR^itasyeva dhIrasya na mAno nAvamAnatA || 18\-24|| kR^itaM dehena karmedaM na mayA shuddharUpiNA | iti chintAnurodhI yaH kurvannapi karoti na || 18\-25|| atadvAdIva kurute na bhavedapi bAlishaH | jIvanmuktaH sukhI shrImAn.h sa.nsarannapi shobhate || 18\-26|| nAvichArasushrAnto dhIro vishrAntimAgataH | na kalpate na jAti na shR^iNoti na pashyati || 18\-27|| asamAdheravikShepAn.h na mumukShurna chetaraH | nishchitya kalpitaM pashyan.h brahmaivAste mahAshayaH || 18\-28|| yasyAntaH syAdaha.nkAro na karoti karoti saH | niraha.nkAradhIreNa na ki.nchidakR^itaM kR^itam.h || 18\-29|| nodvignaM na cha santuShTamakartR^i spandavarjitam.h | nirAshaM gatasandehaM chittaM muktasya rAjate || 18\-30|| nirdhyAtuM cheShTituM vApi yachchittaM na pravartate | nirnimittamidaM ki.ntu nirdhyAyeti vicheShTate || 18\-31|| tattvaM yathArthamAkarNya mandaH prApnoti mUDhatAm.h | athavA yAti sa.nkochamamUDhaH ko.api mUDhavat.h || 18\-32|| ekAgratA nirodho vA mUDhairabhyasyate bhR^isham.h | dhIrAH kR^ityaM na pashyanti suptavatsvapade sthitAH || 18\-33|| aprayatnAt.h prayatnAd.h vA mUDho nApnoti nirvR^itim.h | tattvanishchayamAtreNa prAj~no bhavati nirvR^itaH || 18\-34|| shuddhaM buddhaM priyaM pUrNaM niShprapa.nchaM nirAmayam.h | AtmAnaM taM na jAnanti tatrAbhyAsaparA janAH || 18\-35|| nApnoti karmaNA mokShaM vimUDho.abhyAsarUpiNA | dhanyo vij~nAnamAtreNa muktastiShThatyavikriyaH || 18\-36|| mUDho nApnoti tad.h brahma yato bhavitumichChati | anichChannapi dhIro hi parabrahmasvarUpabhAk.h || 18\-37|| nirAdhArA grahavyagrA mUDhAH sa.nsArapoShakAH | etasyAnarthamUlasya mUlachChedaH kR^ito budhaiH || 18\-38|| na shAntiM labhate mUDho yataH shamitumichChati | dhIrastattvaM vinishchitya sarvadA shAntamAnasaH || 18\-39|| kvAtmano darshanaM tasya yad.h dR^iShTamavalaMbate | dhIrAstaM taM na pashyanti pashyantyAtmAnamavyayam.h || 18\-40|| kva nirodho vimUDhasya yo nirbandhaM karoti vai | svArAmasyaiva dhIrasya sarvadAsAvakR^itrimaH || 18\-41|| bhAvasya bhAvakaH kashchin.h na ki.nchid.h bhAvakoparaH | ubhayAbhAvakaH kashchid.h evameva nirAkulaH || 18\-42|| shuddhamadvayamAtmAnaM bhAvayanti kubuddhayaH | na tu jAnanti saMmohAdyAvajjIvamanirvR^itAH || 18\-43|| mumukShorbuddhirAlaMbamantareNa na vidyate | nirAlaMbaiva niShkAmA buddhirmuktasya sarvadA || 18\-44|| viShayadvIpino vIkShya chakitAH sharaNArthinaH | vishanti jhaTiti kroDaM nirodhaikAgrasiddhaye || 18\-45|| nirvAsanaM hariM dR^iShTvA tUShNIM viShayadantinaH | palAyante na shaktAste sevante kR^itachATavaH || 18\-46|| na muktikArikAM dhatte niHsha~Nko yuktamAnasaH | pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrannashnannAste yathAsukham.h || 18\-47|| vastushravaNamAtreNa shuddhabuddhirnirAkulaH | naivAchAramanAchAramaudAsyaM vA prapashyati || 18\-48|| yadA yatkartumAyAti tadA tatkurute R^ijuH | shubhaM vApyashubhaM vApi tasya cheShTA hi bAlavat.h || 18\-49|| svAta.ntryAtsukhamApnoti svAta.ntryAllabhate param.h | svAta.ntryAnnirvR^itiM gachChetsvAta.ntryAt.h paramaM padam.h || 18\-50|| akartR^itvamabhoktR^itvaM svAtmano manyate yadA | tadA kShINA bhavantyeva samastAshchittavR^ittayaH || 18\-51|| uchChR^i.nkhalApyakR^itikA sthitirdhIrasya rAjate | na tu saspR^ihachittasya shAntirmUDhasya kR^itrimA || 18\-52|| vilasanti mahAbhogairvishanti girigahvarAn.h | nirastakalpanA dhIrA abaddhA muktabuddhayaH || 18\-53|| shrotriyaM devatAM tIrthama~NganAM bhUpatiM priyam.h | dR^iShTvA saMpUjya dhIrasya na kApi hR^idi vAsanA || 18\-54|| bhR^ityaiH putraiH kalatraishcha dauhitraishchApi gotrajaiH | vihasya dhikkR^ito yogI na yAti vikR^itiM manAk.h || 18\-55|| santuShTo.api na santuShTaH khinno.api na cha khidyate | tasyAshcharyadashAM tAM tAM tAdR^ishA eva jAnate || 18\-56|| kartavyataiva sa.nsAro na tAM pashyanti sUrayaH | shUnyAkArA nirAkArA nirvikArA nirAmayAH || 18\-57|| akurvannapi saMkShobhAd.h vyagraH sarvatra mUDhadhIH | kurvannapi tu kR^ityAni kushalo hi nirAkulaH || 18\-58|| sukhamAste sukhaM shete sukhamAyAti yAti cha | sukhaM vakti sukhaM bhu.nkte vyavahAre.api shAntadhIH || 18\-59|| svabhAvAdyasya naivArtirlokavad.h vyavahAriNaH | mahAhR^ida ivAkShobhyo gatakleshaH sa shobhate || 18\-60|| nivR^ittirapi mUDhasya pravR^itti rupajAyate | pravR^ittirapi dhIrasya nivR^ittiphalabhAginI || 18\-61|| parigraheShu vairAgyaM prAyo mUDhasya dR^ishyate | dehe vigalitAshasya kva rAgaH kva virAgatA || 18\-62|| bhAvanAbhAvanAsaktA dR^iShTirmUDhasya sarvadA | bhAvyabhAvanayA sA tu svasthasyAdR^iShTirUpiNI || 18\-63|| sarvAraMbheShu niShkAmo yashchared.h bAlavan.h muniH | na lepastasya shuddhasya kriyamANo.api karmaNi || 18\-64|| sa eva dhanya Atmaj~naH sarvabhAveShu yaH samaH | pashyan.h shR^iNvan.h spR^ishan.h jighrann.h ashnannistarShamAnasaH || 18\-65|| kva sa.nsAraH kva chAbhAsaH kva sAdhyaM kva cha sAdhanam.h | AkAshasyeva dhIrasya nirvikalpasya sarvadA || 18\-66|| sa jayatyarthasa.nnyAsI pUrNasvarasavigrahaH | akR^itrimo.anavachChinne samAdhiryasya vartate || 18\-67|| bahunAtra kimuktena j~nAtatattvo mahAshayaH | bhogamokShanirAkAMkShI sadA sarvatra nIrasaH || 18\-68|| mahadAdi jagaddvaitaM nAmamAtravijR^iMbhitam.h | vihAya shuddhabodhasya kiM kR^ityamavashiShyate || 18\-69|| bhramabhR^itamidaM sarvaM ki.nchinnAstIti nishchayI | alakShyasphuraNaH shuddhaH svabhAvenaiva shAmyati || 18\-70|| shuddhasphuraNarUpasya dR^ishyabhAvamapashyataH | kva vidhiH kva vairAgyaM kva tyAgaH kva shamo.api vA || 18\-71|| sphurato.anantarUpeNa prakR^itiM cha na pashyataH | kva bandhaH kva cha vA mokShaH kva harShaH kva viShAditA || 18\-72|| buddhiparyantasa.nsAre mAyAmAtraM vivartate | nirmamo niraha.nkAro niShkAmaH shobhate budhaH || 18\-73|| akShayaM gatasantApamAtmAnaM pashyato muneH | kva vidyA cha kva vA vishvaM kva deho.ahaM mameti vA || 18\-74|| nirodhAdIni karmANi jahAti jaDadhIryadi | manorathAn.h pralApA.nshcha kartumApnotyatatkShaNAt.h || 18\-75|| mandaH shrutvApi tadvastu na jahAti vimUDhatAm.h | nirvikalpo bahiryatnAdantarviShayalAlasaH || 18\-76|| j~nAnAd.h galitakarmA yo lokadR^iShTyApi karmakR^it.h | nApnotyavasaraM karmaM vaktumeva na ki.nchana || 18\-77|| kva tamaH kva prakAsho vA hAnaM kva cha na ki.nchana | nirvikArasya dhIrasya nirAta.nkasya sarvadA || 18\-78|| kva dhairyaM kva vivekitvaM kva nirAta.nkatApi vA | anirvAchyasvabhAvasya niHsvabhAvasya yoginaH || 18\-79|| na svargo naiva narako jIvanmuktirna chaiva hi | bahunAtra kimuktena yogadR^iShTyA na ki.nchana || 18\-80|| naiva prArthayate lAbhaM nAlAbhenAnushochati | dhIrasya shItalaM chittamamR^itenaiva pUritam.h || 18\-81|| na shAntaM stauti niShkAmo na duShTamapi nindati | samaduHkhasukhastR^iptaH ki.nchit.h kR^ityaM na pashyati || 18\-82|| dhIro na dveShTi sa.nsAramAtmAnaM na didR^ikShati | harShAmarShavinirmukto na mR^ito na cha jIvati || 18\-83|| niHsnehaH putradArAdau niShkAmo viShayeShu cha | nishchintaH svasharIre.api nirAshaH shobhate budhaH || 18\-84|| tuShTiH sarvatra dhIrasya yathApatitavartinaH | svachChandaM charato deshAn.h yatrastamitashAyinaH || 18\-85|| patatUdetu vA deho nAsya chintA mahAtmanaH | svabhAvabhUmivishrAntivismR^itAsheShasa.nsR^iteH || 18\-86|| aki.nchanaH kAmachAro nirdvandvashChinnasa.nshayaH | asaktaH sarvabhAveShu kevalo ramate budhaH || 18\-87|| nirmamaH shobhate dhIraH samaloShTAshmakAMchanaH | subhinnahR^idayagranthirvinirdhUtarajastamaH || 18\-88|| sarvatrAnavadhAnasya na ki.nchid.h vAsanA hR^idi | muktAtmano vitR^iptasya tulanA kena jAyate || 18\-89|| jAnannapi na jAnAti pashyannapi na pashyati | bruvann.h api na cha brUte ko.anyo nirvAsanAdR^ite || 18\-90|| bhikShurvA bhUpatirvApi yo niShkAmaH sa shobhate | bhAveShu galitA yasya shobhanAshobhanA matiH || 18\-91|| kva svAchChandyaM kva sa.nkochaH kva vA tattvavinishchayaH | nirvyAjArjavabhUtasya charitArthasya yoginaH || 18\-92|| AtmavishrAntitR^iptena nirAshena gatArtinA | antaryadanubhUyeta tat.h kathaM kasya kathyate || 18\-93|| supto.api na suShuptau cha svapne.api shayito na cha | jAgare.api na jAgarti dhIrastR^iptaH pade pade || 18\-94|| j~naH sachinto.api nishchintaH sendriyo.api nirindriyaH | subuddhirapi nirbuddhiH sAha.nkAro.anaha~NkR^itiH || 18\-95|| na sukhI na cha vA duHkhI na virakto na sa.ngavAn.h | na mumukShurna vA muktA na ki.nchinnna cha ki.nchana || 18\-96|| vikShepe.api na vikShiptaH samAdhau na samAdhimAn.h | jADye.api na jaDo dhanyaH pANDitye.api na paNDitaH || 18\-97|| mukto yathAsthitisvasthaH kR^itakartavyanirvR^itaH | samaH sarvatra vaitR^iShNyAnna smaratyakR^itaM kR^itam.h || 18\-98|| na prIyate vandyamAno nindyamAno na kupyati | naivodvijati maraNe jIvane nAbhinandati || 18\-99|| na dhAvati janAkIrNaM nAraNyaM upashAntadhIH | yathAtathA yatratatra sama evAvatiShThate || 18\-100|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || tattvavij~nAnasanda.nshamAdAya hR^idayodarAt.h | nAvidhaparAmarshashalyoddhAraH kR^ito mayA || 19\-1|| kva dharmaH kva cha vA kAmaH kva chArthaH kva vivekitA | kva dvaitaM kva cha vA.advaitaM svamahimni sthitasya me || 19\-2|| kva bhUtaM kva bhaviShyad.h vA vartamAnamapi kva vA | kva deshaH kva cha vA nityaM svamahimni sthitasya me || 19\-3|| kva chAtmA kva cha vAnAtmA kva shubhaM kvAshubhaM yathA | kva chintA kva cha vAchintA svamahimni sthitasya me || 19\-4|| kva svapnaH kva suShuptirvA kva cha jAgaraNaM tathA | kva turIyaM bhayaM vApi svamahimni sthitasya me || 19\-5|| kva dUraM kva samIpaM vA bAhyaM kvAbhyantaraM kva vA | kva sthUlaM kva cha vA sUkShmaM svamahimni sthitasya me || 19\-6|| kva mR^ityurjIvitaM vA kva lokAH kvAsya kva laukikam.h | kva layaH kva samAdhirvA svamahimni sthitasya me || 19\-7|| alaM trivargakathayA yogasya kathayApyalam.h | alaM vij~nAnakathayA vishrAntasya mamAtmani || 19\-8|| \medskip\hrule\smallskip janaka uvAcha || kva bhUtAni kva deho vA kvendriyANi kva vA manaH | kva shUnyaM kva cha nairAshyaM matsvarUpe nira.njane || 20\-1|| kva shAstraM kvAtmavij~nAnaM kva vA nirviShayaM manaH | kva tR^iptiH kva vitR^iShNAtvaM gatadvandvasya me sadA || 20\-2|| kva vidyA kva cha vAvidyA kvAhaM kvedaM mama kva vA | kva bandha kva cha vA mokShaH svarUpasya kva rUpitA || 20\-3|| kva prArabdhAni karmANi jIvanmuktirapi kva vA | kva tad.h videhakaivalyaM nirvisheShasya sarvadA || 20\-4|| kva kartA kva cha vA bhoktA niShkriyaM sphuraNaM kva vA | kvAparokShaM phalaM vA kva niHsvabhAvasya me sadA || 20\-5|| kva lokaM kva mumukShurvA kva yogI j~nAnavAn.h kva vA | kva baddhaH kva cha vA muktaH svasvarUpe.ahamadvaye || 20\-6|| kva sR^iShTiH kva cha saMhAraH kva sAdhyaM kva cha sAdhanam.h | kva sAdhakaH kva siddhirvA svasvarUpe.ahamadvaye || 20\-7|| kva pramAtA pramANaM vA kva prameyaM kva cha pramA | kva ki.nchit.h kva na ki.nchid.h vA sarvadA vimalasya me || 20\-8|| kva vikShepaH kva chaikAgryaM kva nirbodhaH kva mUDhatA | kva harShaH kva viShAdo vA sarvadA niShkriyasya me || 20\-9|| kva chaiSha vyavahAro vA kva cha sA paramArthatA | kva sukhaM kva cha vA dukhaM nirvimarshasya me sadA || 20\-10|| kva mAyA kva cha sa.nsAraH kva prItirviratiH kva vA | kva jIvaH kva cha tad.hbrahma sarvadA vimalasya me || 20\-11|| kva pravR^ittirnirvR^ittirvA kva muktiH kva cha bandhanam.h | kUTasthanirvibhAgasya svasthasya mama sarvadA || 20\-12|| kvopadeshaH kva vA shAstraM kva shiShyaH kva cha vA guruH | kva chAsti puruShArtho vA nirupAdheH shivasya me || 20\-13|| kva chAsti kva cha vA nAsti kvAsti chaikaM kva cha dvayam.h | bahunAtra kimuktena ki.nchinnottiShThate mama || 20\-14|| || OM tatsat.h || ## Encoded by John Richards jhr at universalist.worldonline.co.uk \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} {\rm http://sanskritdocuments.org} \end{document}