%@@1 % File name : bhagavadnew.itx %-------------------------------------------- % Text title : Shrimad Bhagvadgita % Author : Vyasa % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : Mahabharata % Transliterated by : NA % Proofread by : NA, SH, Suryansu Ray suryansuray@yahoo.com % Latest update : September 1, 2007 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org/ % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. shrImadbhagavadgItA ..}## \itxtitle{.. shrImadbhagavadgItA ..}##\endtitles## .. AUM shrI paramAtmane namaH .. .. atha shrImadbhagavad.hgItA .. atha prathamo.adhyAyaH . arjunaviShAdayogaH dhR^itarAShTra uvAcha . dharmakShetre kurukShetre samavetA yuyutsavaH . mAmakAH pANDavAshchaiva kimakurvata sa~njaya .. 1\-1.. sa~njaya uvAcha . dR^iShTvA tu pANDavAnIkaM vyUDhaM duryodhanastadA . AchAryamupasa.ngamya rAjA vachanamabravIt.h .. 1\-2.. pashyaitAM pANDuputrANAmAchArya mahatI.n chamUm.h . vyUDhAM drupadaputreNa tava shiShyeNa dhImatA .. 1\-3.. atra shUrA maheShvAsA bhImArjunasamA yudhi . yuyudhAno virATashcha drupadashcha mahArathaH .. 1\-4.. dhR^iShTaketushchekitAnaH kAshirAjashcha vIryavAn.h . purujitkuntibhojashcha shaibyashcha narapu.ngavaH .. 1\-5.. yudhAmanyushcha vikrAnta uttamaujAshcha vIryavAn.h . saubhadro draupadeyAshcha sarva eva mahArathAH .. 1\-6.. asmAkaM tu vishiShTA ye tAnnibodha dvijottama . nAyakA mama sainyasya sa.nGYArthaM tAnbravImi te .. 1\-7.. bhavAnbhIShmashcha karNashcha kR^ipashcha samiti~njayaH . ashvatthAmA vikarNashcha saumadattistathaiva cha .. 1\-8.. anye cha bahavaH shUrA madarthe tyaktajIvitAH . nAnAshastrapraharaNAH sarve yuddhavishAradAH .. 1\-9.. aparyAptaM tadasmAkaM balaM bhIShmAbhirakShitam.h . paryApta.n tvidameteShAM balaM bhImAbhirakShitam.h .. 1\-10.. ayaneShu cha sarveShu yathAbhAgamavasthitAH . bhIShmamevAbhirakShantu bhavantaH sarva eva hi .. 1\-11.. tasya sa~njanayanharSha.n kuruvR^iddhaH pitAmahaH . si.nhanAda.n vinadyochchaiH shaN^kha.n dadhmau pratApavAn.h .. 1\-12.. tataH shaN^khAshcha bheryashcha paNavAnakagomukhAH . sahasaivAbhyahanyanta sa shabdastumulo.abhavat.h .. 1\-13.. tataH shvetairhayairyukte mahati syandane sthitau . mAdhavaH pANDavashchaiva divyau shaN^khau pradadhmatuH .. 1\-14.. pA~nchajanya.n hR^iShIkesho devadatta.n dhana~njayaH . pauNDra.n dadhmau mahAshaN^khaM bhImakarmA vR^ikodaraH .. 1\-15.. anantavijaya.n rAjA kuntIputro yudhiShThiraH . nakulaH sahadevashcha sughoShamaNipuShpakau .. 1\-16.. kAshyashcha parameShvAsaH shikhaNDI cha mahArathaH . dhR^iShTadyumno virATashcha sAtyakishchAparAjitaH .. 1\-17.. drupado draupadeyAshcha sarvashaH pR^ithivIpate . saubhadrashcha mahAbAhuH shaN^khAndadhmuH pR^ithakpR^ithak.h .. 1\-18.. sa ghoSho dhArtarAShTrANAM hR^idayAni vyadArayat.h . nabhashcha pR^ithivI.n chaiva tumulo.abhyanunAdayan.h .. 1\-19.. ##or##lo vyanu atha vyavasthitAndR^iShTvA dhArtarAShTrAn.h kapidhvajaH . pravR^itte shastrasampAte dhanurudyamya pANDavaH .. 1\-20.. hR^iShIkesha.n tadA vAkyamidamAha mahIpate . arjuna uvAcha . senayorubhayormadhye ratha.n sthApaya me.achyuta .. 1\-21.. yAvadetAnnirIkShe.ahaM yoddhukAmAnavasthitAn.h . kairmayA saha yoddhavyamasmin.h raNasamudyame .. 1\-22.. yotsyamAnAnavekShe.ahaM ya ete.atra samAgatAH . dhArtarAShTrasya durbuddheryuddhe priyachikIrShavaH .. 1\-23.. sa~njaya uvAcha . evamukto hR^iShIkesho guDAkeshena bhArata . senayorubhayormadhye sthApayitvA rathottamam.h .. 1\-24.. bhIShmadroNapramukhataH sarveShA.n cha mahIkShitAm.h . uvAcha pArtha pashyaitAnsamavetAnkurUniti .. 1\-25.. tatrApashyatsthitAnpArthaH pitR^Inatha pitAmahAn.h . AchAryAnmAtulAnbhrAtR^InputrAnpautrAnsakhI.nstathA .. 1\-26.. shvashurAnsuhR^idashchaiva senayorubhayorapi . tAnsamIkShya sa kaunteyaH sarvAnbandhUnavasthitAn.h .. 1\-27.. kR^ipayA parayAviShTo viShIdannidamabravIt.h . arjuna uvAcha . dR^iShTvema.n svajana.n kR^iShNa yuyutsu.n samupasthitam.h .. 1\-28.. sIdanti mama gAtrANi mukha.n cha parishuShyati . vepathushcha sharIre me romaharShashcha jAyate .. 1\-29.. gANDIva.n sra.nsate hastAttvakchaiva paridahyate . na cha shaknomyavasthAtuM bhramatIva cha me manaH .. 1\-30.. nimittAni cha pashyAmi viparItAni keshava . na cha shreyo.anupashyAmi hatvA svajanamAhave .. 1\-31.. na kAN^kShe vijaya.n kR^iShNa na cha rAjya.n sukhAni cha . ki.n no rAjyena govinda kiM bhogairjIvitena vA .. 1\-32.. yeShAmarthe kAN^kShita.n no rAjyaM bhogAH sukhAni cha . ta ime.avasthitA yuddhe prANA.nstyaktvA dhanAni cha .. 1\-33.. AchAryAH pitaraH putrAstathaiva cha pitAmahAH . mAtulAH shvashurAH pautrAH shyAlAH sambandhinastathA .. 1\-34.. etAnna hantumichchhAmi ghnato.api madhusUdana . api trailokyarAjyasya hetoH kiM nu mahIkR^ite .. 1\-35.. nihatya dhArtarAShTrAnnaH kA prItiH syAjjanArdana . pApamevAshrayedasmAnhatvaitAnAtatAyinaH .. 1\-36.. tasmAnnArhA vaya.n hantuM dhArtarAShTrAnsvabAndhavAn.h . svajana.n hi katha.n hatvA sukhinaH syAma mAdhava .. 1\-37.. yadyapyete na pashyanti lobhopahatachetasaH . kulakShayakR^ita.n doShaM mitradrohe cha pAtakam.h .. 1\-38.. katha.n na GYeyamasmAbhiH pApAdasmAnnivartitum.h . kulakShayakR^ita.n doShaM prapashyadbhirjanArdana .. 1\-39.. kulakShaye praNashyanti kuladharmAH sanAtanAH . dharme naShTe kula.n kR^itsnamadharmo.abhibhavatyuta .. 1\-40.. adharmAbhibhavAtkR^iShNa praduShyanti kulastriyaH . strIShu duShTAsu vArShNeya jAyate varNasaN^karaH .. 1\-41.. saN^karo narakAyaiva kulaghnAnAM kulasya cha . patanti pitaro hyeShAM luptapiNDodakakriyAH .. 1\-42.. doShairetaiH kulaghnAnAM varNasaN^karakArakaiH . utsAdyante jAtidharmAH kuladharmAshcha shAshvatAH .. 1\-43.. utsannakuladharmANAM manuShyANA.n janArdana . narake niyata.n vAso bhavatItyanushushruma .. 1\-44..##or##narake.aniyataM aho bata mahatpApa.n kartuM vyavasitA vayam.h . yadrAjyasukhalobhena hantuM svajanamudyatAH .. 1\-45.. yadi mAmapratIkAramashastra.n shastrapANayaH . dhArtarAShTrA raNe hanyustanme kShemataraM bhavet.h .. 1\-46.. sa~njaya uvAcha . evamuktvArjunaH saN^khye rathopastha upAvishat.h . visR^ijya sashara.n chApa.n shokasa.nvignamAnasaH .. 1\-47.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde arjunaviShAdayogo nAma prathamo.adhyAyaH .. 1.. \medskip\hrule\medskip atha dvitIyo.adhyAyaH . sAN^khyayogaH sa~njaya uvAcha . ta.n tathA kR^ipayAviShTamashrupUrNAkulekShaNam.h . viShIdantamida.n vAkyamuvAcha madhusUdanaH .. 2\-1.. shrIbhagavAnuvAcha . kutastvA kashmalamida.n viShame samupasthitam.h . anAryajuShTamasvargyamakIrtikaramarjuna .. 2\-2.. klaibyaM mA sma gamaH pArtha naitattvayyupapadyate . kShudra.n hR^idayadaurbalya.n tyaktvottiShTha parantapa .. 2\-3.. arjuna uvAcha . kathaM bhIShmamaha.n saN^khye droNa.n cha madhusUdana . iShubhiH pratiyotsyAmi pUjArhAvarisUdana .. 2\-4.. gurUnahatvA hi mahAnubhAvAn.h shreyo bhoktuM bhaikShyamapIha loke . hatvArthakAmA.nstu gurUnihaiva bhuJNjIya bhogAn.h rudhirapradigdhAn.h .. 2\-5.. na chaitadvidmaH kataranno garIyo yadvA jayema yadi vA no jayeyuH . yAneva hatvA na jijIviShAmas\- te.avasthitAH pramukhe dhArtarAShTrAH .. 2\-6.. kArpaNyadoShopahatasvabhAvaH pR^ichchhAmi tvAM dharmasammUDhachetAH . yachchhreyaH syAnnishchitaM brUhi tanme shiShyaste.aha.n shAdhi mA.n tvAM prapannam.h .. 2\-7.. na hi prapashyAmi mamApanudyAd.h yachchhokamuchchhoShaNamindriyANAm.h . avApya bhUmAvasapatnamR^iddha.n rAjya.n surANAmapi chAdhipatyam.h .. 2\-8.. sa~njaya uvAcha . evamuktvA hR^iShIkesha.n guDAkeshaH parantapa . na yotsya iti govindamuktvA tUShNIM babhUva ha .. 2\-9.. tamuvAcha hR^iShIkeshaH prahasanniva bhArata . senayorubhayormadhye viShIdantamida.n vachaH .. 2\-10.. shrIbhagavAnuvAcha . ashochyAnanvashochastvaM praGYAvAdA.nshcha bhAShase . gatAsUnagatAsU.nshcha nAnushochanti paNDitAH .. 2\-11.. na tvevAha.n jAtu nAsa.n na tva.n neme janAdhipAH . na chaiva na bhaviShyAmaH sarve vayamataH param.h .. 2\-12.. dehino.asminyathA dehe kaumAra.n yauvana.n jarA . tathA dehAntaraprAptirdhIrastatra na muhyati .. 2\-13.. mAtrAsparshAstu kaunteya shItoShNasukhaduHkhadAH . AgamApAyino.anityAstA.nstitikShasva bhArata .. 2\-14.. ya.n hi na vyathayantyete puruShaM puruSharShabha . samaduHkhasukha.n dhIra.n so.amR^itatvAya kalpate .. 2\-15.. nAsato vidyate bhAvo nAbhAvo vidyate sataH . ubhayorapi dR^iShTo.antastvanayostattvadarshibhiH .. 2\-16.. avinAshi tu tadviddhi yena sarvamida.n tatam.h . vinAshamavyayasyAsya na kashchitkartumarhati .. 2\-17.. antavanta ime dehA nityasyoktAH sharIriNaH . anAshino.aprameyasya tasmAdyudhyasva bhArata .. 2\-18.. ya ena.n vetti hantAra.n yashchainaM manyate hatam.h . ubhau tau na vijAnIto nAya.n hanti na hanyate .. 2\-19.. na jAyate mriyate vA kadAchin.h nAyaM bhUtvA bhavitA vA na bhUyaH . ajo nityaH shAshvato.ayaM purANo na hanyate hanyamAne sharIre .. 2\-20.. vedAvinAshina.n nitya.n ya enamajamavyayam.h . katha.n sa puruShaH pArtha ka.n ghAtayati hanti kam.h .. 2\-21.. vAsA.nsi jIrNAni yathA vihAya navAni gR^ihNAti naro.aparANi . tathA sharIrANi vihAya jIrNA\- nyanyAni sa.nyAti navAni dehI .. 2\-22.. naina.n chhindanti shastrANi naina.n dahati pAvakaH . na chaina.n kledayantyApo na shoShayati mArutaH .. 2\-23.. achchhedyo.ayamadAhyo.ayamakledyo.ashoShya eva cha . nityaH sarvagataH sthANurachalo.aya.n sanAtanaH .. 2\-24.. avyakto.ayamachintyo.ayamavikAryo.ayamuchyate . tasmAdeva.n viditvaina.n nAnushochitumarhasi .. 2\-25.. atha chaina.n nityajAta.n nitya.n vA manyase mR^itam.h . tathApi tvaM mahAbAho naiva.n shochitumarhasi .. 2\-26.. jAtasya hi dhruvo mR^ityurdhruva.n janma mR^itasya cha . tasmAdaparihArye.arthe na tva.n shochitumarhasi .. 2\-27.. avyaktAdIni bhUtAni vyaktamadhyAni bhArata . avyaktanidhanAnyeva tatra kA paridevanA .. 2\-28.. Ashcharyavatpashyati kashchidena\- mAshcharyavadvadati tathaiva chAnyaH . AshcharyavachchainamanyaH shR^iNoti shrutvApyena.n veda na chaiva kashchit.h .. 2\-29.. dehI nityamavadhyo.aya.n dehe sarvasya bhArata . tasmAtsarvANi bhUtAni na tva.n shochitumarhasi .. 2\-30.. svadharmamapi chAvekShya na vikampitumarhasi . dharmyAddhi yuddhAchchhreyo.anyatkShatriyasya na vidyate .. 2\-31.. yadR^ichchhayA chopapanna.n svargadvAramapAvR^itam.h . sukhinaH kShatriyAH pArtha labhante yuddhamIdR^isham.h .. 2\-32.. atha chettvamimaM dharmya.n sa.ngrAma.n na kariShyasi . tataH svadharma.n kIrti.n cha hitvA pApamavApsyasi .. 2\-33.. akIrti.n chApi bhUtAni kathayiShyanti te.avyayAm.h . sambhAvitasya chAkIrtirmaraNAdatirichyate .. 2\-34.. bhayAdraNAduparataM ma.nsyante tvAM mahArathAH . yeShA.n cha tvaM bahumato bhUtvA yAsyasi lAghavam.h .. 2\-35.. avAchyavAdA.nshcha bahUnvadiShyanti tavAhitAH . nindantastava sAmarthyaM tato duHkhatara.n nu kim.h .. 2\-36.. hato vA prApsyasi svarga.n jitvA vA bhokShyase mahIm.h . tasmAduttiShTha kaunteya yuddhAya kR^itanishchayaH .. 2\-37.. sukhaduHkhe same kR^itvA lAbhAlAbhau jayAjayau . tato yuddhAya yujyasva naivaM pApamavApsyasi .. 2\-38.. eShA te.abhihitA sAN^khye buddhiryoge tvimA.n shR^iNu . bud.hdhyA yukto yayA pArtha karmabandhaM prahAsyasi .. 2\-39.. nehAbhikramanAsho.asti pratyavAyo na vidyate . svalpamapyasya dharmasya trAyate mahato bhayAt.h .. 2\-40.. vyavasAyAtmikA buddhirekeha kurunandana . bahushAkhA hyanantAshcha buddhayo.avyavasAyinAm.h .. 2\-41.. yAmimAM puShpitAM vAchaM pravadantyavipashchitaH . vedavAdaratAH pArtha nAnyadastIti vAdinaH .. 2\-42.. kAmAtmAnaH svargaparA janmakarmaphalapradAm.h . kriyAvisheShabahulAM bhogaishvaryagatiM prati .. 2\-43.. bhogaishvaryaprasaktAnA.n tayApahR^itachetasAm.h . vyavasAyAtmikA buddhiH samAdhau na vidhIyate .. 2\-44.. traiguNyaviShayA vedA nistraiguNyo bhavArjuna . nirdvandvo nityasattvastho niryogakShema AtmavAn.h .. 2\-45.. yAvAnartha udapAne sarvataH samplutodake . tAvAnsarveShu vedeShu brAhmaNasya vijAnataH .. 2\-46.. karmaNyevAdhikAraste mA phaleShu kadAchana . mA karmaphalaheturbhUrmA te saN^go.astvakarmaNi .. 2\-47.. yogasthaH kuru karmANi saN^ga.n tyaktvA dhana~njaya . sid.hdhyasid.hdhyoH samo bhUtvA samatva.n yoga uchyate .. 2\-48.. dUreNa hyavara.n karma buddhiyogAddhana~njaya . buddhau sharaNamanvichchha kR^ipaNAH phalahetavaH .. 2\-49.. buddhiyukto jahAtIha ubhe sukR^itaduShkR^ite . tasmAdyogAya yujyasva yogaH karmasu kaushalam.h .. 2\-50.. karmajaM buddhiyuktA hi phalaM tyaktvA manIShiNaH . janmabandhavinirmuktAH padaM gachchhantyanAmayam.h .. 2\-51.. yadA te mohakalilaM buddhirvyatitariShyati . tadA gantAsi nirvedaM shrotavyasya shrutasya cha .. 2\-52.. shrutivipratipannA te yadA sthAsyati nishchalA . samAdhAvachalA buddhistadA yogamavApsyasi .. 2\-53.. arjuna uvAcha . sthitapraGYasya kA bhAShA samAdhisthasya keshava . sthitadhIH kiM prabhASheta kimAsIta vrajeta kim.h .. 2\-54.. shrIbhagavAnuvAcha . prajahAti yadA kAmAnsarvAnpArtha manogatAn.h . AtmanyevAtmanA tuShTaH sthitapraGYastadochyate .. 2\-55.. duHkheShvanudvignamanAH sukheShu vigataspR^ihaH . vItarAgabhayakrodhaH sthitadhIrmuniruchyate .. 2\-56.. yaH sarvatrAnabhisnehastattatprApya shubhAshubham.h . nAbhinandati na dveShTi tasya praGYA pratiShThitA .. 2\-57.. yadA sa.nharate chAyaM kUrmo.aN^gAnIva sarvashaH . indriyANIndriyArthebhyastasya praGYA pratiShThitA .. 2\-58.. viShayA vinivartante nirAhArasya dehinaH . rasavarja.n raso.apyasya para.n dR^iShTvA nivartate .. 2\-59.. yatato hyapi kaunteya puruShasya vipashchitaH . indriyANi pramAthIni haranti prasabhaM manaH .. 2\-60.. tAni sarvANi sa.nyamya yukta AsIta matparaH . vashe hi yasyendriyANi tasya praGYA pratiShThitA .. 2\-61.. dhyAyato viShayAnpu.nsaH saN^gasteShUpajAyate . saN^gAtsa~njAyate kAmaH kAmAtkrodho.abhijAyate .. 2\-62.. krodhAdbhavati sammohaH sammohAtsmR^itivibhramaH . smR^itibhra.nshAd.h buddhinAsho buddhinAshAtpraNashyati .. 2\-63.. rAgadveShavimuktaistu viShayAnindriyaishcharan.h . ##or##viyuktaistu AtmavashyairvidheyAtmA prasAdamadhigachchhati .. 2\-64.. prasAde sarvaduHkhAnA.n hAnirasyopajAyate . prasannachetaso hyAshu buddhiH paryavatiShThate .. 2\-65.. nAsti buddhirayuktasya na chAyuktasya bhAvanA . na chAbhAvayataH shAntirashAntasya kutaH sukham.h .. 2\-66.. indriyANAM hi charatAM yanmano.anuvidhIyate . tadasya harati praGYAM vAyurnAvamivAmbhasi .. 2\-67.. tasmAdyasya mahAbAho nigR^ihItAni sarvashaH . indriyANIndriyArthebhyastasya praGYA pratiShThitA .. 2\-68.. yA nishA sarvabhUtAnAM tasyA.n jAgarti sa.nyamI . yasyA.n jAgrati bhUtAni sA nishA pashyato muneH .. 2\-69.. ApUryamANamachalapratiShTha.n samudramApaH pravishanti yadvat.h . tadvatkAmA yaM pravishanti sarve sa shAntimApnoti na kAmakAmI .. 2\-70.. vihAya kAmAnyaH sarvAnpumA.nshcharati niHspR^ihaH . nirmamo nirahaN^kAraH sa shAntimadhigachchhati .. 2\-71.. eShA brAhmI sthitiH pArtha nainAM prApya vimuhyati . sthitvAsyAmantakAle.api brahmanirvANamR^ichchhati .. 2\-72.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde sAN^khyayogo nAma dvitIyo.adhyAyaH .. 2.. \medskip\hrule\medskip atha tR^itIyo.adhyAyaH . karmayogaH arjuna uvAcha . jyAyasI chetkarmaNaste matA buddhirjanArdana . tatki.n karmaNi ghore mA.n niyojayasi keshava .. 3\-1.. vyAmishreNeva vAkyena buddhiM mohayasIva me . tadekaM vada nishchitya yena shreyo.ahamApnuyAm.h .. 3\-2.. shrIbhagavAnuvAcha . loke.asmin dvividhA niShThA purA proktA mayAnagha . GYAnayogena sAN^khyAnA.n karmayogena yoginAm.h .. 3\-3.. na karmaNAmanArambhAnnaiShkarmyaM puruSho.ashnute . na cha sa.nnyasanAdeva siddhi.n samadhigachchhati .. 3\-4.. na hi kashchitkShaNamapi jAtu tiShThatyakarmakR^it.h . kAryate hyavashaH karma sarvaH prakR^itijairguNaiH .. 3\-5.. karmendriyANi sa.nyamya ya Aste manasA smaran.h . indriyArthAnvimUDhAtmA mithyAchAraH sa uchyate .. 3\-6.. yastvindriyANi manasA niyamyArabhate.arjuna . karmendriyaiH karmayogamasaktaH sa vishiShyate .. 3\-7.. niyata.n kuru karma tvaM karma jyAyo hyakarmaNaH . sharIrayAtrApi cha te na prasid.hdhyedakarmaNaH .. 3\-8.. yaGYArthAtkarmaNo.anyatra loko.aya.n karmabandhanaH . tadartha.n karma kaunteya muktasaN^gaH samAchara .. 3\-9.. sahayaGYAH prajAH sR^iShTvA purovAcha prajApatiH . anena prasaviShyadhvameSha vo.astviShTakAmadhuk.h .. 3\-10.. devAnbhAvayatAnena te devA bhAvayantu vaH . parasparaM bhAvayantaH shreyaH paramavApsyatha .. 3\-11.. iShTAnbhogAnhi vo devA dAsyante yaGYabhAvitAH . tairdattAnapradAyaibhyo yo bhuN^kte stena eva saH .. 3\-12.. yaGYashiShTAshinaH santo muchyante sarvakilbiShaiH . bhuJNjate te tvaghaM pApA ye pachantyAtmakAraNAt.h .. 3\-13.. annAdbhavanti bhUtAni parjanyAdannasambhavaH . yaGYAdbhavati parjanyo yaGYaH karmasamudbhavaH .. 3\-14.. karma brahmodbhava.n viddhi brahmAkSharasamudbhavam.h . tasmAtsarvagataM brahma nityaM yaGYe pratiShThitam.h .. 3\-15.. evaM pravartita.n chakraM nAnuvartayatIha yaH . aghAyurindriyArAmo moghaM pArtha sa jIvati .. 3\-16.. yastvAtmaratireva syAdAtmatR^iptashcha mAnavaH . Atmanyeva cha santuShTastasya kAryaM na vidyate .. 3\-17.. naiva tasya kR^itenArtho nAkR^iteneha kashchana . na chAsya sarvabhUteShu kashchidarthavyapAshrayaH .. 3\-18.. tasmAdasaktaH satataM kAryaM karma samAchara . asakto hyAcharankarma paramApnoti pUruShaH .. 3\-19.. karmaNaiva hi sa.nsiddhimAsthitA janakAdayaH . lokasa.ngrahamevApi sampashyankartumarhasi .. 3\-20.. yadyadAcharati shreShThastattadevetaro janaH . sa yatpramANaM kurute lokastadanuvartate .. 3\-21.. na me pArthAsti kartavyaM triShu lokeShu ki~nchana . nAnavAptamavAptavyaM varta eva cha karmaNi .. 3\-22.. yadi hyahaM na varteya.n jAtu karmaNyatandritaH . mama vartmAnuvartante manuShyAH pArtha sarvashaH .. 3\-23.. utsIdeyurime lokA na kuryA.n karma chedaham.h . saN^karasya cha kartA syAmupahanyAmimAH prajAH .. 3\-24.. saktAH karmaNyavidvA.nso yathA kurvanti bhArata . kuryAdvidvA.nstathAsaktashchikIrShurlokasa.ngraham.h .. 3\-25.. na buddhibheda.n janayedaGYAnA.n karmasaN^ginAm.h . joShayetsarvakarmANi vidvAnyuktaH samAcharan.h .. 3\-26.. prakR^iteH kriyamANAni guNaiH karmANi sarvashaH . ahaN^kAravimUDhAtmA kartAhamiti manyate .. 3\-27.. tattvavittu mahAbAho guNakarmavibhAgayoH . guNA guNeShu vartanta iti matvA na sajjate .. 3\-28.. prakR^iterguNasammUDhAH sajjante guNakarmasu . tAnakR^itsnavido mandAnkR^itsnavinna vichAlayet.h .. 3\-29.. mayi sarvANi karmANi sa.nnyasyAdhyAtmachetasA . nirAshIrnirmamo bhUtvA yudhyasva vigatajvaraH .. 3\-30.. ye me matamidaM nityamanutiShThanti mAnavAH . shraddhAvanto.anasUyanto muchyante te.api karmabhiH .. 3\-31.. ye tvetadabhyasUyanto nAnutiShThanti me matam.h . sarvaGYAnavimUDhA.nstAnviddhi naShTAnachetasaH .. 3\-32.. sadR^isha.n cheShTate svasyAH prakR^iterGYAnavAnapi . prakR^iti.n yAnti bhUtAni nigrahaH kiM kariShyati .. 3\-33.. indriyasyendriyasyArthe rAgadveShau vyavasthitau . tayorna vashamAgachchhettau hyasya paripanthinau .. 3\-34.. shreyAnsvadharmo viguNaH paradharmAtsvanuShThitAt.h . svadharme nidhana.n shreyaH paradharmo bhayAvahaH .. 3\-35.. arjuna uvAcha . atha kena prayukto.ayaM pApa.n charati pUruShaH . anichchhannapi vArShNeya balAdiva niyojitaH .. 3\-36.. shrIbhagavAnuvAcha . kAma eSha krodha eSha rajoguNasamudbhavaH . mahAshano mahApApmA vid.hdhyenamiha vairiNam.h .. 3\-37.. dhUmenAvriyate vahniryathAdarsho malena cha . yatholbenAvR^ito garbhastathA tenedamAvR^itam.h .. 3\-38.. AvR^itaM GYAnametena GYAnino nityavairiNA . kAmarUpeNa kaunteya duShpUreNAnalena cha .. 3\-39.. indriyANi mano buddhirasyAdhiShThAnamuchyate . etairvimohayatyeSha GYAnamAvR^itya dehinam.h .. 3\-40.. tasmAttvamindriyANyAdau niyamya bharatarShabha . pApmAnaM prajahi hyenaM GYAnaviGYAnanAshanam.h .. 3\-41.. indriyANi parANyAhurindriyebhyaH paraM manaH . manasastu parA buddhiryo buddheH paratastu saH .. 3\-42.. evaM buddheH paraM buddhvA sa.nstabhyAtmAnamAtmanA . jahi shatruM mahAbAho kAmarUpaM durAsadam.h .. 3\-43.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde karmayogo nAma tR^itIyo.adhyAyaH .. 3.. \medskip\hrule\medskip atha chaturtho.adhyAyaH . GYAnakarmasa.nnyAsayogaH shrIbhagavAnuvAcha . imaM vivasvate yogaM proktavAnahamavyayam.h . vivasvAnmanave prAha manurikShvAkave.abravIt.h .. 4\-1.. evaM paramparAprAptamimaM rAjarShayo viduH . sa kAleneha mahatA yogo naShTaH parantapa .. 4\-2.. sa evAyaM mayA te.adya yogaH proktaH purAtanaH . bhakto.asi me sakhA cheti rahasyaM hyetaduttamam.h .. 4\-3.. arjuna uvAcha . aparaM bhavato janma para.n janma vivasvataH . kathametadvijAnIyA.n tvamAdau proktavAniti .. 4\-4.. shrIbhagavAnuvAcha . bahUni me vyatItAni janmAni tava chArjuna . tAnyahaM veda sarvANi na tvaM vettha parantapa .. 4\-5.. ajo.api sannavyayAtmA bhUtAnAmIshvaro.api san.h . prakR^iti.n svAmadhiShThAya sambhavAmyAtmamAyayA .. 4\-6.. yadA yadA hi dharmasya glAnirbhavati bhArata . abhyutthAnamadharmasya tadAtmAnaM sR^ijAmyaham.h .. 4\-7.. paritrANAya sAdhUnA.n vinAshAya cha duShkR^itAm.h . dharmasa.nsthApanArthAya sambhavAmi yuge yuge .. 4\-8.. janma karma cha me divyamevaM yo vetti tattvataH . tyaktvA dehaM punarjanma naiti mAmeti so.arjuna .. 4\-9.. vItarAgabhayakrodhA manmayA mAmupAshritAH . bahavo GYAnatapasA pUtA madbhAvamAgatAH .. 4\-10.. ye yathA mAM prapadyante tA.nstathaiva bhajAmyaham.h . mama vartmAnuvartante manuShyAH pArtha sarvashaH .. 4\-11.. kAN^kShantaH karmaNA.n siddhi.n yajanta iha devatAH . kShipra.n hi mAnuShe loke siddhirbhavati karmajA .. 4\-12.. chAturvarNyaM mayA sR^iShTa.n guNakarmavibhAgashaH . tasya kartAramapi mA.n vid.hdhyakartAramavyayam.h .. 4\-13.. na mA.n karmANi limpanti na me karmaphale spR^ihA . iti mA.n yo.abhijAnAti karmabhirna sa badhyate .. 4\-14.. eva.n GYAtvA kR^itaM karma pUrvairapi mumukShubhiH . kuru karmaiva tasmAttvaM pUrvaiH pUrvatara.n kR^itam.h .. 4\-15.. ki.n karma kimakarmeti kavayo.apyatra mohitAH . tatte karma pravakShyAmi yajGYAtvA mokShyase.ashubhAt.h .. 4\-16.. karmaNo hyapi boddhavyaM boddhavya.n cha vikarmaNaH . akarmaNashcha boddhavya.n gahanA karmaNo gatiH .. 4\-17.. karmaNyakarma yaH pashyedakarmaNi cha karma yaH . sa buddhimAnmanuShyeShu sa yuktaH kR^itsnakarmakR^it.h .. 4\-18.. yasya sarve samArambhAH kAmasaN^kalpavarjitAH . GYAnAgnidagdhakarmANa.n tamAhuH paNDitaM budhAH .. 4\-19.. tyaktvA karmaphalAsaN^ga.n nityatR^ipto nirAshrayaH . karmaNyabhipravR^itto.api naiva ki~nchitkaroti saH .. 4\-20.. nirAshIryatachittAtmA tyaktasarvaparigrahaH . shArIraM kevalaM karma kurvannApnoti kilbiSham.h .. 4\-21.. yadR^ichchhAlAbhasantuShTo dvandvAtIto vimatsaraH . samaH siddhAvasiddhau cha kR^itvApi na nibadhyate .. 4\-22.. gatasaN^gasya muktasya GYAnAvasthitachetasaH . yaGYAyAcharataH karma samagraM pravilIyate .. 4\-23.. brahmArpaNaM brahma havirbrahmAgnau brahmaNA hutam.h . brahmaiva tena gantavyaM brahmakarmasamAdhinA .. 4\-24.. daivamevApare yaGYa.n yoginaH paryupAsate . brahmAgnAvapare yaGYaM yaGYenaivopajuhvati .. 4\-25.. shrotrAdInIndriyANyanye sa.nyamAgniShu juhvati . shabdAdInviShayAnanya indriyAgniShu juhvati .. 4\-26.. sarvANIndriyakarmANi prANakarmANi chApare . Atmasa.nyamayogAgnau juhvati GYAnadIpite .. 4\-27.. dravyayaGYAstapoyaGYA yogayaGYAstathApare . svAdhyAyaGYAnayaGYAshcha yatayaH sa.nshitavratAH .. 4\-28.. apAne juhvati prANaM prANe.apAnaM tathApare . prANApAnagatI rud.hdhvA prANAyAmaparAyaNAH .. 4\-29.. apare niyatAhArAH prANAnprANeShu juhvati . sarve.apyete yaGYavido yaGYakShapitakalmaShAH .. 4\-30.. yaGYashiShTAmR^itabhujo yAnti brahma sanAtanam.h . nAyaM loko.astyayaGYasya kuto.anyaH kurusattama .. 4\-31.. evaM bahuvidhA yaGYA vitatA brahmaNo mukhe . karmajAnviddhi tAnsarvAnevaM GYAtvA vimokShyase .. 4\-32.. shreyAndravyamayAdyaGYAjGYAnayaGYaH parantapa . sarva.n karmAkhilaM pArtha GYAne parisamApyate .. 4\-33.. tadviddhi praNipAtena pariprashnena sevayA . upadekShyanti te GYAnaM GYAninastattvadarshinaH .. 4\-34.. yajGYAtvA na punarmohamevaM yAsyasi pANDava . yena bhUtAnyasheShANi drakShyasyAtmanyatho mayi .. 4\-35.. api chedasi pApebhyaH sarvebhyaH pApakR^ittamaH . sarva.n GYAnaplavenaiva vR^ijinaM santariShyasi .. 4\-36.. yathaidhA.nsi samiddho.agnirbhasmasAtkurute.arjuna . GYAnAgniH sarvakarmANi bhasmasAtkurute tathA .. 4\-37.. na hi GYAnena sadR^ishaM pavitramiha vidyate . tatsvayaM yogasa.nsiddhaH kAlenAtmani vindati .. 4\-38.. shraddhAvA.Nllabhate GYAnaM tatparaH sa.nyatendriyaH . GYAnaM labdhvA parAM shAntimachireNAdhigachchhati .. 4\-39.. aGYashchAshraddadhAnashcha sa.nshayAtmA vinashyati . nAyaM loko.asti na paro na sukhaM sa.nshayAtmanaH .. 4\-40.. yogasa.nnyastakarmANaM GYAnasa~nchhinnasa.nshayam.h . AtmavantaM na karmANi nibadhnanti dhana~njaya .. 4\-41.. tasmAdaGYAnasambhUtaM hR^itstha.n GYAnAsinAtmanaH . chhittvainaM sa.nshayaM yogamAtiShThottiShTha bhArata .. 4\-42.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde GYAnakarmasa.nnyAsayogo nAma chaturtho.adhyAyaH .. 4.. \medskip\hrule\medskip atha pa~nchamo.adhyAyaH . sa.nnyAsayogaH arjuna uvAcha . sa.nnyAsaM karmaNA.n kR^iShNa punaryoga.n cha sha.nsasi . yachchhreya etayorekaM tanme brUhi sunishchitam.h .. 5\-1.. shrIbhagavAnuvAcha . sa.nnyAsaH karmayogashcha niHshreyasakarAvubhau . tayostu karmasa.nnyAsAtkarmayogo vishiShyate .. 5\-2.. GYeyaH sa nityasa.nnyAsI yo na dveShTi na kAN^kShati . nirdvandvo hi mahAbAho sukhaM bandhAtpramuchyate .. 5\-3.. sAN^khyayogau pR^ithagbAlAH pravadanti na paNDitAH . ekamapyAsthitaH samyagubhayorvindate phalam.h .. 5\-4.. yatsAN^khyaiH prApyate sthAnaM tadyogairapi gamyate . ekaM sAN^khya.n cha yoga.n cha yaH pashyati sa pashyati .. 5\-5.. sa.nnyAsastu mahAbAho duHkhamAptumayogataH . yogayukto munirbrahma nachireNAdhigachchhati .. 5\-6.. yogayukto vishuddhAtmA vijitAtmA jitendriyaH . sarvabhUtAtmabhUtAtmA kurvannapi na lipyate .. 5\-7.. naiva ki~nchitkaromIti yukto manyeta tattvavit.h . pashyaJNshR^iNvanspR^ishaJNjighrannashnangachchhansvapa~nshvasan.h .. 5\-8.. pralapanvisR^ijangR^ihNannunmiShannimiShannapi . indriyANIndriyArtheShu vartanta iti dhArayan.h .. 5\-9.. brahmaNyAdhAya karmANi saN^ga.n tyaktvA karoti yaH . lipyate na sa pApena padmapatramivAmbhasA .. 5\-10.. kAyena manasA bud.hdhyA kevalairindriyairapi . yoginaH karma kurvanti saN^ga.n tyaktvAtmashuddhaye .. 5\-11.. yuktaH karmaphalaM tyaktvA shAntimApnoti naiShThikIm.h . ayuktaH kAmakAreNa phale sakto nibadhyate .. 5\-12.. sarvakarmANi manasA sa.nnyasyAste sukhaM vashI . navadvAre pure dehI naiva kurvanna kArayan.h .. 5\-13.. na kartR^itva.n na karmANi lokasya sR^ijati prabhuH . na karmaphalasa.nyogaM svabhAvastu pravartate .. 5\-14.. nAdatte kasyachitpApaM na chaiva sukR^itaM vibhuH . aGYAnenAvR^itaM GYAnaM tena muhyanti jantavaH .. 5\-15.. GYAnena tu tadaGYAnaM yeShA.n nAshitamAtmanaH . teShAmAdityavajGYAnaM prakAshayati tatparam.h .. 5\-16.. tad.hbuddhayastadAtmAnastanniShThAstatparAyaNAH . gachchhantyapunarAvR^itti.n GYAnanirdhUtakalmaShAH .. 5\-17.. vidyAvinayasampanne brAhmaNe gavi hastini . shuni chaiva shvapAke cha paNDitAH samadarshinaH .. 5\-18.. ihaiva tairjitaH sargo yeShA.n sAmye sthitaM manaH . nirdoShaM hi samaM brahma tasmAd.h brahmaNi te sthitAH .. 5\-19.. na prahR^iShyetpriyaM prApya nodvijetprApya chApriyam.h . sthirabuddhirasammUDho brahmavid.h brahmaNi sthitaH .. 5\-20.. bAhyasparsheShvasaktAtmA vindatyAtmani yatsukham.h . sa brahmayogayuktAtmA sukhamakShayamashnute .. 5\-21.. ye hi sa.nsparshajA bhogA duHkhayonaya eva te . AdyantavantaH kaunteya na teShu ramate budhaH .. 5\-22.. shaknotIhaiva yaH soDhuM prAk{}sharIravimokShaNAt.h . kAmakrodhodbhavaM vegaM sa yuktaH sa sukhI naraH .. 5\-23.. yo.antaHsukho.antarArAmastathAntarjyotireva yaH . sa yogI brahmanirvANaM brahmabhUto.adhigachchhati .. 5\-24.. labhante brahmanirvANamR^iShayaH kShINakalmaShAH . chhinnadvaidhA yatAtmAnaH sarvabhUtahite ratAH .. 5\-25.. kAmakrodhaviyuktAnA.n yatInA.n yatachetasAm.h . abhito brahmanirvANaM vartate viditAtmanAm.h .. 5\-26.. sparshAnkR^itvA bahirbAhyA.nshchakShushchaivAntare bhruvoH . prANApAnau samau kR^itvA nAsAbhyantarachAriNau .. 5\-27.. yatendriyamanobuddhirmunirmokShaparAyaNaH . vigatechchhAbhayakrodho yaH sadA mukta eva saH .. 5\-28.. bhoktAraM yaGYatapasA.n sarvalokamaheshvaram.h . suhR^idaM sarvabhUtAnA.n GYAtvA mA.n shAntimR^ichchhati .. 5\-29.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde sa.nnyAsayogo nAma pa~nchamo.adhyAyaH .. 5.. \medskip\hrule\medskip atha ShaShTho.adhyAyaH . Atmasa.nyamayogaH shrIbhagavAnuvAcha . anAshritaH karmaphalaM kArya.n karma karoti yaH . sa sa.nnyAsI cha yogI cha na niragnirna chAkriyaH .. 6\-1.. yaM sa.nnyAsamiti prAhuryogaM taM viddhi pANDava . na hyasa.nnyastasaN^kalpo yogI bhavati kashchana .. 6\-2.. ArurukShormuneryogaM karma kAraNamuchyate . yogArUDhasya tasyaiva shamaH kAraNamuchyate .. 6\-3.. yadA hi nendriyArtheShu na karmasvanuShajjate . sarvasaN^kalpasa.nnyAsI yogArUDhastadochyate .. 6\-4.. uddharedAtmanAtmAnaM nAtmAnamavasAdayet.h . Atmaiva hyAtmano bandhurAtmaiva ripurAtmanaH .. 6\-5.. bandhurAtmAtmanastasya yenAtmaivAtmanA jitaH . anAtmanastu shatrutve vartetAtmaiva shatruvat.h .. 6\-6.. jitAtmanaH prashAntasya paramAtmA samAhitaH . shItoShNasukhaduHkheShu tathA mAnApamAnayoH .. 6\-7.. GYAnaviGYAnatR^iptAtmA kUTastho vijitendriyaH . yukta ityuchyate yogI samaloShTAshmakA~nchanaH .. 6\-8.. suhR^inmitrAryudAsInamadhyasthadveShyabandhuShu . sAdhuShvapi cha pApeShu samabuddhirvishiShyate .. 6\-9.. yogI yuJNjIta satatamAtmAnaM rahasi sthitaH . ekAkI yatachittAtmA nirAshIraparigrahaH .. 6\-10.. shuchau deshe pratiShThApya sthiramAsanamAtmanaH . nAtyuchchhritaM nAtinIcha.n chailAjinakushottaram.h .. 6\-11.. tatraikAgraM manaH kR^itvA yatachittendriyakriyaH . upavishyAsane yuJNjyAdyogamAtmavishuddhaye .. 6\-12.. samaM kAyashirogrIvaM dhArayannachalaM sthiraH . samprekShya nAsikAgraM svaM dishashchAnavalokayan.h .. 6\-13.. prashAntAtmA vigatabhIrbrahmachArivrate sthitaH . manaH sa.nyamya machchitto yukta AsIta matparaH .. 6\-14.. yuJNjannevaM sadAtmAnaM yogI niyatamAnasaH . shAnti.n nirvANaparamAM matsa.nsthAmadhigachchhati .. 6\-15.. nAtyashnatastu yogo.asti na chaikAntamanashnataH . na chAtisvapnashIlasya jAgrato naiva chArjuna .. 6\-16.. yuktAhAravihArasya yuktacheShTasya karmasu . yuktasvapnAvabodhasya yogo bhavati duHkhahA .. 6\-17.. yadA viniyata.n chittamAtmanyevAvatiShThate . niHspR^ihaH sarvakAmebhyo yukta ityuchyate tadA .. 6\-18.. yathA dIpo nivAtastho neN^gate sopamA smR^itA . yogino yatachittasya yuJNjato yogamAtmanaH .. 6\-19.. yatroparamate chittaM niruddhaM yogasevayA . yatra chaivAtmanAtmAnaM pashyannAtmani tuShyati .. 6\-20.. sukhamAtyantikaM yattad.h buddhigrAhyamatIndriyam.h . vetti yatra na chaivAyaM sthitashchalati tattvataH .. 6\-21.. yaM labdhvA chAparaM lAbhaM manyate nAdhikaM tataH . yasminsthito na duHkhena guruNApi vichAlyate .. 6\-22.. taM vidyAd.h duHkhasa.nyogaviyogaM yogasa.nGYitam.h . sa nishchayena yoktavyo yogo.anirviNNachetasA .. 6\-23.. saN^kalpaprabhavAnkAmA.nstyaktvA sarvAnasheShataH . manasaivendriyagrAmaM viniyamya samantataH .. 6\-24.. shanaiH shanairuparamed.h bud.hdhyA dhR^itigR^ihItayA . Atmasa.nsthaM manaH kR^itvA na ki~nchidapi chintayet.h .. 6\-25.. yato yato nishcharati manashcha~nchalamasthiram.h . tatastato niyamyaitadAtmanyeva vashaM nayet.h .. 6\-26.. prashAntamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam.h . upaiti shAntarajasaM brahmabhUtamakalmaSham.h .. 6\-27.. yuJNjannevaM sadAtmAnaM yogI vigatakalmaShaH . sukhena brahmasa.nsparshamatyantaM sukhamashnute .. 6\-28.. sarvabhUtasthamAtmAnaM sarvabhUtAni chAtmani . IkShate yogayuktAtmA sarvatra samadarshanaH .. 6\-29.. yo mAM pashyati sarvatra sarva.n cha mayi pashyati . tasyAhaM na praNashyAmi sa cha me na praNashyati .. 6\-30.. sarvabhUtasthitaM yo mAM bhajatyekatvamAsthitaH . sarvathA vartamAno.api sa yogI mayi vartate .. 6\-31.. Atmaupamyena sarvatra samaM pashyati yo.arjuna . sukhaM vA yadi vA duHkhaM sa yogI paramo mataH .. 6\-32.. arjuna uvAcha . yo.ayaM yogastvayA proktaH sAmyena madhusUdana . etasyAhaM na pashyAmi cha~nchalatvAtsthiti.n sthirAm.h .. 6\-33.. cha~nchalaM hi manaH kR^iShNa pramAthi balavad.h dR^iDham.h . tasyAhaM nigrahaM manye vAyoriva suduShkaram.h .. 6\-34.. shrIbhagavAnuvAcha . asa.nshayaM mahAbAho mano durnigraha.n chalam.h . abhyAsena tu kaunteya vairAgyeNa cha gR^ihyate .. 6\-35.. asa.nyatAtmanA yogo duShprApa iti me matiH . vashyAtmanA tu yatatA shakyo.avAptumupAyataH .. 6\-36.. arjuna uvAcha . ayatiH shraddhayopeto yogAchchalitamAnasaH . aprApya yogasa.nsiddhi.n kA.n gati.n kR^iShNa gachchhati .. 6\-37.. kachchinnobhayavibhraShTashchhinnAbhramiva nashyati . apratiShTho mahAbAho vimUDho brahmaNaH pathi .. 6\-38.. etanme sa.nshayaM kR^iShNa chhettumarhasyasheShataH . tvadanyaH sa.nshayasyAsya chhettA na hyupapadyate .. 6\-39.. shrIbhagavAnuvAcha . pArtha naiveha nAmutra vinAshastasya vidyate . na hi kalyANakR^itkashchid.h durgati.n tAta gachchhati .. 6\-40.. prApya puNyakR^itA.n lokAnuShitvA shAshvatIH samAH . shuchInA.n shrImatA.n gehe yogabhraShTo.abhijAyate .. 6\-41.. athavA yoginAmeva kule bhavati dhImatAm.h . etaddhi durlabhataraM loke janma yadIdR^isham.h .. 6\-42.. tatra taM buddhisa.nyogaM labhate paurvadehikam.h . yatate cha tato bhUyaH sa.nsiddhau kurunandana .. 6\-43.. pUrvAbhyAsena tenaiva hriyate hyavasho.api saH . jiGYAsurapi yogasya shabdabrahmAtivartate .. 6\-44.. prayatnAdyatamAnastu yogI sa.nshuddhakilbiShaH . anekajanmasa.nsiddhastato yAti parAM gatim.h .. 6\-45.. tapasvibhyo.adhiko yogI GYAnibhyo.api mato.adhikaH . karmibhyashchAdhiko yogI tasmAdyogI bhavArjuna .. 6\-46.. yoginAmapi sarveShAM mad.hgatenAntarAtmanA . shraddhAvAnbhajate yo mA.n sa me yuktatamo mataH .. 6\-47.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde Atmasa.nyamayogo nAma ShaShTho.adhyAyaH .. 6.. \medskip\hrule\medskip atha saptamo.adhyAyaH . GYAnaviGYAnayogaH shrIbhagavAnuvAcha . mayyAsaktamanAH pArtha yogaM yuJNjanmadAshrayaH . asa.nshayaM samagraM mA.n yathA GYAsyasi tachchhR^iNu .. 7\-1.. GYAnaM te.ahaM saviGYAnamidaM vakShyAmyasheShataH . yajGYAtvA neha bhUyo.anyajGYAtavyamavashiShyate .. 7\-2.. manuShyANA.n sahasreShu kashchidyatati siddhaye . yatatAmapi siddhAnA.n kashchinmA.n vetti tattvataH .. 7\-3.. bhUmirApo.analo vAyuH khaM mano buddhireva cha . aha.nkAra itIyaM me bhinnA prakR^itiraShTadhA .. 7\-4.. apareyamitastvanyAM prakR^iti.n viddhi me parAm.h . jIvabhUtAM mahAbAho yayedaM dhAryate jagat.h .. 7\-5.. etadyonIni bhUtAni sarvANItyupadhAraya . ahaM kR^itsnasya jagataH prabhavaH pralayastathA .. 7\-6.. mattaH parataraM nAnyatki~nchidasti dhana~njaya . mayi sarvamidaM protaM sUtre maNigaNA iva .. 7\-7.. raso.ahamapsu kaunteya prabhAsmi shashisUryayoH . praNavaH sarvavedeShu shabdaH khe pauruShaM nR^iShu .. 7\-8.. puNyo gandhaH pR^ithivyA.n cha tejashchAsmi vibhAvasau . jIvanaM sarvabhUteShu tapashchAsmi tapasviShu .. 7\-9.. bIjaM mA.n sarvabhUtAnA.n viddhi pArtha sanAtanam.h . buddhirbuddhimatAmasmi tejastejasvinAmaham.h .. 7\-10.. balaM balavatA.n chAhaM kAmarAgavivarjitam.h . dharmAviruddho bhUteShu kAmo.asmi bharatarShabha .. 7\-11.. ye chaiva sAttvikA bhAvA rAjasAstAmasAshcha ye . matta eveti tAnviddhi na tvahaM teShu te mayi .. 7\-12.. tribhirguNamayairbhAvairebhiH sarvamida.n jagat.h . mohitaM nAbhijAnAti mAmebhyaH paramavyayam.h .. 7\-13.. daivI hyeShA guNamayI mama mAyA duratyayA . mAmeva ye prapadyante mAyAmetAM taranti te .. 7\-14.. na mA.n duShkR^itino mUDhAH prapadyante narAdhamAH . mAyayApahR^itaGYAnA AsuraM bhAvamAshritAH .. 7\-15.. chaturvidhA bhajante mA.n janAH sukR^itino.arjuna . Arto jiGYAsurarthArthI GYAnI cha bharatarShabha .. 7\-16.. teShA.n GYAnI nityayukta ekabhaktirvishiShyate . priyo hi GYAnino.atyarthamahaM sa cha mama priyaH .. 7\-17.. udArAH sarva evaite GYAnI tvAtmaiva me matam.h . AsthitaH sa hi yuktAtmA mAmevAnuttamA.n gatim.h .. 7\-18.. bahUnA.n janmanAmante GYAnavAnmAM prapadyate . vAsudevaH sarvamiti sa mahAtmA sudurlabhaH .. 7\-19.. kAmaistaistairhR^itaGYAnAH prapadyante.anyadevatAH . taM taM niyamamAsthAya prakR^ityA niyatAH svayA .. 7\-20.. yo yo yA.n yA.n tanuM bhaktaH shraddhayArchitumichchhati . tasya tasyAchalA.n shraddhA.n tAmeva vidadhAmyaham.h .. 7\-21.. sa tayA shraddhayA yuktastasyArAdhanamIhate . labhate cha tataH kAmAnmayaiva vihitAnhi tAn.h .. 7\-22.. antavattu phalaM teShA.n tadbhavatyalpamedhasAm.h . devAndevayajo yAnti madbhaktA yAnti mAmapi .. 7\-23.. avyaktaM vyaktimApannaM manyante mAmabuddhayaH . paraM bhAvamajAnanto mamAvyayamanuttamam.h .. 7\-24.. nAhaM prakAshaH sarvasya yogamAyAsamAvR^itaH . mUDho.ayaM nAbhijAnAti loko mAmajamavyayam.h .. 7\-25.. vedAhaM samatItAni vartamAnAni chArjuna . bhaviShyANi cha bhUtAni mA.n tu veda na kashchana .. 7\-26.. ichchhAdveShasamutthena dvandvamohena bhArata . sarvabhUtAni sammohaM sarge yAnti parantapa .. 7\-27.. yeShA.n tvantagataM pApa.n janAnAM puNyakarmaNAm.h . te dvandvamohanirmuktA bhajante mA.n dR^iDhavratAH .. 7\-28.. jarAmaraNamokShAya mAmAshritya yatanti ye . te brahma tadviduH kR^itsnamadhyAtmaM karma chAkhilam.h .. 7\-29.. sAdhibhUtAdhidaivaM mA.n sAdhiyaGYa.n cha ye viduH . prayANakAle.api cha mA.n te viduryuktachetasaH .. 7\-30.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde GYAnaviGYAnayogo nAma saptamo.adhyAyaH .. 7.. \medskip\hrule\medskip atha aShTamo.adhyAyaH . akSharabrahmayogaH arjuna uvAcha . ki.n tad.h brahma kimadhyAtma.n kiM karma puruShottama . adhibhUta.n cha kiM proktamadhidaivaM kimuchyate .. 8\-1.. adhiyaGYaH kathaM ko.atra dehe.asminmadhusUdana . prayANakAle cha kathaM GYeyo.asi niyatAtmabhiH .. 8\-2.. shrIbhagavAnuvAcha . akSharaM brahma paramaM svabhAvo.adhyAtmamuchyate . bhUtabhAvodbhavakaro visargaH karmasa.nGYitaH .. 8\-3.. adhibhUtaM kSharo bhAvaH puruShashchAdhidaivatam.h . adhiyaGYo.ahamevAtra dehe dehabhR^itA.n vara .. 8\-4.. antakAle cha mAmeva smaranmuktvA kalevaram.h . yaH prayAti sa madbhAvaM yAti nAstyatra sa.nshayaH .. 8\-5.. yaM yaM vApi smaranbhAvaM tyajatyante kalevaram.h . taM tamevaiti kaunteya sadA tadbhAvabhAvitaH .. 8\-6.. tasmAtsarveShu kAleShu mAmanusmara yudhya cha . mayyarpitamanobuddhirmAmevaiShyasyasa.nshayaH .. 8\-7.. ##or##sa.nshayam abhyAsayogayuktena chetasA nAnyagAminA . paramaM puruShaM divya.n yAti pArthAnuchintayan.h .. 8\-8.. kaviM purANamanushAsitAra\- maNoraNIya.nsamanusmaredyaH . sarvasya dhAtAramachintyarUpa\- mAdityavarNaM tamasaH parastAt.h .. 8\-9.. prayANakAle manasA.achalena bhaktyA yukto yogabalena chaiva . bhruvormadhye prANamAveshya samyak.h sa taM paraM puruShamupaiti divyam.h .. 8\-10.. yadakSharaM vedavido vadanti vishanti yadyatayo vItarAgAH . yadichchhanto brahmacharya.n charanti tatte padaM sa.ngraheNa pravakShye .. 8\-11.. sarvadvArANi sa.nyamya mano hR^idi nirudhya cha . mUdhnyA.rdhAyAtmanaH prANamAsthito yogadhAraNAm.h .. 8\-12.. omityekAkSharaM brahma vyAharanmAmanusmaran.h . yaH prayAti tyajandehaM sa yAti paramA.n gatim.h .. 8\-13.. ananyachetAH satataM yo mA.n smarati nityashaH . tasyAhaM sulabhaH pArtha nityayuktasya yoginaH .. 8\-14.. mAmupetya punarjanma duHkhAlayamashAshvatam.h . nApnuvanti mahAtmAnaH sa.nsiddhiM paramA.n gatAH .. 8\-15.. AbrahmabhuvanAllokAH punarAvartino.arjuna . mAmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate .. 8\-16.. sahasrayugaparyantamaharyad.h brahmaNo viduH . rAtri.n yugasahasrAntA.n te.ahorAtravido janAH .. 8\-17.. avyaktAd.h vyaktayaH sarvAH prabhavantyaharAgame . rAtryAgame pralIyante tatraivAvyaktasa.nGYake .. 8\-18.. bhUtagrAmaH sa evAyaM bhUtvA bhUtvA pralIyate . rAtryAgame.avashaH pArtha prabhavatyaharAgame .. 8\-19.. parastasmAttu bhAvo.anyo.avyakto.avyaktAtsanAtanaH . yaH sa sarveShu bhUteShu nashyatsu na vinashyati .. 8\-20.. avyakto.akShara ityuktastamAhuH paramA.n gatim.h . yaM prApya na nivartante taddhAma paramaM mama .. 8\-21.. puruShaH sa paraH pArtha bhaktyA labhyastvananyayA . yasyAntaHsthAni bhUtAni yena sarvamidaM tatam.h .. 8\-22.. yatra kAle tvanAvR^ittimAvR^itti.n chaiva yoginaH . prayAtA yAnti taM kAlaM vakShyAmi bharatarShabha .. 8\-23.. agnirjotirahaH shuklaH ShaNmAsA uttarAyaNam.h . tatra prayAtA gachchhanti brahma brahmavido janAH .. 8\-24.. dhUmo rAtristathA kR^iShNaH ShaNmAsA dakShiNAyanam.h . tatra chAndramasa.n jyotiryogI prApya nivartate .. 8\-25.. shuklakR^iShNe gatI hyete jagataH shAshvate mate . ekayA yAtyanAvR^ittimanyayAvartate punaH .. 8\-26.. naite sR^itI pArtha jAnanyogI muhyati kashchana . tasmAtsarveShu kAleShu yogayukto bhavArjuna .. 8\-27.. vedeShu yaGYeShu tapaHsu chaiva dAneShu yatpuNyaphalaM pradiShTam.h . atyeti tatsarvamidaM viditvA yogI paraM sthAnamupaiti chAdyam.h .. 8\-28.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde akSharabrahmayogo nAmAShTamo.adhyAyaH .. 8.. \medskip\hrule\medskip atha navamo.adhyAyaH . rAjavidyArAjaguhyayogaH shrIbhagavAnuvAcha . idaM tu te guhyatamaM pravakShyAmyanasUyave . GYAnaM viGYAnasahitaM yajGYAtvA mokShyase.ashubhAt.h .. 9\-1.. rAjavidyA rAjaguhyaM pavitramidamuttamam.h . pratyakShAvagamaM dharmya.n susukhaM kartumavyayam.h .. 9\-2.. ashraddadhAnAH puruShA dharmasyAsya parantapa . aprApya mA.n nivartante mR^ityusa.nsAravartmani .. 9\-3.. mayA tatamidaM sarva.n jagadavyaktamUrtinA . matsthAni sarvabhUtAni na chAhaM teShvavasthitaH .. 9\-4.. na cha matsthAni bhUtAni pashya me yogamaishvaram.h . bhUtabhR^inna cha bhUtastho mamAtmA bhUtabhAvanaH .. 9\-5.. yathAkAshasthito nitya.n vAyuH sarvatrago mahAn.h . tathA sarvANi bhUtAni matsthAnItyupadhAraya .. 9\-6.. sarvabhUtAni kaunteya prakR^iti.n yAnti mAmikAm.h . kalpakShaye punastAni kalpAdau visR^ijAmyaham.h .. 9\-7.. prakR^iti.n svAmavaShTabhya visR^ijAmi punaH punaH . bhUtagrAmamimaM kR^itsnamavashaM prakR^itervashAt.h .. 9\-8.. na cha mA.n tAni karmANi nibadhnanti dhana~njaya . udAsInavadAsInamasakta.n teShu karmasu .. 9\-9.. mayAdhyakSheNa prakR^itiH sUyate sacharAcharam.h . hetunAnena kaunteya jagadviparivartate .. 9\-10.. avajAnanti mAM mUDhA mAnuShI.n tanumAshritam.h . paraM bhAvamajAnanto mama bhUtamaheshvaram.h .. 9\-11.. moghAshA moghakarmANo moghaGYAnA vichetasaH . rAkShasImAsurI.n chaiva prakR^itiM mohinI.n shritAH .. 9\-12.. mahAtmAnastu mAM pArtha daivIM prakR^itimAshritAH . bhajantyananyamanaso GYAtvA bhUtAdimavyayam.h .. 9\-13.. satataM kIrtayanto mA.n yatantashcha dR^iDhavratAH . namasyantashcha mAM bhaktyA nityayuktA upAsate .. 9\-14.. GYAnayaGYena chApyanye yajanto mAmupAsate . ekatvena pR^ithaktvena bahudhA vishvatomukham.h .. 9\-15.. ahaM kraturahaM yaGYaH svadhAhamahamauShadham.h . mantro.ahamahamevAjyamahamagnirahaM hutam.h .. 9\-16.. pitAhamasya jagato mAtA dhAtA pitAmahaH . vedyaM pavitramo.nkAra R^iksAma yajureva cha .. 9\-17.. gatirbhartA prabhuH sAkShI nivAsaH sharaNa.n suhR^it.h . prabhavaH pralayaH sthAnaM nidhAnaM bIjamavyayam.h .. 9\-18.. tapAmyahamahaM varSha.n nigR^ihNAmyutsR^ijAmi cha . amR^ita.n chaiva mR^ityushcha sadasachchAhamarjuna .. 9\-19.. traividyA mA.n somapAH pUtapApA yaGYairiShTvA svargatiM prArthayante . te puNyamAsAdya surendraloka\- mashnanti divyAndivi devabhogAn.h .. 9\-20.. te taM bhuktvA svargalokaM vishAlaM kShINe puNye martyalokaM vishanti . evaM trayIdharmamanuprapannA gatAgataM kAmakAmA labhante .. 9\-21.. ananyAshchintayanto mA.n ye janAH paryupAsate . teShA.n nityAbhiyuktAnA.n yogakShemaM vahAmyaham.h .. 9\-22.. ye.apyanyadevatA bhaktA yajante shraddhayAnvitAH . te.api mAmeva kaunteya yajantyavidhipUrvakam.h .. 9\-23.. ahaM hi sarvayaGYAnAM bhoktA cha prabhureva cha . na tu mAmabhijAnanti tattvenAtashchyavanti te .. 9\-24.. yAnti devavratA devAnpitR^InyAnti pitR^ivratAH . bhUtAni yAnti bhUtejyA yAnti madyAjino.api mAm.h .. 9\-25.. patraM puShpaM phalaM toyaM yo me bhaktyA prayachchhati . tadahaM bhaktyupahR^itamashnAmi prayatAtmanaH .. 9\-26.. yatkaroShi yadashnAsi yajjuhoShi dadAsi yat.h . yattapasyasi kaunteya tatkuruShva madarpaNam.h .. 9\-27.. shubhAshubhaphalairevaM mokShyase karmabandhanaiH . sa.nnyAsayogayuktAtmA vimukto mAmupaiShyasi .. 9\-28.. samo.ahaM sarvabhUteShu na me dveShyo.asti na priyaH . ye bhajanti tu mAM bhaktyA mayi te teShu chApyaham.h .. 9\-29.. api chetsudurAchAro bhajate mAmananyabhAk.h . sAdhureva sa mantavyaH samyagvyavasito hi saH .. 9\-30.. kShipraM bhavati dharmAtmA shashvachchhAnti.n nigachchhati . kaunteya pratijAnIhi na me bhaktaH praNashyati .. 9\-31.. mA.n hi pArtha vyapAshritya ye.api syuH pApayonayaH . striyo vaishyAstathA shUdrAste.api yAnti parAM gatim.h .. 9\-32.. kiM punarbrAhmaNAH puNyA bhaktA rAjarShayastathA . anityamasukhaM lokamimaM prApya bhajasva mAm.h .. 9\-33.. manmanA bhava madbhakto madyAjI mA.n namaskuru . mAmevaiShyasi yuktvaivamAtmAnaM matparAyaNaH .. 9\-34.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde rAjavidyArAjaguhyayogo nAma navamo.adhyAyaH .. 9.. \medskip\hrule\medskip atha dashamo.adhyAyaH . vibhUtiyogaH shrIbhagavAnuvAcha . bhUya eva mahAbAho shR^iNu me paramaM vachaH . yatte.ahaM prIyamANAya vakShyAmi hitakAmyayA .. 10\-1.. na me viduH suragaNAH prabhavaM na maharShayaH . ahamAdirhi devAnAM maharShINA.n cha sarvashaH .. 10\-2.. yo mAmajamanAdi.n cha vetti lokamaheshvaram.h . asammUDhaH sa martyeShu sarvapApaiH pramuchyate .. 10\-3.. buddhirGYAnamasammohaH kShamA satya.n damaH shamaH . sukhaM duHkhaM bhavo.abhAvo bhaya.n chAbhayameva cha .. 10\-4.. ahi.nsA samatA tuShTistapo dAnaM yasho.ayashaH . bhavanti bhAvA bhUtAnAM matta eva pR^ithagvidhAH .. 10\-5.. maharShayaH sapta pUrve chatvAro manavastathA . madbhAvA mAnasA jAtA yeShA.n loka imAH prajAH .. 10\-6.. etA.n vibhUti.n yoga.n cha mama yo vetti tattvataH . so.avikampena yogena yujyate nAtra sa.nshayaH .. 10\-7.. ahaM sarvasya prabhavo mattaH sarvaM pravartate . iti matvA bhajante mAM budhA bhAvasamanvitAH .. 10\-8.. machchittA madgataprANA bodhayantaH parasparam.h . kathayantashcha mA.n nitya.n tuShyanti cha ramanti cha .. 10\-9.. teShA.n satatayuktAnAM bhajatAM prItipUrvakam.h . dadAmi buddhiyogaM taM yena mAmupayAnti te .. 10\-10.. teShAmevAnukampArthamahamaGYAnajaM tamaH . nAshayAmyAtmabhAvastho GYAnadIpena bhAsvatA .. 10\-11.. arjuna uvAcha . paraM brahma paraM dhAma pavitraM paramaM bhavAn.h . puruShaM shAshvataM divyamAdidevamajaM vibhum.h .. 10\-12.. AhustvAmR^iShayaH sarve devarShirnAradastathA . asito devalo vyAsaH svaya.n chaiva bravIShi me .. 10\-13.. sarvametadR^itaM manye yanmA.n vadasi keshava . na hi te bhagavanvyakti.n vidurdevA na dAnavAH .. 10\-14.. svayamevAtmanAtmAnaM vettha tvaM puruShottama . bhUtabhAvana bhUtesha devadeva jagatpate .. 10\-15.. vaktumarhasyasheSheNa divyA hyAtmavibhUtayaH . yAbhirvibhUtibhirlokAnimA.nstva.n vyApya tiShThasi .. 10\-16.. kathaM vidyAmahaM yogi.nstvA.n sadA parichintayan.h . keShu keShu cha bhAveShu chintyo.asi bhagavanmayA .. 10\-17.. vistareNAtmano yogaM vibhUti.n cha janArdana . bhUyaH kathaya tR^iptirhi shR^iNvato nAsti me.amR^itam.h .. 10\-18.. shrIbhagavAnuvAcha . hanta te kathayiShyAmi divyA hyAtmavibhUtayaH . prAdhAnyataH kurushreShTha nAstyanto vistarasya me .. 10\-19.. ahamAtmA guDAkesha sarvabhUtAshayasthitaH . ahamAdishcha madhya.n cha bhUtAnAmanta eva cha .. 10\-20.. AdityAnAmahaM viShNurjyotiShA.n ravira.nshumAn.h . marIchirmarutAmasmi nakShatrANAmahaM shashI .. 10\-21.. vedAnA.n sAmavedo.asmi devAnAmasmi vAsavaH . indriyANAM manashchAsmi bhUtAnAmasmi chetanA .. 10\-22.. rudrANA.n shaN^karashchAsmi vittesho yakSharakShasAm.h . vasUnAM pAvakashchAsmi meruH shikhariNAmaham.h .. 10\-23.. purodhasA.n cha mukhyaM mA.n viddhi pArtha bR^ihaspatim.h . senAnInAmahaM skandaH sarasAmasmi sAgaraH .. 10\-24.. maharShINAM bhR^igurahaM girAmasmyekamakSharam.h . yaGYAnA.n japayaGYo.asmi sthAvarANA.n himAlayaH .. 10\-25.. ashvatthaH sarvavR^ikShANA.n devarShINA.n cha nAradaH . gandharvANA.n chitrarathaH siddhAnA.n kapilo muniH .. 10\-26.. uchchaiHshravasamashvAnA.n viddhi mAmamR^itodbhavam.h . airAvataM gajendrANA.n narANA.n cha narAdhipam.h .. 10\-27.. AyudhAnAmahaM vajra.n dhenUnAmasmi kAmadhuk.h . prajanashchAsmi kandarpaH sarpANAmasmi vAsukiH .. 10\-28.. anantashchAsmi nAgAnA.n varuNo yAdasAmaham.h . pitR^INAmaryamA chAsmi yamaH sa.nyamatAmaham.h .. 10\-29.. prahlAdashchAsmi daityAnA.n kAlaH kalayatAmaham.h . mR^igANA.n cha mR^igendro.ahaM vainateyashcha pakShiNAm.h .. 10\-30.. pavanaH pavatAmasmi rAmaH shastrabhR^itAmaham.h . jhaShANAM makarashchAsmi srotasAmasmi jAhnavI .. 10\-31.. sargANAmAdirantashcha madhya.n chaivAhamarjuna . adhyAtmavidyA vidyAnA.n vAdaH pravadatAmaham.h .. 10\-32.. akSharANAmakAro.asmi dvandvaH sAmAsikasya cha . ahamevAkShayaH kAlo dhAtAhaM vishvatomukhaH .. 10\-33.. mR^ityuH sarvaharashchAhamudbhavashcha bhaviShyatAm.h . kIrtiH shrIrvAkcha nArINA.n smR^itirmedhA dhR^itiH kShamA .. 10\-34.. bR^ihatsAma tathA sAmnA.n gAyatrI chhandasAmaham.h . mAsAnAM mArgashIrSho.ahamR^itUnA.n kusumAkaraH .. 10\-35.. dyUta.n chhalayatAmasmi tejastejasvinAmaham.h . jayo.asmi vyavasAyo.asmi sattvaM sattvavatAmaham.h .. 10\-36.. vR^iShNInA.n vAsudevo.asmi pANDavAnA.n dhana~njayaH . munInAmapyahaM vyAsaH kavInAmushanA kaviH .. 10\-37.. daNDo damayatAmasmi nItirasmi jigIShatAm.h . mauna.n chaivAsmi guhyAnA.n GYAnaM GYAnavatAmaham.h .. 10\-38.. yachchApi sarvabhUtAnAM bIjaM tadahamarjuna . na tadasti vinA yatsyAnmayA bhUta.n charAcharam.h .. 10\-39.. nAnto.asti mama divyAnA.n vibhUtInAM parantapa . eSha tUddeshataH prokto vibhUtervistaro mayA .. 10\-40.. yadyadvibhUtimatsattvaM shrImadUrjitameva vA . tattadevAvagachchha tvaM mama tejo.n.ashasambhavam.h .. 10\-41.. athavA bahunaitena kiM GYAtena tavArjuna . viShTabhyAhamidaM kR^itsnamekA.nshena sthito jagat.h .. 10\-42.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde vibhUtiyogo nAma dashamo.adhyAyaH .. 10.. \medskip\hrule\medskip athaikAdasho.adhyAyaH . vishvarUpadarshanayogaH arjuna uvAcha . madanugrahAya paramaM guhyamadhyAtmasa.nGYitam.h . yattvayokta.n vachastena moho.ayaM vigato mama .. 11\-1.. bhavApyayau hi bhUtAnA.n shrutau vistarasho mayA . tvattaH kamalapatrAkSha mAhAtmyamapi chAvyayam.h .. 11\-2.. evametadyathAttha tvamAtmAnaM parameshvara . draShTumichchhAmi te rUpamaishvaraM puruShottama .. 11\-3.. manyase yadi tachchhakyaM mayA draShTumiti prabho . yogeshvara tato me tva.n darshayAtmAnamavyayam.h .. 11\-4.. shrIbhagavAnuvAcha . pashya me pArtha rUpANi shatasho.atha sahasrashaH . nAnAvidhAni divyAni nAnAvarNAkR^itIni cha .. 11\-5.. pashyAdityAnvasUn.hrudrAnashvinau marutastathA . bahUnyadR^iShTapUrvANi pashyAshcharyANi bhArata .. 11\-6.. ihaikastha.n jagatkR^itsnaM pashyAdya sacharAcharam.h . mama dehe guDAkesha yachchAnyad.h draShTumichchhasi .. 11\-7.. na tu mA.n shakyase draShTumanenaiva svachakShuShA . divya.n dadAmi te chakShuH pashya me yogamaishvaram.h .. 11\-8.. sa~njaya uvAcha . evamuktvA tato rAjanmahAyogeshvaro hariH . darshayAmAsa pArthAya paramaM rUpamaishvaram.h .. 11\-9.. anekavaktranayanamanekAd.hbhutadarshanam.h . anekadivyAbharaNaM divyAnekodyatAyudham.h .. 11\-10.. divyamAlyAmbaradharaM divyagandhAnulepanam.h . sarvAshcharyamayaM devamanantaM vishvatomukham.h .. 11\-11.. divi sUryasahasrasya bhavedyugapadutthitA . yadi bhAH sadR^ishI sA syAdbhAsastasya mahAtmanaH .. 11\-12.. tatraikastha.n jagatkR^itsnaM pravibhaktamanekadhA . apashyaddevadevasya sharIre pANDavastadA .. 11\-13.. tataH sa vismayAviShTo hR^iShTaromA dhana~njayaH . praNamya shirasA devaM kR^itAJNjalirabhAShata .. 11\-14.. arjuna uvAcha . pashyAmi devA.nstava deva dehe sarvA.nstathA bhUtavisheShasaN^ghAn.h . brahmANamIshaM kamalAsanastha\- mR^iShI.nshcha sarvAnuragA.nshcha divyAn.h .. 11\-15.. anekabAhUdaravaktranetra.n pashyAmi tvA.n sarvato.anantarUpam.h . nAntaM na madhyaM na punastavAdi.n pashyAmi vishveshvara vishvarUpa .. 11\-16.. kirITinaM gadina.n chakriNa.n cha tejorAshi.n sarvato dIptimantam.h . pashyAmi tvA.n durnirIkShya.n samantAd.h dIptAnalArkadyutimaprameyam.h .. 11\-17.. tvamakSharaM paramaM veditavya.n tvamasya vishvasya paraM nidhAnam.h . tvamavyayaH shAshvatadharmagoptA sanAtanastvaM puruSho mato me .. 11\-18.. anAdimadhyAntamanantavIrya\- manantabAhu.n shashisUryanetram.h . pashyAmi tvA.n dIptahutAshavaktra.n svatejasA vishvamidaM tapantam.h .. 11\-19.. dyAvApR^ithivyoridamantara.n hi vyApta.n tvayaikena dishashcha sarvAH . dR^iShTvAd.hbhutaM rUpamugra.n tavedaM lokatrayaM pravyathitaM mahAtman.h .. 11\-20.. amI hi tvA.n surasaN^ghA vishanti kechidbhItAH prAJNjalayo gR^iNanti . svastItyuktvA maharShisiddhasaN^ghAH stuvanti tvA.n stutibhiH puShkalAbhiH .. 11\-21.. rudrAdityA vasavo ye cha sAdhyA vishve.ashvinau marutashchoShmapAshcha . gandharvayakShAsurasiddhasaN^ghA vIkShante tvA.n vismitAshchaiva sarve .. 11\-22.. rUpaM mahatte bahuvaktranetra.n mahAbAho bahubAhUrupAdam.h . bahUdaraM bahuda.nShTrAkarAlaM dR^iShTvA lokAH pravyathitAstathAham.h .. 11\-23.. nabhaHspR^ishaM dIptamanekavarNa.n vyAttAnanaM dIptavishAlanetram.h . dR^iShTvA hi tvAM pravyathitAntarAtmA dhR^iti.n na vindAmi shama.n cha viShNo .. 11\-24.. da.nShTrAkarAlAni cha te mukhAni dR^iShTvaiva kAlAnalasannibhAni . disho na jAne na labhe cha sharma prasIda devesha jagannivAsa .. 11\-25.. amI cha tvA.n dhR^itarAShTrasya putrAH sarve sahaivAvanipAlasaN^ghaiH . bhIShmo droNaH sUtaputrastathAsau sahAsmadIyairapi yodhamukhyaiH .. 11\-26.. vaktrANi te tvaramANA vishanti da.nShTrAkarAlAni bhayAnakAni . kechidvilagnA dashanAntareShu sandR^ishyante chUrNitairuttamAN^gaiH .. 11\-27.. yathA nadInAM bahavo.ambuvegAH samudramevAbhimukhA dravanti . tathA tavAmI naralokavIrA vishanti vaktrANyabhivijvalanti .. 11\-28.. yathA pradIpta.n jvalanaM pataN^gA vishanti nAshAya samR^iddhavegAH . tathaiva nAshAya vishanti lokAs\- tavApi vaktrANi samR^iddhavegAH .. 11\-29.. lelihyase grasamAnaH samantAl.h\- lokAnsamagrAnvadanairjvaladbhiH . tejobhirApUrya jagatsamagra.n bhAsastavogrAH pratapanti viShNo .. 11\-30.. AkhyAhi me ko bhavAnugrarUpo namo.astu te devavara prasIda . viGYAtumichchhAmi bhavantamAdya.n na hi prajAnAmi tava pravR^ittim.h .. 11\-31.. shrIbhagavAnuvAcha . kAlo.asmi lokakShayakR^itpravR^iddho lokAnsamAhartumiha pravR^ittaH . R^ite.api tvA.n na bhaviShyanti sarve ye.avasthitAH pratyanIkeShu yodhAH .. 11\-32.. tasmAttvamuttiShTha yasho labhasva jitvA shatrUn.h bhuN^.hkShva rAjya.n samR^iddham.h . mayaivaite nihatAH pUrvameva nimittamAtraM bhava savyasAchin.h .. 11\-33.. droNa.n cha bhIShma.n cha jayadratha.n cha karNa.n tathAnyAnapi yodhavIrAn.h . mayA hatA.nstva.n jahi mA vyathiShThA yudhyasva jetAsi raNe sapatnAn.h .. 11\-34.. sa~njaya uvAcha . etachchhrutvA vachanaM keshavasya kR^itAJNjalirvepamAnaH kirITI . namaskR^itvA bhUya evAha kR^iShNaM sagadgadaM bhItabhItaH praNamya .. 11\-35.. arjuna uvAcha . sthAne hR^iShIkesha tava prakIrtyA jagatprahR^iShyatyanurajyate cha . rakShA.nsi bhItAni disho dravanti sarve namasyanti cha siddhasaN^ghAH .. 11\-36.. kasmAchcha te na nameranmahAtman.h garIyase brahmaNo.apyAdikartre . ananta devesha jagannivAsa tvamakSharaM sadasattatparaM yat.h .. 11\-37.. tvamAdidevaH puruShaH purANas\- tvamasya vishvasya paraM nidhAnam.h . vettAsi vedya.n cha para.n cha dhAma tvayA tataM vishvamanantarUpa .. 11\-38.. vAyuryamo.agnirvaruNaH shashAN^kaH prajApatistvaM prapitAmahashcha . namo namaste.astu sahasrakR^itvaH punashcha bhUyo.api namo namaste .. 11\-39.. namaH purastAdatha pR^iShThataste namo.astu te sarvata eva sarva . anantavIryAmitavikramastva.n sarva.n samApnoShi tato.asi sarvaH .. 11\-40.. sakheti matvA prasabhaM yaduktaM he kR^iShNa he yAdava he sakheti . ajAnatA mahimAnaM tavedaM mayA pramAdAtpraNayena vApi .. 11\-41.. yachchAvahAsArthamasatkR^ito.asi vihArashayyAsanabhojaneShu . eko.athavApyachyuta tatsamakSha.n tatkShAmaye tvAmahamaprameyam.h .. 11\-42.. pitAsi lokasya charAcharasya tvamasya pUjyashcha gururgarIyAn.h . na tvatsamo.astyabhyadhikaH kuto.anyo lokatraye.apyapratimaprabhAva .. 11\-43.. tasmAtpraNamya praNidhAya kAyaM prasAdaye tvAmahamIshamIDyam.h . piteva putrasya sakheva sakhyuH priyaH priyAyArhasi deva soDhum.h .. 11\-44.. adR^iShTapUrva.n hR^iShito.asmi dR^iShTvA bhayena cha pravyathitaM mano me . tadeva me darshaya deva rUpaM prasIda devesha jagannivAsa .. 11\-45.. kirITinaM gadina.n chakrahastaM ichchhAmi tvA.n draShTumahaM tathaiva . tenaiva rUpeNa chaturbhujena sahasrabAho bhava vishvamUrte .. 11\-46.. shrIbhagavAnuvAcha . mayA prasannena tavArjunedaM rUpaM paraM darshitamAtmayogAt.h . tejomayaM vishvamanantamAdya.n yanme tvadanyena na dR^iShTapUrvam.h .. 11\-47.. na vedayaGYAdhyayanairna dAnair\- na cha kriyAbhirna tapobhirugraiH . eva.nrUpaH shakya ahaM nR^iloke draShTuM tvadanyena kurupravIra .. 11\-48.. mA te vyathA mA cha vimUDhabhAvo dR^iShTvA rUpaM ghoramIdR^iN^.hmamedam.h . vyapetabhIH prItamanAH punastva.n tadeva me rUpamidaM prapashya .. 11\-49.. sa~njaya uvAcha . ityarjunaM vAsudevastathoktvA svakaM rUpaM darshayAmAsa bhUyaH . AshvAsayAmAsa cha bhItamenaM bhUtvA punaH saumyavapurmahAtmA .. 11\-50.. arjuna uvAcha . dR^iShTvedaM mAnuShaM rUpaM tava saumya.n janArdana . idAnImasmi sa.nvR^ittaH sachetAH prakR^iti.n gataH .. 11\-51.. shrIbhagavAnuvAcha . sudurdarshamidaM rUpaM dR^iShTavAnasi yanmama . devA apyasya rUpasya nitya.n darshanakAN^kShiNaH .. 11\-52.. nAhaM vedairna tapasA na dAnena na chejyayA . shakya eva.nvidho draShTuM dR^iShTavAnasi mA.n yathA .. 11\-53.. bhaktyA tvananyayA shakya ahameva.nvidho.arjuna . GYAtuM draShTu.n cha tattvena praveShTu.n cha parantapa .. 11\-54.. matkarmakR^inmatparamo madbhaktaH saN^gavarjitaH . nirvairaH sarvabhUteShu yaH sa mAmeti pANDava .. 11\-55.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde vishvarUpadarshanayogo nAmaikAdasho.adhyAyaH .. 12\-11.. \medskip\hrule\medskip atha dvAdasho.adhyAyaH . bhaktiyogaH arjuna uvAcha . evaM satatayuktA ye bhaktAstvAM paryupAsate . ye chApyakSharamavyaktaM teShA.n ke yogavittamAH .. 12\-1.. shrIbhagavAnuvAcha . mayyAveshya mano ye mAM nityayuktA upAsate . shraddhayA parayopetAH te me yuktatamA matAH .. 12\-2.. ye tvakSharamanirdeshyamavyaktaM paryupAsate . sarvatragamachintya~ncha kUTasthamachalandhruvam.h .. 12\-3.. sanniyamyendriyagrAmaM sarvatra samabuddhayaH . te prApnuvanti mAmeva sarvabhUtahite ratAH .. 12\-4.. klesho.adhikatarasteShAmavyaktAsaktachetasAm.h .. avyaktA hi gatirduHkha.n dehavadbhiravApyate .. 12\-5.. ye tu sarvANi karmANi mayi sa.nnyasya matparaH . ananyenaiva yogena mA.n dhyAyanta upAsate .. 12\-6.. teShAmahaM samuddhartA mR^ityusa.nsArasAgarAt.h . bhavAmi nachirAtpArtha mayyAveshitachetasAm.h .. 12\-7.. mayyeva mana Adhatsva mayi buddhi.n niveshaya . nivasiShyasi mayyeva ata Urdhva.n na sa.nshayaH .. 12\-8.. atha chittaM samAdhAtuM na shaknoShi mayi sthiram.h . abhyAsayogena tato mAmichchhAptuM dhana~njaya .. 12\-9.. abhyAse.apyasamartho.asi matkarmaparamo bhava . madarthamapi karmANi kurvansiddhimavApsyasi .. 12\-10.. athaitadapyashakto.asi kartuM madyogamAshritaH . sarvakarmaphalatyAgaM tataH kuru yatAtmavAn.h .. 12\-11.. shreyo hi GYAnamabhyAsAjGYAnAd.hdhyAnaM vishiShyate . dhyAnAtkarmaphalatyAgastyAgAchchhAntiranantaram.h .. 12\-12.. adveShTA sarvabhUtAnAM maitraH karuNa eva cha . nirmamo nirahaN^kAraH samaduHkhasukhaH kShamI .. 12\-13.. santuShTaH satataM yogI yatAtmA dR^iDhanishchayaH . mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaH sa me priyaH .. 12\-14.. yasmAnnodvijate loko lokAnnodvijate cha yaH . harShAmarShabhayodvegairmukto yaH sa cha me priyaH .. 12\-15.. anapekShaH shuchirdakSha udAsIno gatavyathaH . sarvArambhaparityAgI yo madbhaktaH sa me priyaH .. 12\-16.. yo na hR^iShyati na dveShTi na shochati na kAN^kShati . shubhAshubhaparityAgI bhaktimAnyaH sa me priyaH .. 12\-17.. samaH shatrau cha mitre cha tathA mAnApamAnayoH . shItoShNasukhaduHkheShu samaH saN^gavivarjitaH .. 12\-18.. tulyanindAstutirmaunI santuShTo yena kenachit.h . aniketaH sthiramatirbhaktimAnme priyo naraH .. 12\-19.. ye tu dharmyAmR^itamidaM yathoktaM paryupAsate . shraddadhAnA matparamA bhaktAste.atIva me priyAH .. 12\-20.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde bhaktiyogo nAma dvAdasho.adhyAyaH .. 12.. \medskip\hrule\medskip atha trayodasho.adhyAyaH . kShetrakShetraGYavibhAgayogaH arjuna uvAcha . prakR^itiM puruSha.n chaiva kShetra.n kShetraGYameva cha . etadveditumichchhAmi GYAnaM GYeya.n cha keshava .. 13\-1.. shrIbhagavAnuvAcha . idaM sharIraM kaunteya kShetramityabhidhIyate . etadyo vetti taM prAhuH kShetraGYa iti tadvidaH .. 13\-2.. kShetraGYa.n chApi mAM viddhi sarvakShetreShu bhArata . kShetrakShetraGYayorGYAnaM yattajGYAnaM mataM mama .. 13\-3.. tatkShetra.n yachcha yAdR^ikcha yadvikAri yatashcha yat.h . sa cha yo yatprabhAvashcha tatsamAsena me shR^iNu .. 13\-4.. R^iShibhirbahudhA gIta.n chhandobhirvividhaiH pR^ithak.h . brahmasUtrapadaishchaiva hetumadbhirvinishchitaiH .. 13\-5.. mahAbhUtAnyaha.nkAro buddhiravyaktameva cha . indriyANi dashaika.n cha pa~ncha chendriyagocharAH .. 13\-6.. ichchhA dveShaH sukhaM duHkhaM sa.nghAtashchetanA dhR^itiH . etatkShetra.n samAsena savikAramudAhR^itam.h .. 13\-7.. amAnitvamadambhitvamahi.nsA kShAntirArjavam.h . AchAryopAsanaM shauchaM sthairyamAtmavinigrahaH .. 13\-8.. indriyArtheShu vairAgyamanaha.nkAra eva cha . janmamR^ityujarAvyAdhiduHkhadoShAnudarshanam.h .. 13\-9.. asaktiranabhiShvaN^gaH putradAragR^ihAdiShu . nitya.n cha samachittatvamiShTAniShTopapattiShu .. 13\-10.. mayi chAnanyayogena bhaktiravyabhichAriNI . viviktadeshasevitvamaratirjanasa.nsadi .. 13\-11.. adhyAtmaGYAnanityatva.n tattvaGYAnArthadarshanam.h . etajGYAnamiti proktamaGYAnaM yadato.anyathA .. 13\-12.. GYeyaM yattatpravakShyAmi yajGYAtvAmR^itamashnute . anAdimatparaM brahma na sattannAsaduchyate .. 13\-13.. sarvataH pANipAdaM tatsarvato.akShishiromukham.h . sarvataH shrutimalloke sarvamAvR^itya tiShThati .. 13\-14.. sarvendriyaguNAbhAsaM sarvendriyavivarjitam.h . asakta.n sarvabhR^ichchaiva nirguNaM guNabhoktR^i cha .. 13\-15.. bahirantashcha bhUtAnAmachara.n charameva cha . sUkShmatvAttadaviGYeyaM dUrastha.n chAntike cha tat.h .. 13\-16.. avibhakta.n cha bhUteShu vibhaktamiva cha sthitam.h . bhUtabhartR^i cha tajGYeyaM grasiShNu prabhaviShNu cha .. 13\-17.. jyotiShAmapi tajjyotistamasaH paramuchyate . GYAnaM GYeyaM GYAnagamya.n hR^idi sarvasya viShThitam.h .. 13\-18.. iti kShetra.n tathA GYAnaM GYeya.n chokta.n samAsataH . madbhakta etadviGYAya madbhAvAyopapadyate .. 13\-19.. prakR^itiM puruSha.n chaiva vid.hdhyanAdI ubhAvapi . vikArA.nshcha guNA.nshchaiva viddhi prakR^itisambhavAn.h .. 13\-20.. kAryakAraNakartR^itve hetuH prakR^itiruchyate . puruShaH sukhaduHkhAnAM bhoktR^itve heturuchyate .. 13\-21.. puruShaH prakR^itistho hi bhuN^.hkte prakR^itijAnguNAn.h . kAraNaM guNasaN^go.asya sadasadyonijanmasu .. 13\-22.. upadraShTAnumantA cha bhartA bhoktA maheshvaraH . paramAtmeti chApyukto dehe.asminpuruShaH paraH .. 13\-23.. ya evaM vetti puruShaM prakR^iti.n cha guNaiH saha . sarvathA vartamAno.api na sa bhUyo.abhijAyate .. 13\-24.. dhyAnenAtmani pashyanti kechidAtmAnamAtmanA . anye sAN^khyena yogena karmayogena chApare .. 13\-25.. anye tvevamajAnantaH shrutvAnyebhya upAsate . te.api chAtitarantyeva mR^ityu.n shrutiparAyaNAH .. 13\-26.. yAvatsa~njAyate ki~nchitsattvaM sthAvarajaN^gamam.h . kShetrakShetraGYasa.nyogAttadviddhi bharatarShabha .. 13\-27.. samaM sarveShu bhUteShu tiShThantaM parameshvaram.h . vinashyatsvavinashyanta.n yaH pashyati sa pashyati .. 13\-28.. samaM pashyanhi sarvatra samavasthitamIshvaram.h . na hinastyAtmanAtmAnaM tato yAti parAM gatim.h .. 13\-29.. prakR^ityaiva cha karmANi kriyamANAni sarvashaH . yaH pashyati tathAtmAnamakartAraM sa pashyati .. 13\-30.. yadA bhUtapR^ithagbhAvamekasthamanupashyati . tata eva cha vistAraM brahma sampadyate tadA .. 13\-31.. anAditvAnnirguNatvAtparamAtmAyamavyayaH . sharIrastho.api kaunteya na karoti na lipyate .. 13\-32.. yathA sarvagataM saukShmyAdAkAshaM nopalipyate . sarvatrAvasthito dehe tathAtmA nopalipyate .. 13\-33.. yathA prakAshayatyekaH kR^itsna.n lokamimaM raviH . kShetra.n kShetrI tathA kR^itsnaM prakAshayati bhArata .. 13\-34.. kShetrakShetraGYayorevamantaraM GYAnachakShuShA . bhUtaprakR^itimokSha.n cha ye viduryAnti te param.h .. 13\-35.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde kShetrakShetraGYavibhAgayogo nAma trayodasho.adhyAyaH .. 13.. \medskip\hrule\medskip atha chaturdasho.adhyAyaH . guNatrayavibhAgayogaH shrIbhagavAnuvAcha . paraM bhUyaH pravakShyAmi GYAnAnA.n GYAnamuttamam.h . yajGYAtvA munayaH sarve parAM siddhimito gatAH .. 14\-1.. idaM GYAnamupAshritya mama sAdharmyamAgatAH . sarge.api nopajAyante pralaye na vyathanti cha .. 14\-2.. mama yonirmahad.h brahma tasmingarbha.n dadhAmyaham.h . sambhavaH sarvabhUtAnA.n tato bhavati bhArata .. 14\-3.. sarvayoniShu kaunteya mUrtayaH sambhavanti yAH . tAsAM brahma mahadyonirahaM bIjapradaH pitA .. 14\-4.. sattvaM rajastama iti guNAH prakR^itisambhavAH . nibadhnanti mahAbAho dehe dehinamavyayam.h .. 14\-5.. tatra sattvaM nirmalatvAtprakAshakamanAmayam.h . sukhasaN^gena badhnAti GYAnasaN^gena chAnagha .. 14\-6.. rajo rAgAtmakaM viddhi tR^iShNAsaN^gasamudbhavam.h . tannibadhnAti kaunteya karmasaN^gena dehinam.h .. 14\-7.. tamastvaGYAnajaM viddhi mohanaM sarvadehinAm.h . pramAdAlasyanidrAbhistannibadhnAti bhArata .. 14\-8.. sattvaM sukhe sa~njayati rajaH karmaNi bhArata . GYAnamAvR^itya tu tamaH pramAde sa~njayatyuta .. 14\-9.. rajastamashchAbhibhUya sattvaM bhavati bhArata . rajaH sattvaM tamashchaiva tamaH sattvaM rajastathA .. 14\-10.. sarvadvAreShu dehe.asminprakAsha upajAyate . GYAnaM yadA tadA vidyAdvivR^iddha.n sattvamityuta .. 14\-11.. lobhaH pravR^ittirArambhaH karmaNAmashamaH spR^ihA . rajasyetAni jAyante vivR^iddhe bharatarShabha .. 14\-12.. aprakAsho.apravR^ittishcha pramAdo moha eva cha . tamasyetAni jAyante vivR^iddhe kurunandana .. 14\-13.. yadA sattve pravR^iddhe tu pralayaM yAti dehabhR^it.h . tadottamavidA.n lokAnamalAnpratipadyate .. 14\-14.. rajasi pralayaM gatvA karmasaN^giShu jAyate . tathA pralInastamasi mUDhayoniShu jAyate .. 14\-15.. karmaNaH sukR^itasyAhuH sAttvikaM nirmalaM phalam.h . rajasastu phalaM duHkhamaGYAnaM tamasaH phalam.h .. 14\-16.. sattvAtsa~njAyate GYAnaM rajaso lobha eva cha . pramAdamohau tamaso bhavato.aGYAnameva cha .. 14\-17.. Urdhva.n gachchhanti sattvasthA madhye tiShThanti rAjasAH . jaghanyaguNavR^ittisthA adho gachchhanti tAmasAH .. 14\-18.. nAnya.n guNebhyaH kartAraM yadA draShTAnupashyati . guNebhyashcha paraM vetti madbhAvaM so.adhigachchhati .. 14\-19.. guNAnetAnatItya trIndehI dehasamudbhavAn.h . janmamR^ityujarAduHkhairvimukto.amR^itamashnute .. 14\-20.. arjuna uvAcha . kairliN^gaistrInguNAnetAnatIto bhavati prabho . kimAchAraH katha.n chaitA.nstrInguNAnativartate .. 14\-21.. shrIbhagavAnuvAcha . prakAsha.n cha pravR^itti.n cha mohameva cha pANDava . na dveShTi sampravR^ittAni na nivR^ittAni kAN^kShati .. 14\-22.. udAsInavadAsIno guNairyo na vichAlyate . guNA vartanta ityevaM yo.avatiShThati neN^gate .. 14\-23.. samaduHkhasukhaH svasthaH samaloShTAshmakA~nchanaH . tulyapriyApriyo dhIrastulyanindAtmasa.nstutiH .. 14\-24.. mAnApamAnayostulyastulyo mitrAripakShayoH . sarvArambhaparityAgI guNAtItaH sa uchyate .. 14\-25.. mA.n cha yo.avyabhichAreNa bhaktiyogena sevate . sa guNAnsamatItyaitAnbrahmabhUyAya kalpate .. 14\-26.. brahmaNo hi pratiShThAhamamR^itasyAvyayasya cha . shAshvatasya cha dharmasya sukhasyaikAntikasya cha .. 14\-27.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde guNatrayavibhAgayogo nAma chaturdasho.adhyAyaH .. 14.. \medskip\hrule\medskip atha pa~nchadasho.adhyAyaH . puruShottamayogaH shrIbhagavAnuvAcha . UrdhvamUlamadhaHshAkhamashvatthaM prAhuravyayam.h . chhandA.nsi yasya parNAni yasta.n veda sa vedavit.h .. 15\-1.. adhashchordhvaM prasR^itAstasya shAkhA guNapravR^iddhA viShayapravAlAH . adhashcha mUlAnyanusantatAni karmAnubandhIni manuShyaloke .. 15\-2.. na rUpamasyeha tathopalabhyate nAnto na chAdirna cha sampratiShThA . ashvatthamenaM suvirUDhamUlaM asaN^gashastreNa dR^iDhena chhittvA .. 15\-3.. tataH padaM tatparimArgitavyaM yasmingatA na nivartanti bhUyaH . tameva chAdyaM puruShaM prapadye . yataH pravR^ittiH prasR^itA purANI .. 15\-4.. nirmAnamohA jitasaN^gadoShA adhyAtmanityA vinivR^ittakAmAH . dvandvairvimuktAH sukhaduHkhasa.nGYair\- gachchhantyamUDhAH padamavyayaM tat.h .. 15\-5.. na tadbhAsayate sUryo na shashAN^ko na pAvakaH . yadgatvA na nivartante taddhAma paramaM mama .. 15\-6.. mamaivA.nsho jIvaloke jIvabhUtaH sanAtanaH . manaHShaShThAnIndriyANi prakR^itisthAni karShati .. 15\-7.. sharIra.n yadavApnoti yachchApyutkrAmatIshvaraH . gR^ihItvaitAni sa.nyAti vAyurgandhAnivAshayAt.h .. 15\-8.. shrotra.n chakShuH sparshana.n cha rasanaM ghrANameva cha . adhiShThAya manashchAyaM viShayAnupasevate .. 15\-9.. utkrAmantaM sthitaM vApi bhu~njAnaM vA guNAnvitam.h . vimUDhA nAnupashyanti pashyanti GYAnachakShuShaH .. 15\-10.. yatanto yoginashchainaM pashyantyAtmanyavasthitam.h . yatanto.apyakR^itAtmAno nainaM pashyantyachetasaH .. 15\-11.. yadAdityagataM tejo jagadbhAsayate.akhilam.h . yachchandramasi yachchAgnau tattejo viddhi mAmakam.h .. 15\-12.. gAmAvishya cha bhUtAni dhArayAmyahamojasA . puShNAmi chauShadhIH sarvAH somo bhUtvA rasAtmakaH .. 15\-13.. aha.n vaishvAnaro bhUtvA prANinA.n dehamAshritaH . prANApAnasamAyuktaH pachAmyanna.n chaturvidham.h .. 15\-14.. sarvasya chAhaM hR^idi sanniviShTo mattaH smR^itirGYAnamapohana~ncha . vedaishcha sarvairahameva vedyo vedAntakR^idvedavideva chAham.h .. 15\-15.. dvAvimau puruShau loke kSharashchAkShara eva cha . kSharaH sarvANi bhUtAni kUTastho.akShara uchyate .. 15\-16.. uttamaH puruShastvanyaH paramAtmetyudhAhR^itaH . yo lokatrayamAvishya bibhartyavyaya IshvaraH .. 15\-17.. yasmAtkSharamatIto.ahamakSharAdapi chottamaH . ato.asmi loke vede cha prathitaH puruShottamaH .. 15\-18.. yo mAmevamasammUDho jAnAti puruShottamam.h . sa sarvavidbhajati mAM sarvabhAvena bhArata .. 15\-19.. iti guhyatamaM shAstramidamuktaM mayAnagha . etadbud.hdhvA buddhimAnsyAtkR^itakR^ityashcha bhArata .. 15\-20.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjuna sa.nvAde puruShottamayogo nAma pa~nchadasho.adhyAyaH .. 15.. \medskip\hrule\medskip atha ShoDasho.adhyAyaH . daivAsurasampadvibhAgayogaH shrIbhagavAnuvAcha . abhayaM sattvasa.nshuddhirGYAnayogavyavasthitiH . dAnaM damashcha yaGYashcha svAdhyAyastapa Arjavam.h .. 16\-1.. ahi.nsA satyamakrodhastyAgaH shAntirapaishunam.h . dayA bhUteShvaloluptvaM mArdavaM hrIrachApalam.h .. 16\-2.. tejaH kShamA dhR^itiH shauchamadroho nAtimAnitA . bhavanti sampadaM daivImabhijAtasya bhArata .. 16\-3.. dambho darpo.abhimAnashcha krodhaH pAruShyameva cha . aGYAna.n chAbhijAtasya pArtha sampadamAsurIm.h .. 16\-4.. daivI sampadvimokShAya nibandhAyAsurI matA . mA shuchaH sampadaM daivImabhijAto.asi pANDava .. 16\-5.. dvau bhUtasargau loke.asmindaiva Asura eva cha . daivo vistarashaH prokta AsuraM pArtha me shR^iNu .. 16\-6.. pravR^itti.n cha nivR^itti.n cha janA na vidurAsurAH . na shauchaM nApi chAchAro na satya.n teShu vidyate .. 16\-7.. asatyamapratiShTha.n te jagadAhuranIshvaram.h . aparasparasambhUtaM kimanyatkAmahaitukam.h .. 16\-8.. etA.n dR^iShTimavaShTabhya naShTAtmAno.alpabuddhayaH . prabhavantyugrakarmANaH kShayAya jagato.ahitAH .. 16\-9.. kAmamAshritya duShpUraM dambhamAnamadAnvitAH . mohAd.hgR^ihItvAsad.hgrAhAnpravartante.ashuchivratAH .. 16\-10.. chintAmaparimeyA.n cha pralayAntAmupAshritAH . kAmopabhogaparamA etAvaditi nishchitAH .. 16\-11.. AshApAshashatairbaddhAH kAmakrodhaparAyaNAH . Ihante kAmabhogArthamanyAyenArthasa~nchayAn.h .. 16\-12.. idamadya mayA labdhamimaM prApsye manoratham.h . idamastIdamapi me bhaviShyati punardhanam.h .. 16\-13.. asau mayA hataH shatrurhaniShye chAparAnapi . Ishvaro.ahamahaM bhogI siddho.ahaM balavAnsukhI .. 16\-14.. ADhyo.abhijanavAnasmi ko.anyo.asti sadR^isho mayA . yakShye dAsyAmi modiShya ityaGYAnavimohitAH .. 16\-15.. anekachittavibhrAntA mohajAlasamAvR^itAH . prasaktAH kAmabhogeShu patanti narake.ashuchau .. 16\-16.. AtmasambhAvitAH stabdhA dhanamAnamadAnvitAH . yajante nAmayaGYaiste dambhenAvidhipUrvakam.h .. 16\-17.. aha.nkAraM balaM darpa.n kAmaM krodha.n cha sa.nshritAH . mAmAtmaparadeheShu pradviShanto.abhyasUyakAH .. 16\-18.. tAnahaM dviShataH krurAnsa.nsAreShu narAdhamAn.h . kShipAmyajasramashubhAnAsurIShveva yoniShu .. 16\-19.. AsurI.n yonimApannA mUDhA janmani janmani . mAmaprApyaiva kaunteya tato yAntyadhamA.n gatim.h .. 16\-20.. trividhaM narakasyedaM dvAraM nAshanamAtmanaH . kAmaH krodhastathA lobhastasmAdetattrayaM tyajet.h .. 16\-21.. etairvimuktaH kaunteya tamodvAraistribhirnaraH . AcharatyAtmanaH shreyastato yAti parAM gatim.h .. 16\-22.. yaH shAstravidhimutsR^ijya vartate kAmakArataH . na sa siddhimavApnoti na sukhaM na parAM gatim.h .. 16\-23.. tasmAchchhAstraM pramANaM te kAryAkAryavyavasthitau . GYAtvA shAstravidhAnokta.n karma kartumihArhasi .. 16\-24.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde daivAsurasampadvibhAgayogo nAma ShoDasho.adhyAyaH .. 16.. \medskip\hrule\medskip atha saptadasho.adhyAyaH . shraddhAtrayavibhAgayogaH arjuna uvAcha . ye shAstravidhimutsR^ijya yajante shraddhayAnvitAH . teShA.n niShThA tu kA kR^iShNa sattvamAho rajastamaH .. 17\-1.. shrIbhagavAnuvAcha . trividhA bhavati shraddhA dehinA.n sA svabhAvajA . sAttvikI rAjasI chaiva tAmasI cheti tA.n shR^iNu .. 17\-2.. sattvAnurUpA sarvasya shraddhA bhavati bhArata . shraddhAmayo.ayaM puruSho yo yachchhraddhaH sa eva saH .. 17\-3.. yajante sAttvikA devAnyakSharakShA.nsi rAjasAH . pretAnbhUtagaNA.nshchAnye yajante tAmasA janAH .. 17\-4.. ashAstravihitaM ghoraM tapyante ye tapo janAH . dambhAha.nkArasa.nyuktAH kAmarAgabalAnvitAH .. 17\-5.. karShayantaH sharIrasthaM bhUtagrAmamachetasaH . mA.n chaivAntaHsharIrastha.n tAnvid.hdhyAsuranishchayAn.h .. 17\-6.. AhArastvapi sarvasya trividho bhavati priyaH . yaGYastapastathA dAnaM teShAM bhedamimaM shR^iNu .. 17\-7.. AyuHsattvabalArogyasukhaprItivivardhanAH . rasyAH snigdhAH sthirA hR^idyA AhArAH sAttvikapriyAH .. 17\-8.. kaT.hvamlalavaNAtyuShNatIkShNarUkShavidAhinaH . AhArA rAjasasyeShTA duHkhashokAmayapradAH .. 17\-9.. yAtayAmaM gatarasaM pUti paryuShita.n cha yat.h . uchchhiShTamapi chAmedhyaM bhojanaM tAmasapriyam.h .. 17\-10.. aphalAN^kShibhiryaGYo vidhidR^iShTo ya ijyate . yaShTavyameveti manaH samAdhAya sa sAttvikaH .. 17\-11.. abhisandhAya tu phalaM dambhArthamapi chaiva yat.h . ijyate bharatashreShTha taM yaGYa.n viddhi rAjasam.h .. 17\-12.. vidhihInamasR^iShTAnnaM mantrahInamadakShiNam.h . shraddhAvirahitaM yaGYa.n tAmasaM parichakShate .. 17\-13.. devadvijaguruprAGYapUjanaM shauchamArjavam.h . brahmacharyamahi.nsA cha shArIraM tapa uchyate .. 17\-14.. anudvegakaraM vAkya.n satyaM priyahita.n cha yat.h . svAdhyAyAbhyasana.n chaiva vAN^mayaM tapa uchyate .. 17\-15.. manaH prasAdaH saumyatvaM maunamAtmavinigrahaH . bhAvasa.nshuddhirityetattapo mAnasamuchyate .. 17\-16.. shraddhayA parayA tapta.n tapastattrividhaM naraiH . aphalAkAN^kShibhiryuktaiH sAttvikaM parichakShate .. 17\-17.. satkAramAnapUjArtha.n tapo dambhena chaiva yat.h . kriyate tadiha prokta.n rAjasa.n chalamadhruvam.h .. 17\-18.. mUDhagrAheNAtmano yatpIDayA kriyate tapaH . parasyotsAdanArtha.n vA tattAmasamudAhR^itam.h .. 17\-19.. dAtavyamiti yaddAnaM dIyate.anupakAriNe . deshe kAle cha pAtre cha taddAnaM sAttvikaM smR^itam.h .. 17\-20.. yattu pratyupakArArthaM phalamuddishya vA punaH . dIyate cha parikliShTa.n taddAnaM rAjasaM smR^itam.h .. 17\-21.. adeshakAle yaddAnamapAtrebhyashcha dIyate . asatkR^itamavaGYAtaM tattAmasamudAhR^itam.h .. 17\-22.. AUMtatsaditi nirdesho brahmaNastrividhaH smR^itaH . brAhmaNAstena vedAshcha yaGYAshcha vihitAH purA .. 17\-23.. tasmAdomityudAhR^itya yaGYadAnatapaHkriyAH . pravartante vidhAnoktAH satataM brahmavAdinAm.h .. 17\-24.. tadityanabhisandhAya phalaM yaGYatapaHkriyAH . dAnakriyAshcha vividhAH kriyante mokShakAN^kShibhiH .. 17\-25.. sadbhAve sAdhubhAve cha sadityetatprayujyate . prashaste karmaNi tathA sachchhabdaH pArtha yujyate .. 17\-26.. yaGYe tapasi dAne cha sthitiH saditi chochyate . karma chaiva tadarthIyaM sadityevAbhidhIyate .. 17\-27.. ashraddhayA hutaM datta.n tapastapta.n kR^ita.n cha yat.h . asadityuchyate pArtha na cha tatpretya no iha .. 17\-28.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde shraddhAtrayavibhAgayogo nAma saptadasho.adhyAyaH .. 17.. \medskip\hrule\medskip athAShTAdasho.adhyAyaH . mokShasa.nnyAsayogaH arjuna uvAcha . sa.nnyAsasya mahAbAho tattvamichchhAmi veditum.h . tyAgasya cha hR^iShIkesha pR^ithakkeshiniShUdana .. 18\-1.. shrIbhagavAnuvAcha . kAmyAnA.n karmaNA.n nyAsaM sa.nnyAsaM kavayo viduH . sarvakarmaphalatyAgaM prAhustyAgaM vichakShaNAH .. 18\-2.. tyAjya.n doShavadityeke karma prAhurmanIShiNaH . yaGYadAnatapaHkarma na tyAjyamiti chApare .. 18\-3.. nishchayaM shR^iNu me tatra tyAge bharatasattama . tyAgo hi puruShavyAghra trividhaH samprakIrtitaH .. 18\-4.. yaGYadAnatapaHkarma na tyAjya.n kAryameva tat.h . yaGYo dAnaM tapashchaiva pAvanAni manIShiNAm.h .. 18\-5.. etAnyapi tu karmANi saN^ga.n tyaktvA phalAni cha . kartavyAnIti me pArtha nishchitaM matamuttamam.h .. 18\-6.. niyatasya tu sa.nnyAsaH karmaNo nopapadyate . mohAttasya parityAgastAmasaH parikIrtitaH .. 18\-7.. duHkhamityeva yatkarma kAyakleshabhayAttyajet.h . sa kR^itvA rAjasaM tyAgaM naiva tyAgaphalaM labhet.h .. 18\-8.. kAryamityeva yatkarma niyataM kriyate.arjuna . saN^ga.n tyaktvA phala.n chaiva sa tyAgaH sAttviko mataH .. 18\-9.. na dveShTyakushalaM karma kushale nAnuShajjate . tyAgI sattvasamAviShTo medhAvI chhinnasa.nshayaH .. 18\-10.. na hi dehabhR^itA shakya.n tyaktuM karmANyasheShataH . yastu karmaphalatyAgI sa tyAgItyabhidhIyate .. 18\-11.. aniShTamiShTaM mishra.n cha trividhaM karmaNaH phalam.h . bhavatyatyAginAM pretya na tu sa.nnyAsinA.n kvachit.h .. 18\-12.. pa~nchaitAni mahAbAho kAraNAni nibodha me . sAN^khye kR^itAnte proktAni siddhaye sarvakarmaNAm.h .. 18\-13.. adhiShThAnaM tathA kartA karaNa.n cha pR^ithagvidham.h . vividhAshcha pR^ithakcheShTA daiva.n chaivAtra pa~nchamam.h .. 18\-14.. sharIravAN^manobhiryatkarma prArabhate naraH . nyAyya.n vA viparItaM vA pa~nchaite tasya hetavaH .. 18\-15.. tatraivaM sati kartAramAtmAnaM kevalaM tu yaH . pashyatyakR^itabuddhitvAnna sa pashyati durmatiH .. 18\-16.. yasya nAha.nkR^ito bhAvo buddhiryasya na lipyate . hatvA.api sa imA.NllokAnna hanti na nibadhyate .. 18\-17.. GYAnaM GYeyaM pariGYAtA trividhA karmachodanA . karaNaM karma karteti trividhaH karmasa.ngrahaH .. 18\-18.. GYAnaM karma cha kartAcha tridhaiva guNabhedataH . prochyate guNasaN^khyAne yathAvachchhR^iNu tAnyapi .. 18\-19.. sarvabhUteShu yenaikaM bhAvamavyayamIkShate . avibhakta.n vibhakteShu tajGYAnaM viddhi sAttvikam.h .. 18\-20.. pR^ithaktvena tu yajGYAnaM nAnAbhAvAnpR^ithagvidhAn.h . vetti sarveShu bhUteShu tajGYAnaM viddhi rAjasam.h .. 18\-21.. yattu kR^itsnavadekasminkArye saktamahaitukam.h . atattvArthavadalpa.n cha tattAmasamudAhR^itam.h .. 18\-22.. niyataM saN^garahitamarAgadveShataH kR^itam.h . aphalaprepsunA karma yattatsAttvikamuchyate .. 18\-23.. yattu kAmepsunA karma sAha.nkAreNa vA punaH . kriyate bahulAyAsaM tadrAjasamudAhR^itam.h .. 18\-24.. anubandha.n kShayaM hi.nsAmanapekShya cha pauruSham.h . mohAdArabhyate karma yattattAmasamuchyate .. 18\-25.. muktasaN^go.anaha.nvAdI dhR^ityutsAhasamanvitaH . sid.hdhyasid.hdhyornirvikAraH kartA sAttvika uchyate .. 18\-26.. rAgI karmaphalaprepsurlubdho hi.nsAtmako.ashuchiH . harShashokAnvitaH kartA rAjasaH parikIrtitaH .. 18\-27.. ayuktaH prAkR^itaH stabdhaH shaTho naiShkR^itiko.alasaH . viShAdI dIrghasUtrI cha kartA tAmasa uchyate .. 18\-28.. buddherbhedaM dhR^iteshchaiva guNatastrividhaM shR^iNu . prochyamAnamasheSheNa pR^ithaktvena dhana~njaya .. 18\-29.. pravR^itti.n cha nivR^itti.n cha kAryAkArye bhayAbhaye . bandhaM mokSha.n cha yA vetti buddhiH sA pArtha sAttvikI .. 18\-30.. yayA dharmamadharma.n cha kArya.n chAkAryameva cha . ayathAvatprajAnAti buddhiH sA pArtha rAjasI .. 18\-31.. adharma.n dharmamiti yA manyate tamasAvR^itA . sarvArthAnviparItA.nshcha buddhiH sA pArtha tAmasI .. 18\-32.. dhR^ityA yayA dhArayate manaHprANendriyakriyAH . yogenAvyabhichAriNyA dhR^itiH sA pArtha sAttvikI .. 18\-33.. yayA tu dharmakAmArthAndhR^ityA dhArayate.arjuna . prasaN^gena phalAkAN^kShI dhR^itiH sA pArtha rAjasI .. 18\-34.. yayA svapnaM bhayaM shokaM viShAdaM madameva cha . na vimu~nchati durmedhA dhR^itiH sA pArtha tAmasI .. 18\-35.. sukhaM tvidAnI.n trividhaM shR^iNu me bharatarShabha . abhyAsAdramate yatra duHkhAnta.n cha nigachchhati .. 18\-36.. yattadagre viShamiva pariNAme.amR^itopamam.h . tatsukhaM sAttvikaM proktamAtmabuddhiprasAdajam.h .. 18\-37.. viShayendriyasa.nyogAdyattadagre.amR^itopamam.h . pariNAme viShamiva tatsukhaM rAjasaM smR^itam.h .. 18\-38.. yadagre chAnubandhe cha sukhaM mohanamAtmanaH . nidrAlasyapramAdottha.n tattAmasamudAhR^itam.h .. 18\-39.. na tadasti pR^ithivyA.n vA divi deveShu vA punaH . sattvaM prakR^itijairmukta.n yadebhiH syAttribhirguNaiH .. 18\-40.. brAhmaNakShatriyavishA.n shUdrANA.n cha parantapa . karmANi pravibhaktAni svabhAvaprabhavairguNaiH .. 18\-41.. shamo damastapaH shauchaM kShAntirArjavameva cha . GYAnaM viGYAnamAstikyaM brahmakarma svabhAvajam.h .. 18\-42.. shaurya.n tejo dhR^itirdAkShya.n yuddhe chApyapalAyanam.h . dAnamIshvarabhAvashcha kShAtraM karma svabhAvajam.h .. 18\-43.. kR^iShigaurakShyavANijya.n vaishyakarma svabhAvajam.h . paricharyAtmakaM karma shUdrasyApi svabhAvajam.h .. 18\-44.. sve sve karmaNyabhirataH sa.nsiddhi.n labhate naraH . svakarmanirataH siddhi.n yathA vindati tachchhR^iNu .. 18\-45.. yataH pravR^ittirbhUtAnA.n yena sarvamidaM tatam.h . svakarmaNA tamabhyarchya siddhi.n vindati mAnavaH .. 18\-46.. shreyAnsvadharmo viguNaH paradharmAtsvanuShThitAt.h . svabhAvaniyataM karma kurvannApnoti kilbiSham.h .. 18\-47.. sahajaM karma kaunteya sadoShamapi na tyajet.h . sarvArambhA hi doSheNa dhUmenAgnirivAvR^itAH .. 18\-48.. asaktabuddhiH sarvatra jitAtmA vigataspR^ihaH . naiShkarmyasiddhiM paramA.n sa.nnyAsenAdhigachchhati .. 18\-49.. siddhiM prApto yathA brahma tathApnoti nibodha me . samAsenaiva kaunteya niShThA GYAnasya yA parA .. 18\-50.. bud.hdhyA vishuddhayA yukto dhR^ityAtmAnaM niyamya cha . shabdAdInviShayA.nstyaktvA rAgadveShau vyudasya cha .. 18\-51.. viviktasevI laghvAshI yatavAkkAyamAnasaH . dhyAnayogaparo nitya.n vairAgya.n samupAshritaH .. 18\-52.. aha.nkAraM balaM darpa.n kAmaM krodhaM parigraham.h . vimuchya nirmamaH shAnto brahmabhUyAya kalpate .. 18\-53.. brahmabhUtaH prasannAtmA na shochati na kAN^kShati . samaH sarveShu bhUteShu madbhakti.n labhate parAm.h .. 18\-54.. bhaktyA mAmabhijAnAti yAvAnyashchAsmi tattvataH . tato mAM tattvato GYAtvA vishate tadanantaram.h .. 18\-55.. sarvakarmANyapi sadA kurvANo mad.hvyapAshrayaH . matprasAdAdavApnoti shAshvataM padamavyayam.h .. 18\-56.. chetasA sarvakarmANi mayi sa.nnyasya matparaH . buddhiyogamupAshritya machchittaH satataM bhava .. 18\-57.. machchittaH sarvadurgANi matprasAdAttariShyasi . atha chettvamaha.nkArAnna shroShyasi vinaN^kShyasi .. 18\-58.. yadaha.nkAramAshritya na yotsya iti manyase . mithyaiSha vyavasAyaste prakR^itistvA.n niyokShyati .. 18\-59.. svabhAvajena kaunteya nibaddhaH svena karmaNA . kartuM nechchhasi yanmohAtkariShyasyavashopi tat.h .. 18\-60.. IshvaraH sarvabhUtAnA.n hR^iddeshe.arjuna tiShThati . bhrAmayansarvabhUtAni yantrArUDhAni mAyayA .. 18\-61.. tameva sharaNaM gachchha sarvabhAvena bhArata . tatprasAdAtparAM shAntiM sthAnaM prApsyasi shAshvatam.h .. 18\-62.. iti te GYAnamAkhyAtaM guhyAd.hguhyataraM mayA . vimR^ishyaitadasheSheNa yathechchhasi tathA kuru .. 18\-63.. sarvaguhyatamaM bhUyaH shR^iNu me paramaM vachaH . iShTo.asi me dR^iDhamiti tato vakShyAmi te hitam.h .. 18\-64.. manmanA bhava madbhakto madyAjI mA.n namaskuru . mAmevaiShyasi satya.n te pratijAne priyo.asi me .. 18\-65.. sarvadharmAnparityajya mAmekaM sharaNaM vraja . ahaM tvA sarvapApebhyo mokShayiShyAmi mA shuchaH .. 18\-66.. idaM te nAtapaskAya nAbhaktAya kadAchana . na chAshushrUShave vAchya.n na cha mA.n yo.abhyasUyati .. 18\-67.. ya idaM paramaM guhyaM madbhakteShvabhidhAsyati . bhaktiM mayi parAM kR^itvA mAmevaiShyatyasa.nshayaH .. 18\-68.. na cha tasmAnmanuShyeShu kashchinme priyakR^ittamaH . bhavitA na cha me tasmAdanyaH priyataro bhuvi .. 18\-69.. adhyeShyate cha ya imaM dharmya.n sa.nvAdamAvayoH . GYAnayaGYena tenAhamiShTaH syAmiti me matiH .. 18\-70.. shraddhAvAnanasUyashcha shR^iNuyAdapi yo naraH . so.api muktaH shubhA.NllokAnprApnuyAtpuNyakarmaNAm.h .. 18\-71.. kachchidetachchhrutaM pArtha tvayaikAgreNa chetasA . kachchidaGYAnasammohaH pranaShTaste dhana~njaya .. 18\-72.. arjuna uvAcha . naShTo mohaH smR^itirlabdhA tvatprasAdAnmayAchyuta . sthito.asmi gatasandehaH kariShye vachanaM tava .. 18\-73.. sa~njaya uvAcha . ityahaM vAsudevasya pArthasya cha mahAtmanaH . sa.nvAdamimamashrauShamadbhutaM romaharShaNam.h .. 18\-74.. vyAsaprasAdAchchhrutavAnetadguhyamahaM param.h . yogaM yogeshvarAtkR^iShNAtsAkShAtkathayataH svayam.h .. 18\-75.. rAjansa.nsmR^itya sa.nsmR^itya sa.nvAdamimamadbhutam.h . keshavArjunayoH puNyaM hR^iShyAmi cha muhurmuhuH .. 18\-76.. tachcha sa.nsmR^itya sa.nsmR^itya rUpamatyadbhutaM hareH . vismayo me mahAn.h rAjanhR^iShyAmi cha punaH punaH .. 18\-77.. yatra yogeshvaraH kR^iShNo yatra pArtho dhanurdharaH . tatra shrIrvijayo bhUtirdhruvA nItirmatirmama .. 18\-78.. AUM tatsaditi shrImadbhagavadgItAsUpaniShatsu brahmavidyAyA.n yogashAstre shrIkR^iShNArjunasa.nvAde mokShasa.nnyAsayogo nAma aShTAdasho.adhyAyaH .. 18.. \medskip\hrule\medskip AUM shAntAkAraM bhujagashayanaM padmanAbhaM suresham.h . vishvAdhAraM gaganasadR^ishaM meghavarNaM shubhA~Ngam.h . lakShmIkAntaM kamalanayanaM yogibhirdhyAnagamyam.h . vande viShNuM bhavabhayaharaM sarvalokaikanAtham.h .. ## \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}