%@@1 % File name : gitAanvayasandhivigraha.itx %-------------------------------------------- % Text title : bhagavadgItA anvayasandhivigraha sahitaM % Author : - % Translation by : - % Language : Sanskrit % Subject : hinduism/religion % Description/comments : % Transliterated by : Sunder Hattangadi sunderh at hotmail.com % Proofread by : Sunder Hattangadi sunderh at hotmail.com % Latest update : July 4, 2008 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://sanskritdocuments.org %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Gita - sandhi-vigraha and anvaya ..}## \itxtitle{.. giitaa sandhivigraha anvaya ..}##\endtitles## atha prathamo.adhyaayaH . arjunaviShaadayogaH . atha prathamaH adhyaayaH . arjuna\-viShaada yogaH . dhR^itaraaShTra uvaacha . dhR^itaraaShTraH uvaacha . dharmakShetre kurukShetre samavetaa yuyutsavaH . maamakaaH paaNDavaashchaiva kimakurvata sa~njaya .. 1\-1.. dharma\-kShetre kuru\-kShetre samavetaaH yuyutsavaH . maamakaaH paaNDavaaH cha eva kim.h akurvata sa~njaya .. 1\-1.. he sa~njaya##!## dharma\-kShetre\, kuru\-kShetre\, yuyutsavaH samavetaaH maamakaaH paaNDavaaH cha eva kim.h akurvata ##?## sa~njaya uvaacha . sa~njayaH uvaacha . dR^iShTvaa tu paaNDavaaniikaM vyuuDhaM duryodhanastadaa . aachaaryamupasa.ngamya raajaa vachanamabraviit.h .. 1\-2.. dR^iShTvaa tu paaNDava\-aniikam.h vyuuDham.h duryodhanaH tadaa . aachaaryam.h upasa~Ngamya raajaa vachanam.h abraviit.h .. 1\-2.. tadaa tu paaNDava\-aniikam.h vyuuDham.h dR^iShTvaa\, raajaa duryodhanaH aachaaryam.h upasa~Ngamya\, ##(##idaM##)## vachanam.h abraviit.h .. pashyaitaaM paaNDuputraaNaamaachaarya mahatii.n chamuum.h . vyuuDhaaM drupadaputreNa tava shiShyeNa dhiimataa .. 1\-3.. pashya etaam.h paaNDu\-putraaNaam.h aachaarya mahatiim.h chamuum.h . vyuuDhaam.h drupada\-putreNa tava shiShyeNa dhiimataa .. 1\-3.. he aachaarya##!## tava dhiimataa shiShyeNa\, drupada\-putreNa vyuuDhaam.h paaNDu\-putraaNaam.h etaam.h mahatiim.h chamuum.h pashya . atra shuuraa maheShvaasaa bhiimaarjunasamaa yudhi . yuyudhaano viraaTashcha drupadashcha mahaarathaH .. 1\-4.. atra shuuraaH mahaa\-iShu\-aasaaH bhiima\-arjuna\-samaaH yudhi . yuyudhaanaH viraaTaH cha drupadaH cha mahaarathaH .. 1\-4.. atra\, bhiima\-arjuna\-samaaH yudhi shuuraaH mahaa\-iShu\-aasaaH\, mahaarathaH yuyudhaanaH\, viraaTaH cha drupadaH cha . dhR^iShTaketushchekitaanaH kaashiraajashcha viiryavaan.h . purujitkuntibhojashcha shaibyashcha narapu.ngavaH .. 1\-5.. dhR^iShTaketuH chekitaanaH kaashiraajaH cha viiryavaan.h . purujit.h kuntibhojaH cha shaibyaH cha nara\-pu~NgavaH .. 1\-5.. dhR^iShTaketuH\, chekitaanaH cha\, viiryavaan.h kaashiraajaH cha\, purujit.h kuntibhojaH cha\, nara\-pu~NgavaH shaibyaH cha . yudhaamanyushcha vikraanta uttamaujaashcha viiryavaan.h . saubhadro draupadeyaashcha sarva eva mahaarathaaH .. 1\-6.. yudhaamanyuH cha vikraantaH uttamaujaaH cha viiryavaan.h . saubhadraH draupadeyaaH cha sarve eva mahaarathaaH .. 1\-6.. vikraantaH yudhaamanyuH cha\, viiryavaan.h uttamaujaaH saubhadraH cha\, draupadeyaaH cha\, sarve mahaarathaaH eva . asmaakaM tu vishiShTaa ye taannibodha dvijottama . naayakaa mama sainyasya sa.nGYaarthaM taanbraviimi te .. 1\-7.. asmaakam.h tu vishiShTaaH ye taan.h nibodha dvija\-uttama . naayakaaH mama sainyasya saMGYaartha.n taan.h braviimi te .. 1\-7.. he dvija\-uttama##!## asmaakam.h tu ye vishiShTaaH\, mama sainyasya naayakaaH\, taan.h nibodha . taan.h saMGYaartham.h te braviimi . bhavaanbhiiShmashcha karNashcha kR^ipashcha samiti~njayaH . ashvatthaamaa vikarNashcha saumadattirjayadrathaH .. 1\-8.. bhavaan.h bhiiShmaH cha karNaH cha kR^ipaH cha samiti~njayaH . ashvatthaamaa vikarNaH cha saumadattiH tathaa eva cha .. 1\-8.. bhavaan.h bhiiShmaH cha\, karNaH cha\, samiti~njayaH kR^ipaH cha\, ashvatthaamaa vikarNaH cha\, tathaa eva cha saumadattiH . anye cha bahavaH shuuraa madarthe tyaktajiivitaaH . naanaashastrapraharaNaaH sarve yuddhavishaaradaaH .. 1\-9.. anye cha bahavaH shuuraaH madarthe tyakta\-jiivitaaH . naanaa\-shastra\-praharaNaaH sarve yuddha\-vishaaradaaH .. 1\-9.. anye cha bahavaH shuuraaH\, sarve madarthe tyakta\-jiivitaaH\, naanaa\-shastra\-praharaNaaH yuddha\-vishaaradaaH ##[##santi##]##. aparyaaptaM tadasmaakaM balaM bhiiShmaabhirakShitam.h . paryaapta.n tvidameteShaaM balaM bhiimaabhirakShitam.h .. 1\-10.. aparyaaptam.h tat.h asmaakam.h balam.h bhiiShma\-abhirakShitam.h . paryaaptam.h tu idam.h eteShaam.h balam.h bhiima\-abhirakShitam.h .. 1\-10.. asmaakam.h bhiiShma\-abhirakShitam.h tat.h balam.h aparyaaptam.h\, eteShaam.h tu bhiima\-abhirakShitam.h idam.h balam.h paryaaptam.h ##(##asti##)##. ayaneShu cha sarveShu yathaabhaagamavasthitaaH . bhiiShmamevaabhirakShantu bhavantaH sarva eva hi .. 1\-11.. ayaneShu cha sarveShu yathaa\-bhaagam.h avasthitaaH . bhiiShmam.h eva abhirakShantu bhavantaH sarve eva hi .. 1\-11.. bhavantaH sarve eva hi sarveShu ayaneShu cha yathaa\-bhaagam.h avasthitaaH bhiiShmam.h eva abhirakShantu . tasya sa~njanayanharSha.n kuruvR^iddhaH pitaamahaH . si.nhanaada.n vinadyochchaiH shaN^kha.n dadhmau prataapavaan.h .. 1\-12.. tasya sa~njanayan.h harSham.h kuru\-vR^iddhaH pitaamahaH . siMhanaadam.h vinadya uchchaiH shaN^kham.h dadhmau prataapavaan.h .. 1\-12.. tasya harSham.h sa~njanayan.h prataapavaan.h kuru\-vR^iddhaH pitaamahaH\, uchchaiH siMhanaadam.h vinadya shaN^kham.h dadhmau . tataH shaN^khaashcha bheryashcha paNavaanakagomukhaaH . sahasaivaabhyahanyanta sa shabdastumulo.abhavat.h .. 1\-13.. tataH shaN^khaaH cha bheryaH cha paNava\-aanaka\-gomukhaaH . sahasaa eva abhyahanyanta saH shabdaH tumulaH abhavat.h .. 1\-13.. tataH shaN^khaaH cha bheryaH cha paNava\-aanaka\-gomukhaaH sahasaa eva abhyahanyanta . saH shabdaH tumulaH abhavat.h . tataH shvetairhayairyukte mahati syandane sthitau . maadhavaH paaNDavashchaiva divyau shaN^khau pradadhmatuH .. 1\-14.. tataH shvetaiH hayaiH yukte mahati syandane sthitau . maadhavaH paaNDavaH cha eva divyau shaN^khau pradadhmatuH .. 1\-14.. tataH shvetaiH hayaiH yukte mahati syandane sthitau maadhavaH paaNDavaH cha eva divyau shaN^khau pradadhmatuH . paa~nchajanya.n hR^iShiikesho devadatta.n dhana~njayaH . pauNDra.n dadhmau mahaashaN^khaM bhiimakarmaa vR^ikodaraH .. 1\-15.. paa~nchajanyam.h hR^iShiikeshaH devadattam.h dhana~njayaH . pauNDram.h dadhmau mahaa\-shaN^kham.h bhiima\-karmaa vR^ika\-udaraH .. 1\-15.. hR^iShiikeshaH paa~nchajanyam.h\, dhana~njayaH devadattam.h \, bhiima\-karmaa vR^ika\-udaraH pauNDram.h mahaa\-shaN^kham.h dadhmau . anantavijaya.n raajaa kuntiiputro yudhiShThiraH . nakulaH sahadevashcha sughoShamaNipuShpakau .. 1\-16.. anantavijayam.h raajaa kuntii\-putraH yudhiShThiraH . nakulaH sahadevaH cha sughoSha\-maNi\-puShpakau .. 1\-16.. kuntii\-putraH raajaa yudhiShThiraH anantavijayam.h\, nakulaH sahadevaH cha sughoSha\-maNi\-puShpakau . kaashyashcha parameShvaasaH shikhaNDii cha mahaarathaH . dhR^iShTadyumno viraaTashcha saatyakishchaaparaajitaH .. 1\-17.. kaashyaH cha parama\-iShu\-aasaH shikhaNDii cha mahaarathaH . dhR^iShTadyumnaH viraaTaH cha saatyakiH cha aparaajitaH .. 1\-17.. parama\-iShu\-aasaH kaashyaH cha\, mahaarathaH shikhaNDii cha dhR^iShTadyumnaH viraaTaH cha\, aparaajitaH saatyakiH cha . drupado draupadeyaashcha sarvashaH pR^ithiviipate . saubhadrashcha mahaabaahuH shaN^khaandadhmuH pR^ithakpR^ithak.h .. 1\-18.. drupadaH draupadeyaaH cha sarvashaH pR^ithivii\-pate . saubhadraH cha mahaa\-baahuH shaN^khaan.h dadhmuH pR^ithak.h pR^ithak.h .. 1\-18.. drupadaH draupadeyaaH cha\, mahaa\-baahuH saubhadraH cha\, he pR^ithivii\-pate##!## pR^ithak.h pR^ithak.h sarvashaH shaN^khaan.h dadhmuH . sa ghoSho dhaartaraaShTraaNaaM hR^idayaani vyadaarayat.h . nabhashcha pR^ithivii.n chaiva tumulo vyanunaadayan.h .. 1\-19.. saH ghoShaH dhaartaraaShTraaNaam.h hR^idayaani vyadaarayat.h . nabhaH cha pR^ithiviim.h cha eva tumulaH abhyanunaadayan.h .. 1\-19.. saH tumulaH ghoShaH nabhaH cha pR^ithiviim.h cha eva vyanunaadayan.h\, dhaartraraaShTraaNaam.h hR^idayaani vyadaarayat.h . atha vyavasthitaandR^iShTvaa dhaartraraaShTraan.h kapidhvajaH . pravR^itte shastrasampaate dhanurudyamya paaNDavaH .. 1\-20.. hR^iShiikeshaM tadaa vaakyamidamaaha mahiipate . atha vyavasthitaan.h dR^iShTvaa dhaartraraaShTraan.h kapi\-dhvajaH . pravR^itte shastra\-sampaate dhanuH udyamya paaNDavaH .. 1\-20.. hR^iShiikesham.h tadaa vaakyam.h idam.h aaha mahiipate . atha kapi\-dhvajaH paaNDavaH dhaartraraaShTraan.h vyavasthitaan.h dR^iShTvaa\, shastra\-sampaate pravR^itte ##(##sati##)## dhanuH udyamya he mahiipate##!## tadaa hR^iShiikesham.h idam.h vaakyam.h aaha . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . senayorubhayormadhye ratha.n sthaapaya me.achyuta .. 1\-21.. senayoH ubhayoH madhye ratham.h sthaapaya me achyuta .. 1\-21.. he achyuta##!## ubhayoH senayoH madhye me ratham.h sthaapaya . yaavadetaanniriikShe.ahaM yoddhukaamaanavasthitaan.h . kairmayaa saha yoddhavyamasmin.h raNasamudyame .. 1\-22.. .. yaavat.h etaan.h niriikShe aham.h yoddhu\-kaamaan.h avasthitaan.h . kaiH mayaa saha yoddhavyam.h asmin.h raNa\-samudyame .. 1\-22.. yaavat.h aham.h yoddhu\-kaamaan.h avasthitaan.h etaan.h niriikShe\; asmin.h raNa\-samudyame mayaa kaiH saha yoddhavyam.h ##?## yotsyamaanaanavekShe.ahaM ya ete.atra samaagataaH . dhaartaraaShTrasya durbuddheryuddhe priyachikiirShavaH .. 1\-23.. .. yotsyamaanaan.h avekShe aham.h ye ete atra samaagataaH . dhaartaraaShTrasya durbuddheH yuddhe priya\-chikiirShavaH .. 1\-23.. durbuddheH dhaartaraaShTrasya yuddhe priya\-chikiirShavaH ye ete atra samaagataaH yotsyamaanaan.h aham.h avekShe . sa~njaya uvaacha . sa~njayaH uvaacha . evamukto hR^iShiikesho guDaakeshena bhaarata . senayorubhayormadhye sthaapayitvaa rathottamam.h .. 1\-24.. bhiiShmadroNapramukhataH sarveShaa.n cha mahiikShitaam.h . uvaacha paartha pashyaitaansamavetaankuruuniti .. 1\-25.. evam.h uktaH hR^iShiikeshaH guDaakeshena bhaarata . senayoH ubhayoH madhye sthaapayitvaa ratha\-uttamam.h .. 1\-24.. bhiiShma\-droNa\-pramukhataH sarveShaam.h cha mahii\-kShitaam.h . uvaacha paartha pashya etaan.h samavetaan.h kuruun.h iti .. 1\-25.. he bhaarata##!## evam.h guDaakeshena uktaH hR^iShiikeshaH\, ubhayoH senayoH madhye\, bhiiShma\-droNa\-pramukhataH sarveShaam.h cha mahii\-kShitaam.h ratha\-uttamam.h sthaapayitvaa\, he ##'##paartha##!## etaan.h samavetaan.h kuruun.h pashya##'##\, iti uvaacha . tatraapashyatsthitaanpaarthaH pitR^Inatha pitaamahaan.h . aachaaryaanmaatulaanbhraatR^Inputraanpautraansakhii.nstathaa .. 1\-26.. shvashuraansuhR^idashchaiva senayorubhayorapi . taansamiikShya sa kaunteyaH sarvaanbandhuunavasthitaan.h .. 1\-27.. kR^ipayaa parayaaviShTo viShiidannidamabraviit.h . tatra apashyat.h sthitaan.h paarthaH pitR^In.h atha pitaamahaan.h . aachaaryaan.h maatulaan.h bhraatR^In.h putraan.h pautraan.h sakhiin.h tathaa .. 1\-26.. shvashuraan.h suhR^idaH cha eva senayoH ubhayoH api . taan.h samiikShya saH kaunteyaH sarvaan.h bandhuun.h avasthitaan.h .. 1\-27.. kR^ipayaa parayaaviShTaH viShiidan.h idam.h abraviit.h . atha paarthaH ubhayoH senayoH api\, tatra sthitaan.h pitR^In.h\, pitaamahaan.h\, aachaaryaan.h\, maatulaan.h\, bhraatR^In.h\, putraan.h\, pautraan.h tathaa sakhiin.h\, shvashuraan.h suhR^idaH\, cha eva apashyat.h saH kaunteyaH . taan.h sarvaan.h bandhuun.h avasthitaan.h samiikShya parayaa kR^ipayaa aaviShTaH\, viShiidan.h idam.h abraviit.h . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . dR^iShTvema.n svajana.n kR^iShNa yuyutsu.n samupasthitam.h .. 1\-28.. siidanti mama gaatraaNi mukha.n cha parishuShyati . vepathushcha shariire me romaharShashcha jaayate .. 1\-29.. dR^iShTvaa imam.h svajanam.h kR^iShNa yuyutsum.h samupasthitam.h .. 1\-28.. siidanti mama gaatraaNi mukham.h cha parishuShyati . vepathuH cha shariire me roma\-harShaH cha jaayate .. 1\-29.. he kR^iShNa##!## imam.h svajanam.h yuyutsum.h samupasthitam.h dR^iShTvaa mama gaatraaNi siidanti mukham.h cha parishuShyati\, me shariire vepathuH cha roma\-harShaH cha jaayate . gaaNDiiva.n sra.nsate hastaattvakchaiva paridahyate . na cha shaknomyavasthaatuM bhramatiiva cha me manaH .. 1\-30.. gaaNDiivam.h sraMsate hastaat.h tvak.h cha eva paridahyate . na cha shaknomi avasthaatum.h bhramati iva cha me manaH .. 1\-30.. hastaat.h gaaNDiivam.h sraMsate\, tvak.h cha eva paridahyate\, avasthaatum.h cha na shaknomi me manaH cha bhramati iva . nimittaani cha pashyaami vipariitaani keshava . na cha shreyo.anupashyaami hatvaa svajanamaahave .. 1\-31.. nimittaani cha pashyaami vipariitaani keshava . na cha shreyaH anupashyaami hatvaa svajanam.h aahave .. 1\-31.. he keshava##!## nimittaani vipariitaani cha pashyaami . aahave cha svajanam.h hatvaa shreyaH na anupashyaami . na kaaN^kShe vijaya.n kR^iShNa na cha raajya.n sukhaani cha . ki.n no raajyena govinda kiM bhogairjiivitena vaa .. 1\-32.. na kaaN^kShe vijayam.h kR^iShNa na cha raajyam.h sukhaani cha . kim.h naH raajyena govinda kim.h bhogaiH jiivitena vaa .. 1\-32.. he kR^iShNa##!## vijayam.h na \, raajyam.h cha sukhaani cha na ##(##kaaN^kShe##)##. he govinda##!## naH raajyena kim.h bhogaiH jiivitena vaa kim.h ##?## yeShaamarthe kaaN^kShita.n no raajyaM bhogaaH sukhaani cha . ta ime.avasthitaa yuddhe praaNaa.nstyaktvaa dhanaani cha .. 1\-33.. aachaaryaaH pitaraH putraastathaiva cha pitaamahaaH . maatulaaH shvashuraaH pautraaH shyaalaaH sambandhinastathaa .. 1\-34.. yeShaam.h arthe kaaN^kShitam.h naH raajyam.h bhogaaH sukhaani cha . te ime avasthitaaH yuddhe praaNaan.h tyaktvaa dhanaani cha .. 1\-33.. aachaaryaaH pitaraH putraaH tathaa eva cha pitaamahaaH . maatulaaH shvashuraaH pautraaH shyaalaaH sambandhinaH tathaa .. 1\-34.. yeShaam.h arthe naH raajyam.h kaaN^kShitam.h\, bhogaaH sukhaani cha\; te ime aachaaryaaH pitaraH putraaH\, tathaa eva cha pitaamahaaH\, maatulaaH\, shvashuraaH\, pautraaH\, shyaalaaH\, tathaa sambandhinaH praaNaan.h dhanaani cha tyaktvaa\, yuddhe avasthitaaH . etaanna hantumichchhaami ghnato.api madhusuudana . api trailokyaraajyasya hetoH kiM nu mahiikR^ite .. 1\-35.. etaan.h na hantum.h ichchhaami ghnataH api madhusuudana . api trailokya\-raajyasya hetoH kim.h nu mahiikR^ite .. 1\-35.. he madhusuudana##!## ##(##maaM##)## ghnataH api etaan.h\, trailokya\-raajyasya hetoH api na hantum.h ichchhaami\, kim.h nu mahiikR^ite ##?## nihatya dhaartaraaShTraannaH kaa priitiH syaajjanaardana . paapamevaashrayedasmaanhatvaitaanaatataayinaH .. 1\-36.. nihatya dhaartaraaShTraan.h naH kaa priitiH syaat.h janaardana . paapam.h eva aashrayet.h asmaan.h hatvaa etaan.h aatataayinaH .. 1\-36.. he janaardana##!## etaan.h dhaartaraaShTraan.h nihatya naH kaa priitiH syaat.h ##?## aatataayinaH hatvaa asmaan.h paapam.h eva aashrayet.h . tasmaannaarhaa vaya.n hantuM dhaartaraaShTraansvabaandhavaan.h . svajana.n hi katha.n hatvaa sukhinaH syaama maadhava .. 1\-37.. tasmaat.h na arhaaH vayam.h hantum.h dhaartaraaShTraan.h svabaandhavaan.h . svajanam.h hi katham.h hatvaa sukhinaH syaama maadhava .. 1\-37.. he maadhava##!## tasmaat.h svabaandhavaan.h dhaartaraaShTraan.h hantum.h vayam.h na arhaaH . hi svajanam.h hatvaa ##(##vayam.h##)## katham.h sukhinaH syaama ##?## yadyapyete na pashyanti lobhopahatachetasaH . kulakShayakR^ita.n doShaM mitradrohe cha paatakam.h .. 1\-38.. katha.n na GYeyamasmaabhiH paapaadasmaannivartitum.h . kulakShayakR^ita.n doShaM prapashyadbhirjanaardana .. 1\-39.. yadi api ete na pashyanti lobha\-upahata\-chetasaH . kula\-kShaya\-kR^itam.h doSham.h mitra\-drohe cha paatakam.h .. 1\-38.. katham.h na GYeyam.h asmaabhiH paapaat.h asmaan.h nivartitum.h . kula\-kShaya\-kR^itam.h doSham.h prapashyadbhiH janaardana .. 1\-39.. yadi api ete lobha\-upahata\-chetasaH kula\-kShaya\-kR^itam.h doSham.h\, mitra\-drohe cha paatakam.h na pashyanti\; he janaardana##!## kula\-kShaya\-kR^itam.h doSham.h prapashyadbhiH asmaabhiH asmaat.h paapaat.h nivartitum.h katham.h na GYeyam.h ##?## kulakShaye praNashyanti kuladharmaaH sanaatanaaH . dharme naShTe kula.n kR^itsnamadharmo.abhibhavatyuta .. 1\-40.. kula\-kShaye praNashyanti kula\-dharmaaH sanaatanaaH . dharme naShTe kulam.h kR^itsnam.h adharmaH abhibhavati uta .. 1\-40.. kula\-kShaye sanaatanaaH kula\-dharmaaH praNashyanti\, uta dharme naShTe adharmaH kR^itsnam.h kulam.h abhibhavati . adharmaabhibhavaatkR^iShNa praduShyanti kulastriyaH . striiShu duShTaasu vaarShNeya jaayate varNasaN^karaH .. 1\-41.. adharma\-abhibhavaat.h kR^iShNa praduShyanti kula\-striyaH . striiShu duShTaasu vaarShNeya jaayate varNa\-saN^karaH .. 1\-41.. he kR^iShNa##!## adharma\-abhibhavaat.h kula\-striyaH praduShyanti . he vaarShNeya##!## striiShu duShTaasu varNa\-saN^karaH jaayate . saN^karo narakaayaiva kulaghnaanaaM kulasya cha . patanti pitaro hyeShaaM luptapiNDodakakriyaaH .. 1\-42.. saN^karaH narakaaya eva kula\-ghnaanaam.h kulasya cha . patanti pitaraH hi eShaam.h lupta\-piNDa\-udaka\-kriyaaH .. 1\-42.. saN^karaH kula\-ghnaanaam.h kulasya cha narakaaya eva ##(##bhavati##)##\; hi eShaam.h pitaraH lupta\-piNDa\-udaka\-kriyaaH ##(##santaH##)## patanti . doShairetaiH kulaghnaanaaM varNasaN^karakaarakaiH . utsaadyante jaatidharmaaH kuladharmaashcha shaashvataaH .. 1\-43.. doShaiH etaiH kula\-ghnaanaam.h varNa\-saN^kara\-kaarakaiH . utsaadyante jaati\-dharmaaH kula\-dharmaaH cha shaashvataaH .. 1\-43.. kula\-ghnaanaam.h etaiH varNa\-saN^kara\-kaarakaiH doShaiH shaashvataaH jaati\-dharmaaH kula\-dharmaaH cha utsaadyante . utsannakuladharmaaNaaM manuShyaaNaa.n janaardana . narake niyata.n vaaso bhavatiityanushushruma .. 1\-44.. utsanna\-kula\-dharmaaNaam.h manuShyaaNaam.h janaardana . narake aniyatam.h vaasaH bhavati iti anushushruma .. 1\-44.. he janaardana##!## utsanna\-kula\-dharmaaNaam.h manuShyaaNaam.h narake niyatam.h vaasaH bhavati\, iti anushushruma . aho bata mahatpaapa.n kartuM vyavasitaa vayam.h . yadraajyasukhalobhena hantuM svajanamudyataaH .. 1\-45.. aho bata mahat.h paapam.h kartum.h vyavasitaa vayam.h . yat.h raajya\-sukha\-lobhena hantum.h svajanam.h udyataaH .. 1\-45.. aho##!## bata\, mahat.h paapam.h kartum.h vayam.h vyavasitaaH yat.h raajya\-sukha\-lobhena svajanam.h hantum.h udyataaH . yadi maamapratiikaaramashastra.n shastrapaaNayaH . dhaartaraaShTraa raNe hanyustanme kShemataraM bhavet.h .. 1\-46.. yadi maam.h apratiikaaram.h ashastram.h shastra\-paaNayaH . dhaartaraaShTraaH raNe hanyuH tat.h me kShemataram.h bhavet.h .. 1\-46.. yadi shastra\-paaNayaH dhaartaraaShTraaH ashastram.h apratiikaaram.h maam.h raNe hanyuH tat.h me kShemataram.h bhavet.h . sa~njaya uvaacha . sa~njayaH uvaacha . evamuktvaarjunaH saN^khye rathopastha upaavishat.h . visR^ijya sashara.n chaapa.n shokasa.nvignamaanasaH .. 1\-47.. evam.h uktvaa arjunaH saN^khye ratha\-upasthe upaavishat.h . visR^ijya sasharam.h chaapaM shoka\-saMvigna\-maanasaH .. 1\-47.. saN^khye evam.h uktvaa\, shoka\-saMvigna\-maanasaH arjunaH sasharam.h chaapaM visR^ijya\, ratha\-upasthe upaavishat.h . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade arjunaviShaadayogo naama prathamo.adhyaayaH .. 1.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaa.n yoga\-shaastre shriikR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade arjuna\-viShaada\-yogaH naama prathamaH adhyaayaH .. 1.. \medskip\hrule\medskip atha dvitiiyo.adhyaayaH . saaN^khyayogaH . atha dvitiiyaH adhyaayaH . saaN^khya\-yogaH . sa~njaya uvaacha . sa~njayaH uvaacha . ta.n tathaa kR^ipayaaviShTamashrupuurNaakulekShaNam.h . viShiidantamida.n vaakyamuvaacha madhusuudanaH .. 2\-1.. tam.h tathaa kR^ipayaa aaviShTam.h ashru\-puurNa\-aakula\-iikShaNam.h . viShiidantam.h idam.h vaakyam.h uvaacha madhusuudanaH .. 2\-1.. tathaa kR^ipayaa aaviShTam.h ashru\-puurNa\-aakula\-iikShaNam.h viShiidantam.h tam.h madhusuudanaH idam.h vaakyam.h uvaacha . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . kutastvaa kashmalamida.n viShame samupasthitam.h . anaaryajuShTamasvargyamakiirtikaramarjuna .. 2\-2.. kutaH tvaa kashmalam.h idam.h viShame samupasthitam.h . anaarya\-juShTam.h asvargyam.h akiirtikaram.h arjuna .. 2\-2.. he arjuna##!## anaarya\-juShTam.h asvargyam.h akiirtikaram.h idam.h kashmalam.h viShame tvaa kutaH samupasthitam.h ##?## klaibyaM maa sma gamaH paartha naitattvayyupapadyate . kShudra.n hR^idayadaurbalya.n tyaktvottiShTha parantapa .. 2\-3.. klaibyam.h maa sma gamaH paartha na etat.h tvayi upapadyate . kShudram.h hR^idaya\-daurbalyam.h tyaktvaa uttiShTha parantapa .. 2\-3.. he paartha##!## klaibyam.h maa sma gamaH . etat.h tvayi na upapadyate . he parantapa##!## kShudram.h hR^idaya\-daurbalyam.h tyaktvaa uttiShTha . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . kathaM bhiiShmamaha.n saN^khye droNa.n cha madhusuudana . iShubhiH pratiyotsyaami puujaarhaavarisuudana .. 2\-4.. katham.h bhiiShmam.h aham.h saN^khye droNam.h cha madhusuudana . iShubhiH pratiyotsyaami puujaa\-arhau ari\-suudana .. 2\-4.. he madhusuudana##!## aham.h bhiiShmam.h droNam.h cha saN^khye iShubhiH katham.h pratiyotsyaami##?## ari\-suudana##!## ##(##etau##)## puujaa\-arhau . guruunahatvaa hi mahaanubhaavaan.h shreyo bhoktuM bhaikShyamapiiha loke . hatvaarthakaamaa.nstu gurUnihaiva bhuJNjiiya bhogaan.h rudhirapradigdhaan.h .. 2\-5.. guruun.h ahatvaa hi mahaanubhaavaan.h shreyaH bhoktum.h bhaikShyam.h api iha loke . hatvaa artha\-kaamaan.h tu gurUn.h iha eva bhuJNjiiya bhogaan.h rudhira\-pradigdhaan.h .. 2\-5.. hi mahaanubhaavaan.h guruun.h ahatvaa\, iha loke bhaikShyam.h bhoktum.h api shreyaH . gurUn.h hatvaa tu iha eva rudhira\-pradigdhaan.h artha\-kaamaan.h bhogaan.h bhuJNjiiya . na chaitadvidmaH kataranno gariiyo yadvaa jayema yadi vaa no jayeyuH . yaaneva hatvaa na jijiiviShaama\- ste.avasthitaaH pramukhe dhaartaraaShTraaH .. 2\-6.. na cha etat.h vidmaH katarat.h naH gariiyaH yat.h vaa jayema yadi vaa naH jayeyuH . yaan.h eva hatvaa na jijiiviShaamaH te avasthitaaH pramukhe dhaartaraaShTraaH .. 2\-6.. naH katarat.h gariiyaH##?## yat.h vaa ##(##vayaM##)## jayema\, yadi vaa ##(##te##)## naH jayeyuH\, etat.h cha na vidmaH . yaan.h hatvaa na jijiiviShaamaH\, te eva dhaartaraaShTraaH pramukhe avasthitaaH . kaarpaNyadoShopahatasvabhaavaH pR^ichchhaami tvaaM dharmasammuuDhachetaaH . yachchhreyaH syaannishchitaM bruuhi tanme shiShyaste.aha.n shaadhi maa.n tvaaM prapannam.h .. 2\-7.. kaarpaNya\-doSha\-upahata\-svabhaavaH pR^ichchhaami tvaam.h dharma\-sammuuDha\-chetaaH . yat.h shreyaH syaat.h nishchitam.h bruuhi tat.h me shiShyaH te aham.h shaadhi maam.h tvaam.h prapannam.h .. 2\-7.. kaarpaNya\-doSha\-upahata\-svabhaavaH dharma\-sammuuDha\-chetaaH ##(##ahaM##)## tvaam.h pR^ichchhaami . yat.h nishchitam.h shreyaH syaat.h\, tat.h me bruuhi . aham.h te shiShyaH . tvaam.h prapannam.h maam.h shaadhi . na hi prapashyaami mamaapanudyaad.h yachchhokamuchchhoShaNamindriyaaNaam.h . avaapya bhuumaavasapatnamR^iddha.n raajya.n suraaNaamapi chaadhipatyam.h .. 2\-8.. na hi prapashyaami mama apanudyaat.h yat.h shokam.h uchchhoShaNam.h indriyaaNaam.h . avaapya bhuumau asapatnam.h R^iddham.h raajyam.h suraaNaam.h api cha aadhipatyam.h .. 2\-8.. hi bhuumau asapatnam.h R^iddham.h raajyam.h avaapya \, suraaNaam.h cha api aadhipatyam.h\, yat.h mama indriyaaNaam.h uchchhoShaNam.h shokam.h apanudyaat.h na prapashyaami . sa~njaya uvaacha . sa~njayaH uvaacha . evamuktvaa hR^iShiikesha.n guDaakeshaH parantapaH . na yotsya iti govindamuktvaa tuuShNiiM babhuuva ha .. 2\-9.. evam.h uktvaa hR^iShiikesham.h guDaakeshaH parantapaH . na yotsye iti govindam.h uktvaa tuuShNiim.h babhuuva ha .. 2\-9.. parantapaH guDaakeshaH hR^iShiikesham.h evam.h uktvaa ##'##na yotsye##'## iti govindam.h uktvaa tuuShNiim.h babhuuva ha . tamuvaacha hR^iShiikeshaH prahasanniva bhaarata . senayorubhayormadhye viShiidantamida.n vachaH .. 2\-10.. tam.h uvaacha hR^iShiikeshaH prahasan.h iva bhaarata . senayoH ubhayoH madhye viShiidantam.h idam.h vachaH .. 2\-10.. he bhaarata##!## ubhayoH senayoH madhye viShiidantam.h ##(##arjunaM##)## tam.h hR^iShiikeshaH prahasan.h iva idam.h vachaH uvaacha . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . ashochyaananvashochastvaM praGYaavaadaa.nshcha bhaaShase . gataasuunagataasuu.nshcha naanushochanti paNDitaaH .. 2\-11.. ashochyaan.h anvashochaH tvam.h praGYaa\-vaadaa.h cha bhaaShase . gataasuun.h agataasuun.h cha na anushochanti paNDitaaH .. 2\-11.. tvam.h ashochyaan.h anvashochaH . praGYaa\-vaadaan.h cha bhaaShase . paNDitaaH gataasuun.h agataasuun.h cha na anushochanti . na tvevaaha.n jaatu naasa.n na tva.n neme janaadhipaaH . na chaiva na bhaviShyaamaH sarve vayamataH param.h .. 2\-12.. na tu eva aham.h jaatu na aasam.h na tvam.h na ime janaadhipaaH . na cha eva na bhaviShyaamaH sarve vayam.h ataH param.h .. 2\-12.. aham.h jaatu na aasam.h ##(##iti##)## na tu eva\, tvam.h ##(##jaatu na aasiiH iti##)##na\, ime janaadhipaaH ##(##jaatu na aasan.h iti##)## na\, . ataH param.h cha vayam.h sarve na bhaviShyaamaH ##(##iti##)## na eva . dehino.asminyathaa dehe kaumaara.n yauvana.n jaraa . tathaa dehaantarapraaptirdhiirastatra na muhyati .. 2\-13.. dehinaH asmin.h yathaa dehe kaumaaram.h yauvanam.h jaraa . tathaa dehaantara\-praaptiH dhiiraH tatra na muhyati .. 2\-13.. dehinaH asmin.h dehe yathaa kaumaaram.h yauvanam.h jaraa\, tathaa dehaantara\-praaptiH . tatra dhiiraH na muhyati . maatraasparshaastu kaunteya shiitoShNasukhaduHkhadaaH . aagamaapaayino.anityaastaa.nstitikShasva bhaarata .. 2\-14.. maatraa\-sparshaaH tu kaunteya shiita\-uShNa\-sukha\-duHkha\-daaH . aagama apaayinaH anityaaH . bhaarata taan.h titikShasva .. 2\-14.. he kaunteya##!## maatraa\-sparshaaH tu shiita\-uShNa\-sukha\-duHkha\-daaH\, aagama apaayinaH\, anityaaH . he bhaarata##!## taan.h titikShasva . ya.n hi na vyathayantyete puruShaM puruSharShabha . samaduHkhasukha.n dhiira.n so.amR^itatvaaya kalpate .. 2\-15.. yam.h hi na vyathayanti ete puruSham.h puruSha\-RRiShabha . sama\-duHkha\-sukham.h dhiiram.h saH amR^itatvaaya kalpate .. 2\-15.. he puruSha\-RRiShabha##!## hi yam.h sama\-duHkha\-sukham.h dhiiram.h puruSham.h ete na vyathayanti\, saH amR^itatvaaya kalpate . naasato vidyate bhaavo naabhaavo vidyate sataH . ubhayorapi dR^iShTo.antastvanayostattvadarshibhiH .. 2\-16.. na asataH vidyate bhaavaH na abhaavaH vidyate sataH . ubhayoH api dR^iShTaH antaH tu anayoH tattva\-darshibhiH .. 2\-16.. asataH bhaavaH na vidyate sataH abhaavaH na vidyate . tattva\-darshibhiH tu ubhayoH api anayoH antaH dR^iShTaH . avinaashi tu tadviddhi yena sarvamida.n tatam.h . vinaashamavyayasyaasya na kashchitkartumarhati .. 2\-17.. avinaashi tu tat.h viddhi yena sarvam.h idam.h tatam.h . vinaasham.h avyayasya asya na kashchit.h kartum.h arhati .. 2\-17.. viddhi\, yena idam.h sarvam.h tatam.h\, tat.h tu avinaashi . asya avyayasya vinaasham.h kartum.h\, kashchit.h na arhati . antavanta ime dehaa nityasyoktaaH shariiriNaH . anaashino.aprameyasya tasmaadyudhyasva bhaarata .. 2\-18.. antavantaH ime dehaaH nityasya uktaaH shariiriNaH . anaashinaH aprameyasya tasmaat.h yudhyasva bhaarata .. 2\-18.. anaashinaH aprameyasya nityasya shariiriNaH ime dehaaH antavantaH uktaaH . he bhaarata##!## tasmaat.h yudhyasva . ya ena.n vetti hantaara.n yashchainaM manyate hatam.h ubhau tau na vijaaniito naaya.n hanti na hanyate .. 2\-19.. yaH enam.h vetti hantaaram.h yaH cha enam.h manyate hatam.h ubhau tau na vijaaniitaH na ayam.h hanti na hanyate .. 2\-19.. yaH enam.h hantaaram.h vetti\, yaH cha enam.h hatam.h manyate tau ubhau na vijaaniitaH\, ayam.h na hanti na hanyate . na jaayate mriyate vaa kadaachin.h naayaM bhuutvaa bhavitaa vaa na bhuuyaH . ajo nityaH shaashvato.ayaM puraaNo na hanyate hanyamaane shariire .. 2\-20.. na jaayate mriyate vaa kadaachit.h na ayam.h bhuutvaa abhavitaa vaa na bhuuyaH . ajaH nityaH shaashvataH ayam.h puraaNaH na hanyate hanyamaane shariire .. 2\-20.. ayam.h kadaachit.h na jaayate\, na vaa mriyate\, ##(##ayam.h##)## bhuutvaa bhuuyaH abhavitaa vaa na. ayam.h ajaH nityaH shaashvataH puraaNaH\, shariire hanyamaane na hanyate . vedaavinaashina.n nitya.n ya enamajamavyayam.h . katha.n sa puruShaH paartha ka.n ghaatayati hanti kam.h .. 2\-21.. veda avinaashinam.h nityam.h yaH enam.h ajam.h avyayam.h . katham.h saH puruShaH paartha kam.h ghaatayati hanti kam.h .. 2\-21.. he paartha##!## yaH enam.h avinaashinam.h nityam.h ajam.h avyayam.h veda\, saH puruShaH katham.h kam.h ghaatayati\, kam.h hanti ##?## vaasaa.nsi jiirNaani yathaa vihaaya navaani gR^ihNaati naro.aparaaNi . tathaa shariiraaNi vihaaya jiirNaa\- nyanyaani sa.nyaati navaani dehii .. 2\-22.. vaasaa.nsi jiirNaani yathaa vihaaya navaani gR^ihNaati naraH aparaaNi . tathaa shariiraaNi vihaaya jiirNaani anyaani sa.nyaati navaani dehii .. 2\-22.. yathaa naraH jiirNaani vaasaa.nsi vihaaya\, aparaaNi navaani gR^ihNaati\, tathaa dehii jiirNaani shariiraaNi vihaaya anyaani navaani sa.nyaati . naina.n chhindanti shastraaNi naina.n dahati paavakaH . na chaina.n kledayantyaapo na shoShayati maarutaH .. 2\-23.. na enam.h chhindanti shastraaNi na enam.h dahati paavakaH . na cha enam.h kledayanti aapaH na shoShayati maarutaH .. 2\-23.. enam.h shastraaNi na chhindanti\, enam.h paavakaH na dahati enam.h aapaH na kledayanti\, ##(##enam.h##)## cha maarutaH na shoShayati . achchhedyo.ayamadaahyo.ayamakledyo.ashoShya eva cha . nityaH sarvagataH sthaaNurachalo.aya.n sanaatanaH .. 2\-24.. achchhedyaH ayam.h adaahyaH ayam.h akledyaH ashoShyaH eva cha . nityaH sarvagataH sthaaNuH achalaH ayam.h sanaatanaH .. 2\-24.. ayam.h achchhedyaH\, ayam.h adaahyaH\, ayam.h akledyaH\, ##(##ayam.h##)## ashoShyaH cha eva . ayam.h nityaH\, sarvagataH\, sthaaNuH\, achalaH\, sanaatanaH . avyakto.ayamachintyo.ayamavikaaryo.ayamuchyate . tasmaadeva.n viditvaina.n naanushochitumarhasi .. 2\-25.. avyaktaH ayam.h achintyaH ayam.h avikaaryaH ayam.h uchyate . tasmaat.h evam.h viditvaa enam.h na anushochitum.h arhasi .. 2\-25.. ayam.h avyaktaH\, ayam.h achintyaH\, ayam.h avikaaryaH uchyate . tasmaat.h enam.h evam.h viditvaa ##(##tvaM##)## anushochitum.h na arhasi . atha chaina.n nityajaata.n nitya.n vaa manyase mR^itam.h . tathaapi tvaM mahaabaaho naina.n shochitumarhasi .. 2\-26.. atha cha enam.h nitya\-jaatam.h nityam.h vaa manyase mR^itam.h . tathaa api tvam.h mahaa\-baaho na enam.h shochitum arhasi .. 2\-26.. atha cha enam.h nitya\-jaatam.h\, nityam.h vaa mR^itam.h manyase \, tathaa api he mahaa\-baaho##!## tvam.h enam.h shochitum na arhasi . jaatasya hi dhruvo mR^ityurdhruva.n janma mR^itasya cha . tasmaadaparihaarye.arthe na tva.n shochitumarhasi .. 2\-27.. jaatasya hi dhruvaH mR^ityuH dhruvam.h janma mR^itasya cha . tasmaat.h aparihaarye arthe na tvam.h shochitum.h arhasi .. 2\-27.. hi jaatasya mR^ityuH dhruvaH\, mR^itasya cha janma dhruvam.h\, tasmaat.h aparihaarye arthe tvam.h shochitum.h na arhasi . avyaktaadiini bhuutaani vyaktamadhyaani bhaarata . avyaktanidhanaanyeva tatra kaa paridevanaa .. 2\-28.. avyakta\-aadiini bhuutaani vyakta\-madhyaani bhaarata . avyakta\-nidhanaani eva tatra kaa paridevanaa .. 2\-28.. he bhaarata##!## bhuutaani avyakta\-aadiini vyakta\-madhyaani avyakta\-nidhanaani eva\, tatra paridevanaa kaa##?## aashcharyavatpashyati kashchiden\- maashcharyavadvadati tathaiva chaanyaH . aashcharyavachchainamanyaH shR^iNoti shrutvaapyena.n veda na chaiva kashchit.h .. 2\-29.. aashcharyavat.h pashyati kashchit.h enam.h aashcharyavat.h vadati tathaa eva cha anyaH . aashcharyavat.h cha enam.h anyaH shR^iNoti shrutvaa api enam.h veda na cha eva kashchit.h .. 2\-29.. kashchit.h enam.h aashcharyavat.h pashyati\, tathaa eva cha anyaH enam.h aashcharyavat.h vadati\, anyaH cha enam.h aashcharyavat.h shR^iNoti\; shrutvaa api cha kashchit.h eva na veda . dehii nityamavadhyo.aya.n dehe sarvasya bhaarata . tasmaatsarvaaNi bhuutaani na tva.n shochitumarhasi .. 2\-30.. dehii nityam.h avadhyaH ayam.h dehe sarvasya bhaarata . tasmaat.h sarvaaNi bhuutaani na tvam.h shochitum arhasi .. 2\-30.. he bhaarata##!## sarvasya dehe ayam.h dehii nityam.h avadhyaH\; tasmaat.h tvam.h sarvaaNi bhuutaani shochitum na arhasi . svadharmamapi chaavekShya na vikampitumarhasi . dharmyaaddhi yuddhaachchhreyo.anyatkShatriyasya na vidyate .. 2\-31.. svadharmam.h api cha avekShya na vikampitum.h arhasi . dharmyaat.h hi yuddhaat.h shreyaH anyat.h kShatriyasya na vidyate .. 2\-31.. svadharmam.h cha api avekShya vikampitum.h na arhasi . hi kShatriyasya dharmyaat.h yuddhaat.h anyat.h shreyaH na vidyate . yadR^ichchhayaa chopapanna.n svargadvaaramapaavR^itam.h . sukhinaH kShatriyaaH paartha labhante yuddhamiidR^isham.h .. 2\-32.. yat.h R^ichchhayaa cha upapannaM svarga\-dvaaram.h apaavR^itam.h . sukhinaH kShatriyaaH paartha labhante yuddham.h iidR^isham.h .. 2\-32.. he paartha##!## yat.h R^ichchhayaa cha upapannam.h iidR^isham.h apaavR^itam.h svarga\-dvaaram.h yuddham.h sukhinaH kShatriyaaH labhante . atha chettvamimaM dharmya.n sa.ngraama.n na kariShyasi . tataH svadharma.n kiirti.n cha hitvaa paapamavaapsyasi .. 2\-33.. atha chet.h tvam.h imam.h dharmyam.h sa~Ngraamam.h na kariShyasi . tataH svadharmam.h kiirtim.h cha hitvaa paapam.h avaapsyasi .. 2\-33.. atha tvam.h imam.h dharmyam.h sa~Ngraamam.h na kariShyasi chet.h\, tataH svadharmam.h kiirtim.h cha hitvaa paapam.h avaapsyasi . akiirti.n chaapi bhuutaani kathayiShyanti te.avyayaam.h . sambhaavitasya chaakiirtirmaraNaadatirichyate .. 2\-34.. akiirtim.h cha api bhuutaani kathayiShyanti te avyayaam.h . sambhaavitasya cha akiirtiH maraNaat.h atirichyate .. 2\-34.. api cha bhuutaani te avyayaam.h akiirtim.h kathayiShyanti . sambhaavitasya cha akiirtiH maraNaat.h atirichyate . bhayaadraNaaduparataM ma.nsyante tvaaM mahaarathaaH . yeShaa.n cha tvaM bahumato bhuutvaa yaasyasi laaghavam.h .. 2\-35.. bhayaat.h raNaat.h uparatam.h ma.nsyante tvaam.h mahaarathaaH . yeShaam.h cha tvam.h bahu\-mataH bhuutvaa yaasyasi laaghavam.h .. 2\-35.. mahaarathaaH tvaam.h bhayaat.h raNaat.h uparatam.h ma.nsyante\; yeShaam.h cha tvam.h bahu\-mataH bhuutvaa\, laaghavam.h yaasyasi . avaachyavaadaa.nshcha bahuunvadiShyanti tavaahitaaH . nindantastava saamarthyaM tato duHkhatara.n nu kim.h .. 2\-36.. avaachya\-vaadaan.h cha bahuun.h vadiShyanti tava ahitaaH . nindantaH tava saamarthyam.h tataH duHkhataram.h nu kim.h .. 2\-36.. tava saamarthyam.h nindantaH tava ahitaaH cha bahuun.h avaachya\-vaadaan.h vadiShyanti . tataH kim.h nu duHkhataram.h##?## hato vaa praapsyasi svarga.n jitvaa vaa bhokShyase mahiim.h . tasmaaduttiShTha kaunteya yuddhaaya kR^itanishchayaH .. 2\-37.. hataH vaa praapsyasi svargam.h jitvaa vaa bhokShyase mahiim.h . tasmaat.h uttiShTha kaunteya yuddhaaya kR^ita\-nishchayaH .. 2\-37.. hataH vaa svargam.h praapsyasi\, jitvaa vaa mahiim.h bhokShyase . he kaunteya##!## tasmaat.h yuddhaaya kR^ita\-nishchayaH uttiShTha . sukhaduHkhe same kR^itvaa laabhaalaabhau jayaajayau . tato yuddhaaya yujyasva naivaM paapamavaapsyasi .. 2\-38.. sukha\-duHkhe same kR^itvaa laabha\-alaabhau jaya\-ajayau . tataH yuddhaaya yujyasva na evam.h paapam.h avaapsyasi .. 2\-38.. sukha\-duHkhe laabha\-alaabhau jaya\-ajayau same kR^itvaa tataH yuddhaaya yujyasva . evam.h paapam.h na avaapsyasi . eShaa te.abhihitaa saaN^khye buddhiryoge tvimaa.n shR^iNu . bud.hdhyaa yukto yayaa paartha karmabandhaM prahaasyasi .. 2\-39.. eShaa te abhihitaa saaN^khye buddhiH yoge tu imaam.h shR^iNu . buddhyaa yuktaH yayaa paartha karma\-bandham.h prahaasyasi .. 2\-39.. he paartha##!## eShaa te saaN^khye buddhiH abhihitaa\; yoge tu imaam.h ##(##buddhiM##)## shR^iNu . yayaa buddhyaa yuktaH ##(##tvaM##)## karma\-bandham.h prahaasyasi . nehaabhikramanaasho.asti pratyavaayo na vidyate . svalpamapyasya dharmasya traayate mahato bhayaat.h .. 2\-40.. na iha abhikrama\-naashaH asti pratyavaayaH na vidyate . svalpam.h api asya dharmasya traayate mahataH bhayaat.h .. 2\-40.. iha abhikrama\-naashaH na asti\, pratyavaayaH na vidyate\, asya dharmasya svalpam.h api ##(##anuShThaanaM##)## mahataH bhayaat.h traayate . vyavasaayaatmikaa buddhirekeha kurunandana . bahushaakhaa hyanantaashcha buddhayo.avyavasaayinaam.h .. 2\-41.. vyavasaaya\-aatmikaa buddhiH ekaa iha kuru\-nandana . bahu\-shaakhaaH hi anantaaH cha buddhayaH avyavasaayinaam.h .. 2\-41.. he kuru\-nandana##!## iha vyavasaaya\-aatmikaa ekaa buddhiH . avyavasaayinaam.h hi buddhayaH anantaaH bahu\-shaakhaaH cha . yaamimaaM puShpitaaM vaachaM pravadantyavipashchitaH . vedavaadarataaH paartha naanyadastiiti vaadinaH .. 2\-42.. kaamaatmaanaH svargaparaa janmakarmaphalapradaam.h . kriyaavisheShabahulaaM bhogaishvaryagatiM prati .. 2\-43.. bhogaishvaryaprasaktaanaa.n tayaapahR^itachetasaam.h . vyavasaayaatmikaa buddhiH samaadhau na vidhiiyate .. 2\-44.. yaam.h imaam.h puShpitaam.h vaacham.h pravadanti avipashchitaH . veda\-vaada\-rataaH paartha na anyat.h asti iti vaadinaH .. 2\-42.. kaama\-aatmaanaH svarga\-paraaH janma\-karma\-phala\-pradaam.h . kriyaa\-visheSha\-bahulaam.h bhoga\-aishvarya\-gatim.h prati .. 2\-43.. bhoga\-aishvarya\-prasaktaanaam.h tayaa apahR^ita\-chetasaam.h . vyavasaaya\-aatmikaa buddhiH samaadhau na vidhiiyate .. 2\-44.. he paartha##!## veda\-vaada\-rataaH\, anyat.h na asti iti vaadinaH\, avipashchitaH\, kaama\-aatmaanaH\, svarga\-paraaH\, bhoga\-aishvarya\-gatim.h prati kriyaa\-visheSha\-bahulaam.h janma\-karma\-phala\-pradaam.h yaam.h imaam.h puShpitaam.h vaacham.h pravadanti\, tayaa apahR^ita\-chetasaam.h bhoga\-aishvarya\-prasaktaanaam.h buddhiH vyavasaaya\-aatmikaa ##(##bhuutvaa##)## samaadhau na vidhiiyate . traiguNyaviShayaa vedaa nistraiguNyo bhavaarjuna . nirdvandvo nityasattvastho niryogakShema aatmavaan.h .. 2\-45.. traiguNya\-viShayaaH vedaaH nistraiguNyaH bhavaarjuna . nirdvandvaH nitya\-sattvasthaH niryogakShemaH aatmavaan.h .. 2\-45.. he arjuna##!## vedaaH traiguNya\-viShayaaH . ##(##tvaM##)## nistraiguNyaH\, nitya\-sattvasthaH\, nirdvandvaH\, niryogakShemaH aatmavaan.h bhava . yaavaanartha udapaane sarvataH samplutodake . taavaansarveShu vedeShu braahmaNasya vijaanataH .. 2\-46.. yaavaan.h arthaH udapaane sarvataH samplutodake . taavaan.h sarveShu vedeShu braahmaNasya vijaanataH .. 2\-46.. yaavaan.h arthaH udapaane ##(##taavaan.h##)## sarvataH samplutodake ##(##bhavati##)## . ##(##tathaa yaavaan.h arthaH##)## sarveShu vedeShu taavaan.h vijaanataH braahmaNasya ##(##bhavati##)## . karmaNyevaadhikaaraste maa phaleShu kadaachana . maa karmaphalaheturbhuurmaa te saN^go.astvakarmaNi .. 2\-47.. karmaNi eva adhikaaraH te maa phaleShu kadaachana . maa karma\-phala\-hetuH bhuuH maa te saN^gaH astu akarmaNi .. 2\-47.. te adhikaaraH karmaNi eva\; kadaachana phaleShu maa . karma\-phala\-hetuH maa bhuuH te saN^gaH ##(##cha##)## akarmaNi maa astu . yogasthaH kuru karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa dhana~njaya . sid.hdhyasid.hdhyoH samo bhuutvaa samatva.n yoga uchyate .. 2\-48.. yogasthaH kuru karmaaNi saN^gam.h tyaktvaa dhana~njaya . siddhi asiddhyoH samaH bhuutvaa samatvam.h yogaH uchyate .. 2\-48.. he dhana~njaya##!## saN^gam.h tyaktvaa\, siddhi\-asiddhyoH samaH bhuutvaa\, yogasthaH karmaaNi kuru . samatvam.h yogaH uchyate . duureNa hyavara.n karma buddhiyogaaddhana~njaya . buddhau sharaNamanvichchha kR^ipaNaaH phalahetavaH .. 2\-49.. duureNa hi avaram.h karma buddhi\-yogaat.h dhana~njaya . buddhau sharaNam.h anvichchha kR^ipaNaaH phala\-hetavaH .. 2\-49.. he dhana~njaya##!## karma buddhi\-yogaat.h duureNa avaram.h hi . buddhau sharaNam.h anvichchha . phala\-hetavaH kR^ipaNaaH . buddhiyukto jahaatiiha ubhe sukR^itaduShkR^ite . tasmaadyogaaya yujyasva yogaH karmasu kaushalam.h .. 2\-50.. buddhi\-yuktaH jahaati iha ubhe sukR^ita\-duShkR^ite . tasmaat.h yogaaya yujyasva yogaH karmasu kaushalam.h .. 2\-50.. iha buddhi\-yuktaH ubhe sukR^ita\-duShkR^ite jahaati . tasmaat.h yogaaya yujyasva . yogaH karmasu kaushalam.h . karmajaM buddhiyuktaa hi phalaM tyaktvaa maniiShiNaH . janmabandhavinirmuktaaH padaM gachchhantyanaamayam.h .. 2\-51.. karmajam.h buddhi\-yuktaaH hi phalaM tyaktvaa maniiShiNaH . janma\-bandha\-vinirmuktaaH padam.h gachchhanti anaamayam.h .. 2\-51.. hi buddhi\-yuktaaH maniiShiNaH karmajam.h phalaM tyaktvaa janma\-bandha\-vinirmuktaaH anaamayam.h padam.h gachchhanti . yadaa te mohakalilaM buddhirvyatitariShyati . tadaa gantaasi nirvedaM shrotavyasya shrutasya cha .. 2\-52.. yadaa te moha\-kalilam.h buddhiH vyatitariShyati . tadaa gantaasi nirvedam.h shrotavyasya shrutasya cha .. 2\-52.. yadaa te buddhiH moha\-kalilam.h vyatitariShyati\, tadaa shrotavyasya shrutasya cha nirvedam.h gantaasi . shrutivipratipannaa te yadaa sthaasyati nishchalaa . samaadhaavachalaa buddhistadaa yogamavaapsyasi .. 2\-53.. shruti\-vipratipannaa te yadaa sthaasyati nishchalaa . samaadhau achalaa buddhiH tadaa yogam.h avaapsyasi .. 2\-53.. yadaa shruti\-vipratipannaa te buddhiH nishchalaa ##(##bhuutvaa##)## samaadhau achalaa sthaasyati\, tadaa yogam.h avaapsyasi . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . sthitapraGYasya kaa bhaaShaa samaadhisthasya keshava . sthitadhiiH kiM prabhaaSheta kimaasiita vrajeta kim.h .. 2\-54.. sthitapraGYasya kaa bhaaShaa samaadhisthasya keshava . sthitadhiiH kim.h prabhaaSheta kim.h aasiita vrajeta kim.h .. 2\-54.. he keshava##!## samaadhisthasya sthitapraGYasya kaa bhaaShaa##?## sthitadhiiH kim.h prabhaaSheta##?## kim.h aasiita##?## kim.h vrajeta##?## shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . prajahaati yadaa kaamaansarvaanpaartha manogataan.h . aatmanyevaatmanaa tuShTaH sthitapraGYastadochyate .. 2\-55.. prajahaati yadaa kaamaan.h sarvaan.h paartha manogataan.h . aatmani eva aatmanaa tuShTaH sthitapraGYaH tadaa uchyate .. 2\-55.. he paartha##!## yadaa ##(## naraH##)## manogataan.h sarvaan.h kaamaan.h prajahaati\, aatmani eva aatmanaa tuShTaH ##(##bhavati##)## tadaa sthitapraGYaH uchyate . duHkheShvanudvignamanaaH sukheShu vigataspR^ihaH . viitaraagabhayakrodhaH sthitadhiirmuniruchyate .. 2\-56.. duHkheShu anudvigna\-manaaH sukheShu vigata\-spR^ihaH . viita\-raaga\-bhaya\-krodhaH sthitadhiiH muniH uchyate .. 2\-56.. duHkheShu anudvigna\-manaaH\, sukheShu vigata\-spR^ihaH\, viita\-raaga\-bhaya\-krodhaH muniH sthitadhiiH uchyate . yaH sarvatraanabhisnehastattatpraapya shubhaashubham.h . naabhinandati na dveShTi tasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-57.. yaH sarvatra anabhisnehaH tat.h tat.h praapya shubha\-ashubham.h . na abhinandati na dveShTi tasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-57.. yaH sarvatra anabhisnehaH\, tat.h tat.h shubha\-ashubham.h praapya\, na abhinandati\, na dveShTi\, tasya praGYaa pratiShThitaa . yadaa sa.nharate chaayaM kuurmo.aN^gaaniiva sarvashaH . indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-58.. yadaa sa.nharate cha ayam.h kuurmaH aN^gaani iva sarvashaH . indriyaaNi indriya\-arthebhyaH tasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-58.. kuurmaH aN^gaani iva\, yadaa ayam.h indriya\-arthebhyaH indriyaaNi sarvashaH sa.nharate\, ##(##tadaa##)## tasya praGYaa pratiShThitaa cha . viShayaa vinivartante niraahaarasya dehinaH . rasavarja.n raso.apyasya para.n dR^iShTvaa nivartate .. 2\-59.. viShayaaH vinivartante niraahaarasya dehinaH . rasavarjam.h rasaH api asya param.h dR^iShTvaa nivartate .. 2\-59.. niraahaarasya dehinaH viShayaaH rasavarjam.h vinivartante . asya rasaH api param.h dR^iShTvaa nivartate . yatato hyapi kaunteya puruShasya vipashchitaH . indriyaaNi pramaathiini haranti prasabhaM manaH .. 2\-60.. yatataH hi api kaunteya puruShasya vipashchitaH . indriyaaNi pramaathiini haranti prasabhaM manaH .. 2\-60.. he kaunteya##!## pramaathiini indriyaaNi yatataH vipashchitaH api puruShasya manaH prasabhaM haranti hi . taani sarvaaNi sa.nyamya yukta aasiita matparaH . vashe hi yasyendriyaaNi tasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-61.. taani sarvaaNi sa.nyamya yuktaH aasiita matparaH . vashe hi yasya indriyaaNi tasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-61.. taani sarvaaNi sa.nyamya yuktaH mat.h\-paraH aasiita . hi yasya vashe indriyaaNi tasya praGYaa pratiShThitaa . dhyaayato viShayaanpu.nsaH saN^gasteShuupajaayate . saN^gaatsa~njaayate kaamaH kaamaatkrodho.abhijaayate .. 2\-62.. dhyaayataH viShayaan.h pu.nsaH saN^gaH teShu upajaayate . saN^gaat.h sa~njaayate kaamaH kaamaat.h krodhaH abhijaayate .. 2\-62.. viShayaan.h dhyaayataH pu.nsaH teShu saN^gaH upajaayate . saN^gaat.h kaamaH sa~njaayate . kaamaat.h krodhaH abhijaayate . krodhaadbhavati sammohaH sammohaatsmR^itivibhramaH . smR^itibhra.nshaad.h buddhinaasho buddhinaashaatpraNashyati .. 2\-63.. krodhaat.h bhavati sammohaH sammohaat.h smR^iti\-vibhramaH . smR^iti\-bhra.nshaat.h buddhi\-naashaH buddhi\-naashaat.h praNashyati .. krodhaat.h sammohaH bhavati . sammohaat.h smR^iti\-vibhramaH\, smR^iti\-bhra.nshaat.h buddhi\-naashaH\, buddhi\-naashaat.h praNashyati . raagadveShavimuktaistu viShayaanindriyaishcharan.h . ##or## viyuktaistu aatmavashyairvidheyaatmaa prasaadamadhigachchhati .. 2\-64.. raaga\-dveSha\-vimuktaiH tu viShayaan.h indriyaiH charan.h . ##or## viyuktaiH tu aatma\-vashyaiH vidheya\-aatmaa prasaadam.h adhigachchhati .. 2\-64.. vidheya\-aatmaa tu raaga\-dveSha\-vimuktaiH aatma\-vashyaiH indriyaiH viShayaan.h charan.h prasaadam.h adhigachchhati . prasaade sarvaduHkhaanaa.n haanirasyopajaayate . prasannachetaso hyaashu buddhiH paryavatiShThate .. 2\-65.. prasaade sarva\-duHkhaanaam.h haaniH asya upajaayate . prasanna\-chetasaH hi aashu buddhiH paryavatiShThate .. 2\-65.. prasaade asya sarva\-duHkhaanaam.h haaniH upajaayate . prasanna\-chetasaH hi buddhiH aashu paryavatiShThate . naasti buddhirayuktasya na chaayuktasya bhaavanaa . na chaabhaavayataH shaantirashaantasya kutaH sukham.h .. 2\-66.. na asti buddhiH ayuktasya na cha ayuktasya bhaavanaa . na cha abhaavayataH shaantiH ashaantasya kutaH sukham.h .. 2\-66.. ayuktasya buddhiH na asti\, ayuktasya cha bhaavanaa na ##(##asti##)##\; abhaavayataH cha shaantiH na ##(##asti##)##\; ashaantasya sukham.h kutaH##?## indriyaaNaaM hi charataaM yanmano.anuvidhiiyate . tadasya harati praGYaaM vaayurnaavamivaambhasi .. 2\-67.. indriyaaNaam.h hi charataam.h yat.h manaH anuvidhiiyate . tat.h asya harati praGYaam.h vaayuH naavam.h iva ambhasi .. 2\-67.. charataam.h indriyaaNaam.h hi yat.h manaH anuvidhiiyate\, tat.h asya praGYaam.h ambhasi harati vaayuH naavam.h iva . tasmaadyasya mahaabaaho nigR^ihiitaani sarvashaH . indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-68.. tasmaat.h yasya mahaa\-baaho nigR^ihiitaani sarvashaH . indriyaaNi indriya\-arthebhyaH tasya praGYaa pratiShThitaa .. 2\-68.. tasmaat.h he mahaa\-baaho##!## yasya indriyaaNi indriya\-arthebhyaH sarvashaH nigR^ihiitaani tasya praGYaa pratiShThitaa . yaa nishaa sarvabhuutaanaaM tasyaa.n jaagarti sa.nyamii . yasyaa.n jaagrati bhuutaani saa nishaa pashyato muneH .. 2\-69.. yaa nishaa sarva\-bhuutaanaam.h tasyaam.h jaagarti sa.nyamii . yasyaam.h jaagrati bhuutaani saa nishaa pashyataH muneH .. 2\-69.. yaa sarva\-bhuutaanaam.h nishaa\, tasyaam.h sa.nyamii jaagarti . yasyaam.h bhuutaani jaagrati\, saa pashyataH muneH nishaa . aapuuryamaaNamachalapratiShTha.n samudramaapaH pravishanti yadvat.h . tadvatkaamaa yaM pravishanti sarve sa shaantimaapnoti na kaamakaamii .. 2\-70.. aapuuryamaaNam.h achala\-pratiShTham.h samudram.h aapaH pravishanti yadvat.h . tadvat.h kaamaaH yam.h pravishanti sarve saH shaantim.h aapnoti na kaama\-kaamii .. 2\-70.. aapuuryamaaNam.h achala\-pratiShTham.h samudram.h yadvat.h aapaH pravishanti\, tadvat.h yam.h sarve kaamaaH pravishanti\, saH shaantim.h aapnoti\; kaama\-kaamii na . vihaaya kaamaanyaH sarvaanpumaa.nshcharati niHspR^ihaH . nirmamo nirahaN^kaaraH sa shaantimadhigachchhati .. 2\-71.. vihaaya kaamaan.h yaH sarvaan.h pumaan.h charati niHspR^ihaH . nirmamaH nirahaN^kaaraH saH shaantim.h adhigachchhati .. 2\-71.. yaH pumaan.h sarvaan.h kaamaan.h vihaaya\, niHspR^ihaH nirmamaH nirahaN^kaaraH ##(##bhuutvaa##)## charati\, saH shaantim.h adhigachchhati . eShaa braahmii sthitiH paartha nainaaM praapya vimuhyati . sthitvaasyaamantakaale.api brahmanirvaaNamR^ichchhati .. 2\-72.. eShaa braahmii sthitiH paartha na enaam.h praapya vimuhyati . sthitvaa asyaam.h antakaale api brahma\-nirvaaNam.h R^ichchhati .. 2\-72.. he paartha##!## eShaa braahmii sthitiH\, enaam.h praapya na vimuhyati\, antakaale api asyaam.h sthitvaa brahma\-nirvaaNam.h R^ichchhati . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade saaN^khyayogo naama dvitiiyo.adhyaayaH .. 2.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h\-giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaam.h yoga\-shaastre shrii\-kR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade saaN^khya\-yogaH naama dvitiiyaH adhyaayaH .. 2.. \medskip\hrule\medskip atha tR^itiiyo.adhyaayaH . karmayogaH . atha tR^itiiyaH adhyaayaH . karma\-yogaH . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . jyaayasii chetkarmaNaste mataa buddhirjanaardana . tatki.n karmaNi ghore maa.n niyojayasi keshava .. 3\-1.. jyaayasii chet.h karmaNaH te mataa buddhiH janaardana . tat.h kim.h karmaNi ghore maam.h niyojayasi keshava .. 3\-1.. he janaardana##!## karmaNaH buddhiH jyaayasii te mataa chet.h\, tat.h he keshava##!## maam.h ghore karmaNi kim.h niyojayasi ##?## vyaamishreNeva vaakyena buddhiM mohayasiiva me . tadekaM vada nishchitya yena shreyo.ahamaapnuyaam.h .. 3\-2.. vyaamishreNa iva vaakyena buddhiM mohayasi iva me . tat.h ekaM vada nishchitya yena shreyaH aham.h aapnuyaam.h .. 3\-2.. vyaamishreNa iva vaakyena me buddhiM mohayasi iva . tat.h nishchitya ekaM vada\, yena aham.h shreyaH aapnuyaam.h . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . loke.asmin dvividhaa niShThaa puraa proktaa mayaanagha . GYaanayogena saaN^khyaanaa.n karmayogena yoginaam.h .. 3\-3.. loke asmin.h dvividhaa niShThaa puraa proktaa mayaa anagha . GYaana\-yogena saaN^khyaanaam.h karma\-yogena yoginaam.h .. 3\-3.. he anagha##!## asmin.h loke saaN^khyaanaam.h GYaana\-yogena\, yoginaam.h karma\-yogena dvividhaa niShThaa puraa mayaa proktaa . na karmaNaamanaarambhaannaiShkarmyaM puruSho.ashnute . na cha sa.nnyasanaadeva siddhi.n samadhigachchhati .. 3\-4.. na karmaNaam.h anaarambhaat.h naiShkarmyaM puruShaH ashnute . na cha sa.nnyasanaat.h eva siddhim.h samadhigachchhati .. 3\-4.. karmaNaam.h anaarambhaat.h puruShaH naiShkarmyaM na ashnute . ##(##karmaNaaM##)## cha sa.nnyasanaat.h eva siddhim.h na samadhigachchhati . na hi kashchitkShaNamapi jaatu tiShThatyakarmakR^it.h . kaaryate hyavashaH karma sarvaH prakR^itijairguNaiH .. 3\-5.. na hi kashchit.h kShaNam.h api jaatu tiShThati akarmakR^it.h . kaaryate hi avashaH karma sarvaH prakR^itijaiH guNaiH .. 3\-5.. kashchit.h jaatu kShaNam.h api akarmakR^it.h na hi tiShThati . prakR^itijaiH guNaiH sarvaH hi avashaH karma kaaryate . karmendriyaaNi sa.nyamya ya aaste manasaa smaran.h . indriyaarthaanvimuuDhaatmaa mithyaachaaraH sa uchyate .. 3\-6.. karma\-indriyaaNi sa.nyamya yaH aaste manasaa smaran.h . indriyaarthaan.h vimuuDhaatmaa mithyaachaaraH saH uchyate .. 3\-6.. yaH karma\-indriyaaNi sa.nyamya\, manasaa indriyaarthaan.h smaran.h aaste\, saH vimuuDhaatmaa mithyaachaaraH uchyate . yastvindriyaaNi manasaa niyamyaarabhate.arjuna . karmendriyaiH karmayogamasaktaH sa vishiShyate .. 3\-7.. yaH tu indriyaaNi manasaa niyamya aarabhate arjuna . karma\-indriyaiH karma\-yogam.h asaktaH saH vishiShyate .. 3\-7.. he arjuna ##!## yaH tu manasaa indriyaaNi niyamya\, asaktaH karma\-indriyaiH karma\-yogam.h aarabhate\, saH vishiShyate . niyata.n kuru karma tvaM karma jyaayo hyakarmaNaH . shariirayaatraapi cha te na prasid.hdhyedakarmaNaH .. 3\-8.. niyatam.h kuru karma tvaM karma jyaayaH hi akarmaNaH . shariira\-yaatraa api cha te na prasid.hdhyet.h akarmaNaH .. 3\-8.. tvaM niyatam.h karma kuru\, akarmaNaH hi karma jyaayaH . te shariira\-yaatraa cha api akarmaNaH na prasid.hdhyet.h . yaGYaarthaatkarmaNo.anyatra loko.aya.n karmabandhanaH . tadartha.n karma kaunteya muktasaN^gaH samaachara .. 3\-9.. yaGYaarthaat.h karmaNaH anyatra lokaH ayam.h karma\-bandhanaH . tat.h artham.h karma kaunteya mukta\-saN^gaH samaachara .. 3\-9.. yaGYaarthaat.h karmaNaH anyatra ayam.h lokaH karma\-bandhanaH . he kaunteya##!## mukta\-saN^gaH tat.h artham.h karma samaachara . sahayaGYaaH prajaaH sR^iShTvaa purovaacha prajaapatiH . anena prasaviShyadhvameSha vo.astviShTakaamadhuk.h .. 3\-10.. saha\-yaGYaaH prajaaH sR^iShTvaa puraa uvaacha prajaapatiH . anena prasaviShyadhvam.h eShaH vaH astu iShTa\-kaamadhuk.h .. 3\-10.. puraa prajaapatiH saha\-yaGYaaH prajaaH sR^iShTvaa ##'##anena ##(##yuuyaM##)## prasaviShyadhvam.h\, eShaH vaH iShTa\-kaamadhuk.h astu##'## ##(##iti##)## uvaacha . devaanbhaavayataanena te devaa bhaavayantu vaH . parasparaM bhaavayantaH shreyaH paramavaapsyatha .. 3\-11.. devaan.h bhaavayata anena te devaaH bhaavayantu vaH . parasparaM bhaavayantaH shreyaH param.h avaapsyatha .. 3\-11.. anena ##(##yuuyaM##)## devaan.h bhaavayata\, te devaaH vaH bhaavayantu\, ##(##evaM##)## parasparaM bhaavayantaH param.h shreyaH avaapsyatha . iShTaanbhogaanhi vo devaa daasyante yaGYabhaavitaaH . tairdattaanapradaayaibhyo yo bhuN^kte stena eva saH .. 3\-12.. iShTaan.h bhogaan.h hi vaH devaaH daasyante yaGYa\-bhaavitaaH . taiH dattaan.h apradaaya ebhyaH yaH bhuN^kte stenaH eva saH .. 3\-12.. yaGYa\-bhaavitaaH devaaH vaH iShTaan.h bhogaan.h daasyante . taiH dattaan.h ebhyaH apradaaya\, yaH bhuN^kte\, saH hi stenaH eva . yaGYashiShTaashinaH santo muchyante sarvakilbiShaiH . bhuJNjate te tvaghaM paapaa ye pachantyaatmakaaraNaat.h .. 3\-13.. yaGYa\-shiShTa aashinaH santaH muchyante sarva\-kilbiShaiH . bhuJNjate te tu aghaM paapaaH ye pachanti aatma\-kaaraNaat.h .. 3\-13.. yaGYa\-shiShTa aashinaH santaH sarva\-kilbiShaiH muchyante . ye tu aatma\-kaaraNaat.h pachanti\, te paapaaH aghaM bhuJNjate . annaadbhavanti bhuutaani parjanyaadannasambhavaH . yaGYaadbhavati parjanyo yaGYaH karmasamudbhavaH .. 3\-14.. annaat.h bhavanti bhuutaani parjanyaat.h anna\-sambhavaH . yaGYaat.h bhavati parjanyaH yaGYaH karma\-samudbhavaH .. 3\-14.. bhuutaani annaat.h bhavanti\, parjanyaat.h anna\-sambhavaH\, parjanyaH yaGYaat.h bhavati\, yaGYaH karma\-samudbhavaH . karma brahmodbhava.n viddhi brahmaakSharasamudbhavam.h . tasmaatsarvagataM brahma nityaM yaGYe pratiShThitam.h .. 3\-15.. karma brahma\-udbhava.n viddhi brahma akShara\-samudbhavam.h . tasmaat.h sarvagataM brahma nityaM yaGYe pratiShThitam.h .. 3\-15.. karma brahma\-udbhava.n viddhi\, brahma akShara\-samudbhavam.h\, tasmaat.h sarvagataM brahma yaGYe nityaM pratiShThitam.h . evaM pravartita.n chakraM naanuvartayatiiha yaH . aghaayurindriyaaraamo moghaM paartha sa jiivati .. 3\-16.. evaM pravartitam.h chakram.h na anuvartayati iha yaH . aghaayuH indriya\-aaraamaH mogham.h paartha saH jiivati .. 3\-16.. he paartha##!## evaM pravartitam.h chakram.h yaH iha na anuvartayati\, saH indriya\-aaraamaH aghaayuH mogham.h jiivati . yastvaatmaratireva syaadaatmatR^iptashcha maanavaH . aatmanyeva cha santuShTastasya kaaryaM na vidyate .. 3\-17.. yaH tu aatma\-ratiH eva syaat.h aatma\-tR^iptaH cha maanavaH . aatmani eva cha santuShTaH tasya kaaryam.h na vidyate .. 3\-17.. yaH tu maanavaH aatma\-ratiH eva\, aatma\-tR^iptaH cha\, aatmani eva cha santuShTaH syaat.h tasya kaaryam.h na vidyate . naiva tasya kR^itenaartho naakR^iteneha kashchana . na chaasya sarvabhuuteShu kashchidarthavyapaashrayaH .. 3\-18.. na eva tasya kR^itena arthaH na akR^itena iha kashchana . na cha asya sarva\-bhuuteShu kashchit.h artha\-vyapaashrayaH .. 3\-18.. iha kR^itena tasya arthaH na eva\, akR^itena ##(##api##)## kashchana asya ##(##arthaH##)## na\, ##(##tathaa##)## sarva\-bhuuteShu cha ##(##asya##)## kashchit.h artha\-vyapaashrayaH na . tasmaadasaktaH satataM kaaryaM karma samaachara . asakto hyaacharankarma paramaapnoti puuruShaH .. 3\-19.. tasmaat.h asaktaH satatam.h kaaryam.h karma samaachara . asaktaH hi aacharan.h karma param.h aapnoti puuruShaH .. 3\-19.. tasmaat.h ##(##tvaM##)## asaktaH ##(##san.h##)## satatam.h kaaryam.h karma samaachara\, hi puuruShaH asaktaH ##(##san.h##)## karma aacharan.h\, param.h aapnoti . karmaNaiva hi sa.nsiddhimaasthitaa janakaadayaH . lokasa.ngrahamevaapi sampashyankartumarhasi .. 3\-20.. karmaNaa eva hi sa.nsiddhim.h aasthitaaH janaka\-aadayaH . loka\-sa.ngraham.h eva api sampashyan.h kartum.h arhasi .. 3\-20.. hi janaka\-aadayaH karmaNaa eva sa.nsiddhim.h aasthitaaH . ##(##tvaM##)## api loka\-sa.ngraham.h eva sampashyan.h kartum.h arhasi . yadyadaacharati shreShThastattadevetaro janaH . sa yatpramaaNaM kurute lokastadanuvartate .. 3\-21.. yat.h yat.h aacharati shreShThaH tat.h tat.h eva itaraH janaH . saH yat.h pramaaNam.h kurute lokaH tat.h anuvartate .. 3\-21.. yat.h yat.h shreShThaH aacharati tat.h tat.h eva itaraH janaH ##(## aacharati##)##. saH yat.h pramaaNam.h kurute\, lokaH tat.h anuvartate . na me paarthaasti kartavyaM triShu lokeShu ki~nchana . naanavaaptamavaaptavyaM varta eva cha karmaNi .. 3\-22.. na me paartha asti kartavyam.h triShu lokeShu ki~nchana . na anavaaptam.h avaaptavyam.h varte eva cha karmaNi .. 3\-22.. he paartha##!## ##(##yadyapi##)## me triShu lokeShu ki~nchana kartavyam.h na asti\, anavaaptam.h avaaptavyam.h cha na ##(##asti, tathaa api ahaM##)## karmaNi varte eva . yadi hyahaM na varteya.n jaatu karmaNyatandritaH . mama vartmaanuvartante manuShyaaH paartha sarvashaH .. 3\-23.. yadi hi ahaM na varteyam.h jaatu karmaNi atandritaH . mama vartma anuvartante manuShyaaH paartha sarvashaH .. 3\-23.. yadi hi ahaM atandritaH ##(##san.h##)## karmaNi jaatu na varteyam.h\, ##(##tarhi##)## he paartha##!## manuShyaaH sarvashaH mama vartma anuvartante . utsiideyurime lokaa na kuryaa.n karma chedaham.h . saN^karasya cha kartaa syaamupahanyaamimaaH prajaaH .. 3\-24.. utsiideyuH ime lokaaH na kuryaam.h karma chet.h aham.h . saN^karasya cha kartaa syaam.h upahanyaam.h imaaH prajaaH .. 3\-24.. aham.h karma na kuryaam.h chet.h ime lokaaH utsiideyuH\, saN^karasya kartaa syaam.h imaaH prajaaH cha upahanyaam.h . saktaaH karmaNyavidvaa.nso yathaa kurvanti bhaarata . kuryaadvidvaa.nstathaasaktashchikiirShurlokasa.ngraham.h .. 3\-25.. saktaaH karmaNi avidvaa.nsaH yathaa kurvanti bhaarata . kuryaat.h vidvaan.h tathaa asaktaH chikiirShuH loka\-sa.ngraham.h .. 3\-25.. he bhaarata##!## avidvaa.nsaH yathaa karmaNi saktaaH ##(##karma##)## kurvanti\, tathaa loka\-sa.ngraham.h chikiirShuH vidvaan.h asaktaH ##(##san.h karma##)## kuryaat.h . na buddhibheda.n janayedaGYaanaa.n karmasaN^ginaam.h . joShayetsarvakarmaaNi vidvaanyuktaH samaacharan.h .. 3\-26.. na buddhi\-bhedam.h janayet.h aGYaanaam.h karma\-saN^ginaam.h . joShayet.h sarva\-karmaaNi vidvaan.h yuktaH samaacharan.h .. 3\-26.. vidvaan.h karma\-saN^ginaam.h aGYaanaam.h buddhi\-bhedam.h na janayet.h ##(##kintu##)## yuktaH samaacharan.h sarva\-karmaaNi joShayet.h . prakR^iteH kriyamaaNaani guNaiH karmaaNi sarvashaH . ahaN^kaaravimuuDhaatmaa kartaahamiti manyate .. 3\-27.. prakR^iteH kriyamaaNaani guNaiH karmaaNi sarvashaH . ahaN^kaara\-vimuuDha\-aatmaa kartaa aham.h iti manyate .. 3\-27.. prakR^iteH guNaiH karmaaNi sarvashaH kriyamaaNaani ##(##santi, parantu##)## ahaN^kaara\-vimuuDha\-aatmaa ##'##aham.h##'## kartaa iti manyate . tattvavittu mahaabaaho guNakarmavibhaagayoH . guNaa guNeShu vartanta iti matvaa na sajjate .. 3\-28.. tattvavit.h tu mahaabaaho guNa\-karma\-vibhaagayoH . guNaaH guNeShu vartante iti matvaa na sajjate .. 3\-28.. he mahaabaaho##!## guNa\-karma\-vibhaagayoH tattvavit.h tu ##'##guNaaH guNeShu vartante##'## iti matvaa na sajjate . prakR^iterguNasammuuDhaaH sajjante guNakarmasu . taanakR^itsnavido mandaankR^itsnavinna vichaalayet.h .. 3\-29.. prakR^iteH guNa\-sammuuDhaaH sajjante guNa\-karmasu . taan.h akR^itsnavidaH mandaan.h kR^itsnavit.h na vichaalayet.h .. 3\-29.. prakR^iteH guNa\-sammuuDhaaH guNa\-karmasu sajjante\, taan.h akR^itsnavidaH mandaan.h kR^itsnavit.h na vichaalayet.h . mayi sarvaaNi karmaaNi sa.nnyasyaadhyaatmachetasaa . niraashiirnirmamo bhuutvaa yudhyasva vigatajvaraH .. 3\-30.. mayi sarvaaNi karmaaNi sa.nnyasya adhyaatma\-chetasaa . niraashiiH nirmamaH bhuutvaa yudhyasva vigata\-jvaraH .. 3\-30.. mayi adhyaatma\-chetasaa sarvaaNi karmaaNi sa.nnyasya niraashiiH nirmamaH vigata\-jvaraH bhuutvaa\, yudhyasva . ye me matamidaM nityamanutiShThanti maanavaaH . shraddhaavanto.anasuuyanto muchyante te.api karmabhiH .. 3\-31.. ye me matam.h idam.h nityam.h anutiShThanti maanavaaH . shraddhaavantaH anasuuyantaH muchyante te api karmabhiH .. 3\-31.. ye maanavaaH shraddhaavantaH anasuuyantaH idam.h me matam.h nityam.h anutiShThanti\, te api karmabhiH muchyante . ye tvetadabhyasuuyanto naanutiShThanti me matam.h . sarvaGYaanavimuuDhaa.nstaanviddhi naShTaanachetasaH .. 3\-32.. ye tu etat.h abhyasuuyantaH na anutiShThanti me matam.h . sarva\-GYaana\-vimuuDhaan.h taan.h viddhi naShTaan.h achetasaH .. 3\-32.. ye tu etat.h abhyasuuyantaH me matam.h na anutiShThanti\, taan.h sarva\-GYaana\-vimuuDhaan.h achetasaH naShTaan.h viddhi . sadR^isha.n cheShTate svasyaaH prakR^iterGYaanavaanapi . prakR^iti.n yaanti bhuutaani nigrahaH kiM kariShyati .. 3\-33.. sadR^isham.h cheShTate svasyaaH prakR^iteH GYaanavaan.h api . prakR^itim.h yaanti bhuutaani nigrahaH kim.h kariShyati .. 3\-33.. GYaanavaan.h api svasyaaH prakR^iteH sadR^isham.h cheShTate . bhuutaani prakR^itim.h yaanti . nigrahaH kim.h kariShyati ##?## indriyasyendriyasyaarthe raagadveShau vyavasthitau . tayorna vashamaagachchhettau hyasya paripanthinau .. 3\-34.. indriyasya indriyasya\-arthe raaga\-dveShau vyavasthitau . tayoH na vasham aagachchhet.h tau hi asya paripanthinau .. 3\-34.. indriyasya\-arthe indriyasya raaga\-dveShau vyavasthitau\, tayoH vasham na aagachchhet.h . tau hi asya paripanthinau . shreyaansvadharmo viguNaH paradharmaatsvanuShThitaat.h . svadharme nidhana.n shreyaH paradharmo bhayaavahaH .. 3\-35.. shreyaan.h svadharmaH viguNaH paradharmaat.h svanuShThitaat.h . svadharme nidhanam.h shreyaH paradharmaH bhaya\-aavahaH .. 3\-35.. svanuShThitaat.h paradharmaat.h viguNaH svadharmaH ##(##api##)## shreyaan.h . svadharme nidhanam.h shreyaH . paradharmaH bhaya\-aavahaH . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . atha kena prayukto.ayaM paapa.n charati puuruShaH . anichchhannapi vaarShNeya balaadiva niyojitaH .. 3\-36.. atha kena prayuktaH ayaM paapam.h charati puuruShaH . anichchhan.h api vaarShNeya balaat.h iva niyojitaH .. 3\-36.. he vaarShNeya##!## atha kena prayuktaH ayaM puuruShaH anichchhan.h api\, balaat.h niyojitaH iva paapam.h charati##?## shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . kaama eSha krodha eSha rajoguNasamudbhavaH . mahaashano mahaapaapmaa vid.hdhyenamiha vairiNam.h .. 3\-37.. kaamaH eShaH krodhaH eShaH rajaH guNa\-samudbhavaH . mahaa\-ashanaH mahaa\-paapmaa viddhi enam.h iha vairiNam.h .. 3\-37.. rajaH guNa\-samudbhavaH mahaa\-paapmaa mahaa\-ashanaH eShaH kaamaH\, eShaH krodhaH ##(##asti; tvaM##)## enam.h iha vairiNam.h viddhi . dhuumenaavriyate vahniryathaadarsho malena cha . yatholbenaavR^ito garbhastathaa tenedamaavR^itam.h .. 3\-38.. dhuumena aavriyate vahniH yathaa aadarshaH malena cha . yathaa ulbena aavR^itaH garbhaH tathaa tena idam.h aavR^itam.h .. 3\-38.. yathaa dhuumena vahniH\, yathaa cha malena aadarshaH\, aavriyate\, ##(##yathaa##)## ulbena garbhaH aavR^itaH\, tathaa tena idam.h aavR^itam.h . aavR^itaM GYaanametena GYaanino nityavairiNaa . kaamaruupeNa kaunteya duShpuureNaanalena cha .. 3\-39.. aavR^itam.h GYaanam.h etena GYaaninaH nityavairiNaa . kaamaruupeNa kaunteya duShpuureNa analena cha .. 3\-39.. he kaunteya##!## nityavairiNaa etena duShpuureNa kaamaruupeNa cha analena GYaaninaH GYaanam.h aavR^itam.h . indriyaaNi mano buddhirasyaadhiShThaanamuchyate . etairvimohayatyeSha GYaanamaavR^itya dehinam.h .. 3\-40.. indriyaaNi manaH buddhiH asya adhiShThaanam.h uchyate . etaiH vimohayati eShaH GYaanam.h aavR^itya dehinam.h .. 3\-40.. indriyaaNi manaH buddhiH asya adhiShThaanam.h uchyate . eShaH etaiH GYaanam.h aavR^itya dehinam.h vimohayati . tasmaattvamindriyaaNyaadau niyamya bharatarShabha . paapmaanaM prajahi hyenaM GYaanaviGYaananaashanam.h .. 3\-41.. tasmaat.h tvam.h indriyaaNi aadau niyamya bharatarShabha . paapmaanam.h prajahi hi enaM GYaana\-viGYaana\-naashanam.h .. 3\-41.. he bharatarShabha##!## tasmaat.h tvam.h aadau indriyaaNi niyamya\, GYaana\-viGYaana\-naashanam.h enaM paapmaanam.h prajahi hi . indriyaaNi paraaNyaahurindriyebhyaH paraM manaH . manasastu paraa buddhiryo buddheH paratastu saH .. 3\-42.. indriyaaNi paraaNi aahuH indriyebhyaH param.h manaH . manasaH tu paraa buddhiH yaH buddheH parataH tu saH .. 3\-42.. indriyaaNi paraaNi aahuH\, indriyebhyaH manaH param.h\, manasaH tu buddhiH paraa\, yaH tu buddheH parataH saH ##(##aatmaa asti##)##. evaM buddheH paraM buddhvaa sa.nstabhyaatmaanamaatmanaa . jahi shatruM mahaabaaho kaamaruupaM duraasadam.h .. 3\-43.. evam.h buddheH param.h buddhvaa sa.nstabhya aatmaanam.h aatmanaa . jahi shatrum.h mahaabaaho kaama\-ruupam.h duraasadam.h .. 3\-43.. he mahaabaaho##!## evam.h ##(##aatmaanaM##)## buddheH param.h buddhvaa aatmanaa aatmaanam.h sa.nstabhya\, kaama\-ruupam.h duraasadam.h shatrum.h jahi . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade karmayogo naama tR^itiiyo.adhyaayaH .. 3.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h\-giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaam.h yoga\-shaastre shrii\-kR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade karma\-yogaH naama tR^itiiyaH adhyaayaH .. 3.. \medskip\hrule\medskip atha chaturtho.adhyaayaH . GYaanakarmasa.nnyaasayogaH atha chaturthoaH adhyaayaH . GYaana\-karma\-sa.nnyaasa\-yogaH shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . imaM vivasvate yogaM proktavaanahamavyayam.h . vivasvaanmanave praaha manurikShvaakave.abraviit.h .. 4\-1.. imam.h vivasvate yogam.h proktavaan.h aham.h avyayam.h . vivasvaan.h manave praaha manuH ikShvaakave abraviit.h .. 4\-1.. aham.h imam.h avyayam.h yogam.h vivasvate proktavaan.h . vivasvaan.h manave praaha . manuH ikShvaakave abraviit.h . evaM paramparaapraaptamimaM raajarShayo viduH . sa kaaleneha mahataa yogo naShTaH parantapa .. 4\-2.. evam.h paramparaa\-praaptam.h imam.h raajarShayaH viduH . saH kaalena iha mahataa yogaH naShTaH parantapa .. 4\-2.. he parantapa##!## evam.h paramparaa\-praaptam.h imam.h ##(##yogaM##)## raajarShayaH viduH . saH yogaH mahataa kaalena iha naShTaH . sa evaayaM mayaa te.adya yogaH proktaH puraatanaH . bhakto.asi me sakhaa cheti rahasyaM hyetaduttamam.h .. 4\-3.. saH eva ayam.h mayaa te adya yogaH proktaH puraatanaH . bhaktaH asi me sakhaa cha iti rahasyam.h hi etat.h uttamam.h .. 4\-3.. saH eva ayam.h puraatanaH yogaH mayaa adya te proktaH . ##(##tvaM##)## me bhaktaH sakhaa cha asi iti\, hi etat.h uttamam.h rahasyam.h . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . aparaM bhavato janma para.n janma vivasvataH . kathametadvijaaniiyaa.n tvamaadau proktavaaniti .. 4\-4.. aparam.h bhavataH janma param.h janma vivasvataH . katham.h etat.h vijaaniiyaam.h tvam.h aadau proktavaan.h iti .. 4\-4.. bhavataH janma aparam.h\, vivasvataH janma param.h\, ##(##ataH##)## tvam.h aadau etat.h proktavaan.h iti katham.h vijaaniiyaam.h ##?## shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaanuvaacha . bahuuni me vyatiitaani janmaani tava chaarjuna . taanyahaM veda sarvaaNi na tvaM vettha parantapa .. 4\-5.. bahuuni me vyatiitaani janmaani tava cha arjuna . taani aham.h veda sarvaaNi na tvam.h vettha parantapa .. 4\-5.. he parantapa arjuna##!## me tava cha bahuuni janmaani vyatiitaani\; taani sarvaaNi aham.h veda\, tvam.h na vettha . ajo.api sannavyayaatmaa bhuutaanaamiishvaro.api san.h . prakR^iti.n svaamadhiShThaaya sambhavaamyaatmamaayayaa .. 4\-6.. ajaH api san.h avyaya\-aatmaa bhuutaanaam.h iishvaraH api san.h . prakR^itim.h svaam.h adhiShThaaya sambhavaami aatma\-maayayaa .. 4\-6.. ##(##ahaM##)## ajaH avyaya\-aatmaa api san.h\, bhuutaanaam.h iishvaraH api san.h\, svaam.h prakR^itim.h adhiShThaaya\, aatma\-maayayaa sambhavaami . yadaa yadaa hi dharmasya glaanirbhavati bhaarata . abhyutthaanamadharmasya tadaatmaanaM sR^ijaamyaham.h .. 4\-7.. yadaa yadaa hi dharmasya glaaniH bhavati bhaarata . abhyutthaanam.h adharmasya tadaa aatmaanam.h sR^ijaami aham.h .. 4\-7.. he bhaarata##!## yadaa yadaa hi dharmasya glaaniH\, adharmasya ##(##cha##)## abhyutthaanam.h bhavati\, tadaa aham.h aatmaanam.h sR^ijaami . paritraaNaaya saadhuunaa.n vinaashaaya cha duShkR^itaam.h . dharmasa.nsthaapanaarthaaya sambhavaami yuge yuge .. 4\-8.. paritraaNaaya saadhuunaam.h vinaashaaya cha duShkR^itaam.h . dharma\-sa.nsthaapana\-arthaaya sambhavaami yuge yuge .. 4\-8.. saadhuunaam.h paritraaNaaya\, duShkR^itaam.h vinaashaaya\, dharma\-sa.nsthaapana\-arthaaya cha\, ##(##ahaM##)## yuge yuge sambhavaami . janma karma cha me divyamevaM yo vetti tattvataH . tyaktvaa dehaM punarjanma naiti maameti so.arjuna .. 4\-9.. janma karma cha me divyam.h evam.h yaH vetti tattvataH . tyaktvaa deham.h punaH janma na eti maam.h eti saH arjuna .. 4\-9.. he arjuna##!## yaH me divyam.h janma karma cha evam.h tattvataH vetti\, saH deham.h tyaktvaa\, punaH janma na eti\, ##(##kintu saH##)## maam.h eti . viitaraagabhayakrodhaa manmayaa maamupaashritaaH . bahavo GYaanatapasaa puutaa madbhaavamaagataaH .. 4\-10.. viita\-raaga\-bhaya\-krodhaaH manmayaaH maam.h upaashritaaH . bahavaH GYaana\-tapasaa puutaaH madbhaavam.h aagataaH .. 4\-10.. viita\-raaga\-bhaya\-krodhaaH\, manmayaaH maam.h upaashritaaH\, GYaana\-tapasaa puutaaH\, bahavaH madbhaavam.h aagataaH . ye yathaa maaM prapadyante taa.nstathaiva bhajaamyaham.h . mama vartmaanuvartante manuShyaaH paartha sarvashaH .. 4\-11.. ye yathaa maam.h prapadyante taan.h tathaa eva bhajaamyi aham.h . mama vartma anuvartante manuShyaaH paartha sarvashaH .. 4\-11.. ye yathaa maam.h prapadyante\, taan.h tathaa eva aham.h bhajaami . he paartha##!## manuShyaaH sarvashaH mama vartma anuvartante . kaaN^kShantaH karmaNaa.n siddhi.n yajanta iha devataaH . kShipra.n hi maanuShe loke siddhirbhavati karmajaa .. 4\-12.. kaaN^kShantaH karmaNaam.h siddhim.h yajante iha devataaH . kShipram.h hi maanuShe loke siddhiH bhavati karmajaa .. 4\-12.. karmaNaam.h siddhim.h kaaN^kShantaH ##(##manuShyaaH##)## iha devataaH yajante\; hi maanuShe loke karmajaa siddhiH kShipram.h bhavati . chaaturvarNyaM mayaa sR^iShTa.n guNakarmavibhaagashaH . tasya kartaaramapi maa.n vid.hdhyakartaaramavyayam.h .. 4\-13.. chaaturvarNyam.h mayaa sR^iShTam.h guNa\-karma\-vibhaagashaH . tasya kartaaram.h api maam.h viddhi akartaaram.h avyayam.h .. 4\-13.. mayaa guNa\-karma\-vibhaagashaH chaaturvarNyam.h sR^iShTam.h\, tasya kartaaram.h api maam.h avyayam.h akartaaram.h viddhi . na maa.n karmaaNi limpanti na me karmaphale spR^ihaa . iti maa.n yo.abhijaanaati karmabhirna sa badhyate .. 4\-14.. na maam.h karmaaNi limpanti na me karma\-phale spR^ihaa . iti maam.h yaH abhijaanaati karmabhiH na sa badhyate .. 4\-14.. karma\-phale me spR^ihaa na ##(##ataH##)## karmaaNi maam.h na limpanti . iti yaH maam.h abhijaanaati\, saH karmabhiH na badhyate . eva.n GYaatvaa kR^itaM karma puurvairapi mumukShubhiH . kuru karmaiva tasmaattvaM puurvaiH puurvatara.n kR^itam.h .. 4\-15.. evam.h GYaatvaa kR^itam.h karma puurvaiH api mumukShubhiH . kuru karma eva tasmaat.h tvam.h puurvaiH puurvataram.h kR^itam.h .. 4\-15.. evam.h GYaatvaa puurvaiH mumukShubhiH api karma kR^itam.h . tasmaat.h tvam.h puurvaiH puurvataram.h kR^itam.h eva karma kuru . ki.n karma kimakarmeti kavayo.apyatra mohitaaH . tatte karma pravakShyaami yajGYaatvaa mokShyase.ashubhaat.h .. 4\-16.. kim.h karma kim.h akarma iti kavayaH api atra mohitaaH . tat.h te karma pravakShyaami yat.h GYaatvaa mokShyase ashubhaat.h .. 4\-16.. ##'##kim.h karma\, kim.h akarma##'## iti atra kavayaH api mohitaaH . tat.h karma te pravakShyaami\, yat.h GYaatvaa ashubhaat.h mokShyase . karmaNo hyapi boddhavyaM boddhavya.n cha vikarmaNaH . akarmaNashcha boddhavya.n gahanaa karmaNo gatiH .. 4\-17.. karmaNaH hi api boddhavyam.h boddhavyam.h cha vikarmaNaH . akarmaNaH cha boddhavyam.h gahanaa karmaNaH gatiH .. 4\-17.. karmaNaH ##(##tattvaM##)## hi api boddhavyam.h\, vikarmaNaH cha ##(##tattvaM##)## boddhavyam.h\, ##(##tathaa##)## akarmaNaH cha ##(##tattvaM##)## boddhavyam.h\, karmaNaH gatiH gahanaa . karmaNyakarma yaH pashyedakarmaNi cha karma yaH . sa buddhimaanmanuShyeShu sa yuktaH kR^itsnakarmakR^it.h .. 4\-18.. karmaNi akarma yaH pashyet.h akarmaNi cha karma yaH . saH buddhimaan.h manuShyeShu saH yuktaH kR^itsna\-karma\-kR^it.h .. 4\-18.. yaH karmaNi akarma pashyet.h akarmaNi cha yaH karma ##(## pashyet.h##)## saH manuShyeShu buddhimaan.h\, saH yuktaH\, ##(##saH##)## kR^itsna\-karma\-kR^it.h . yasya sarve samaarambhaaH kaamasaN^kalpavarjitaaH . GYaanaagnidagdhakarmaaNa.n tamaahuH paNDitaM budhaaH .. 4\-19.. yasya sarve samaarambhaaH kaama\-saN^kalpa\-varjitaaH . GYaana\-agni\-dagdha\-karmaaNam.h tam.h aahuH paNDitam.h budhaaH .. 4\-19.. yasya sarve samaarambhaaH kaama\-saN^kalpa\-varjitaaH\, tam.h GYaana\-agni\-dagdha\-karmaaNam.h budhaaH paNDitam.h aahuH . tyaktvaa karmaphalaasaN^ga.n nityatR^ipto niraashrayaH . karmaNyabhipravR^itto.api naiva ki~nchitkaroti saH .. 4\-20.. tyaktvaa karma\-phala\-aasaN^gam.h nitya\-tR^iptaH niraashrayaH . karmaNi abhipravR^ittaH api na eva ki~nchit.h karoti saH .. 4\-20.. ##(##yaH##)## karma\-phala\-aasaN^gam.h tyaktvaa nitya\-tR^iptaH niraashrayaH\, saH karmaNi abhipravR^ittaH api na eva ki~nchit.h karoti . niraashiiryatachittaatmaa tyaktasarvaparigrahaH . shaariiraM kevalaM karma kurvannaapnoti kilbiSham.h .. 4\-21.. niraashiiH yata\-chitta\-aatmaa tyakta\-sarva\-parigrahaH . shaariiram.h kevalam.h karma kurvan na aapnoti kilbiSham.h .. 4\-21.. niraashiiH yata\-chitta\-aatmaa tyakta\-sarva\-parigrahaH\, kevalam.h shaariiram.h karma kurvan.h kilbiSham.h na aapnoti . yadR^ichchhaalaabhasantuShTo dvandvaatiito vimatsaraH . samaH siddhaavasiddhau cha kR^itvaapi na nibadhyate .. 4\-22.. yadR^ichchhaa\-laabha\-santuShTaH dvandva\-atiitaH vimatsaraH . samaH siddhau asiddhau cha kR^itvaa api na nibadhyate .. 4\-22.. yadR^ichchhaa\-laabha\-santuShTaH dvandva\-atiitaH vimatsaraH siddhau asiddhau cha samaH\, kR^itvaa api na nibadhyate . gatasaN^gasya muktasya GYaanaavasthitachetasaH . yaGYaayaacharataH karma samagraM praviliiyate .. 4\-23.. gata\-saN^gasya muktasya GYaana\-avasthita\-chetasaH . yaGYaaya aacharataH karma samagram.h praviliiyate .. 4\-23.. gata\-saN^gasya GYaana\-avasthita\-chetasaH yaGYaaya aacharataH muktasya karma samagram.h praviliiyate . brahmaarpaNaM brahma havirbrahmaagnau brahmaNaa hutam.h . brahmaiva tena gantavyaM brahmakarmasamaadhinaa .. 4\-24.. brahma\-arpaNaM brahma haviH brahma\-agnau brahmaNaa hutam.h . brahma eva tena gantavyam.h brahma\-karma\-samaadhinaa .. 4\-24.. brahma arpaNaM\, brahma haviH\, brahma\-agnau brahmaNaa hutam.h\, brahma\-karma\-samaadhinaa tena brahma eva gantavyam.h . daivamevaapare yaGYa.n yoginaH paryupaasate . brahmaagnaavapare yaGYaM yaGYenaivopajuhvati .. 4\-25.. daivam.h eva apare yaGYam.h yoginaH paryupaasate . brahma\-agnau apare yaGYaM yaGYena eva upajuhvati .. 4\-25.. apare yoginaH daivam.h eva yaGYam.h paryupaasate\; apare brahma\-agnau yaGYena yaGYaM eva upajuhvati . shrotraadiiniindriyaaNyanye sa.nyamaagniShu juhvati . shabdaadiinviShayaananya indriyaagniShu juhvati .. 4\-26.. shrotra\-aadiini indriyaaNi anye sa.nyama\-agniShu juhvati . shabda\-aadiin.h viShayaan.h anye indriya\-agniShu juhvati .. 4\-26.. anye shrotra\-aadiini indriyaaNi sa.nyama\-agniShu juhvati\, anye shabda\-aadiin.h viShayaan.h indriya\-agniShu juhvati . sarvaaNiindriyakarmaaNi praaNakarmaaNi chaapare . aatmasa.nyamayogaagnau juhvati GYaanadiipite .. 4\-27.. sarvaaNi indriya\-karmaaNi praaNa\-karmaaNi cha apare . aatma\-sa.nyama\-yoga\-agnau juhvati GYaana\-diipite .. 4\-27.. apare GYaana\-diipite aatma\-sa.nyama\-yoga\-agnau sarvaaNi indriya\-karmaaNi praaNa\-karmaaNi cha juhvati . dravyayaGYaastapoyaGYaa yogayaGYaastathaapare . svaadhyaayaGYaanayaGYaashcha yatayaH sa.nshitavrataaH .. 4\-28.. dravya\-yaGYaaH tapo\-yaGYaaH yoga\-yaGYaaH tathaa apare . svaadhyaaya\-GYaana\-yaGYaaH cha yatayaH sa.nshitavrataaH .. 4\-28.. apare sa.nshitavrataaH dravya\-yaGYaaH tapo\-yaGYaaH yoga\-yaGYaaH tathaa cha svaadhyaaya\-GYaana\-yaGYaaH yatayaH ##(##santi##)## . apaane juhvati praaNaM praaNe.apaanaM tathaapare . praaNaapaanagatii rud.hdhvaa praaNaayaamaparaayaNaaH .. 4\-29.. apaane juhvati praaNam.h praaNe apaanam.h tathaa apare . praaNa\-apaana\-gatii rud.hdhvaa praaNaayaama\-paraayaNaaH .. 4\-29.. apaane praaNam.h praaNe apaanam.h juhvati . ##(##tathaa apare##)## praaNa\-apaana\-gatii rud.hdhvaa praaNaayaama\-paraayaNaaH ##(##santi##)## . apare niyataahaaraaH praaNaanpraaNeShu juhvati . sarve.apyete yaGYavido yaGYakShapitakalmaShaaH .. 4\-30.. apare niyata\-aahaaraaH praaNaan.h praaNeShu juhvati . sarve api ete yaGYavidaH yaGYa\-kShapita\-kalmaShaaH .. 4\-30.. apare niyata\-aahaaraaH praaNaan.h praaNeShu juhvati . ete sarve api yaGYavidaH yaGYa\-kShapita\-kalmaShaaH ##(##santi##)## . yaGYashiShTaamR^itabhujo yaanti brahma sanaatanam.h . naayaM loko.astyayaGYasya kuto.anyaH kurusattama .. 4\-31.. yaGYa\-shiShTa\-amR^ita\-bhujaH yaanti brahma sanaatanam.h . naayam.h lokaH asti ayaGYasya kutaH anyaH kurusattama .. 4\-31.. he kurusattama##!## yaGYa\-shiShTa\-amR^ita\-bhujaH sanaatanam.h brahma yaanti . ayaGYasya ayam.h lokaH na asti\, kutaH anyaH ##?## evaM bahuvidhaa yaGYaa vitataa brahmaNo mukhe . karmajaanviddhi taansarvaanevaM GYaatvaa vimokShyase .. 4\-32.. evam.h bahuvidhaaH yaGYaaH vitataaH brahmaNaH mukhe . karmajaan.h viddhi taan.h sarvaan.h evam.h GYaatvaa vimokShyase .. 4\-32.. evam.h bahuvidhaaH yaGYaaH brahmaNaH mukhe vitataaH ##(##santi, tvaM##)## taan.h sarvaan.h karmajaan.h viddhi . evam.h GYaatvaa ##(##tvaM##)## vimokShyase . shreyaandravyamayaadyaGYaajGYaanayaGYaH parantapa . sarva.n karmaakhilaM paartha GYaane parisamaapyate .. 4\-33.. shreyaan.h dravyamayaat.h yaGYaat.h GYaana\-yaGYaH parantapa . sarvam.h karma\-akhilam.h paartha GYaane parisamaapyate .. 4\-33.. he parantapa##!## dravyamayaat.h yaGYaat.h GYaana\-yaGYaH shreyaan.h . he paartha##!## sarvam.h akhilam.h karma GYaane parisamaapyate . tadviddhi praNipaatena pariprashnena sevayaa . upadekShyanti te GYaanaM GYaaninastattvadarshinaH .. 4\-34.. tat.h viddhi praNipaatena pariprashnena sevayaa . upadekShyanti te GYaanam.h GYaaninaH tattva\-darshinaH .. 4\-34.. praNipaatena pariprashnena sevayaa tattva\-darshinaH GYaaninaH GYaanam.h te upadekShyanti tat.h ##(##tvaM##)## viddhi . yajGYaatvaa na punarmohamevaM yaasyasi paaNDava . yena bhuutaanyasheShaaNa drakShyasyaatmanyatho mayi .. 4\-35.. yat.h GYaatvaa na punaH moham.h evam.h yaasyasi paaNDava . yena bhuutaani asheShaaNi drakShyasi aatmani atho mayi .. 4\-35.. he paaNDava##!## yat.h GYaatvaa ##(##tvaM##)## punaH evam.h moham.h na yaasyasi\, yena bhuutaani asheSheNa aatmani atho mayi drakShyasi . api chedasi paapebhyaH sarvebhyaH paapakR^ittamaH . sarva.n GYaanaplavenaiva vR^ijinaM santariShyasi .. 4\-36.. api chet.h asi paapebhyaH sarvebhyaH paapa\-kR^ittamaH . sarvam.h GYaana\-plavena eva vR^ijinam.h santariShyasi .. 4\-36.. ##(##tvaM##)## sarvebhyaH paapebhyaH api paapa\-kR^ittamaH asi chet.h sarvam.h vR^ijinam.h GYaana\-plavena eva santariShyasi . yathaidhaa.nsi samiddho.agnirbhasmasaatkurute.arjuna . GYaanaagniH sarvakarmaaNi bhasmasaatkurute tathaa .. 4\-37.. yathaa edhaa.nsi samiddhaH agniH bhasmasaat.h kurute arjuna . GYaana\-agniH sarva\-karmaaNi bhasmasaat.h kurute tathaa .. 4\-37.. he arjuna##!## yathaa samiddhaH agniH edhaa.nsi bhasmasaat.h kurute\, tathaa GYaana\-agniH sarva\-karmaaNi bhasmasaat.h kurute . na hi GYaanena sadR^ishaM pavitramiha vidyate . tatsvayaM yogasa.nsiddhaH kaalenaatmani vindati .. 4\-38.. na hi GYaanena sadR^isham.h pavitram.h iha vidyate . tat.h svayaM yoga\-sa.nsiddhaH kaalena aatmani vindati .. 4\-38.. hi iha GYaanena sadR^isham.h pavitram.h na vidyate . tat.h ##(##j~naanaM##)## svayaM yoga\-sa.nsiddhaH kaalena aatmani vindati . shraddhaavaa.Nllabhate GYaanaM tatparaH sa.nyatendriyaH . GYaanaM labdhvaa paraaM shaantimachireNaadhigachchhati .. 4\-39.. shraddhaavaan.h labhate GYaanam.h tatparaH sa.nyata\-indriyaH . GYaanam.h labdhvaa paraam.h shaantim.h achireNaadhigachchhati .. 4\-39.. shraddhaavaan.h\, tatparaH\, sa.nyata\-indriyaH GYaanam.h labhate . GYaanam.h labdhvaa achireNa paraam.h shaantim.h adhigachchhati . aGYashchaashraddadhaanashcha sa.nshayaatmaa vinashyati . naayaM loko.asti na paro na sukhaM sa.nshayaatmanaH .. 4\-40.. aGYaH cha ashraddadhaanaH cha sa.nshaya\-aatmaa vinashyati . na ayaM lokaH asti na paraH na sukhaM sa.nshayaatmanaH .. 4\-40.. aGYaH cha ashraddadhaanaH cha sa.nshaya\-aatmaa vinashyati . sa.nshayaatmanaH ayaM lokaH na asti\, na paraH ##(##lokaH##)##\, na ##(##cha##)## sukhaM ##(##asti##)##. yogasa.nnyastakarmaaNaM GYaanasa~nchhinnasa.nshayam.h . aatmavantaM na karmaaNi nibadhnanti dhana~njaya .. 4\-41.. yoga\-sa.nnyastakarmaaNaM GYaanasa~nchhinnasa.nshayam.h . aatmavantaM na karmaaNi nibadhnanti dhana~njaya .. 4\-41.. he dhana~njaya##!## yoga\-sa.nnyastakarmaaNaM GYaanasa~nchhinnasa.nshayam.h aatmavantaM karmaaNi na nibadhnanti . tasmaadaGYaanasambhuutaM hR^itstha.n GYaanaasinaatmanaH . chhittvainaM sa.nshayaM yogamaatiShThottiShTha bhaarata .. 4\-42.. tasmaat.h aGYaana\-sambhuutam.h hR^itstham.h GYaana\-asinaa\-aatmanaH . chhittvaa enam.h sa.nshayam.h yogam.h aatiShTha uttiShTha bhaarata .. 4\-42.. he bhaarata##!##tasmaat.h aGYaana\-sambhuutam.h hR^itstham.h aatmanaH enam.h sa.nshayam.h GYaana\-asinaa chhittvaa yogam.h aatiShTha\, ##(##yuddhaaya cha##)## uttiShTha . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade GYaanakarmasa.nnyaasayogo naama chaturtho.adhyaayaH .. 4.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaam.h yoga\-shaastre shriikR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade GYaana\-karma\-sa.nnyaasa\-yogaH naama chaturthaH adhyaayaH .. 4.. \medskip\hrule\medskip atha pa~nchamo.adhyaayaH . sa.nnyaasayogaH . atha pa~nchamaH adhyaayaH . sa.nnyaasa\-yogaH . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . sa.nnyaasaM karmaNaa.n kR^iShNa punaryoga.n cha sha.nsasi . yachchhreya etayorekaM tanme bruuhi sunishchitam.h .. 5\-1.. sa.nnyaasam.h karmaNaam.h kR^iShNa punaH yogam.h cha sha.nsasi . yat.h shreyaH etayoH ekam.h tat.h me bruuhi sunishchitam.h .. 5\-1.. he kR^iShNa! karmaNaam.h sa.nnyaasam.h\, punaH yogam.h cha sha.nsasi\; etayoH yat.h ekam.h shreyaH tat.h me sunishchitam.h bruuhi . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . sa.nnyaasaH karmayogashcha niHshreyasakaraavubhau . tayostu karmasa.nnyaasaatkarmayogo vishiShyate .. 5\-2.. sa.nnyaasaH karma\-yogaH cha niHshreyasakarau ubhau . tayoH tu karma\-sa.nnyaasaat.h karma\-yogaH vishiShyate .. 5\-2.. sa.nnyaasaH karma\-yogaH cha ubhau niHshreyasakarau\; tayoH tu karma\-sa.nnyaasaat.h karma\-yogaH vishiShyate . GYeyaH sa nityasa.nnyaasii yo na dveShTi na kaaN^kShati . nirdvandvo hi mahaabaaho sukhaM bandhaatpramuchyate .. 5\-3.. GYeyaH saH nitya\-sa.nnyaasii yaH na dveShTi na kaaN^kShati . nirdvandvaH hi mahaabaaho sukham.h bandhaat.h pramuchyate .. 5\-3.. yaH na dveShTi\, na ##(##cha##)## kaaN^kShati\, saH nitya\-sa.nnyaasii GYeyaH\; mahaabaaho##!## hi nirdvandvaH bandhaat.h sukham.h pramuchyate . saaN^khyayogau pR^ithagbaalaaH pravadanti na paNDitaaH . ekamapyaasthitaH samyagubhayorvindate phalam.h .. 5\-4.. saaN^khya\-yogau pR^ithak.h baalaaH pravadanti na paNDitaaH . ekam.h api aasthitaH samyak.h ubhayoH vindate phalam.h .. 5\-4.. saaN^khya\-yogau pR^ithak.h ##(##iti##)## baalaaH pravadanti\, na paNDitaaH . ekam.h api samyak.h aasthitaH ##(##puruShaH##)## ubhayoH phalam.h vindate . yatsaaN^khyaiH praapyate sthaanaM tadyogairapi gamyate . ekaM saaN^khya.n cha yoga.n cha yaH pashyati sa pashyati .. 5\-5.. yat.h saaN^khyaiH praapyate sthaanam.h tat.h yogaiH api gamyate . ekam.h saaN^khyam.h cha yogam.h cha yaH pashyati sa pashyati .. 5\-5.. yat.h sthaanam.h saaN^khyaiH praapyate\, tat.h yogaiH api gamyate\; yaH saaN^khyam.h cha yogam.h cha ekam.h pashyati\, sa ##(##eva##)## pashyati . sa.nnyaasastu mahaabaaho duHkhamaaptumayogataH . yogayukto munirbrahma nachireNaadhigachchhati .. 5\-6.. sa.nnyaasaH tu mahaabaaho duHkham.h aaptum.h ayogataH . yoga\-yuktaH muniH brahma nachireNa adhigachchhati .. 5\-6.. he mahaabaaho##!## ayogataH sa.nnyaasaH tu duHkham.h aaptum.h\, yoga\-yuktaH muniH na chireNa brahma adhigachchhati . yogayukto vishuddhaatmaa vijitaatmaa jitendriyaH . sarvabhuutaatmabhuutaatmaa kurvannapi na lipyate .. 5\-7.. yoga\-yuktaH vishuddha\-aatmaa vijita\-aatmaa jita\-indriyaH . sarva\-bhuuta\-aatma\-bhuuta\-aatmaa kurvan.h api na lipyate .. 5\-7.. yoga\-yuktaH\, vishuddha\-aatmaa\, vijita\-aatmaa\, jita\-indriyaH\, sarva\-bhuuta\-aatma\-bhuuta\-aatmaa\, kurvan.h api na lipyate . naiva ki~nchitkaromiiti yukto manyeta tattvavit.h . pashyaJNshRRiNvanspR^ishaJNjighrannashnangachchhansvapa~nshvasan.h .. 5\-8.. pralapanvisR^ijangR^ihNannunmiShannimiShannapi . indriyaaNiindriyaartheShu vartanta iti dhaarayan.h .. 5\-9.. na eva ki~nchit.h karomi iti yuktaH manyeta tattvavit.h . pashyan.h shRRiNvan.h spR^ishan.h jighran.h ashnan.h gachchhan.h svapa~n.h shvasan.h .. 5\-8.. pralapan.h visR^ijan.h gR^ihNan.h unmiShan.h nimiShan.h api . indriyaaNi indriya\-artheShu vartante iti dhaarayan.h .. 5\-9.. yuktaH tattvavit.h pashyan.h\, shRRiNvan.h\, spR^ishan.h\, jighran.h\, ashnan.h\, gachchhan.h\, svapan.h\, shvasan.h\, pralapan.h\, visR^ijan.h\, gR^ihNan.h\, unmiShan.h nimiShan.h api\, indriyaaNi indriya\-artheShu vartante iti dhaarayan.h ki~nchit.h na eva karomi iti manyeta . brahmaNyaadhaaya karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa karoti yaH . lipyate na sa paapena padmapatramivaambhasaa .. 5\-10.. brahmaNi aadhaaya karmaaNi saN^gam.h tyaktvaa karoti yaH . lipyate na saH paapena padma\-patram.h iva ambhasaa .. 5\-10.. yaH saN^gam.h tyaktvaa karmaaNi\, brahmaNi aadhaaya karoti\, saH padma\-patram.h ambhasaa iva\, paapena na lipyate . kaayena manasaa bud.hdhyaa kevalairindriyairapi . yoginaH karma kurvanti saN^ga.n tyaktvaatmashuddhaye .. 5\-11.. kaayena manasaa bud.hdhyaa kevalaiH indriyaiH api . yoginaH karma kurvanti saN^gam.h tyaktvaa aatma\-shuddhaye .. 5\-11.. yoginaH aatma\-shuddhaye kaayena\, manasaa\, bud.hdhyaa\, kevalaiH indriyaiH api saN^gam.h tyaktvaa karma kurvanti . yuktaH karmaphalaM tyaktvaa shaantimaapnoti naiShThikiim.h . ayuktaH kaamakaareNa phale sakto nibadhyate .. 5\-12.. yuktaH karma\-phalaM tyaktvaa shaantim.h aapnoti naiShThikiim.h . ayuktaH kaamakaareNa phale saktaH nibadhyate .. 5\-12.. yuktaH karma\-phalaM tyaktvaa naiShThikiim.h shaantim.h aapnoti . ayuktaH kaamakaareNa phale saktaH nibadhyate . sarvakarmaaNi manasaa sa.nnyasyaaste sukhaM vashii . navadvaare pure dehii naiva kurvanna kaarayan.h .. 5\-13.. sarva\-karmaaNi manasaa sa.nnyasya aaste sukham.h vashii . nava\-dvaare pure dehii na eva kurvan.h na kaarayan.h .. 5\-13.. vashii dehii sarva\-karmaaNi manasaa sa.nnyasya\, nava\-dvaare pure\, na eva kurvan.h\, na kaarayan.h sukham.h aaste . na kartR^itva.n na karmaaNi lokasya sR^ijati prabhuH . na karmaphalasa.nyogaM svabhaavastu pravartate.. 5\-14.. na kartR^itvam.h na karmaaNi lokasya sR^ijati prabhuH . na karma\-phala\-sa.nyogam.h svabhaavaH tu pravartate .. 5\-14.. prabhuH lokasya na kartR^itvam.h\, na karmaaNi\, na karma\-phala\-sa.nyogam sR^ijati . svabhaavaH tu pravartate . naadatte kasyachitpaapaM na chaiva sukR^itaM vibhuH . aGYaanenaavR^itaM GYaanaM tena muhyanti jantavaH .. 5\-15.. na aadatte kasyachit.h paapaM na cha eva sukR^itaM vibhuH . aGYaanena aavR^itam.h GYaanam.h tena muhyanti jantavaH .. 5\-15.. vibhuH na kasyachit.h paapaM\, na cha eva sukR^itaM aadatte . aGYaanena GYaanam.h aavR^itam.h\, tena jantavaH muhyanti . GYaanena tu tadaGYaanaM yeShaa.n naashitamaatmanaH . teShaamaadityavajGYaanaM prakaashayati tatparam.h .. 5\-16.. GYaanena tu tat.h aGYaanam.h yeShaam.h naashitam.h aatmanaH . teShaam.h aadityavat.h GYaanam.h prakaashayati tat.h param.h .. 5\-16.. yeShaam.h tu tat.h aGYaanam.h aatmanaH GYaanena naashitam.h\, teShaam.h GYaanam.h aadityavat.h tat.h param.h prakaashayati . tad.hbuddhayastadaatmaanastanniShThaastatparaayaNaaH . gachchhantyapunaraavR^itti.n GYaananirdhuutakalmaShaaH .. 5\-17.. tat.h buddhayaH tat.h aatmaanaH tat.h niShThaaH tat.h paraayaNaaH . gachchhanti apunaraavR^ittim.h GYaana\-nirdhuuta\-kalmaShaaH .. 5\-17.. tat.h buddhayaH\, tat.h aatmaanaH\, tat.h niShThaaH\, tat.h paraayaNaaH\, GYaana\-nirdhuuta\-kalmaShaaH apunaraavR^ittim.h gachchhanti . vidyaavinayasampanne braahmaNe gavi hastini . shuni chaiva shvapaake cha paNDitaaH samadarshinaH .. 5\-18.. vidyaa\-vinaya\-sampanne braahmaNe gavi hastini . shuni cha eva shvapaake cha paNDitaaH sama\-darshinaH .. 5\-18.. paNDitaaH vidyaa\-vinaya\-sampanne braahmaNe\, gavi\, hastini\, shuni\, cha shvapaake cha eva sama\-darshinaH ##(##santi##)## . ihaiva tairjitaH sargo yeShaa.n saamye sthitaM manaH . nirdoShaM hi samaM brahma tasmaad.h brahmaNi te sthitaaH .. 5\-19.. iha eva taiH jitaH sargaH yeShaam.h saamye sthitam.h manaH . nirdoSham.h hi samam.h brahma tasmaat.h brahmaNi te sthitaaH .. 5\-19.. yeShaam.h manaH saamye sthitam.h\, taiH iha eva sargaH jitaH\, brahma hi samam.h nirdoSham.h\, tasmaat.h te brahmaNi sthitaaH . na prahR^iShyetpriyaM praapya nodvijetpraapya chaapriyam.h . sthirabuddhirasammuuDho brahmavid.h brahmaNi sthitaH .. 5\-20.. na prahR^iShyet.h priyam.h praapya na udvijet.h praapya cha apriyam.h . sthira\-buddhiH asammuuDhaH brahmavit.h brahmaNi sthitaH .. 5\-20.. priyam.h praapya na prahR^iShyet.h\, apriyam.h praapya cha na udvijet.h\, ##(##evaM##)## sthira\-buddhiH\, asammuuDhaH\, brahmavit.h brahmaNi sthitaH . baahyasparsheShvasaktaatmaa vindatyaatmani yatsukham.h . sa brahmayogayuktaatmaa sukhamakShayamashnute .. 5\-21.. baahya\-sparsheShu asakta\-aatmaa vindati aatmani yat.h sukham.h . saH brahma\-yoga\-yuktaatmaa sukham.h akShayam.h ashnute .. 5\-21.. baahya\-sparsheShu asakta\-aatmaa\, aatmani yat.h sukham.h vindati\, saH brahma\-yoga\-yuktaatmaa akShayam.h sukham.h ashnute . ye hi sa.nsparshajaa bhogaa duHkhayonaya eva te . aadyantavantaH kaunteya na teShu ramate budhaH .. 5\-22.. ye hi sa.nsparshajaaH bhogaaH duHkha\-yonayaH eva te . aadi antavantaH kaunteya na teShu ramate budhaH .. 5\-22.. he kaunteya##!## ye hi sa.nsparshajaaH bhogaaH te duHkha\-yonayaH aadi antavantaH eva\, teShu budhaH na ramate . shaknotiihaiva yaH soDhuM praak{}shariiravimokShaNaat.h . kaamakrodhodbhavaM vegaM sa yuktaH sa sukhii naraH .. 5\-23.. shaknoti iha eva yaH soDhum.h praak.h shariira\-vimokShaNaat.h . kaama\-krodha\-udbhavam.h vegam.h saH yuktaH saH sukhii naraH .. 5\-23.. iha eva shariira\-vimokShaNaat.h praak.h\, yaH kaama\-krodha\-udbhavam.h vegam.h soDhum.h shaknoti\, saH naraH yuktaH\, saH sukhii ##(##bhavati##)## . yo.antaHsukho.antaraaraamastathaantarjyotireva yaH . sa yogii brahmanirvaaNaM brahmabhuuto.adhigachchhati .. 5\-24.. yaH antaH\-sukhaH antara\-aaraamaH tathaa antar\-jyotiH eva yaH . saH yogii brahma\-nirvaaNam.h brahma\-bhuutaH adhigachchhati .. 5\-24.. yaH antaH\-sukhaH\, antara\-aaraamaH\, tathaa yaH antar\-jyotiH eva\, saH yogii brahma\-bhuutaH brahma\-nirvaaNam.h adhigachchhati . labhante brahmanirvaaNamR^iShayaH kShiiNakalmaShaaH . chhinnadvaidhaa yataatmaanaH sarvabhuutahite rataaH .. 5\-25.. labhante brahma\-nirvaaNam.h R^iShayaH kShiiNa\-kalmaShaaH . chhinna\-dvaidhaaH yata\-aatmaanaH sarva\-bhuutahite rataaH .. 5\-25.. kShiiNa\-kalmaShaaH\, chhinna\-dvaidhaaH\, yata\-aatmaanaH\, sarva\-bhuutahite rataaH R^iShayaH brahma\-nirvaaNam.h labhante . kaamakrodhaviyuktaanaa.n yatiinaa.n yatachetasaam.h . abhito brahmanirvaaNaM vartate viditaatmanaam.h .. 5\-26.. kaama\-krodha\-viyuktaanaam.h yatiinaam.h yata\-chetasaam.h . abhitaH brahma\-nirvaaNaM vartate vidita\-aatmanaam.h .. 5\-26.. kaama\- krodha\-viyuktaanaam.h yata\-chetasaam.h vidita\-aatmanaam.h yatiinaam.h abhitaH brahma\-nirvaaNaM vartate . sparshaankR^itvaa bahirbaahyaa.nshchakShushchaivaantare bhruvoH . praaNaapaanau samau kR^itvaa naasaabhyantarachaariNau .. 5\-27.. yatendriyamanobuddhirmunirmokShaparaayaNaH . vigatechchhaabhayakrodho yaH sadaa mukta eva saH .. 5\-28.. sparshaan.h kR^itvaa bahiH baahyaan.h chakShuH cha eva antare bhruvoH . praaNa\-apaanau samau kR^itvaa naasa\-abhyantara\-chaariNau .. 5\-27.. yata\-indriya\-manaH buddhiH muniH mokSha\-paraayaNaH . vigata\-ichchhaa\-bhaya\-krodhaH yaH sadaa muktaH eva saH .. 5\-28.. yaH muniH baahyaan.h sparshaan.h bahiH kR^itvaa\, chakShuH cha eva bhruvoH antare kR^itvaa\, praaNa\-apaanau naasa\-abhyantara\-chaariNau samau ##(## kR^itvaa##)##\, yata\-indriya\-manaH buddhiH\, vigata\-ichchhaa\-bhaya\-krodhaH\, mokSha\-paraayaNaH ##(##syaat.h##)## saH sadaa muktaH eva . bhoktaaraM yaGYatapasaa.n sarvalokamaheshvaram.h . suhR^idaM sarvabhuutaanaa.n GYaatvaa maa.n shaantimR^ichchhati .. 5\-29.. bhoktaaram.h yaGYa\-tapasaam.h sarva\-loka\-maheshvaram.h . suhR^idam.h sarva\-bhuutaanaam.h GYaatvaa maa.m.h shaantim.h R^ichchhati .. 5\-29.. yaGYa\-tapasaam.h bhoktaaram.h sarva\-bhuutaanaam.h suhR^idam.h sarva\-loka\-maheshvaram.h maam.h GYaatvaa shaantim.h R^ichchhati . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade sa.nnyaasayogo naama pa~nchamo.adhyaayaH .. 5.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaam.h yoga\-shaastre shriikR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade sa.nnyaasa\-yogaH naama pa~nchamaH adhyaayaH .. 5.. \medskip\hrule\medskip atha ShaShTho.adhyaayaH . aatmasa.nyamayogaH . atha ShaShThaH adhyaayaH . aatma\-sa.nyama\-yogaH . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . anaashritaH karmaphalaM kaarya.n karma karoti yaH . sa sa.nnyaasii cha yogii cha na niragnirna chaakriyaH .. 6\-1.. anaashritaH karma\-phalam.h kaaryam.h karma karoti yaH . saH sa.nnyaasii cha yogii cha na niragniH na cha akriyaH .. 6\-1.. yaH karma\-phalam.h anaashritaH kaaryam.h karma karoti\, saH sa.nnyaasii cha yogii cha\, niragniH na akriyaH cha na . yaM sa.nnyaasamiti praahuryogaM taM viddhi paaNDava . na hyasa.nnyastasaN^kalpo yogii bhavati kashchana .. 6\-2.. yam.h sa.nnyaasam.h iti praahuH yogam.h tam.h viddhi paaNDava . na hi asa.nnyasta\-saN^kalpaH yogii bhavati kashchana .. 6\-2.. he paaNDava##!## yam.h sa.nnyaasam.h iti praahuH tam.h yogam.h viddhi\, kashchana asa.nnyasta\-saN^kalpaH yogii na bhavati hi . aarurukShormuneryogaM karma kaaraNamuchyate . yogaaruuDhasya tasyaiva shamaH kaaraNamuchyate .. 6\-3.. aarurukShoH muneH yogam.h karma kaaraNam.h uchyate . yoga\-aaruuDhasya tasya eva shamaH kaaraNam.h uchyate .. 6\-3.. yogam.h aarurukShoH muneH karma kaaraNam.h uchyate\, yoga\-aaruuDhasya tasya eva shamaH kaaraNam.h uchyate . yadaa hi nendriyaartheShu na karmasvanuShajjate . sarvasaN^kalpasa.nnyaasii yogaaruuDhastadochyate .. 6\-4.. yadaa hi na indriya\-artheShu na karmasu anuShajjate . sarva\-saN^kalpa\-sa.nnyaasii yoga\-aaruuDhaH tadaa uchyate .. 6\-4.. yadaa hi na indriya\-artheShu na karmasu anuShajjate\, tadaa sarva\-saN^kalpa\-sa.nnyaasii yoga\-aaruuDhaH uchyate . uddharedaatmanaatmaanaM naatmaanamavasaadayet.h . aatmaiva hyaatmano bandhuraatmaiva ripuraatmanaH .. 6\-5.. uddharet.h aatmanaa aatmaanam.h na aatmaanam.h avasaadayet.h . aatmaa eva hi aatmanaH bandhuH aatmaa eva ripuH aatmanaH .. 6\-5.. aatmanaa aatmaanam.h uddharet.h\, aatmaanam.h na avasaadayet.h . aatmaa eva hi aatmanaH bandhuH\, aatmaa eva aatmanaH ripuH . bandhuraatmaatmanastasya yenaatmaivaatmanaa jitaH . anaatmanastu shatrutve vartetaatmaiva shatruvat.h .. 6\-6.. bandhuH aatmaa aatmanaH tasya yena aatmaa eva aatmanaa jitaH . anaatmanaH tu shatrutve varteta aatmaa eva shatruvat.h .. 6\-6.. yena aatmanaa eva aatmaa jitaH\, tasya aatmanaH bandhuH aatmaa\, anaatmanaH tu shatrutve aatmaa eva shatruvat.h varteta . jitaatmanaH prashaantasya paramaatmaa samaahitaH . shiitoShNasukhaduHkheShu tathaa maanaapamaanayoH .. 6\-7.. jita\-aatmanaH prashaantasya paramaatmaa samaahitaH . shiita\-uShNa\-sukha\-duHkheShu tathaa maana\-apamaanayoH .. 6\-7.. jita\-aatmanaH prashaantasya parama\-aatmaa shiita\-uShNa\-sukha\-duHkheShu tathaa maana\-apamaanayoH samaahitaH ##(##bhavati##)##. GYaanaviGYaanatR^iptaatmaa kuuTastho vijitendriyaH . yukta ityuchyate yogii samaloShTaashmakaa~nchanaH .. 6\-8.. GYaana\-viGYaana\-tR^ipta\-aatmaa kuuTasthaH vijita\-indriyaH . yuktaH iti uchyate yogii sama\-loShTa\-ashma\-kaa~nchanaH .. 6\-8.. GYaana\-viGYaana\-tR^ipta\-aatmaa kuuTasthaH vijita\-indriyaH sama\-loShTa\-ashma\-kaa~nchanaH yogii yuktaH iti uchyate . suhR^inmitraaryudaasiinamadhyasthadveShyabandhuShu . saadhuShvapi cha paapeShu samabuddhirvishiShyate .. 6\-9.. suhR^it.h mitra\-ari\-udaasiina\-madhyastha\-dveShya\-bandhuShu . saadhuShu api cha paapeShu sama\-buddhiH vishiShyate .. 6\-9.. suhR^it.h mitra\-ari\-udaasiina\-madhyastha\-dveShya\-bandhuShu saadhuShu api cha paapeShu sama\-buddhiH vishiShyate . yogii yuJNjiita satatamaatmaanaM rahasi sthitaH . ekaakii yatachittaatmaa niraashiiraparigrahaH .. 6\-10.. yogii yuJNjiita satatam.h aatmaanam.h rahasi sthitaH . ekaakii yata\-chitta\-aatmaa niraashiiH aparigrahaH .. 6\-10.. yogii rahasi sthitaH ekaakii\, yata\-chitta\-aatmaa\, niraashiiH\, aparigrahaH ##(##cha san.h##)## satatam.h aatmaanam.h yuJNjiita . shuchau deshe pratiShThaapya sthiramaasanamaatmanaH . naatyuchchhritaM naatiniicha.n chailaajinakushottaram.h .. 6\-11.. tatraikaagraM manaH kR^itvaa yatachittendriyakriyaH . upavishyaasane yuJNjyaadyogamaatmavishuddhaye .. 6\-12.. shuchau deshe pratiShThaapya sthiram.h aasanam.h aatmanaH . na ati\-uchchhritam.h na ati\-niicham.h chaila\-ajina\-kusha\-uttaram.h .. 6\-11.. tatra ekaagram.h manaH kR^itvaa yata\-chitta\-indriya\-kriyaH . upavishya aasane yuJNjyaat.h yogam.h aatma\-vishuddhaye .. 6\-12.. shuchau deshe\, na ati\-uchchhritam.h\, na ati\-niicham.h\, chaila\-ajina\-kusha\-uttaram.h\, aatmanaH sthiram.h aasanam.h pratiShThaapya tatra aasane upavishya manaH ekaagram.h kR^itvaa\, yata\-chitta\-indriya\-kriyaH ##(##san.h##)## aatma\-vishuddhaye yogam.h yuJNjyaat.h . samaM kaayashirogriivaM dhaarayannachalaM sthiraH . samprekShya naasikaagraM svaM dishashchaanavalokayan.h .. 6\-13.. prashaantaatmaa vigatabhiirbrahmachaarivrate sthitaH . manaH sa.nyamya machchitto yukta aasiita matparaH .. 6\-14.. samam.h kaaya\-shiraH\-griivam.h dhaarayan.h achalam.h sthiraH . samprekShya naasika\-agraM svam.h dishaH cha anavalokayan.h .. 6\-13.. prashaanta\-aatmaa vigata\-bhiiH brahmachaari\-vrate sthitaH . manaH sa.nyamya mat.h\-chittaH yuktaH aasiita mat.h\-paraH .. 6\-14.. sthiraH ##(##bhuutvaa##)## kaaya\-shiraH\-griivam.h achalam.h samam.h dhaarayan.h svam.h naasika\-agraM samprekShya\, cha dishaH anavalokayan.h prashaanta\-aatmaa vigata\-bhiiH brahmachaari\-vrate sthitaH\, manaH sa.nyamya\, mat.h\-chittaH mat.h\-paraH yuktaH aasiita . yuJNjannevaM sadaatmaanaM yogii niyatamaanasaH . shaanti.n nirvaaNaparamaaM matsa.nsthaamadhigachchhati .. 6\-15.. yuJNjan.h evaM sadaa aatmaanam.h yogii niyata\-maanasaH . shaantim.h nirvaaNa\-paramaam.h mat.h\-sa.nsthaam.h adhigachchhati .. 6\-15.. evaM sadaa aatmaanam.h yuJNjan.h\, niyata\-maanasaH yogii nirvaaNa\-paramaam.h mat.h\-sa.nsthaam.h shaantim.h adhigachchhati . naatyashnatastu yogo.asti na chaikaantamanashnataH . na chaatisvapnashiilasya jaagrato naiva chaarjuna .. 6\-16.. na ati ashnataH tu yogaH asti na cha ekaantam.h anashnataH . na cha ati\-svapna\-shiilasya jaagrataH na eva cha arjuna .. 6\-16.. he arjuna##!## ati ashnataH tu na yogaH asti\, ekaantam.h anashnataH cha na\, ati\-svapna\-shiilasya cha na\, jaagrataH cha na eva . yuktaahaaravihaarasya yuktacheShTasya karmasu . yuktasvapnaavabodhasya yogo bhavati duHkhahaa .. 6\-17.. yukta\-aahaara\-vihaarasya yukta\-cheShTasya karmasu . yukta\-svapna\-avabodhasya yogaH bhavati duHkhahaa .. 6\-17.. yukta\-aahaara\-vihaarasya\, karmasu yukta\-cheShTasya\, yukta\-svapna\-avabodhasya yogaH duHkhahaa bhavati . yadaa viniyata.n chittamaatmanyevaavatiShThate . niHspR^ihaH sarvakaamebhyo yukta ityuchyate tadaa .. 6\-18.. yadaa viniyatam.h chittam.h aatmani eva avatiShThate . niHspR^ihaH sarva\-kaamebhyaH yuktaH iti uchyate tadaa .. 6\-18.. yadaa viniyatam.h chittam.h aatmani eva avatiShThate\, sarva\-kaamebhyaH niHspR^ihaH tadaa yuktaH iti uchyate . yathaa diipo nivaatastho neN^gate sopamaa smR^itaa . yogino yatachittasya yuJNjato yogamaatmanaH .. 6\-19.. yathaa diipaH nivaatasthaH neN^gate sopamaa smR^itaa . yoginaH yata\-chittasya yuJNjataH yogam.h aatmanaH .. 6\-19.. yathaa nivaatasthaH diipaH na iN^gate saa upamaa\, aatmanaH yogam.h yuJNjataH yata\-chittasya yoginaH\, smR^itaa . yatroparamate chittaM niruddhaM yogasevayaa . yatra chaivaatmanaatmaanaM pashyannaatmani tuShyati .. 6\-20.. sukhamaatyantikaM yattad.h buddhigraahyamatiindriyam.h . vetti yatra na chaivaayaM sthitashchalati tattvataH .. 6\-21.. yaM labdhvaa chaaparaM laabhaM manyate naadhikaM tataH . yasminsthito na duHkhena guruNaapi vichaalyate .. 6\-22.. taM vidyaad.h duHkhasa.nyogaviyogaM yogasa.nGYitam.h . sa nishchayena yoktavyo yogo.anirviNNachetasaa .. 6\-23.. yatra uparamate chittam.h niruddham.h yoga\-sevayaa . yatra cha eva aatmanaa aatmaanam.h pashyan.h aatmani tuShyati .. 6\-20.. sukham.h aatyantikam.h yat.h tat.h buddhi\-graahyam.h\-atiindriyam.h . vetti yatra na cha eva ayam.h sthitaH chalati tattvataH .. 6\-21.. yam.h labdhvaa cha aparam.h laabham.h manyate na adhikam.h tataH . yasmin.h sthitaH na duHkhena guruNaa api vichaalyate .. 6\-22.. tam.h vidyaat.h duHkha\-sa.nyoga\-viyogam.h yoga\-sa.nGYitam.h . saH nishchayena yoktavyaH yogaH anirviNNa\-chetasaa .. 6\-23.. yoga\-sevayaa niruddham.h chittam.h yatra uparamate\, cha eva yatra aatmanaa aatmaanam.h pashyan.h aatmani tuShyati\, yatra yat.h tat.h buddhi\-graahyam.h\-atiindriyam.h aatyantikam.h sukham.h vetti\, ##(##yatra##)## cha sthitaH ayam.h tattvataH na eva chalati\, yam.h cha labdhvaa\, tataH adhikam.h aparam.h laabham.h na manyate\, yasmin.h sthitaH guruNaa api duHkhena na vichaalyate, tam.h duHkha\-sa.nyoga\-viyogam.h yoga\-sa.nGYitam.h vidyaat.h\, saH yogaH anirviNNa\-chetasaa nishchayena yoktavyaH . saN^kalpaprabhavaankaamaa.nstyaktvaa sarvaanasheShataH . manasaivendriyagraamaM viniyamya samantataH .. 6\-24.. saN^kalpa\-prabhavaan.h kaamaan.h tyaktvaa sarvaan.h asheShataH . manasaa eva indriya\-graamam.h viniyamya samantataH .. 6\-24.. saN^kalpa\-prabhavaan.h sarvaan.h kaamaan.h asheShataH tyaktvaa\, manasaa eva indriya\-graamam.h samantataH viniyamya\, shanaiH shanairuparamed.h bud.hdhyaa dhR^itigR^ihiitayaa . aatmasa.nsthaM manaH kR^itvaa na ki~nchidapi chintayet.h .. 6\-25.. shanaiH shanaiH uparamet.h bud.hdhyaa dhR^iti\-gR^ihiitayaa . aatma\-sa.nstham.h manaH kR^itvaa na ki~nchit.h api chintayet.h .. 6\-25.. dhR^iti\-gR^ihiitayaa bud.hdhyaa shanaiH shanaiH uparamet.h\, manaH aatma\-sa.nstham.h kR^itvaa\, ki~nchit.h api na chintayet.h . yato yato nishcharati manashcha~nchalamasthiram.h . tatastato niyamyaitadaatmanyeva vashaM nayet.h .. 6\-26.. yataH yataH nishcharati manaH cha~nchalam.h asthiram.h . tataH tataH niyamya etat.h aatmani eva vashaM nayet.h .. 6\-26.. cha~nchalam.h asthiram.h manaH yataH yataH nishcharati\, tataH tataH etat.h niyamya aatmani eva vashaM nayet.h . prashaantamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam.h . upaiti shaantarajasaM brahmabhuutamakalmaSham.h .. 6\-27.. prashaanta\-manasam.h hi enam.h yoginam.h sukham.h uttamam.h . upaiti shaanta\-rajasam.h brahma\-bhuutam.h akalmaSham.h .. 6\-27.. prashaanta\-manasam.h shaanta\-rajasam.h akalmaSham.h brahma\-bhuutam.h enam.h yoginam.h hi uttamam.h sukham.h upaiti . yuJNjannevaM sadaatmaanaM yogii vigatakalmaShaH . sukhena brahmasa.nsparshamatyantaM sukhamashnute .. 6\-28.. yuJNjan.h evam.h sadaa aatmaanam.h yogii vigata\-kalmaShaH . sukhena brahma\-sa.nsparsham.h atyantam.h sukham.h ashnute .. 6\-28.. evam.h sadaa aatmaanam.h yuJNjan.h yogii vigata\-kalmaShaH brahma\-sa.nsparsham.h atyantam.h sukham.h sukhena ashnute . sarvabhuutasthamaatmaanaM sarvabhuutaani chaatmani . iikShate yogayuktaatmaa sarvatra samadarshanaH .. 6\-29.. sarva\-bhuutastham.h aatmaanam.h sarva\-bhuutaani cha aatmani . iikShate yoga\-yukta\-aatmaa sarvatra sama\-darshanaH .. 6\-29.. yoga\-yukta\-aatmaa sarvatra sama\-darshanaH\, aatmaanam.h sarva\-bhuutastham.h sarva\-bhuutaani cha aatmani iikShate . yo maaM pashyati sarvatra sarva.n cha mayi pashyati . tasyaahaM na praNashyaami sa cha me na praNashyati .. 6\-30.. yo maam.h pashyati sarvatra sarvam.h cha mayi pashyati . tasya ahaM na praNashyaami saH cha me na praNashyati .. 6\-30.. yaH maam.h sarvatra pashyati\, sarvam.h cha mayi pashyati\, tasya ahaM na praNashyaami\, saH cha me na praNashyati . sarvabhuutasthitaM yo maaM bhajatyekatvamaasthitaH . sarvathaa vartamaano.api sa yogii mayi vartate .. 6\-31.. sarva\-bhuuta\-sthitam.h yaH maam.h bhajati ekatvam.h aasthitaH . sarvathaa vartamaanaH api saH yogii mayi vartate .. 6\-31.. yaH ekatvam.h aasthitaH sarva\-bhuuta\-sthitam.h maam.h bhajati\, saH yogii sarvathaa vartamaanaH api\, mayi vartate . aatmaupamyena sarvatra samaM pashyati yo.arjuna . sukhaM vaa yadi vaa duHkhaM sa yogii paramo mataH .. 6\-32.. aatmaa\-upamyena sarvatra samam.h pashyati yaH arjuna . sukham.h vaa yadi vaa duHkham.h saH yogii paramaH mataH .. 6\-32.. he arjuna##!## yaH aatmaa\-upamyena sarvatra sukham.h vaa yadi vaa duHkham.h samam.h pashyati\, saH yogii paramaH mataH . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . yo.ayaM yogastvayaa proktaH saamyena madhusuudana . etasyaahaM na pashyaami cha~nchalatvaatsthiti.n sthiraam.h .. 6\-33.. yaH ayaM yogaH tvayaa proktaH saamyena madhusuudana . etasya ahaM na pashyaami cha~nchalatvaat.h sthitim.h sthiraam.h .. 6\-33 he madhusuudana##!## yaH ayaM yogaH tvayaa saamyena proktaH\, etasya sthiraam.h sthitim.h cha~nchalatvaat.h ahaM na pashyaami . cha~nchalaM hi manaH kR^iShNa pramaathi balavad.h dR^iDham.h . tasyaahaM nigrahaM manye vaayoriva suduShkaram.h .. 6\-34.. cha~nchalam.h hi manaH kR^iShNa pramaathi balavat.h dR^iDham.h . tasya aham.h nigraham.h manye vaayoH iva suduShkaram.h .. 6\-34.. he kR^iShNa##!## manaH balavat.h dR^iDham.h cha~nchalam.h pramaathi\, aham.h hi tasya nigraham.h vaayoH iva\, suduShkaram.h manye . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . asa.nshayaM mahaabaaho mano durnigraha.n chalam.h . abhyaasena tu kaunteya vairaagyeNa cha gR^ihyate .. 6\-35.. asa.nshayam.h mahaabaaho manaH durnigraham.h chalam.h . abhyaasena tu kaunteya vairaagyeNa cha gR^ihyate .. 6\-35.. he mahaabaaho##!## manaH asa.nshayam.h chalam.h durnigraham.h\, he kaunteya##!## ##(##tat.h##)## tu abhyaasena vairaagyeNa cha gR^ihyate . asa.nyataatmanaa yogo duShpraapa iti me matiH . vashyaatmanaa tu yatataa shakyo.avaaptumupaayataH .. 6\-36.. asa.nyata\-aatmanaa yogaH duShpraapaH iti me matiH . vashya\-aatmanaa tu yatataa shakyaH avaaptum.h upaayataH .. 6\-36.. asa.nyata\-aatmanaa yogaH duShpraapaH\, vashya\-aatmanaa yatataa tu upaayataH avaaptum.h shakyaH\, iti me matiH . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . ayatiH shraddhayopeto yogaachchalitamaanasaH . apraapya yogasa.nsiddhi.n kaa.n gati.n kR^iShNa gachchhati .. 6\-37.. ayatiH shraddhayaa upetaH yogaat.h chalita\-maanasaH . apraapya yoga\-sa.nsiddhim.h kaam.h gatim.h kR^iShNa gachchhati .. 6\-37.. he kR^iShNa##!## shraddhayaa upetaH ayatiH\, yogaat.h chalita\-maanasaH\, yoga\-sa.nsiddhim.h apraapya\, kaam.h gatim.h gachchhati##?## kachchinnobhayavibhraShTashchhinnaabhramiva nashyati . apratiShTho mahaabaaho vimuuDho brahmaNaH pathi .. 6\-38.. kachchit.h na ubhaya\-vibhraShTaH chhinna\-abhram.h iva nashyati . apratiShThaH mahaabaaho vimuuDhaH brahmaNaH pathi .. 6\-38.. he mahaabaaho##!## brahmaNaH pathi apratiShThaH vimuuDhaH ubhaya\-vibhraShTaH chhinna\-abhram.h iva na nashyati kachchit.h##?## etanme sa.nshayaM kR^iShNa chhettumarhasyasheShataH . tvadanyaH sa.nshayasyaasya chhettaa na hyupapadyate .. 6\-39.. etat.h me sa.nshayam.h kR^iShNa chhettum.h arhasi asheShataH . tvat.h anyaH sa.nshayasya asya chhettaa na hi upapadyate .. 6\-39.. he kR^iShNa##!## me etat.h sa.nshayam.h asheShataH chhettum.h arhasi\; hi tvat.h anyaH asya sa.nshayasya chhettaa na upapadyate . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . paartha naiveha naamutra vinaashastasya vidyate . na hi kalyaaNakR^itkashchid.h durgati.n taata gachchhati .. 6\-40.. paartha na eva iha na amutra vinaashaH tasya vidyate . na hi kalyaaNa\-kR^it.h kashchit.h durgatim.h taata gachchhati .. 6\-40.. he paartha##!## na iha na eva ##(##cha##)## amutra tasya vinaashaH vidyate . he taata##!## hi kashchit.h kalyaaNa\-kR^it.h durgatim.h na gachchhati . praapya puNyakR^itaa.n lokaanuShitvaa shaashvatiiH samaaH . shuchiinaa.n shriimataa.n gehe yogabhraShTo.abhijaayate .. 6\-41.. praapya puNya\-kR^itaam.h lokaan.h uShitvaa shaashvatiiH samaaH . shuchiinaam.h shriimataam.h gehe yoga\-bhraShTaH abhijaayate .. 6\-41.. yoga\-bhraShTaH puNya\-kR^itaam.h lokaan.h praapya\, ##(##tatra##)## shaashvatiiH samaaH uShitvaa\, shuchiinaam.h shriimataam.h gehe abhijaayate . athavaa yoginaameva kule bhavati dhiimataam.h . etaddhi durlabhataraM loke janma yadiidR^isham.h .. 6\-42.. athavaa yoginaam.h eva kule bhavati dhiimataam.h . etat.h hi durlabhataraM loke janma yat.h iidR^isham.h .. 6\-42.. athavaa dhiimataam.h yoginaam.h eva kule bhavati\, yat.h etat.h iidR^isham.h janma loke durlabhataraM hi . tatra taM buddhisa.nyogaM labhate paurvadehikam.h . yatate cha tato bhuuyaH sa.nsiddhau kurunandana .. 6\-43.. tatra tam.h buddhi\-sa.nyogam.h labhate paurva\-dehikam.h . yatate cha tataH bhuuyaH sa.nsiddhau kurunandana .. 6\-43.. he kurunandana##!## ##(##saH##)## tatra tam.h paurva\-dehikam.h buddhi\-sa.nyogam.h labhate\, tataH cha bhuuyaH sa.nsiddhau yatate . puurvaabhyaasena tenaiva hriyate hyavasho.api saH . jiGYaasurapi yogasya shabdabrahmaativartate .. 6\-44.. puurva\-abhyaasena tena eva hriyate hi avashaH api saH . jiGYaasuH api yogasya shabda\-brahma ativartate .. 6\-44.. tena eva puurva\-abhyaasena saH avashaH api hriyate\, hi yogasya jiGYaasuH api shabda\-brahma ativartate . prayatnaadyatamaanastu yogii sa.nshuddhakilbiShaH . anekajanmasa.nsiddhastato yaati paraaM gatim.h .. 6\-45.. prayatnaat.h yatamaanaH tu yogii sa.nshuddha\-kilbiShaH . aneka\-janma\-sa.nsiddhaH tataH yaati paraam.h gatim.h .. 6\-45.. tataH prayatnaat.h yatamaanaH sa.nshuddha\-kilbiShaH yogii tu aneka\-janma\-sa.nsiddhaH paraam.h gatim.h yaati . tapasvibhyo.adhiko yogii GYaanibhyo.api mato.adhikaH . karmibhyashchaadhiko yogii tasmaadyogii bhavaarjuna .. 6\-46.. tapasvibhyaH adhikaH yogii GYaanibhyaH api mataH adhikaH . karmibhyaH cha adhikaH yogii tasmaat.h yogii bhava arjuna .. 6\-46.. yogii tapasvibhyaH adhikaH\, GYaanibhyaH api cha adhikaH mataH\, yogii karmibhyaH ##(##cha##)## adhikaH\, tasmaat.h he arjuna##!## ##(##tvaM##)## yogii bhava . yoginaamapi sarveShaaM mad.hgatenaantaraatmanaa . shraddhaavaanbhajate yo maa.n sa me yuktatamo mataH .. 6\-47.. yoginaam.h api sarveShaam.h mat.h gatena antara\-aatmanaa . shraddhaavaan.h bhajate yaH maam.h saH me yuktatamaH mataH .. 6\-47.. sarveShaam.h api yoginaam.h yaH shraddhaavaan.h\, mat.h gatena antara\-aatmanaa maam.h bhajate\, saH me yuktatamaH mataH . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade aatmasa.nyamayogo naama ShaShTho.adhyaayaH .. 6.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaam.h yoga\-shaastre shriikR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade aatma\-sa.nyama\-yogaH naama ShaShThaH adhyaayaH .. 6.. \medskip\hrule\medskip atha saptamo.adhyaayaH . GYaanaviGYaanayogaH . atha saptamaH adhyaayaH . GYaana\-viGYaana\-yogaH . shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . mayyaasaktamanaaH paartha yogaM yuJNjanmadaashrayaH . asa.nshayaM samagraM maa.n yathaa GYaasyasi tachchhR^iNu .. 7\-1.. mayi aasakta\-manaaH paartha yogam.h yuJNjan.h mat.h aashrayaH . asa.nshayam.h samagram.h maam.h yathaa GYaasyasi tat.h shR^iNu .. 7\-1.. he paartha##!## mayi aasakta\-manaaH mat.h aashrayaH ##(##tvaM##)## yogam.h yuJNjan.h\, maam.h samagram.h yathaa asa.nshayam.h GYaasyasi\, tat.h shR^iNu . GYaanaM te.ahaM saviGYaanamidaM vakShyaamyasheShataH . yajGYaatvaa neha bhuuyo.anyajGYaatavyamavashiShyate .. 7\-2.. GYaanam.h te aham.h saviGYaanam.h idam.h vakShyaami asheShataH . yat.h GYaatvaa na iha bhuuyaH anyat.h GYaatavyam.h avashiShyate .. 7\-2.. aham.h idam.h saviGYaanam.h GYaanam.h te asheShataH vakShyaami\; yat.h GYaatvaa iha bhuuyaH anyat.h GYaatavyam.h na avashiShyate . manuShyaaNaa.n sahasreShu kashchidyatati siddhaye . yatataamapi siddhaanaa.n kashchinmaa.n vetti tattvataH .. 7\-3.. manuShyaaNaam.h sahasreShu kashchit.h yatati siddhaye . yatataam.h api siddhaanaam.h kashchit.h maam.h vetti tattvataH .. 7\-3.. manuShyaaNaam.h sahasreShu kashchit.h siddhaye yatati\; yatataam.h siddhaanaam.h api kashchit.h maam.h tattvataH vetti . bhuumiraapo.analo vaayuH khaM mano buddhireva cha . aha.nkaara itiiyaM me bhinnaa prakR^itiraShTadhaa .. 7\-4.. bhuumiH aapaH analaH vaayuH kham.h manaH buddhiH eva cha . aha.nkaaraH iti iyam.h me bhinnaa prakR^itiH aShTadhaa .. 7\-4.. bhuumiH\, aapaH\, analaH\, vaayuH\, kham.h\, manaH\, buddhiH eva cha aha.nkaaraH iti aShTadhaa bhinnaa me iyam.h prakR^itiH . apareyamitastvanyaaM prakR^iti.n viddhi me paraam.h . jiivabhuutaaM mahaabaaho yayedaM dhaaryate jagat.h .. 7\-5.. aparaa iyam.h itaH tu anyaam.h prakR^itim.h viddhi me paraam.h . jiiva\-bhuutaam.h mahaabaaho yayaa idam.h dhaaryate jagat.h .. 7\-5.. he mahaabaaho##!## iyam.h aparaa ##(##prakR^itiH asti##)## itaH tu anyaam.h jiiva\-bhuutaam.h me paraam.h prakR^itim.h viddhi\, yayaa idam.h jagat.h dhaaryate . etadyoniini bhuutaani sarvaaNiityupadhaaraya . ahaM kR^itsnasya jagataH prabhavaH pralayastathaa .. 7\-6.. etat.h yoniini bhuutaani sarvaaNi iti upadhaaraya . aham.h kR^itsnasya jagataH prabhavaH pralayaH tathaa .. 7\-6.. sarvaaNi bhuutaani etat.h yoniini iti\, upadhaaraya . aham.h kR^itsnasya jagataH prabhavaH tathaa pralayaH ##(##asmi##)##. mattaH parataraM naanyatki~nchidasti dhana~njaya . mayi sarvamidaM protaM suutre maNigaNaa iva .. 7\-7.. mattaH parataraM na anyat.h ki~nchit.h asti dhana~njaya . mayi sarvam.h idam.h protam.h suutre maNigaNaaH iva .. 7\-7.. he dhana~njaya##!## mattaH parataraM anyat.h ki~nchit.h na asti . suutre maNigaNaaH iva idam.h sarvam.h mayi protam.h . raso.ahamapsu kaunteya prabhaasmi shashisuuryayoH . praNavaH sarvavedeShu shabdaH khe pauruShaM nR^iShu .. 7\-8.. rasaH aham.h apsu kaunteya prabhaa asmi shashi\-suuryayoH . praNavaH sarva\-vedeShu shabdaH khe pauruSham.h nR^iShu .. 7\-8.. he kaunteya##!## aham.h apsu rasaH\, shashi\-suuryayoH prabhaa\, sarva\-vedeShu praNavaH\, khe shabdaH\, nR^iShu pauruSham.h asmi . puNyo gandhaH pR^ithivyaa.n cha tejashchaasmi vibhaavasau . jiivanaM sarvabhuuteShu tapashchaasmi tapasviShu .. 7\-9.. puNyaH gandhaH pR^ithivyaam.h cha tejaH cha asmi vibhaavasau . jiivanam.h sarva\-bhuuteShu tapaH cha asmi tapasviShu .. 7\-9.. cha pR^ithivyaam.h puNyaH gandhaH\, vibhaavasau cha tejaH asmi\; sarva\-bhuuteShu jiivanam.h\, tapasviShu cha tapaH asmi . biijaM maa.n sarvabhuutaanaa.n viddhi paartha sanaatanam.h . buddhirbuddhimataamasmi tejastejasvinaamaham.h .. 7\-10.. biijam.h maam.h sarva\-bhuutaanaam.h viddhi paartha sanaatanam.h . buddhiH buddhimataam.h asmi tejaH tejasvinaam.h aham.h .. 7\-10.. he paartha##!## maam.h sarva\-bhuutaanaam.h sanaatanam.h biijam.h viddhi\, aham.h buddhimataam.h buddhiH asmi\, tejasvinaam.h tejaH . balaM balavataa.n chaahaM kaamaraagavivarjitam.h . dharmaaviruddho bhuuteShu kaamo.asmi bharatarShabha .. 7\-11.. balam.h balavataam.h cha aham.h kaama\-raaga\-vivarjitam.h . dharma\-aviruddhaH bhuuteShu kaamaH asmi bharatarShabha .. 7\-11\- aham.h cha balavataam.h kaama\-raaga\-vivarjitam.h balam.h asmi\, he bharatarShabha##!## bhuuteShu dharma\-aviruddhaH kaamaH ##(##aham.h asmi##)##. ye chaiva saattvikaa bhaavaa raajasaastaamasaashcha ye . matta eveti taanviddhi na tvahaM teShu te mayi .. 7\-12.. ye cha eva saattvikaaH bhaavaaH raajasaaH taamasaaH cha ye . mattaH eva iti taan.h viddhi na tu ahaM teShu te mayi .. 7\-12.. ye cha eva saattvikaaH raajasaaH taamasaaH cha bhaavaaH\, te mattaH eva iti taan.h viddhi\, ahaM teShu na ##(##asmi##)##\, tu te mayi ##(##vartante##)## . tribhiH guNamayaiH bhaavaiH ebhiH sarvamm.h idam.h jagat.h . mohitam.h na abhijaanaati maam.h ebhyaH param.h avyayam.h .. 7\-13.. tribhirguNamayairbhaavairebhiH sarvamida.n jagat.h . mohitaM naabhijaanaati maamebhyaH paramavyayam.h .. 7\-13.. ebhiH tribhiH guNamayaiH bhaavaiH idam.h sarvamm.h jagat.h mohitam.h\, ##(##ataH##)## ebhyaH param.h avyayam.h maam.h na abhijaanaati . daivii hyeShaa guNamayii mama maayaa duratyayaa . maameva ye prapadyante maayaametaaM taranti te .. 7\-14.. daivii hi eShaa guNamayii mama maayaa duratyayaa . maam.h eva ye prapadyante maayaam.h etaam.h taranti te .. 7\-14.. eShaa daivii guNamayii mama maayaa hi duratyayaa . ye maam.h eva prapadyante\, te etaam.h maayaam.h taranti . na maa.n duShkR^itino muuDhaaH prapadyante naraadhamaaH . maayayaapahR^itaGYaanaa aasuraM bhaavamaashritaaH .. 7\-15.. na maam.h duShkR^itinaH muuDhaaH prapadyante nara\-adhamaaH . maayayaa apahR^ita\-GYaanaaH aasuram.h bhaavam.h aashritaaH .. 7\-15.. maayayaa apahR^ita\-GYaanaaH aasuram.h bhaavam.h aashritaaH duShkR^itinaH muuDhaaH nara\-adhamaaH maam.h na prapadyante . chaturvidhaa bhajante maa.n janaaH sukR^itino.arjuna . aarto jiGYaasurarthaarthii GYaanii cha bharatarShabha .. 7\-16.. chatuH\-vidhaaH bhajante maam.h janaaH sukR^itinaH arjuna . aartaH jiGYaasuH arthaarthii GYaanii cha bharatarShabha .. 7\-16.. he bharatarShabha arjuna##!## aartaH\, jiGYaasuH\, arthaarthii\, GYaanii cha ##(##iti##)## chatuH\-vidhaaH sukR^itinaH janaaH maam.h bhajante . teShaa.n GYaanii nityayukta ekabhaktirvishiShyate . priyo hi GYaanino.atyarthamahaM sa cha mama priyaH .. 7\-17.. teShaam.h GYaanii nitya\-yuktaH eka\-bhaktiH vishiShyate . priyaH hi GYaaninaH atyartham.h aham.h saH cha mama priyaH .. 7\-17.. teShaam.h nitya\-yuktaH eka\-bhaktiH GYaanii vishiShyate . aham.h hi GYaaninaH atyartham.h priyaH ##(##asmi##)##\, saH ##(##j~naanii##)## cha mama priyaH ##(##asti##)##. udaaraaH sarva evaite GYaanii tvaatmaiva me matam.h . aasthitaH sa hi yuktaatmaa maamevaanuttamaa.n gatim.h .. 7\-18.. udaaraaH sarve eva ete GYaanii tu aatmaa eva me matam.h . aasthitaH saH hi yukta\-aatmaa maam.h eva anuttamaam.h gatim.h .. 7\-18.. ete sarve eva udaaraaH ##(##santi##)##\, GYaanii tu ##(##mama##)## aatmaa eva ##(##asti iti##)## me matam.h . saH hi yukta\-aatmaa anuttamaam.h gatim.h maam.h eva aasthitaH ##(##asti##)##. bahuunaa.n janmanaamante GYaanavaanmaaM prapadyate . vaasudevaH sarvamiti sa mahaatmaa sudurlabhaH .. 7\-19.. bahuunaam.h janmanaam.h ante GYaanavaan.h maam.h prapadyate . vaasudevaH sarvam.h iti saH mahaatmaa sudurlabhaH .. 7\-19.. GYaanavaan.h bahuunaam.h janmanaam.h ante ##'##vaasudevaH sarvam.h##'## iti ##(##anubhuuya##)## maam.h prapadyate . saH mahaatmaa sudurlabhaH . kaamaistaistairhR^itaGYaanaaH prapadyante.anyadevataaH . taM taM niyamamaasthaaya prakR^ityaa niyataaH svayaa .. 7\-20.. kaamaiH taiH taiH hR^ita\-GYaanaaH prapadyante anya\-devataaH . tam.h tam.h niyamam.h aasthaaya prakR^ityaa niyataaH svayaa .. 7\-20.. taiH taiH kaamaiH hR^ita\-GYaanaaH svayaa prakR^ityaa niyataaH ##(##aj~naaninaH##)## tam.h tam.h niyamam.h aasthaaya anya\-devataaH prapadyante . yo yo yaa.n yaa.n tanuM bhaktaH shraddhayaarchitumichchhati . tasya tasyaachalaa.n shraddhaa.n taameva vidadhaamyaham.h .. 7\-21.. yaH yaH yaam.h yaam.h tanum.h bhaktaH shraddhayaa architum.h ichchhati . tasya tasya achalaam.h shraddhaam.h taam.h eva vidadhaami aham.h .. 7\-21.. yaH yaH bhaktaH yaam.h yaam.h tanum.h shraddhayaa architum.h ichchhati\, tasya tasya taam.h eva shraddhaam.h aham.h achalaam.h vidadhaami . sa tayaa shraddhayaa yuktastasyaaraadhanamiihate . labhate cha tataH kaamaanmayaiva vihitaanhi taan.h .. 7\-22.. saH tayaa shraddhayaa yuktaH tasya araadhanam.h iihate . labhate cha tataH kaamaan.h mayaa eva vihitaan.h hi taan.h .. 7\-22.. saH tayaa shraddhayaa yuktaH tasya aaraadhanam.h iihate\, tataH cha mayaa eva vihitaan.h taan.h kaamaan.h labhate hi . antavattu phalaM teShaa.n tadbhavatyalpamedhasaam.h . devaandevayajo yaanti madbhaktaa yaanti maamapi .. 7\-23.. antavat.h tu phalam.h teShaam.h tat.h bhavati alpa\-medhasaam.h . devaan.h deva\-yajaH yaanti mat.h bhaktaaH yaanti maam.h api .. 7\-23.. teShaam.h alpa\-medhasaam.h tat.h phalam.h tu antavat.h bhavati\; deva\-yajaH devaan.h yaanti\, mat.h bhaktaaH api maam.h yaanti . avyaktaM vyaktimaapannaM manyante maamabuddhayaH . paraM bhaavamajaananto mamaavyayamanuttamam.h .. 7\-24.. avyaktam.h vyaktim.h aapannam.h manyante maam.h abuddhayaH . param.h bhaavam.h ajaanantaH mama avyayam.h anuttamam.h .. 7\-24.. mama param.h avyayam.h avyaktam.h anuttamam.h bhaavam.h ajaanantaH abuddhayaH maam.h vyaktim.h aapannam.h manyante . naahaM prakaashaH sarvasya yogamaayaasamaavR^itaH . muuDho.ayaM naabhijaanaati loko maamajamavyayam.h .. 7\-25.. na aham.h prakaashaH sarvasya yoga\-maayaa\-samaavR^itaH . muuDhaH ayam.h na abhijaanaati lokaH maam.h ajam.h avyayam.h .. 7\-25.. yoga\-maayaa\-samaavR^itaH aham.h sarvasya prakaashaH na . ayam.h muuDhaH lokaH ajam.h avyayam.h maam.h na abhijaanaati . vedaahaM samatiitaani vartamaanaani chaarjuna . bhaviShyaaNi cha bhuutaani maa.n tu veda na kashchana .. 7\-26.. veda aham.h samatiitaani vartamaanaani cha arjuna . bhaviShyaaNi cha bhuutaani maam.h tu veda na kashchana .. 7\-26.. he arjuna##!## aham.h samatiitaani vartamaanaani cha bhaviShyaaNi cha bhuutaani veda . kashchana tu maam.h na veda . ichchhaadveShasamutthena dvandvamohena bhaarata . sarvabhuutaani sammohaM sarge yaanti parantapa .. 7\-27.. ichchhaa\-dveSha\-samutthena dvandva\-mohena bhaarata . sarva\-bhuutaani sammoham.h sarge yaanti parantapa .. 7\-27.. he parantapa bhaarata##!## sarva\-bhuutaani ichchhaa\-dveSha\-samutthena dvandva\-mohena sarge sammoham.h yaanti . yeShaa.n tvantagataM paapa.n janaanaaM puNyakarmaNaam.h . te dvandvamohanirmuktaa bhajante maa.n dR^iDhavrataaH .. 7\-28.. yeShaam.h tu antagatam.h paapam.h janaanaam.h puNya\-karmaNaam.h . te dvandva\-moha\-nirmuktaaH bhajante maam.h dR^iDha\-vrataaH .. 7\-28.. yeShaam.h puNya\-karmaNaam.h janaanaam.h tu paapam.h antagatam.h\, te dR^iDha\-vrataaH dvandva\-moha\-nirmuktaaH maam.h bhajante . jaraamaraNamokShaaya maamaashritya yatanti ye . te brahma tadviduH kR^itsnamadhyaatmaM karma chaakhilam.h .. 7\-29.. jaraa\-maraNa\-mokShaaya maam.h aashritya yatanti ye . te brahma tat.h viduH kR^itsnam.h adhyaatmam.h karma cha akhilam.h .. 7\-29.. ye maam.h aashritya jaraa\-maraNa\-mokShaaya yatanti\, te tat.h brahma\, kR^itsnam.h adhyaatmam.h\, akhilam.h karma cha viduH . saadhibhuutaadhidaivaM maa.n saadhiyaGYa.n cha ye viduH . prayaaNakaale.api cha maa.n te viduryuktachetasaH .. 7\-30.. saadhibhuuta\-adhidaivam.h maam.h saadhiyaGYam.h cha ye viduH . prayaaNakaale api cha maa.n te viduH yukta\-chetasaH .. 7\-30.. ye saadhibhuuta\-adhidaivam.h saadhiyaGYam.h cha maam.h viduH te yukta\-chetasaH prayaaNa\-kaale api cha maam.h viduH . AUM tatsaditi shriimadbhagavadgiitaasuupaniShatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^iShNaarjunasa.nvaade GYaanaviGYaanayogo naama saptamo.adhyaayaH .. 7.. AUM tat.h sat.h iti shriimat.h bhagavat.h giitaasu upaniShatsu brahma\-vidyaayaam.h yoga\-shaastre shriikR^iShNa\-arjuna\-sa.nvaade GYaana\-viGYaana\-yogaH naama saptamaH adhyaayaH .. 7.. \medskip\hrule\medskip atha aShTamo.adhyaayaH . akSharabrahmayogaH . atha aShTamaH adhyaayaH . akShara\-brahma\-yogaH . arjuna uvaacha . arjunaH uvaacha . ki.n tad.h brahma kimadhyaatma.n kiM karma puruShottama . adhibhuuta.n cha kiM proktamadhidaivaM kimuchyate .. 8\-1.. kim.h tat.h brahma kim.h adhyaatmam.h kim.h karma puruShottama . adhibhuutam.h cha kim.h proktam.h adhidaivam.h kim.h uchyate .. 8\-1.. he puruShottama##!## tat.h brahma kim.h##?## adhyaatmam.h kim.h##?## karma kim.h##?## adhibhuutam.h kim.h proktam.h##?## adhidaivam.h cha kim.h uchyate ##?## adhiyaGYaH kathaM ko.atra dehe.asminmadhusuudana . prayaaNakaale cha kathaM GYeyo.asi niyataatmabhiH .. 8\-2.. adhiyaGYaH katham.h kaH atra dehe asmin.h madhusuudana . prayaaNa\-kaale cha katham.h GYeyaH asi niyata\-aatmabhiH .. 8\-2.. he madhusuudana##!## atra asmin.h dehe adhiyaGYaH kaH katham.h ##(##cha asti##)####?## prayaaNa\-kaale cha niyata\-aatmabhiH katham.h GYeyaH asi ##?## shriibhagavaanuvaacha . shriibhagavaan.h uvaacha . akSharaM brahma paramaM svabhaavo.adhyaatmamuchyate . bhuutabhaavodbhavakaro visargaH karmasa.nGYitaH .. 8\-3.. akSharam.h brahma paramam.h svabhaavaH adhyaatmam.h uchyate . bhuuta\-bhaava\-udbhava\-karaH visargaH karma\-sa.nGYitaH .. 8\-3.. akSharam.h paramam.h brahma\, svabhaavaH adhyaatmam.h uchyate\, bhuuta\-bhaava\-udbhava\-karaH visargaH karma\-sa.nGYitaH . adhibhuutaM kSharo bhaavaH puruShashchaadhidaivatam.h . adhiyaGYo.ahamevaatra dehe dehabhR^itaa.n vara .. 8\-4.. adhibhuutam.h kSharaH bhaavaH puruShaH cha adhidaivatam.h . adhiyaGYaH aham.h eva atra dehe deha\-bhR^itaam.h vara .. 8\-4.. he deha\-bhR^itaam.h vara##!## kSharaH bhaavaH adhibhuutam.h\, puruShaH adhidaivatam.h\, atra dehe cha aham.h eva adhiyaGYaH . antakaale cha maameva smaranmuktvaa kalevaram.h . yaH prayaati sa madbhaavaM yaati naastyatra sa.nshayaH .. 8\-5.. anta\-kaale cha maam.h eva smaran.h muktvaa kalevaram.h . yaH prayaati saH mat.h bhaavam.h yaati na asti atra sa.nshayaH .. 8\-5.. yaH cha anta\-kaale maam.h eva smaran.h kalevaram.h muktvaa prayaati\, saH mat.h bhaavam.h yaati\, atra sa.nshayaH na asti . yaM yaM vaapi smaranbhaavaM tyajatyante kalevaram.h . taM tamevaiti kaunteya sadaa tadbhaavabhaavitaH .. 8\-6.. yam.h yam.h vaa api smaran.h bhaavam.h tyajati ante kalevaram.h . tam.h tam.h eva eti kaunteya sadaa tadt.h bhaava\-bhaavitaH .. 8\-6.. he kaunteya##!## yam.h yam.h vaa api bhaavam.h smaran.h ante kalevaram.h tyajati\; sadaa tadt.h bhaava\-bhaavitaH ##(##saH##)## tam.h tam.h eva eti . tasmaatsarveShu kaaleShu maamanusmara yudhya cha . mayyarpitamanobuddhirmaamevaiShyasyasa.nshayam.h .. 8\-7.. tasmaat.h sarveShu kaaleShu maam.h anusmara yudhya cha . mayi arpita\-manaH\-buddhiH maam.h eva eShyasi asa.nshayam.h .. 8\-7.. tasmaat.h sarveShu kaaleShu mayi arpita\-manaH\-buddhiH ##(##bhava##)##\, maam.h anusmara\, yudhya cha . ##(##evaM##)## asa.nshayam.h maam.h eva eShyasi . abhyaasayogayuktena chetasaa naanyagaaminaa . paramaM puruShaM divya.n yaati paarthaanuchintayan.h .. 8\-8.. abhyaasa\-yoga\-yuktena chetasaa na anya\-gaaminaa . paramam.h puruSham.h divyam.h yaati paartha anuchintayan.h .. 8\-8.. he paartha##!## abhyaasa\-yoga\-yuktena na anya\-gaaminaa chetasaa anuchintayan.h\, divyam.h paramam.h puruSham.h yaati . kaviM puraaNamanushaasitaaraM aNoraNiiyaa.nsamanusmaredyaH . sarvasya dhaataaramachintyaruupam\- maadityavarNaM tamasaH parastaat.h .. 8\-9.. prayaaNakaale manasaa.achalena bhaktyaa yukto yogabalena chaiva . bhruvormadhye praaNamaaveshya samyak.h sa taM paraM puruShamupaiti divyam.h .. 8\-10.. kavim.h puraaNam.h anushaasitaaram.h aNoH aNiiyaa.nsam.h anusmaret.h yaH . sarvasya dhaataaram.h achintya\-ruupaM aaditya\-varNam.h tamasaH parastaat.h .. 8\-9.. prayaaNa\-kaale manasaa achalena bhaktyaa yuktaH yoga\-balena cha eva . bhruvoH madhye praaNam.h aaveshya samyak.h saH tam.h param.h puruSham.h upaiti divyam.h .. 8\-10.. kavim.h\, puraaNam.h\, anushaasitaaram.h\, aNoH aNiiyaa.nsam.h\, sarvasya dhaataaram.h\, achintya\-ruupaM\, tamasaH parastaat.h aaditya\-varNam.h ##(##vidyamaanaM puruShaM##)##\, prayaaNa\-kaale\, achalena manasaa\, bhaktyaa yuktaH yoga\-balena cha eva bhruvoH madhye samyak.h praaNam.h aaveshya\, yaH anusmaret.h saH tam.h param.h divyam.h puruSham.h upaiti . yadakSharaM vedavido vadanti vishanti yadyatayo viitaraagaaH . yadichchhanto brahmacharya.n charanti tatte padaM sa.ngraheNa pravakShye .. 8\-11.. yat.h akSharam.h veda\-vidaH vadanti vishanti yat.h yatayaH viita\-raagaaH . yat.h ichchhantaH brahmacharyam.h charanti tat.h te padam.h sa.ngraheNa pravakShye .. 8\-11.. veda\-vidaH yat.h akSharam.h vadanti\, viita\-raagaaH yatayaH yat.h vishanti\, ##(##brahmachaariNaH##)## yat.h ichchhantaH brahmacharyam.h charanti\, tat.h padam.h te sa.ngraheNa pravakShye . sarvadvaaraaNi sa.nyamya mano hR^idi nirudhya cha . muurdhnyaadhaayaatmanaH praaNamaasthito yogadhaaraNaam.h .. 8\-12.. omityekaakSharaM brahma vyaaharanmaamanusmaran.h . yaH prayaati tyajandehaM sa yaati paramaa.n gatim.h .. 8\-13.. sarva\-dvaaraaNi sa.nyamya manaH hR^idi nirudhya cha . muurdhni aadhaaya aatmanaH praaNam.h aasthitaH yoga\-dhaaraNaam.h .. 8\-12.. om.h iti eka\-akSharam.h brahma vyaaharan.h maam.h anusmaran.h . yaH prayaati tyajan.h deham.h saH yaati paramaam.h gatim.h .. 8\-13.. sarva\-dvaaraaNi sa.nyamya\, manaH cha hR^idi nirudhya\, muurdhni aatmanaH praaNam.h aadhaaya\, yoga\-dhaaraNaam.h aasthitaH\, om.h iti eka\-akSharam.h brahma vyaaharan.h maam.h anusmaran.h\, yaH deham.h tyajan.h prayaati\, saH paramaam.h gatim.h yaati . ananyachetaaH satataM yo maa.n smarati nityashaH . tasyaahaM sulabhaH paartha nityayuktasya yoginaH .. 8\-14.. ananya\-chetaaH satatam.h yaH maam.h smarati nityashaH . tasya ahaM sulabhaH paartha nitya\-yuktasya yoginaH .. 8\-14.. he paartha##!## yaH nityashaH ananya\-chetaaH ##(##san.h##)## maam.h satataM smarati\, tasya nitya\-yuktasya yoginaH ahaM sulabhaH ##(##asmi##)## . maamupetya punarjanma duHkhaalayamashaashvatam.h . naapnuvanti mahaatmaanaH sa.nsiddhiM paramaa.n gataaH .. 8\-15.. maam.h upetya punaH\-janma duHkha\-aalayam.h ashaashvatam.h . na aapnuvanti mahaatmaanaH sa.nsiddhim.h paramaam.h gataaH .. 8\-15.. paramaam.h sa.nsiddhim.h gataaH mahaatmaanaH maam.h upetya\, punaH duHkha\-aalayam.h ashaashvatam.h janma na aapnuvanti . aabrahmabhuvanaallokaaH punaraavartino.arjuna . maamupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate .. 8\-16.. aabrahma\-bhuvanaat.h lokaaH punaH\-aavartinaH arjuna . maam.h upetya tu kaunteya punaH\-janma na vid