॥ श्रीमद् भागवत पुराण ॥

॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥ ०१०१००११ जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञः स्वराट् ०१०१००१२ तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यत्सूरयः ०१०१००१३ तेजोवारिमृदां यथा विनिमयो यत्र त्रिसर्गोऽमृषा ०१०१००१४ धाम्ना स्वेन सदा निरस्तकुहकं सत्यं परं धीमहि ०१०१००२१ धर्मः प्रोज्झितकैतवोऽत्र परमो निर्मत्सराणां सतां ०१०१००२२ वेद्यं वास्तवमत्र वस्तु शिवदं तापत्रयोन्मूलनम् ०१०१००२३ श्रीमद्भागवते महामुनिकृते किं वा परैरीश्वरः ०१०१००२४ सद्यो हृद्यवरुध्यतेऽत्र कृतिभिः शुश्रूषुभिस्तत्क्षणात् ०१०१००३१ निगमकल्पतरोर्गलितं फलं ०१०१००३२ शुकमुखादमृतद्रवसंयुतम् ०१०१००३३ पिबत भागवतं रसमालयं ०१०१००३४ मुहुरहो रसिका भुवि भावुकाः ०१०१००४१ नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे ईशयः शौनकादयः ०१०१००४३ सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत ०१०१००५१ त एकदा तु मुनयः प्रातर्हुतहुताग्नयः ०१०१००५३ सत्कृतं सूतमासीनं पप्रच्छुरिदमादरात् ०१०१००६० ऋषय ऊचुः ०१०१००६१ त्वया खलु पुराणानि सेतिहासानि चानघ ०१०१००६३ आख्यातान्यप्यधीतानि धर्मशास्त्राणि यान्युत ०१०१००७१ यानि वेदविदां श्रेष्ठो भगवान्बादरायणः ०१०१००७३ अन्ये च मुनयः सूत परावरविदो विदुः ०१०१००८१ वेत्थ त्वं सौम्य तत्सर्वं तत्त्वतस्तदनुग्रहात् ०१०१००८३ ब्रूयुः स्निग्धस्य शिष्यस्य गुरवो गुह्यमप्युत ०१०१००९१ तत्र तत्राञ्जसायुष्मन्भवता यद्विनिश्चितम् ०१०१००९३ पुंसामेकान्ततः श्रेयस्तन्नः शंसितुमर्हसि ०१०१०१०१ प्रायेणाल्पायुषः सभ्य कलावस्मिन्युगे जनाः ०१०१०१०३ मन्दाः सुमन्दमतयो मन्दभाग्या ह्युपद्रुताः ०१०१०१११ भूरीणि भूरिकर्माणि श्रोतव्यानि विभागशः ०१०१०११३ अतः साधोऽत्र यत्सारं समुद्धृत्य मनीषया ०१०१०११५ ब्रूहि भद्राय भूतानां येनात्मा सुप्रसीदति ०१०१०१२१ सूत जानासि भद्रं ते भगवान्सात्वतां पतिः ०१०१०१२३ देवक्यां वसुदेवस्य जातो यस्य चिकीर्षया ०१०१०१३१ तन्नः शुष्रूषमाणानामर्हस्यङ्गानुवर्णितुम् ०१०१०१३३ यस्यावतारो भूतानां क्षेमाय च भवाय च ०१०१०१४१ आपन्नः संसृतिं घोरां यन्नाम विवशो गृणन् ०१०१०१४३ ततः सद्यो विमुच्येत यद्बिभेति स्वयं भयम् ०१०१०१५१ यत्पादसंश्रयाः सूत मुनयः प्रशमायनाः ०१०१०१५३ सद्यः पुनन्त्युपस्पृष्टाः स्वर्धुन्यापोऽनुसेवया ०१०१०१६१ को वा भगवतस्तस्य पुण्यश्लोकेड्यकर्मणः ०१०१०१६३ शुद्धिकामो न शृणुयाद्यशः कलिमलापहम् ०१०१०१७१ तस्य कर्माण्युदाराणि परिगीतानि सूरिभिः ०१०१०१७३ ब्रूहि नः श्रद्दधानानां लीलया दधतः कलाः ०१०१०१८१ अथाख्याहि हरेर्धीमन्नवतारकथाः शुभाः ०१०१०१८३ ईला विदधतः स्वैरमीश्वरस्यात्ममायया ०१०१०१९१ वयं तु न वितृप्याम उत्तमश्लोकविक्रमे ०१०१०१९३ यच्छृण्वतां रसज्ञानां स्वादु स्वादु पदे पदे ०१०१०२०१ कृतवान्किल कर्माणि सह रामेण केशवः ०१०१०२०३ अतिमर्त्यानि भगवान्गूढः कपटमानुषः ०१०१०२११ कलिमागतमाज्ञाय क्षेत्रेऽस्मिन्वैष्णवे वयम् ०१०१०२१३ आसीना दीर्घसत्रेण कथायां सक्षणा हरेः ०१०१०२२१ त्वं नः सन्दर्शितो धात्रा दुस्तरं निस्तितीर्षताम् ०१०१०२२३ कलिं सत्त्वहरं पुंसां कर्णधार इवार्णवम् ०१०१०२३१ ब्रूहि योगेश्वरे कृष्णे ब्रह्मण्ये धर्मवर्मणि ०१०१०२३३ स्वां काष्ठामधुनोपेते धर्मः कं शरणं गतः ०१०२००१० व्यास उवाच ०१०२००११ इति सम्प्रश्नसंहृष्टो विप्राणां रौमहर्शणिः ०१०२००१३ प्रतिपूज्य वचस्तेशां प्रवक्तुमुपचक्रमे ०१०२००२० सूत उवाच ०१०२००२१ यं प्रव्रजन्तमनुपेतमपेतकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव ०१०२००२३ पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽभिनेदुस्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ०१०२००३१ यः स्वानुभावमखिलश्रुतिसारमेकमध्यात्मदीपमतितितीर्षतां तमोऽन्धम् ०१०२००३३ संसारिणां करुणयाह पुराणगुह्यं तं व्याससूनुमुपयामि गुरुं मुनीनाम् ०१०२००४१ नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ०१०२००४३ देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ०१०२००५१ मुनयः साधु पृष्टोऽहं भवद्भिर्लोकमङ्गलम् ०१०२००५३ यत्कृतः कृष्णसम्प्रश्नो येनात्मा सुप्रसीदति ०१०२००६२ स वै पुंसां परो धर्मो यतो भक्तिरधोक्षजे ०१०२००६३ अहैतुक्यप्रतिहता ययात्मा सुप्रसीदति ०१०२००७१ वासुदेवे भगवति भक्तियोगः प्रयोजितः ०१०२००७३ जनयत्याशु वैराग्यं ज्ञानं च यदहैतुकम् ०१०२००८१ धर्मः स्वनुष्ठितः पुंसां विष्वक्सेनकथासु यः ०१०२००८३ नोत्पादयेद्यदि रतिं श्रम एव हि केवलम् ०१०२००९१ धर्मस्य ह्यापवर्ग्यस्य नार्थोऽर्थायोपकल्पते ०१०२००९३ नार्थस्य धर्मैकान्तस्य कामो लाभाय हि स्मृतः ०१०२०१०१ कामस्य नेन्द्रियप्रीतिर्लाभो जीवेत यावता ०१०२०१०३ जीवस्य तत्त्वजिज्ञासा नार्थो यश्चेह कर्मभिः ०१०२०१११ वदन्ति तत्तत्त्वविदस्तत्त्वं यज्ज्ञानमद्वयम् ०१०२०११३ ब्रह्मेति परमात्मेति भगवानिति शब्द्यते ०१०२०१२१ तच्छ्रद्दधाना मुनयो ज्ञानवैराग्ययुक्तया ०१०२०१२३ पश्यन्त्यात्मनि चात्मानं भक्त्या श्रुतगृहीतया ०१०२०१३१ अतः पुम्भिर्द्विजश्रेष्ठा वर्णाश्रमविभागशः ०१०२०१३३ स्वनुष्ठितस्य धर्मस्य संसिद्धिर्हरितोषणम् ०१०२०१४१ तस्मादेकेन मनसा भगवान्सात्वतां पतिः ०१०२०१४३ श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च ध्येयः पूज्यश्च नित्यदा ०१०२०१५१ यदनुध्यासिना युक्ताः कर्मग्रन्थिनिबन्धनम् ०१०२०१५३ छिन्दन्ति कोविदास्तस्य को न कुर्यात्कथारतिम् ०१०२०१६१ शुश्रूषोः श्रद्दधानस्य वासुदेवकथारुचिः ०१०२०१६३ स्यान्महत्सेवया विप्राः पुण्यतीर्थनिषेवणात् ०१०२०१७१ शृण्वतां स्वकथाः कृष्णः पुण्यश्रवणकीर्तनः ०१०२०१७३ हृद्यन्तःस्थो ह्यभद्राणि विधुनोति सुहृत्सताम् ०१०२०१८१ नष्टप्रायेष्वभद्रेषु नित्यं भागवतसेवया ०१०२०१८३ भगवत्युत्तमश्लोके भक्तिर्भवति नैष्ठिकी ०१०२०१९१ तदा रजस्तमोभावाः कामलोभादयश्च ये ०१०२०१९३ चेत एतैरनाविद्धं स्थितं सत्त्वे प्रसीदति ०१०२०२०१ एवं प्रसन्नमनसो भगवद्भक्तियोगतः ०१०२०२०३ भगवत्तत्त्वविज्ञानं मुक्तसङ्गस्य जायते ०१०२०२११ भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ०१०२०२१३ क्षीयन्ते चास्य कर्माणि दृष्ट एवात्मनीश्वरे ०१०२०२२१ अतो वै कवयो नित्यं भक्तिं परमया मुदा ०१०२०२२३ वासुदेवे भगवति कुर्वन्त्यात्मप्रसादनीम् ०१०२०२३१ सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्गुणास्तैर्युक्तः परमपुरुष एक इहास्य धत्ते ०१०२०२३३ स्थित्यादये हरिविरिञ्चिहरेति सञ्ज्ञाः श्रेयांसि तत्र खलु सत्त्वतनोर्नृणां स्युः ०१०२०२४१ पार्थिवाद्दारुणो धूमस्तस्मादग्निस्त्रयीमयः ०१०२०२४३ तमसस्तु रजस्तस्मात्सत्त्वं यद्ब्रह्मदर्शनम् ०१०२०२५१ भेजिरे मुनयोऽथाग्रे भगवन्तमधोक्षजम् ०१०२०२५३ सत्त्वं विशुद्धं क्षेमाय कल्पन्ते येऽनु तानिह ०१०२०२६१ मुमुक्षवो घोररूपान्हित्वा भूतपतीनथ ०१०२०२६३ नारायणकलाः शान्ता भजन्ति ह्यनसूयवः ०१०२०२७१ रजस्तमःप्रकृतयः समशीला भजन्ति वै ०१०२०२७३ पितृभूतप्रजेशादीन्श्रियैश्वर्यप्रजेप्सवः ०१०२०२८१ वासुदेवपरा वेदा वासुदेवपरा मखाः ०१०२०२८३ वासुदेवपरा योग वासुदेवपराः क्रियाः ०१०२०२९१ वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरं तपः ०१०२०२९३ वासुदेवपरो धर्मो वासुदेवपरा गतिः ०१०२०३०१ स एवेदं ससर्जाग्रे भगवानात्ममायया ०१०२०३०३ सदसद्रूपया चासौ गुणमयागुणो विभुः ०१०२०३११ तया विलसितेष्वेषु गुणेषु गुणवानिव ०१०२०३१३ अन्तःप्रविष्ट आभाति विज्ञानेन विजृम्भितः ०१०२०३२१ यथा ह्यवहितो वह्निर्दारुष्वेकः स्वयोनिषु ०१०२०३२३ नानेव भाति विश्वात्मा भूतेषु च तथा पुमान् ०१०२०३३१ असौ गुणमयैर्भावैर्भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मभिः ०१०२०३३३ स्वनिर्मितेषु निर्विष्टो भुङ्क्ते भूतेषु तद्गुणान् ०१०२०३४१ भावयत्येष सत्त्वेन लोकान्वै लोकभावनः ०१०२०३४३ लीलावतारानुरतो देवतिर्यङ्नरादिषु ०१०३००१० सूत उवाच ०१०३००११ जगृहे पौरुषं रूपं भगवान्महदादिभिः ०१०३००१३ सम्भूतं षोडशकलमादौ लोकसिसृक्षया ०१०३००२१ यस्याम्भसि शयानस्य योगनिद्रां वितन्वतः ०१०३००२३ नाभिह्रदाम्बुजादासीद्ब्रह्मा विश्वसृजां पतिः ०१०३००३१ यस्यावयवसंस्थानैः कल्पितो लोकविस्तरः ०१०३००३३ तद्वै भगवतो रूपं विशुद्धं सत्त्वमूर्जितम् ०१०३००४१ पश्यन्त्यदो रूपमदभ्रचक्षुषा सहस्रपादोरुभुजाननाद्भुतम् ०१०३००४३ सहस्रमूर्धश्रवणाक्षिनासिकं सहस्रमौल्यम्बरकुण्डलोल्लसत् ०१०३००५१ एतन्नानावताराणां निधानं बीजमव्ययम् ०१०३००५३ यस्यांशांशेन सृज्यन्ते देवतिर्यङ्नरादयः ०१०३००६१ स एव प्रथमं देवः कौमारं सर्गमाश्रितः ०१०३००६३ चचार दुश्चरं ब्रह्मा ब्रह्मचर्यमखण्डितम् ०१०३००७१ द्वितीयं तु भवायास्य रसातलगतां महीम् ०१०३००७३ उद्धरिष्यन्नुपादत्त यज्ञेशः सौकरं वपुः ०१०३००८१ तृतीयमृषिसर्गं वै देवर्षित्वमुपेत्य सः ०१०३००८३ तन्त्रं सात्वतमाचष्ट नैष्कर्म्यं कर्मणां यतः ०१०३००९१ तुर्ये धर्मकलासर्गे नरनारायणावृषी ०१०३००९३ भूत्वात्मोपशमोपेतमकरोद्दुश्चरं तपः ०१०३०१०१ पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् ०१०३०१०३ प्रोवाचासुरये साङ्ख्यं तत्त्वग्रामविनिर्णयम् ०१०३०१११ षष्ठमत्रेरपत्यत्वं वृतः प्राप्तोऽनसूयया ०१०३०११३ आन्वीक्षिकीमलर्काय प्रह्लादादिभ्य ऊचिवान् ०१०३०१२१ ततः सप्तम आकूत्यां रुचेर्यज्ञोऽभ्यजायत ०१०३०१२३ स यामाद्यैः सुरगणैरपात्स्वायम्भुवान्तरम् ०१०३०१३१ अष्टमे मेरुदेव्यां तु नाभेर्जात उरुक्रमः ०१०३०१३३ दर्शयन्वर्त्म धीराणां सर्वाश्रमनमस्कृतम् ०१०३०१४१ ऋषिभिर्याचितो भेजे नवमं पार्थिवं वपुः ०१०३०१४३ दुग्धेमामोषधीर्विप्रास्तेनायं स उशत्तमः ०१०३०१५१ रूपं स जगृहे मात्स्यं चाक्षुषोदधिसम्प्लवे ०१०३०१५३ नाव्यारोप्य महीमय्यामपाद्वैवस्वतं मनुम् ०१०३०१६१ सुरासुराणामुदधिं मथ्नतां मन्दराचलम् ०१०३०१६३ दध्रे कमठरूपेण पृष्ठ एकादशे विभुः ०१०३०१७१ धान्वन्तरं द्वादशमं त्रयोदशममेव च ०१०३०१७३ अपाययत्सुरानन्यान्मोहिन्या मोहयन्स्त्रिया ०१०३०१८१ चतुर्दशं नारसिंहं बिभ्रद्दैत्येन्द्रमूर्जितम् ०१०३०१८३ ददार करजैरूरावेरकां कटकृद्यथा ०१०३०१९१ पञ्चदशं वामनकं कृत्वागादध्वरं बलेः ०१०३०१९३ पदत्रयं याचमानः प्रत्यादित्सुस्त्रिपिष्टपम् ०१०३०२०१ अवतारे षोडशमे पश्यन्ब्रह्मद्रुहो नृपान् ०१०३०२०३ त्रिःसप्तकृत्वः कुपितो निःक्षत्रामकरोन्महीम् ०१०३०२११ ततः सप्तदशे जातः सत्यवत्यां पराशरात् ०१०३०२१३ चक्रे वेदतरोः शाखा दृष्ट्वा पुंसोऽल्पमेधसः ०१०३०२२१ नरदेवत्वमापन्नः सुरकार्यचिकीर्षया ०१०३०२२३ समुद्रनिग्रहादीनि चक्रे वीर्याण्यतः परम् ०१०३०२३१ एकोनविंशे विंशतिमे वृष्णिषु प्राप्य जन्मनी ०१०३०२३३ रामकृष्णाविति भुवो भगवानहरद्भरम् ०१०३०२४१ ततः कलौ सम्प्रवृत्ते सम्मोहाय सुरद्विषाम् ०१०३०२४३ बुद्धो नाम्नाञ्जनसुतः कीकटेषु भविष्यति ०१०३०२५१ अथासौ युगसन्ध्यायां दस्युप्रायेषु राजसु ०१०३०२५३ जनिता विष्णुयशसो नाम्ना कल्किर्जगत्पतिः ०१०३०२६१ अवतारा ह्यसङ्ख्येया हरेः सत्त्वनिधेर्द्विजाः ०१०३०२६३ यथाविदासिनः कुल्याः सरसः स्युः सहस्रशः ०१०३०२७१ ऋषयो मनवो देवा मनुपुत्रा महौजसः ०१०३०२७३ कलाः सर्वे हरेरेव सप्रजापतयः स्मृताः ०१०३०२८१ एते चांशकलाः पुंसः कृष्णस्तु भगवान्स्वयम् ०१०३०२८३ इन्द्रारिव्याकुलं लोकं मृडयन्ति युगे युगे ०१०३०२९१ जन्म गुह्यं भगवतो य एतत्प्रयतो नरः ०१०३०२९३ सायं प्रातर्गृणन्भक्त्या दुःखग्रामाद्विमुच्यते ०१०३०३०१ एतद्रूपं भगवतो ह्यरूपस्य चिदात्मनः ०१०३०३०३ मायागुणैर्विरचितं महदादिभिरात्मनि ०१०३०३११ यथा नभसि मेघौघो रेणुर्वा पार्थिवोऽनिले ०१०३०३१३ एवं द्रष्टरि दृश्यत्वमारोपितमबुद्धिभिः ०१०३०३२१ अतः परं यदव्यक्तमव्यूढगुणबृंहितम् ०१०३०३२३ अदृष्टाश्रुतवस्तुत्वात्स जीवो यत्पुनर्भवः ०१०३०३३१ यत्रेमे सदसद्रूपे प्रतिषिद्धे स्वसंविदा ०१०३०३३३ अविद्ययात्मनि कृते इति तद्ब्रह्मदर्शनम् ०१०३०३४१ यद्येषोपरता देवी माया वैशारदी मतिः ०१०३०३४३ सम्पन्न एवेति विदुर्महिम्नि स्वे महीयते ०१०३०३५१ एवं च जन्मानि कर्माणि ह्यकर्तुरजनस्य च ०१०३०३५३ वर्णयन्ति स्म कवयो वेदगुह्यानि हृत्पतेः ०१०३०३६१ स वा इदं विश्वममोघलीलः सृजत्यवत्यत्ति न सज्जतेऽस्मिन् ०१०३०३६३ भूतेषु चान्तर्हित आत्मतन्त्रः षाड्वर्गिकं जिघ्रति षड्गुणेशः ०१०३०३७१ न चास्य कश्चिन्निपुणेन धातुरवैति जन्तुः कुमनीष ऊतीः ०१०३०३७३ नामानि रूपाणि मनोवचोभिः सन्तन्वतो नटचर्यामिवाज्ञः ०१०३०३८१ स वेद धातुः पदवीं परस्य दुरन्तवीर्यस्य रथाङ्गपाणेः ०१०३०३८३ योऽमायया सन्ततयानुवृत्त्या भजेत तत्पादसरोजगन्धम् ०१०३०३९१ अथेह धन्या भगवन्त इत्थं यद्वासुदेवेऽखिललोकनाथे ०१०३०३९३ कुर्वन्ति सर्वात्मकमात्मभावं न यत्र भूयः परिवर्त उग्रः ०१०३०४०१ इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ०१०३०४०३ उत्तमश्लोकचरितं चकार भगवानृषिः ०१०३०४११ निःश्रेयसाय लोकस्य धन्यं स्वस्त्ययनं महत् ०१०३०४१३ तदिदं ग्राहयामाससुतमात्मवतां वरम् ०१०३०४२१ सर्ववेदेतिहासानां सारं सारं समुद्धृतम् ०१०३०४२३ स तु संश्रावयामासमहाराजं परीक्षितम् ०१०३०४३१ प्रायोपविष्टं गङ्गायां परीतं परमर्षिभिः ०१०३०४३३ कृष्णे स्वधामोपगते धर्मज्ञानादिभिः सह ०१०३०४४१ कलौ नष्टदृशामेष पुराणार्कोऽधुनोदितः ०१०३०४४३ तत्र कीर्तयतो विप्रा विप्रर्षेर्भूरितेजसः ०१०३०४५१ अहं चाध्यगमं तत्र निविष्टस्तदनुग्रहात् ०१०३०४५३ सोऽहं वः श्रावयिष्यामि यथाधीतं यथामति ०१०४००१० व्यास उवाच ०१०४००११ इति ब्रुवाणं संस्तूय मुनीनां दीर्घसत्रिणाम् ०१०४००१३ वृद्धः कुलपतिः सूतं बह्वृचः शौनकोऽब्रवीत् ०१०४००२० शौनक उवाच ०१०४००२१ सूत सूत महाभाग वद नो वदतां वर ०१०४००२३ कथां भागवतीं पुण्यां यदाह भगवाञ्छुकः ०१०४००३१ कस्मिन्युगे प्रवृत्तेयं स्थाने वा केन हेतुना ०१०४००३३ कुतः सञ्चोदितः कृष्णः कृतवान्संहितां मुनिः ०१०४००४१ तस्य पुत्रो महायोगी समदृङ्निर्विकल्पकः ०१०४००४३ एकान्तमतिरुन्निद्रो गूढो मूढ इवेयते ०१०४००५१ दृष्ट्वानुयान्तमृषिमात्मजमप्यनग्नं देव्यो ह्रिया परिदधुर्न सुतस्य चित्रम् ०१०४००५३ तद्वीक्ष्य पृच्छति मुनौ जगदुस्तवास्ति स्त्रीपुम्भिदा न तु सुतस्य विविक्तदृष्टेः ०१०४००६१ कथमालक्षितः पौरैः सम्प्राप्तः कुरुजाङ्गलान् ०१०४००६३ उन्मत्तमूकजडवद्विचरन्गजसाह्वये ०१०४००७१ कथं वा पाण्डवेयस्य राजर्षेर्मुनिना सह ०१०४००७३ संवादः समभूत्तात यत्रैषा सात्वती श्रुतिः ०१०४००८१ स गोदोहनमात्रं हि गृहेषु गृहमेधिनाम् ०१०४००८३ अवेक्षते महाभागस्तीर्थीकुर्वंस्तदाश्रमम् ०१०४००९१ अभिमन्युसुतं सूत प्राहुर्भागवतोत्तमम् ०१०४००९३ तस्य जन्म महाश्चर्यं कर्माणि च गृणीहि नः ०१०४०१०१ स सम्राट्कस्य वा हेतोः पाण्डूनां मानवर्धनः ०१०४०१०३ प्रायोपविष्टो गङ्गायामनादृत्याधिराट्श्रियम् ०१०४०१११ नमन्ति यत्पादनिकेतमात्मनः शिवाय हानीय धनानि शत्रवः ०१०४०११३ कथं स वीरः श्रियमङ्ग दुस्त्यजां युवैषतोत्स्रष्टुमहो सहासुभिः ०१०४०१२१ शिवाय लोकस्य भवाय भूतये य उत्तमश्लोकपरायणा जनाः ०१०४०१२३ जीवन्ति नात्मार्थमसौ पराश्रयं मुमोच निर्विद्य कुतः कलेवरम् ०१०४०१३१ तत्सर्वं नः समाचक्ष्व पृष्टो यदिह किञ्चन ०१०४०१३३ मन्ये त्वां विषये वाचां स्नातमन्यत्र छान्दसात् ०१०४०१४० सूत उवाच ०१०४०१४१ द्वापरे समनुप्राप्ते तृतीये युगपर्यये ०१०४०१४३ जातः पराशराद्योगी वासव्यां कलया हरेः ०१०४०१५१ स कदाचित्सरस्वत्या उपस्पृश्य जलं शुचिः ०१०४०१५३ विविक्त एक आसीन उदिते रविमण्डले ०१०४०१६१ परावरज्ञः स ऋषिः कालेनाव्यक्तरंहसा ०१०४०१६३ युगधर्मव्यतिकरं प्राप्तं भुवि युगे युगे ०१०४०१७१ भौतिकानां च भावानां शक्तिह्रासं च तत्कृतम् ०१०४०१७३ अश्रद्दधानान्निःसत्त्वान्दुर्मेधान्ह्रसितायुषः ०१०४०१८१ दुर्भगांश्च जनान्वीक्ष्य मुनिर्दिव्येन चक्षुषा ०१०४०१८३ सर्ववर्णाश्रमाणां यद्दध्यौ हितममोघदृक् ०१०४०१९१ चातुर्होत्रं कर्म शुद्धं प्रजानां वीक्ष्य वैदिकम् ०१०४०१९३ व्यदधाद्यज्ञसन्तत्यै वेदमेकं चतुर्विधम् ०१०४०२०१ ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार उद्धृताः ०१०४०२०३ इतिहासपुराणं च पञ्चमो वेद उच्यते ०१०४०२११ तत्रर्ग्वेदधरः पैलः सामगो जैमिनिः कविः ०१०४०२१३ वैशम्पायन एवैको निष्णातो यजुषामुत ०१०४०२२१ अथर्वाङ्गिरसामासीत्सुमन्तुर्दारुणो मुनिः ०१०४०२२३ इतिहासपुराणानां पिता मे रोमहर्षणः ०१०४०२३१ त एत ऋषयो वेदं स्वं स्वं व्यस्यन्ननेकधा ०१०४०२३३ शिष्यैः प्रशिष्यैस्तच्छिष्यैर्वेदास्ते शाखिनोऽभवन् ०१०४०२४१ त एव वेदा दुर्मेधैर्धार्यन्ते पुरुषैर्यथा ०१०४०२४३ एवं चकार भगवान्व्यासः कृपणवत्सलः ०१०४०२५१ स्त्रीशूद्रद्विजबन्धूनां त्रयी न श्रुतिगोचरा ०१०४०२५३ कर्मश्रेयसि मूढानां श्रेय एवं भवेदिह ०१०४०२५५ इति भारतमाख्यानं कृपया मुनिना कृतम् ०१०४०२६१ एवं प्रवृत्तस्य सदा भूतानां श्रेयसि द्विजाः ०१०४०२६३ सर्वात्मकेनापि यदा नातुष्यद्धृदयं ततः ०१०४०२७१ नातिप्रसीदद्धृदयः सरस्वत्यास्तटे शुचौ ०१०४०२७३ वितर्कयन्विविक्तस्थ इदं चोवाच धर्मवित् ०१०४०२८१ धृतव्रतेन हि मया छन्दांसि गुरवोऽग्नयः ०१०४०२८३ मानिता निर्व्यलीकेन गृहीतं चानुशासनम् ०१०४०२९१ भारतव्यपदेशेन ह्याम्नायार्थश्च प्रदर्शितः ०१०४०२९३ दृश्यते यत्र धर्मादि स्त्रीशूद्रादिभिरप्युत ०१०४०३०१ तथापि बत मे दैह्यो ह्यात्मा चैवात्मना विभुः ०१०४०३०३ असम्पन्न इवाभाति ब्रह्मवर्चस्य सत्तमः ०१०४०३११ किं वा भागवता धर्मा न प्रायेण निरूपिताः ०१०४०३१३ प्रियाः परमहंसानां त एव ह्यच्युतप्रियाः ०१०४०३२१ तस्यैवं खिलमात्मानं मन्यमानस्य खिद्यतः ०१०४०३२३ कृष्णस्य नारदोऽभ्यागादाश्रमं प्रागुदाहृतम् ०१०४०३३१ तमभिज्ञाय सहसा प्रत्युत्थायागतं मुनिः ०१०४०३३३ पूजयामास विधिवन्नारदं सुरपूजितम् ०१०५००१० सूत उवाच ०१०५००११ अथ तं सुखमासीन उपासीनं बृहच्छ्रवाः ०१०५००१३ देवर्षिः प्राह विप्रर्षिं वीणापाणिः स्मयन्निव ०१०५००२० नारद उवाच ०१०५००२१ पाराशर्य महाभाग भवतः कच्चिदात्मना ०१०५००२३ परितुष्यति शारीर आत्मा मानस एव वा ०१०५००३१ जिज्ञासितं सुसम्पन्नमपि ते महदद्भुतम् ०१०५००३३ कृतवान्भारतं यस्त्वं सर्वार्थपरिबृंहितम् ०१०५००४१ जिज्ञासितमधीतं च ब्रह्म यत्तत्सनातनम् ०१०५००४३ तथापि शोचस्यात्मानमकृतार्थ इव प्रभो ०१०५००५० व्यास उवाच ०१०५००५१ अस्त्येव मे सर्वमिदं त्वयोक्तं तथापि नात्मा परितुष्यते मे ०१०५००५३ तन्मूलमव्यक्तमगाधबोधं पृच्छामहे त्वात्मभवात्मभूतम् ०१०५००६१ स वै भवान्वेद समस्तगुह्यमुपासितो यत्पुरुषः पुराणः ०१०५००६३ परावरेशो मनसैव विश्वं सृजत्यवत्यत्ति गुणैरसङ्गः ०१०५००७१ त्वं पर्यटन्नर्क इव त्रिलोकीमन्तश्चरो वायुरिवात्मसाक्षी ०१०५००७३ परावरे ब्रह्मणि धर्मतो व्रतैः स्नातस्य मे न्यूनमलं विचक्ष्व ०१०५००८० श्रीनारद उवाच ०१०५००८१ भवतानुदितप्रायं यशो भगवतोऽमलम् ०१०५००८३ येनैवासौ न तुष्येत मन्ये तद्दर्शनं खिलम् ०१०५००९१ यथा धर्मादयश्चार्था मुनिवर्यानुकीर्तिताः ०१०५००९३ न तथा वासुदेवस्य महिमा ह्यनुवर्णितः ०१०५०१०१ न यद्वचश्चित्रपदं हरेर्यशो जगत्पवित्रं प्रगृणीत कर्हिचित् ०१०५०१०३ तद्वायसं तीर्थमुशन्ति मानसा न यत्र हंसा निरमन्त्युशिक्क्षयाः ०१०५०१११ तद्वाग्विसर्गो जनताघविप्लवो यस्मिन्प्रतिश्लोकमबद्धवत्यपि ०१०५०११३ नामान्यनन्तस्य यशोऽङ्कितानि यत्शृण्वन्ति गायन्ति गृणन्ति साधवः ०१०५०१२१ नैष्कर्म्यमप्यच्युतभाववर्जितं न शोभते ज्ञानमलं निरञ्जनम् ०१०५०१२३ कुतः पुनः शश्वदभद्रमीश्वरे न चार्पितं कर्म यदप्यकारणम् ०१०५०१३१ अथो महाभाग भवानमोघदृक्षुचिश्रवाः सत्यरतो धृतव्रतः ०१०५०१३३ उरुक्रमस्याखिलबन्धमुक्तये समाधिनानुस्मर तद्विचेष्टितम् ०१०५०१४१ ततोऽन्यथा किञ्चन यद्विवक्षतः पृथग्दृशस्तत्कृतरूपनामभिः ०१०५०१४३ न कर्हिचित्क्वापि च दुःस्थिता मतिर्लभेत वाताहतनौरिवास्पदम् ०१०५०१५१ जुगुप्सितं धर्मकृतेऽनुशासतः स्वभावरक्तस्य महान्व्यतिक्रमः ०१०५०१५३ यद्वाक्यतो धर्म इतीतरः स्थितो न मन्यते तस्य निवारणं जनः ०१०५०१६१ विचक्षणोऽस्यार्हति वेदितुं विभोरनन्तपारस्य निवृत्तितः सुखम् ०१०५०१६३ प्रवर्तमानस्य गुणैरनात्मनस्ततो भवान्दर्शय चेष्टितं विभोः ०१०५०१७१ त्यक्त्वा स्वधर्मं चरणाम्बुजं हरेर्भजन्नपक्वोऽथ पतेत्ततो यदि ०१०५०१७३ यत्र क्व वाभद्रमभूदमुष्य किं को वार्थ आप्तोऽभजतां स्वधर्मतः ०१०५०१८१ तस्यैव हेतोः प्रयतेत कोविदो न लभ्यते यद्भ्रमतामुपर्यधः ०१०५०१८३ तल्लभ्यते दुःखवदन्यतः सुखं कालेन सर्वत्र गभीररंहसा ०१०५०१९१ न वै जनो जातु कथञ्चनाव्रजेन्मुकुन्दसेव्यन्यवदङ्ग संसृतिम् ०१०५०१९३ स्मरन्मुकुन्दाङ्घ्र्युपगूहनं पुनर्विहातुमिच्छेन्न रसग्रहो जनः ०१०५०२०१ इदं हि विश्वं भगवानिवेतरो यतो जगत्स्थाननिरोधसम्भवाः ०१०५०२०३ तद्धि स्वयं वेद भवांस्तथापि ते प्रादेशमात्रं भवतः प्रदर्शितम् ०१०५०२११ त्वमात्मनात्मानमवेह्यमोघदृक्परस्य पुंसः परमात्मनः कलाम् ०१०५०२१३ अजं प्रजातं जगतः शिवाय तन्महानुभावाभ्युदयोऽधिगण्यताम् ०१०५०२२१ इदं हि पुंसस्तपसः श्रुतस्य वा स्विष्टस्य सूक्तस्य च बुद्धिदत्तयोः ०१०५०२२३ अविच्युतोऽर्थः कविभिर्निरूपितो यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनम् ०१०५०२३१ अहं पुरातीतभवेऽभवं मुने दास्यास्तु कस्याश्चन वेदवादिनाम् ०१०५०२३३ निरूपितो बालक एव योगिनां शुश्रूषणे प्रावृषि निर्विविक्षताम् ०१०५०२४१ ते मय्यपेताखिलचापलेऽर्भके दान्तेऽधृतक्रीडनकेऽनुवर्तिनि ०१०५०२४३ चक्रुः कृपां यद्यपि तुल्यदर्शनाः शुश्रूषमाणे मुनयोऽल्पभाषिणि ०१०५०२५१ उच्छिष्टलेपाननुमोदितो द्विजैः सकृत्स्म भुञ्जे तदपास्तकिल्बिषः ०१०५०२५३ एवं प्रवृत्तस्य विशुद्धचेतसस्तद्धर्म एवात्मरुचिः प्रजायते ०१०५०२६१ तत्रान्वहं कृष्णकथाः प्रगायतामनुग्रहेणाशृणवं मनोहराः ०१०५०२६३ ताः श्रद्धया मेऽनुपदं विशृण्वतः प्रियश्रवस्यङ्ग ममाभवद्रुचिः ०१०५०२७१ तस्मिंस्तदा लब्धरुचेर्महामते प्रियश्रवस्यस्खलिता मतिर्मम ०१०५०२७३ ययाहमेतत्सदसत्स्वमायया पश्ये मयि ब्रह्मणि कल्पितं परे ०१०५०२८१ इत्थं शरत्प्रावृषिकावृतू हरेर्विशृण्वतो मेऽनुसवं यशोऽमलम् ०१०५०२८३ सङ्कीर्त्यमानं मुनिभिर्महात्मभिर्भक्तिः प्रवृत्तात्मरजस्तमोपहा ०१०५०२९१ तस्यैवं मेऽनुरक्तस्य प्रश्रितस्य हतैनसः ०१०५०२९३ श्रद्दधानस्य बालस्य दान्तस्यानुचरस्य च ०१०५०३०१ ज्ञानं गुह्यतमं यत्तत्साक्षाद्भगवतोदितम् ०१०५०३०३ अन्ववोचन्गमिष्यन्तः कृपया दीनवत्सलाः ०१०५०३११ येनैवाहं भगवतो वासुदेवस्य वेधसः ०१०५०३१३ मायानुभावमविदं येन गच्छन्ति तत्पदम् ०१०५०३२१ एतत्संसूचितं ब्रह्मंस्तापत्रयचिकित्सितम् ०१०५०३२३ यदीश्वरे भगवति कर्म ब्रह्मणि भावितम् ०१०५०३३१ आमयो यश्च भूतानां जायते येन सुव्रत ०१०५०३३३ तदेव ह्यामयं द्रव्यं न पुनाति चिकित्सितम् ०१०५०३४१ एवं नृणां क्रियायोगाः सर्वे संसृतिहेतवः ०१०५०३४३ त एवात्मविनाशाय कल्पन्ते कल्पिताः परे ०१०५०३५१ यदत्र क्रियते कर्म भगवत्परितोषणम् ०१०५०३५३ ज्ञानं यत्तदधीनं हि भक्तियोगसमन्वितम् ०१०५०३६१ कुर्वाणा यत्र कर्माणि भगवच्छिक्षयासकृत् ०१०५०३६३ गृणन्ति गुणनामानि कृष्णस्यानुस्मरन्ति च ०१०५०३७१ ओं नमो भगवते तुभ्यं वासुदेवाय धीमहि ०१०५०३७३ प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमः सङ्कर्षणाय च ०१०५०३८१ इति मूर्त्यभिधानेन मन्त्रमूर्तिममूर्तिकम् ०१०५०३८३ यजते यज्ञपुरुषं स सम्यग्दर्शनः पुमान् ०१०५०३९१ इमं स्वनिगमं ब्रह्मन्नवेत्य मदनुष्ठितम् ०१०५०३९३ अदान्मे ज्ञानमैश्वर्यं स्वस्मिन्भावं च केशवः ०१०५०४०१ त्वमप्यदभ्रश्रुत विश्रुतं विभोः समाप्यते येन विदां बुभुत्सितम् ०१०५०४०३ प्राख्याहि दुःखैर्मुहुरर्दितात्मनां सङ्क्लेशनिर्वाणमुशन्ति नान्यथा ०१०६००१० सूत उवाच ०१०६००११ एवं निशम्य भगवान्देवर्षेर्जन्म कर्म च ०१०६००१३ भूयः पप्रच्छ तं ब्रह्मन्व्यासः सत्यवतीसुतः ०१०६००२० व्यास उवाच ०१०६००२१ भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिस्तव ०१०६००२३ वर्तमानो वयस्याद्ये ततः किमकरोद्भवान् ०१०६००३१ स्वायम्भुव कया वृत्त्या वर्तितं ते परं वयः ०१०६००३३ कथं चेदमुदस्राक्षीः काले प्राप्ते कलेवरम् ०१०६००४१ प्राक्कल्पविषयामेतां स्मृतिं ते मुनिसत्तम ०१०६००४३ न ह्येष व्यवधात्काल एष सर्वनिराकृतिः ०१०६००५० नारद उवाच ०१०६००५१ भिक्षुभिर्विप्रवसिते विज्ञानादेष्टृभिर्मम ०१०६००५३ वर्तमानो वयस्याद्ये तत एतदकारषम् ०१०६००६१ एकात्मजा मे जननी योषिन्मूढा च किङ्करी ०१०६००६३ मय्यात्मजेऽनन्यगतौ चक्रे स्नेहानुबन्धनम् ०१०६००७१ सास्वतन्त्रा न कल्पासीद्योगक्षेमं ममेच्छती ०१०६००७३ ईशस्य हि वशे लोको योषा दारुमयी यथा ०१०६००८१ अहं च तद्ब्रह्मकुले ऊषिवांस्तदुपेक्षया ०१०६००८३ दिग्देशकालाव्युत्पन्नो बालकः पञ्चहायनः ०१०६००९१ एकदा निर्गतां गेहाद्दुहन्तीं निशि गां पथि ०१०६००९३ सर्पोऽदशत्पदा स्पृष्टः कृपणां कालचोदितः ०१०६०१०१ तदा तदहमीशस्य भक्तानां शमभीप्सतः ०१०६०१०३ अनुग्रहं मन्यमानः प्रातिष्ठं दिशमुत्तराम् ०१०६०१११ स्फीताञ्जनपदांस्तत्र पुरग्रामव्रजाकरान् ०१०६०११३ खेटखर्वटवाटीश्च वनान्युपवनानि च ०१०६०१२१ चित्रधातुविचित्राद्रीनिभभग्नभुजद्रुमान् ०१०६०१२३ जलाशयाञ्छिवजलान्नलिनीः सुरसेविताः ०१०६०१३१ चित्रस्वनैः पत्ररथैर्विभ्रमद्भ्रमरश्रियः ०१०६०१३३ नलवेणुशरस्तन्ब कुशकीचकगह्वरम् ०१०६०१४१ एक एवातियातोऽहमद्राक्षं विपिनं महत् ०१०६०१४३ घोरं प्रतिभयाकारं व्यालोलूकशिवाजिरम् ०१०६०१५१ परिश्रान्तेन्द्रियात्माहं तृट्परीतो बुभुक्षितः ०१०६०१५३ स्नात्वा पीत्वा ह्रदे नद्या उपस्पृष्टो गतश्रमः ०१०६०१६१ तस्मिन्निर्मनुजेऽरण्ये पिप्पलोपस्थ आश्रितः ०१०६०१६३ आत्मनात्मानमात्मस्थं यथाश्रुतमचिन्तयम् ०१०६०१७१ ध्यायतश्चरणाम्भोजं भावनिर्जितचेतसा ०१०६०१७३ औत्कण्ठ्याश्रुकलाक्षस्य हृद्यासीन्मे शनैर्हरिः ०१०६०१८१ प्रेमातिभरनिर्भिन्न पुलकाङ्गोऽतिनिर्वृतः ०१०६०१८३ आनन्दसम्प्लवे लीनो नापश्यमुभयं मुने ०१०६०१९१ रूपं भगवतो यत्तन्मनःकान्तं शुचापहम् ०१०६०१९३ अपश्यन्सहसोत्तस्थे वैक्लव्याद्दुर्मना इव ०१०६०२०१ दिदृक्षुस्तदहं भूयः प्रणिधाय मनो हृदि ०१०६०२०३ वीक्षमाणोऽपि नापश्यमवितृप्त इवातुरः ०१०६०२११ एवं यतन्तं विजने मामाहागोचरो गिराम् ०१०६०२१३ गम्भीरश्लक्ष्णया वाचा शुचः प्रशमयन्निव ०१०६०२२१ हन्तास्मिञ्जन्मनि भवान्मा मां द्रष्टुमिहार्हति ०१०६०२२३ अविपक्वकषायाणां दुर्दर्शोऽहं कुयोगिनाम् ०१०६०२३१ सकृद्यद्दर्शितं रूपमेतत्कामाय तेऽनघ ०१०६०२३३ मत्कामः शनकैः साधु सर्वान्मुञ्चति हृच्छयान् ०१०६०२४१ सत्सेवयादीर्घयापि जाता मयि दृढा मतिः ०१०६०२४३ हित्वावद्यमिमं लोकं गन्ता मज्जनतामसि ०१०६०२५१ मतिर्मयि निबद्धेयं न विपद्येत कर्हिचित् ०१०६०२५३ प्रजासर्गनिरोधेऽपि स्मृतिश्च मदनुग्रहात् ०१०६०२६१ एतावदुक्त्वोपरराम तन्महद्भूतं नभोलिङ्गमलिङ्गमीश्वरम् ०१०६०२६३ अहं च तस्मै महतां महीयसे शीर्ष्णावनामं विदधेऽनुकम्पितः ०१०६०२७१ नामान्यनन्तस्य हतत्रपः पठन्गुह्यानि भद्राणि कृतानि च स्मरन् ०१०६०२७३ गां पर्यटंस्तुष्टमना गतस्पृहः कालं प्रतीक्षन्विमदो विमत्सरः ०१०६०२८१ एवं कृष्णमतेर्ब्रह्मन्नासक्तस्यामलात्मनः ०१०६०२८३ कालः प्रादुरभूत्काले तडित्सौदामनी यथा ०१०६०२९१ प्रयुज्यमाने मयि तां शुद्धां भागवतीं तनुम् ०१०६०२९३ आरब्धकर्मनिर्वाणो न्यपतत्पाञ्चभौतिकः ०१०६०३०१ कल्पान्त इदमादाय शयानेऽम्भस्युदन्वतः ०१०६०३०३ शिशयिषोरनुप्राणं विविशेऽन्तरहं विभोः ०१०६०३११ सहस्रयुगपर्यन्ते उत्थायेदं सिसृक्षतः ०१०६०३१३ मरीचिमिश्रा ऋषयः प्राणेभ्योऽहं च जज्ञिरे ०१०६०३२१ अन्तर्बहिश्च लोकांस्त्रीन्पर्येम्यस्कन्दितव्रतः ०१०६०३२३ अनुग्रहान्महाविष्णोरविघातगतिः क्वचित् ०१०६०३३१ देवदत्तामिमां वीणां स्वरब्रह्मविभूषिताम् ०१०६०३३३ मूर्च्छयित्वा हरिकथां गायमानश्चराम्यहम् ०१०६०३४१ प्रगायतः स्ववीर्याणि तीर्थपादः प्रियश्रवाः ०१०६०३४३ आहूत इव मे शीघ्रं दर्शनं याति चेतसि ०१०६०३५१ एतद्ध्यातुरचित्तानां मात्रास्पर्शेच्छया मुहुः ०१०६०३५३ भवसिन्धुप्लवो दृष्टो हरिचर्यानुवर्णनम् ०१०६०३६१ यमादिभिर्योगपथैः कामलोभहतो मुहुः ०१०६०३६३ मुकुन्दसेवया यद्वत्तथात्माद्धा न शाम्यति ०१०६०३७१ सर्वं तदिदमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं त्वयानघ ०१०६०३७३ जन्मकर्मरहस्यं मे भवतश्चात्मतोषणम् ०१०६०३८० सूत उवाच ०१०६०३८१ एवं सम्भाष्य भगवान्नारदो वासवीसुतम् ०१०६०३८३ आमन्त्र्य वीणां रणयन्ययौ यादृच्छिको मुनिः ०१०६०३९१ अहो देवर्षिर्धन्योऽयं यत्कीर्तिं शार्ङ्गधन्वनः ०१०६०३९३ गायन्माद्यन्निदं तन्त्र्या रमयत्यातुरं जगत् ०१०७००१० शौनक उवाच ०१०७००११ निर्गते नारदे सूत भगवान्बादरायणः ०१०७००११ श्रुतवांस्तदभिप्रेतं ततः किमकरोद्विभुः ०१०७००२० सूत उवाच ०१०७००२१ ब्रह्मनद्यां सरस्वत्यामाश्रमः पश्चिमे तटे ०१०७००२३ शम्याप्रास इति प्रोक्त ऋषीणां सत्रवर्धनः ०१०७००३१ तस्मिन्स्व आश्रमे व्यासो बदरीषण्डमण्डिते ०१०७००३३ आसीनोऽप उपस्पृश्य प्रणिदध्यौ मनः स्वयम् ०१०७००४१ भक्तियोगेन मनसि सम्यक्प्रणिहितेऽमले ०१०७००४३ अपश्यत्पुरुषं पूर्णं मायां च तदपाश्रयम् ०१०७००५१ यया सम्मोहितो जीव आत्मानं त्रिगुणात्मकम् ०१०७००५३ परोऽपि मनुतेऽनर्थं तत्कृतं चाभिपद्यते ०१०७००६१ अनर्थोपशमं साक्षाद्भक्तियोगमधोक्षजे ०१०७००६३ लोकस्याजानतो विद्वांश्चक्रे सात्वतसंहिताम् ०१०७००७१ यस्यां वै श्रूयमाणायां कृष्णे परमपूरुषे ०१०७००७३ भक्तिरुत्पद्यते पुंसः शोकमोहभयापहा ०१०७००८१ स संहितां भागवतीं कृत्वानुक्रम्य चात्मजम् ०१०७००८३ शुकमध्यापयामास निवृत्तिनिरतं मुनिः ०१०७००९० शौनक उवाच ०१०७००९१ स वै निवृत्तिनिरतः सर्वत्रोपेक्षको मुनिः ०१०७००९३ कस्य वा बृहतीमेतामात्मारामः समभ्यसत् ०१०७०१०० सूत उवाच ०१०७०१०१ आत्मारामाश्च मुनयो निर्ग्रन्था अप्युरुक्रमे ०१०७०१०३ कुर्वन्त्यहैतुकीं भक्तिमित्थम्भूतगुणो हरिः ०१०७०१११ हरेर्गुणाक्षिप्तमतिर्भगवान्बादरायणिः ०१०७०११३ अध्यगान्महदाख्यानं नित्यं विष्णुजनप्रियः ०१०७०१२१ परीक्षितोऽथ राजर्षेर्जन्मकर्मविलापनम् ०१०७०१२३ संस्थां च पाण्डुपुत्राणां वक्ष्ये कृष्णकथोदयम् ०१०७०१३१ यदा मृधे कौरवसृञ्जयानां वीरेष्वथो वीरगतिं गतेषु ०१०७०१३३ वृकोदराविद्धगदाभिमर्श भग्नोरुदण्डे धृतराष्ट्रपुत्रे ०१०७०१४१ भर्तुः प्रियं द्रौणिरिति स्म पश्यन्कृष्णासुतानां स्वपतां शिरांसि ०१०७०१४३ उपाहरद्विप्रियमेव तस्य जुगुप्सितं कर्म विगर्हयन्ति ०१०७०१५१ माता शिशूनां निधनं सुतानां निशम्य घोरं परितप्यमाना ०१०७०१५३ तदारुदद्वाष्पकलाकुलाक्षी तां सान्त्वयन्नाह किरीटमाली ०१०७०१६१ तदा शुचस्ते प्रमृजामि भद्रे यद्ब्रह्मबन्धोः शिर आततायिनः ०१०७०१६३ गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैरुपाहरे त्वाक्रम्य यत्स्नास्यसि दग्धपुत्रा ०१०७०१७१ इति प्रियां वल्गुविचित्रजल्पैः स सान्त्वयित्वाच्युतमित्रसूतः ०१०७०१७३ अन्वाद्रवद्दंशित उग्रधन्वा कपिध्वजो गुरुपुत्रं रथेन ०१०७०१८१ तमापतन्तं स विलक्ष्य दूरात्कुमारहोद्विग्नमना रथेन ०१०७०१८३ पराद्रवत्प्राणपरीप्सुरुर्व्यां यावद्गमं रुद्रभयाद्यथा कः ०१०७०१९१ यदाशरणमात्मानमैक्षत श्रान्तवाजिनम् ०१०७०१९३ अस्त्रं ब्रह्मशिरो मेने आत्मत्राणं द्विजात्मजः ०१०७०२०१ अथोपस्पृश्य सलिलं सन्दधे तत्समाहितः ०१०७०२०३ अजानन्नपि संहारं प्राणकृच्छ्र उपस्थिते ०१०७०२११ ततः प्रादुष्कृतं तेजः प्रचण्डं सर्वतो दिशम् ०१०७०२१३ प्राणापदमभिप्रेक्ष्य विष्णुं जिष्णुरुवाच ह ०१०७०२२० अर्जुन उवाच ०१०७०२२१ कृष्ण कृष्ण महाबाहो भक्तानामभयङ्कर ०१०७०२२३ त्वमेको दह्यमानानामपवर्गोऽसि संसृतेः ०१०७०२३१ त्वमाद्यः पुरुषः साक्षादीश्वरः प्रकृतेः परः ०१०७०२३३ मायां व्युदस्य चिच्छक्त्या कैवल्ये स्थित आत्मनि ०१०७०२४१ स एव जीवलोकस्य मायामोहितचेतसः ०१०७०२४३ विधत्से स्वेन वीर्येण श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ०१०७०२५१ तथायं चावतारस्ते भुवो भारजिहीर्षया ०१०७०२५३ स्वानां चानन्यभावानामनुध्यानाय चासकृत् ०१०७०२६१ किमिदं स्वित्कुतो वेति देवदेव न वेद्म्यहम् ०१०७०२६३ सर्वतो मुखमायाति तेजः परमदारुणम् ०१०७०२७० श्रीभगवानुवाच ०१०७०२७१ वेत्थेदं द्रोणपुत्रस्य ब्राह्ममस्त्रं प्रदर्शितम् ०१०७०२७३ नैवासौ वेद संहारं प्राणबाध उपस्थिते ०१०७०२८१ न ह्यस्यान्यतमं किञ्चिदस्त्रं प्रत्यवकर्शनम् ०१०७०२८३ जह्यस्त्रतेज उन्नद्धमस्त्रज्ञो ह्यस्त्रतेजसा ०१०७०२९० सूत उवाच ०१०७०२९१ श्रुत्वा भगवता प्रोक्तं फाल्गुनः परवीरहा ०१०७०२९३ स्पृष्ट्वापस्तं परिक्रम्य ब्राह्मं ब्राह्मास्त्रं सन्दधे ०१०७०३०१ संहत्यान्योन्यमुभयोस्तेजसी शरसंवृते ०१०७०३०३ आवृत्य रोदसी खं च ववृधातेऽर्कवह्निवत् ०१०७०३११ दृष्ट्वास्त्रतेजस्तु तयोस्त्रील्लोकान्प्रदहन्महत् ०१०७०३१३ दह्यमानाः प्रजाः सर्वाः सांवर्तकममंसत ०१०७०३२१ प्रजोपद्रवमालक्ष्य लोकव्यतिकरं च तम् ०१०७०३२३ मतं च वासुदेवस्य सञ्जहारार्जुनो द्वयम् ०१०७०३३१ तत आसाद्य तरसा दारुणं गौतमीसुतम् ०१०७०३३३ बबन्धामर्षताम्राक्षः पशुं रशनया यथा ०१०७०३४१ शिबिराय निनीषन्तं रज्ज्वा बद्ध्वा रिपुं बलात् ०१०७०३४३ प्राहार्जुनं प्रकुपितो भगवानम्बुजेक्षणः ०१०७०३५१ मैनं पार्थार्हसि त्रातुं ब्रह्मबन्धुमिमं जहि ०१०७०३५३ योऽसावनागसः सुप्तानवधीन्निशि बालकान् ०१०७०३६१ मत्तं प्रमत्तमुन्मत्तं सुप्तं बालं स्त्रियं जडम् ०१०७०३६३ प्रपन्नं विरथं भीतं न रिपुं हन्ति धर्मवित् ०१०७०३७१ स्वप्राणान्यः परप्राणैः प्रपुष्णात्यघृणः खलः ०१०७०३७३ तद्वधस्तस्य हि श्रेयो यद्दोषाद्यात्यधः पुमान् ०१०७०३८१ प्रतिश्रुतं च भवता पाञ्चाल्यै शृण्वतो मम ०१०७०३८३ आहरिष्ये शिरस्तस्य यस्ते मानिनि पुत्रहा ०१०७०३९१ तदसौ वध्यतां पाप आतताय्यात्मबन्धुहा ०१०७०३९३ भर्तुश्च विप्रियं वीर कृतवान्कुलपांसनः ०१०७०४०० सूत उवाच ०१०७०४०१ एवं परीक्षता धर्मं पार्थः कृष्णेन चोदितः ०१०७०४०३ नैच्छद्धन्तुं गुरुसुतं यद्यप्यात्महनं महान् ०१०७०४११ अथोपेत्य स्वशिबिरं गोविन्दप्रियसारथिः ०१०७०४१३ न्यवेदयत्तं प्रियायै शोचन्त्या आत्मजान्हतान् ०१०७०४२१ तथाहृतं पशुवत्पाशबद्धमवाङ्मुखं कर्मजुगुप्सितेन ०१०७०४२३ निरीक्ष्य कृष्णापकृतं गुरोः सुतं वामस्वभावा कृपया ननाम च ०१०७०४३१ उवाच चासहन्त्यस्य बन्धनानयनं सती ०१०७०४३३ मुच्यतां मुच्यतामेष ब्राह्मणो नितरां गुरुः ०१०७०४४१ सरहस्यो धनुर्वेदः सविसर्गोपसंयमः ०१०७०४४३ अस्त्रग्रामश्च भवता शिक्षितो यदनुग्रहात् ०१०७०४५१ स एष भगवान्द्रोणः प्रजारूपेण वर्तते ०१०७०४५३ तस्यात्मनोऽर्धं पत्न्यास्ते नान्वगाद्वीरसूः कृपी ०१०७०४६१ तद्धर्मज्ञ महाभाग भवद्भिर्गौरवं कुलम् ०१०७०४६३ वृजिनं नार्हति प्राप्तुं पूज्यं वन्द्यमभीक्ष्णशः ०१०७०४७१ मा रोदीदस्य जननी गौतमी पतिदेवता ०१०७०४७३ यथाहं मृतवत्सार्ता रोदिम्यश्रुमुखी मुहुः ०१०७०४८१ यैः कोपितं ब्रह्मकुलं राजन्यैरजितात्मभिः ०१०७०४८३ तत्कुलं प्रदहत्याशु सानुबन्धं शुचार्पितम् ०१०७०४९० सूत उवाच ०१०७०४९१ धर्म्यं न्याय्यं सकरुणं निर्व्यलीकं समं महत् ०१०७०४९३ राजा धर्मसुतो राज्ञ्याःप्रत्यनन्दद्वचो द्विजाः ०१०७०५०१ नकुलः सहदेवश्च युयुधानो धनञ्जयः ०१०७०५०३ भगवान्देवकीपुत्रो ये चान्ये याश्च योषितः ०१०७०५११ तत्राहामर्षितो भीमस्तस्य श्रेयान्वधः स्मृतः ०१०७०५१३ न भर्तुर्नात्मनश्चार्थे योऽहन्सुप्तान्शिशून्वृथा ०१०७०५२१ निशम्य भीमगदितं द्रौपद्याश्च चतुर्भुजः ०१०७०५२३ आलोक्य वदनं सख्युरिदमाह हसन्निव ०१०७०५३० श्रीभगवानुवाच ०१०७०५३१ ब्रह्मबन्धुर्न हन्तव्य आततायी वधार्हणः ०१०७०५३३ मयैवोभयमाम्नातं परिपाह्यनुशासनम् ०१०७०५४१ कुरु प्रतिश्रुतं सत्यं यत्तत्सान्त्वयता प्रियाम् ०१०७०५४३ प्रियं च भीमसेनस्य पाञ्चाल्या मह्यमेव च ०१०७०५५० सूत उवाच ०१०७०५५१ अर्जुनः सहसाज्ञाय हरेर्हार्दमथासिना ०१०७०५५३ मणिं जहार मूर्धन्यं द्विजस्य सहमूर्धजम् ०१०७०५६१ विमुच्य रशनाबद्धं बालहत्याहतप्रभम् ०१०७०५६३ तेजसा मणिना हीनं शिबिरान्निरयापयत् ०१०७०५७१ वपनं द्रविणादानं स्थानान्निर्यापणं तथा ०१०७०५७३ एष हि ब्रह्मबन्धूनां वधो नान्योऽस्ति दैहिकः ०१०७०५८१ पुत्रशोकातुराः सर्वे पाण्डवाः सह कृष्णया ०१०७०५८३ स्वानां मृतानां यत्कृत्यं चक्रुर्निर्हरणादिकम् ०१०८००१० सूत उवाच ०१०८००११ अथ ते सम्परेतानां स्वानामुदकमिच्छताम् ०१०८००१३ दातुं सकृष्णा गङ्गायां पुरस्कृत्य ययुः स्त्रियः ०१०८००२१ ते निनीयोदकं सर्वे विलप्य च भृशं पुनः ०१०८००२३ आप्लुता हरिपादाब्जरजःपूतसरिज्जले ०१०८००३१ तत्रासीनं कुरुपतिं धृतराष्ट्रं सहानुजम् ०१०८००३३ गान्धारीं पुत्रशोकार्तां पृथां कृष्णां च माधवः ०१०८००४१ सान्त्वयामास मुनिभिर्हतबन्धूञ्शुचार्पितान् ०१०८००४३ भूतेषु कालस्य गतिं दर्शयन्न प्रतिक्रियाम् ०१०८००५१ साधयित्वाजातशत्रोः स्वं राज्यं कितवैर्हृतम् ०१०८००५३ घातयित्वासतो राज्ञः कचस्पर्शक्षतायुषः ०१०८००६१ याजयित्वाश्वमेधैस्तं त्रिभिरुत्तमकल्पकैः ०१०८००६३ तद्यशः पावनं दिक्षु शतमन्योरिवातनोत् ०१०८००७१ आमन्त्र्य पाण्डुपुत्रांश्च शैनेयोद्धवसंयुतः ०१०८००७३ द्वैपायनादिभिर्विप्रैः पूजितैः प्रतिपूजितः ०१०८००८१ गन्तुं कृतमतिर्ब्रह्मन्द्वारकां रथमास्थितः ०१०८००८३ उपलेभेऽभिधावन्तीमुत्तरां भयविह्वलाम् ०१०८००९० उत्तरोवाच ०१०८००९१ पाहि पाहि महायोगिन्देवदेव जगत्पते ०१०८००९३ नान्यं त्वदभयं पश्ये यत्र मृत्युः परस्परम् ०१०८०१०१ अभिद्रवति मामीश शरस्तप्तायसो विभो ०१०८०१०३ कामं दहतु मां नाथ मा मे गर्भो निपात्यताम् ०१०८०११० सूत उवाच ०१०८०१११ उपधार्य वचस्तस्या भगवान्भक्तवत्सलः ०१०८०११३ अपाण्डवमिदं कर्तुं द्रौणेरस्त्रमबुध्यत ०१०८०१२१ तर्ह्येवाथ मुनिश्रेष्ठ पाण्डवाः पञ्च सायकान् ०१०८०१२३ आत्मनोऽभिमुखान्दीप्तानालक्ष्यास्त्राण्युपाददुः ०१०८०१३१ व्यसनं वीक्ष्य तत्तेषामनन्यविषयात्मनाम् ०१०८०१३३ सुदर्शनेन स्वास्त्रेण स्वानां रक्षां व्यधाद्विभुः ०१०८०१४१ अन्तःस्थः सर्वभूतानामात्मा योगेश्वरो हरिः ०१०८०१४३ स्वमाययावृणोद्गर्भं वैराट्याः कुरुतन्तवे ०१०८०१५१ यद्यप्यस्त्रं ब्रह्मशिरस्त्वमोघं चाप्रतिक्रियम् ०१०८०१५३ वैष्णवं तेज आसाद्य समशाम्यद्भृगूद्वह ०१०८०१६१ मा मंस्था ह्येतदाश्चर्यं सर्वाश्चर्यमये ञ्च्युते ०१०८०१६३ य इदं मायया देव्या सृजत्यवति हन्त्यजः ०१०८०१७१ ब्रह्मतेजोविनिर्मुक्तैरात्मजैः सह कृष्णया ०१०८०१७३ प्रयाणाभिमुखं कृष्णमिदमाह पृथा सती ०१०८०१८० कुन्त्युवाच ०१०८०१८१ नमस्ये पुरुषं त्वाद्यमीश्वरं प्रकृतेः परम् ०१०८०१८३ अलक्ष्यं सर्वभूतानामन्तर्बहिरवस्थितम् ०१०८०१९१ मायाजवनिकाच्छन्नमज्ञाधोक्षजमव्ययम् ०१०८०१९३ न लक्ष्यसे मूढदृशा नटो नाट्यधरो यथा ०१०८०२०१ तथा परमहंसानां मुनीनाममलात्मनाम् ०१०८०२०३ भक्तियोगविधानार्थं कथं पश्येम हि स्त्रियः ०१०८०२११ कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च ०१०८०२१३ नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः ०१०८०२२१ नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने ०१०८०२२३ नमः पङ्कजनेत्राय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये ०१०८०२३१ यथा हृषीकेश खलेन देवकी कंसेन रुद्धातिचिरं शुचार्पिता ०१०८०२३३ विमोचिताहं च सहात्मजा विभो त्वयैव नाथेन मुहुर्विपद्गणात् ०१०८०२४१ विषान्महाग्नेः पुरुषाददर्शनादसत्सभाया वनवासकृच्छ्रतः ०१०८०२४३ मृधे मृधेऽनेकमहारथास्त्रतो द्रौण्यस्त्रतश्चास्म हरेऽभिरक्षिताः ०१०८०२५१ विपदः सन्तु ताः शश्वत्तत्र तत्र जगद्गुरो ०१०८०२५३ भवतो दर्शनं यत्स्यादपुनर्भवदर्शनम् ०१०८०२६१ जन्मैश्वर्यश्रुतश्रीभिरेधमानमदः पुमान् ०१०८०२६३ नैवार्हत्यभिधातुं वै त्वामकिञ्चनगोचरम् ०१०८०२७१ नमोऽकिञ्चनवित्ताय निवृत्तगुणवृत्तये ०१०८०२७३ आत्मारामाय शान्ताय कैवल्यपतये नमः ०१०८०२८१ मन्ये त्वां कालमीशानमनादिनिधनं विभुम् ०१०८०२८३ समं चरन्तं सर्वत्र भूतानां यन्मिथः कलिः ०१०८०२९१ न वेद कश्चिद्भगवंश्चिकीर्षितं तवेहमानस्य नृणां विडम्बनम् ०१०८०२९३ न यस्य कश्चिद्दयितोऽस्ति कर्हिचिद्द्वेष्यश्च यस्मिन्विषमा मतिर्नृणाम् ०१०८०३०१ जन्म कर्म च विश्वात्मन्नजस्याकर्तुरात्मनः ०१०८०३०३ तिर्यङ्नॄषिषु यादःसु तदत्यन्तविडम्बनम् ०१०८०३११ गोप्याददे त्वयि कृतागसि दाम तावद्या ते दशाश्रुकलिलाञ्जनसम्भ्रमाक्षम् ०१०८०३१३ वक्त्रं निनीय भयभावनया स्थितस्य सा मां विमोहयति भीरपि यद्बिभेति ०१०८०३२१ केचिदाहुरजं जातं पुण्यश्लोकस्य कीर्तये ०१०८०३२३ यदोः प्रियस्यान्ववाये मलयस्येव चन्दनम् ०१०८०३३१ अपरे वसुदेवस्य देवक्यां याचितोऽभ्यगात् ०१०८०३३३ अजस्त्वमस्य क्षेमाय वधाय च सुरद्विषाम् ०१०८०३४१ भारावतारणायान्ये भुवो नाव इवोदधौ ०१०८०३४३ सीदन्त्या भूरिभारेण जातो ह्यात्मभुवार्थितः ०१०८०३५१ भवेऽस्मिन्क्लिश्यमानानामविद्याकामकर्मभिः ०१०८०३५३ श्रवणस्मरणार्हाणि करिष्यन्निति केचन ०१०८०३६१ शृण्वन्ति गायन्ति गृणन्त्यभीक्ष्णशः स्मरन्ति नन्दन्ति तवेहितं जनाः ०१०८०३६३ त एव पश्यन्त्यचिरेण तावकं भवप्रवाहोपरमं पदाम्बुजम् ०१०८०३७१ अप्यद्य नस्त्वं स्वकृतेहित प्रभो जिहाससि स्वित्सुहृदोऽनुजीविनः ०१०८०३७३ येषां न चान्यद्भवतः पदाम्बुजात्परायणं राजसु योजितांहसाम् ०१०८०३८१ के वयं नामरूपाभ्यां यदुभिः सह पाण्डवाः ०१०८०३८३ भवतोऽदर्शनं यर्हि हृषीकाणामिवेशितुः ०१०८०३९१ नेयं शोभिष्यते तत्र यथेदानीं गदाधर ०१०८०३९३ त्वत्पदैरङ्किता भाति स्वलक्षणविलक्षितैः ०१०८०४०१ इमे जनपदाः स्वृद्धाः सुपक्वौषधिवीरुधः ०१०८०४०३ वनाद्रिनद्युदन्वन्तो ह्येधन्ते तव वीक्षितैः ०१०८०४११ अथ विश्वेश विश्वात्मन्विश्वमूर्ते स्वकेषु मे ०१०८०४१३ स्नेहपाशमिमं छिन्धि दृढं पाण्डुषु वृष्णिषु ०१०८०४२१ त्वयि मेऽनन्यविषया मतिर्मधुपतेऽसकृत् ०१०८०४२३ रतिमुद्वहतादद्धा गङ्गेवौघमुदन्वति ०१०८०४३१ श्रीकृष्ण कृष्णसख वृष्ण्यृषभावनिध्रुग्राजन्यवंशदहनानपवर्गवीर्य ०१०८०४३३ गोविन्द गोद्विजसुरार्तिहरावतार योगेश्वराखिलगुरो भगवन्नमस्ते ०१०८०४४० सूत उवाच ०१०८०४४१ पृथयेत्थं कलपदैः परिणूताखिलोदयः ०१०८०४४३ मन्दं जहास वैकुण्ठो मोहयन्निव मायया ०१०८०४५१ तां बाढमित्युपामन्त्र्य प्रविश्य गजसाह्वयम् ०१०८०४५३ स्त्रियश्च स्वपुरं यास्यन्प्रेम्णा राज्ञा निवारितः ०१०८०४६१ व्यासाद्यैरीश्वरेहाज्ञैः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ०१०८०४६३ प्रबोधितोऽपीतिहासैर्नाबुध्यत शुचार्पितः ०१०८०४७१ आह राजा धर्मसुतश्चिन्तयन्सुहृदां वधम् ०१०८०४७३ प्राकृतेनात्मना विप्राः स्नेहमोहवशं गतः ०१०८०४८१ अहो मे पश्यताज्ञानं हृदि रूढं दुरात्मनः ०१०८०४८३ पारक्यस्यैव देहस्य बह्व्यो मेऽक्षौहिणीर्हताः ०१०८०४९१ बालद्विजसुहृन्मित्र पितृभ्रातृगुरुद्रुहः ०१०८०४९३ न मे स्यान्निरयान्मोक्षो ह्यपि वर्षायुतायुतैः ०१०८०५०१ नैनो राज्ञः प्रजाभर्तुर्धर्मयुद्धे वधो द्विषाम् ०१०८०५०३ इति मे न तु बोधाय कल्पते शासनं वचः ०१०८०५११ स्त्रीणां मद्धतबन्धूनां द्रोहो योऽसाविहोत्थितः ०१०८०५१३ कर्मभिर्गृहमेधीयैर्नाहं कल्पो व्यपोहितुम् ०१०८०५२१ यथा पङ्केन पङ्काम्भः सुरया वा सुराकृतम् ०१०८०५२३ भूतहत्यां तथैवैकां न यज्ञैर्मार्ष्टुमर्हति ०१०९००१० सूत उवाच ०१०९००११ इति भीतः प्रजाद्रोहात्सर्वधर्मविवित्सया ०१०९००१३ ततो विनशनं प्रागाद्यत्र देवव्रतोऽपतत् ०१०९००२१ तदा ते भ्रातरः सर्वे सदश्वैः स्वर्णभूषितैः ०१०९००२३ अन्वगच्छन्रथैर्विप्रा व्यासधौम्यादयस्तथा ०१०९००३१ भगवानपि विप्रर्षे रथेन सधनञ्जयः ०१०९००३३ स तैर्व्यरोचत नृपः कुवेर इव गुह्यकैः ०१०९००४१ दृष्ट्वा निपतितं भूमौ दिवश्च्युतमिवामरम् ०१०९००४३ प्रणेमुः पाण्डवा भीष्मं सानुगाः सह चक्रिणा ०१०९००५१ तत्र ब्रह्मर्षयः सर्वे देवर्षयश्च सत्तम ०१०९००५३ राजर्षयश्च तत्रासन्द्रष्टुं भरतपुङ्गवम् ०१०९००६१ पर्वतो नारदो धौम्यो भगवान्बादरायणः ०१०९००६३ बृहदश्वो भरद्वाजः सशिष्यो रेणुकासुतः ०१०९००७१ वसिष्ठ इन्द्रप्रमदस्त्रितो गृत्समदोऽसितः ०१०९००७३ कक्षीवान्गौतमोऽत्रिश्च कौशिकोऽथ सुदर्शनः ०१०९००८१ अन्ये च मुनयो ब्रह्मन्ब्रह्मरातादयोऽमलाः ०१०९००८३ शिष्यैरुपेता आजग्मुः कश्यपाङ्गिरसादयः ०१०९००९१ तान्समेतान्महाभागानुपलभ्य वसूत्तमः ०१०९००९३ पूजयामास धर्मज्ञो देशकालविभागवित् ०१०९०१०१ कृष्णं च तत्प्रभावज्ञ आसीनं जगदीश्वरम् ०१०९०१०३ हृदिस्थं पूजयामास माययोपात्तविग्रहम् ०१०९०१११ पाण्डुपुत्रानुपासीनान्प्रश्रयप्रेमसङ्गतान् ०१०९०११३ अभ्याचष्टानुरागाश्रैरन्धीभूतेन चक्षुषा ०१०९०१२१ अहो कष्टमहोऽन्याय्यं यद्यूयं धर्मनन्दनाः ०१०९०१२३ जीवितुं नार्हथ क्लिष्टं विप्रधर्माच्युताश्रयाः ०१०९०१३१ संस्थितेऽतिरथे पाण्डौ पृथा बालप्रजा वधूः ०१०९०१३३ युष्मत्कृते बहून्क्लेशान्प्राप्ता तोकवती मुहुः ०१०९०१४१ सर्वं कालकृतं मन्ये भवतां च यदप्रियम् ०१०९०१४३ सपालो यद्वशे लोको वायोरिव घनावलिः ०१०९०१५१ यत्र धर्मसुतो राजा गदापाणिर्वृकोदरः ०१०९०१५३ कृष्णोऽस्त्री गाण्डिवं चापं सुहृत्कृष्णस्ततो विपत् ०१०९०१६१ न ह्यस्य कर्हिचिद्राजन्पुमान्वेद विधित्सितम् ०१०९०१६३ यद्विजिज्ञासया युक्ता मुह्यन्ति कवयोऽपि हि ०१०९०१७१ तस्मादिदं दैवतन्त्रं व्यवस्य भरतर्षभ ०१०९०१७३ तस्यानुविहितोऽनाथा नाथ पाहि प्रजाः प्रभो ०१०९०१८१ एष वै भगवान्साक्षादाद्यो नारायणः पुमान् ०१०९०१८३ मोहयन्मायया लोकं गूढश्चरति वृष्णिषु ०१०९०१९१ अस्यानुभावं भगवान्वेद गुह्यतमं शिवः ०१०९०१९३ देवर्षिर्नारदः साक्षाद्भगवान्कपिलो नृप ०१०९०२०१ यं मन्यसे मातुलेयं प्रियं मित्रं सुहृत्तमम् ०१०९०२०३ अकरोः सचिवं दूतं सौहृदादथ सारथिम् ०१०९०२११ सर्वात्मनः समदृशो ह्यद्वयस्यानहङ्कृतेः ०१०९०२१३ तत्कृतं मतिवैषम्यं निरवद्यस्य न क्वचित् ०१०९०२२१ तथाप्येकान्तभक्तेषु पश्य भूपानुकम्पितम् ०१०९०२२३ यन्मेऽसूंस्त्यजतः साक्षात्कृष्णो दर्शनमागतः ०१०९०२३१ भक्त्यावेश्य मनो यस्मिन्वाचा यन्नाम कीर्तयन् ०१०९०२३३ त्यजन्कलेवरं योगी मुच्यते कामकर्मभिः ०१०९०२४१ स देवदेवो भगवान्प्रतीक्षतां कलेवरं यावदिदं हिनोम्यहम् ०१०९०२४३ प्रसन्नहासारुणलोचनोल्लसन्मुखाम्बुजो ध्यानपथश्चतुर्भुजः ०१०९०२५० सूत उवाच ०१०९०२५१ युधिष्ठिरस्तदाकर्ण्य शयानं शरपञ्जरे ०१०९०२५३ अपृच्छद्विविधान्धर्मानृषीणां चानुशृण्वताम् ०१०९०२६१ पुरुषस्वभावविहितान्यथावर्णं यथाश्रमम् ०१०९०२६३ वैराग्यरागोपाधिभ्यामाम्नातोभयलक्षणान् ०१०९०२७१ दानधर्मान्राजधर्मान्मोक्षधर्मान्विभागशः ०१०९०२७३ स्त्रीधर्मान्भगवद्धर्मान्समासव्यासयोगतः ०१०९०२८१ धर्मार्थकाममोक्षांश्च सहोपायान्यथा मुने ०१०९०२८३ नानाख्यानेतिहासेषु वर्णयामास तत्त्ववित् ०१०९०२९१ धर्मं प्रवदतस्तस्य स कालः प्रत्युपस्थितः ०१०९०२९३ यो योगिनश्छन्दमृत्योर्वाञ्छितस्तूत्तरायणः ०१०९०३०१ तदोपसंहृत्य गिरः सहस्रणीर्विमुक्तसङ्गं मन आदिपूरुषे ०१०९०३०३ कृष्णे लसत्पीतपटे चतुर्भुजे पुरः स्थितेऽमीलितदृग्व्यधारयत् ०१०९०३११ विशुद्धया धारणया हताशुभस्तदीक्षयैवाशु गतायुधश्रमः ०१०९०३१३ निवृत्तसर्वेन्द्रियवृत्तिविभ्रमस्तुष्टाव जन्यं विसृजञ्जनार्दनम् ०१०९०३२० श्रीभीष्म उवाच ०१०९०३२१ इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि ०१०९०३२३ स्वसुखमुपगते क्वचिद्विहर्तुं प्रकृतिमुपेयुषि यद्भवप्रवाहः ०१०९०३३१ त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं रविकरगौरवराम्बरं दधाने ०१०९०३३३ वपुरलककुलावृताननाब्जं विजयसखे रतिरस्तु मेऽनवद्या ०१०९०३४१ युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक्कचलुलितश्रमवार्यलङ्कृतास्ये ०१०९०३४३ मम निशितशरैर्विभिद्यमान त्वचि विलसत्कवचेऽस्तु कृष्ण आत्मा ०१०९०३५१ सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य ०१०९०३५३ स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ०१०९०३६१ व्यवहितपृतनामुखं निरीक्ष्य स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या ०१०९०३६३ कुमतिमहरदात्मविद्यया यश्चरणरतिः परमस्य तस्य मेऽस्तु ०१०९०३७१ स्वनिगममपहाय मत्प्रतिज्ञामृतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थः ०१०९०३७३ धृतरथचरणोऽभ्ययाच्चलद्गुर्हरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीयः ०१०९०३८१ शितविशिखहतो विशीर्णदंशः क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे ०१०९०३८३ प्रसभमभिससार मद्वधार्थं स भवतु मे भगवान्गतिर्मुकुन्दः ०१०९०३९१ विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये ०१०९०३९३ भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षोर्यमिह निरीक्ष्य हता गताः स्वरूपम् ०१०९०४०१ ललितगतिविलासवल्गुहास प्रणयनिरीक्षणकल्पितोरुमानाः ०१०९०४०३ कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः प्रकृतिमगन्किल यस्य गोपवध्वः ०१०९०४११ मुनिगणनृपवर्यसङ्कुलेऽन्तः सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् ०१०९०४१३ अर्हणमुपपेद ईक्षणीयो मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ०१०९०४२१ तमिममहमजं शरीरभाजां हृदि हृदि धिष्ठितमात्मकल्पितानाम् ०१०९०४२३ प्रतिदृशमिव नैकधार्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः ०१०९०४३० सूत उवाच ०१०९०४३१ कृष्ण एवं भगवति मनोवाग्दृष्टिवृत्तिभिः ०१०९०४३३ आत्मन्यात्मानमावेश्य सोऽन्तःश्वास उपारमत् ०१०९०४४१ सम्पद्यमानमाज्ञाय भीष्मं ब्रह्मणि निष्कले ०१०९०४४३ सर्वे बभूवुस्ते तूष्णीं वयांसीव दिनात्यये ०१०९०४५१ तत्र दुन्दुभयो नेदुर्देवमानववादिताः ०१०९०४५३ शशंसुः साधवो राज्ञां खात्पेतुः पुष्पवृष्टयः ०१०९०४६१ तस्य निर्हरणादीनि सम्परेतस्य भार्गव ०१०९०४६३ युधिष्ठिरः कारयित्वा मुहूर्तं दुःखितोऽभवत् ०१०९०४७१ तुष्टुवुर्मुनयो हृष्टाः कृष्णं तद्गुह्यनामभिः ०१०९०४७३ ततस्ते कृष्णहृदयाः स्वाश्रमान्प्रययुः पुनः ०१०९०४८१ ततो युधिष्ठिरो गत्वा सहकृष्णो गजाह्वयम् ०१०९०४८३ पितरं सान्त्वयामास गान्धारीं च तपस्विनीम् ०१०९०४९१ पित्रा चानुमतो राजा वासुदेवानुमोदितः ०१०९०४९३ चकार राज्यं धर्मेण पितृपैतामहं विभुः ०११०००१० शौनक उवाच ०११०००११ हत्वा स्वरिक्थस्पृध आततायिनो युधिष्ठिरो धर्मभृतां वरिष्ठः ०११०००१३ सहानुजैः प्रत्यवरुद्धभोजनः कथं प्रवृत्तः किमकारषीत्ततः ०११०००२० सूत उवाच ०११०००२१ वंशं कुरोर्वंशदवाग्निनिर्हृतं संरोहयित्वा भवभावनो हरिः ०११०००२३ निवेशयित्वा निजराज्य ईश्वरो युधिष्ठिरं प्रीतमना बभूव ह ०११०००३१ निशम्य भीष्मोक्तमथाच्युतोक्तं प्रवृत्तविज्ञानविधूतविभ्रमः ०११०००३३ शशास गामिन्द्र इवाजिताश्रयः परिध्युपान्तामनुजानुवर्तितः ०११०००४१ कामं ववर्ष पर्जन्यः सर्वकामदुघा मही ०११०००४३ सिषिचुः स्म व्रजान्गावः पयसोधस्वतीर्मुदा ०११०००५१ नद्यः समुद्रा गिरयः सवनस्पतिवीरुधः ०११०००५३ फलन्त्योषधयः सर्वाः काममन्वृतु तस्य वै ०११०००६१ नाधयो व्याधयः क्लेशा दैवभूतात्महेतवः ०११०००६३ अजातशत्रावभवन्जन्तूनां राज्ञि कर्हिचित् ०११०००७१ उषित्वा हास्तिनपुरे मासान्कतिपयान्हरिः ०११०००७३ सुहृदां च विशोकाय स्वसुश्च प्रियकाम्यया ०११०००८१ आमन्त्र्य चाभ्यनुज्ञातः परिष्वज्याभिवाद्य तम् ०११०००८३ आरुरोह रथं कैश्चित्परिष्वक्तोऽभिवादितः ०११०००९१ सुभद्रा द्रौपदी कुन्ती विराटतनया तथा ०११०००९३ गान्धारी धृतराष्ट्रश्च युयुत्सुर्गौतमो यमौ ०११००१०१ वृकोदरश्च धौम्यश्च स्त्रियो मत्स्यसुतादयः ०११००१०३ न सेहिरे विमुह्यन्तो विरहं शार्ङ्गधन्वनः ०११००१११ सत्सङ्गान्मुक्तदुःसङ्गो हातुं नोत्सहते बुधः ०११००११३ कीर्त्यमानं यशो यस्य सकृदाकर्ण्य रोचनम् ०११००१२१ तस्मिन्न्यस्तधियः पार्थाः सहेरन्विरहं कथम् ०११००१२३ दर्शनस्पर्शसंलाप शयनासनभोजनैः ०११००१३१ सर्वे तेऽनिमिषैरक्षैस्तमनु द्रुतचेतसः ०११००१३३ वीक्षन्तः स्नेहसम्बद्धा विचेलुस्तत्र तत्र ह ०११००१४१ न्यरुन्धन्नुद्गलद्बाष्पमौत्कण्ठ्याद्देवकीसुते ०११००१४३ निर्यात्यगारान्नोऽभद्रमिति स्याद्बान्धवस्त्रियः ०११००१५१ मृदङ्गशङ्खभेर्यश्च वीणापणवगोमुखाः ०११००१५३ धुन्धुर्यानकघण्टाद्या नेदुर्दुन्दुभयस्तथा ०११००१६१ प्रासादशिखरारूढाः कुरुनार्यो दिदृक्षया ०११००१६३ ववृषुः कुसुमैः कृष्णं प्रेमव्रीडास्मितेक्षणाः ०११००१७१ सितातपत्रं जग्राह मुक्तादामविभूषितम् ०११००१७३ रत्नदण्डं गुडाकेशः प्रियः प्रियतमस्य ह ०११००१८१ उद्धवः सात्यकिश्चैव व्यजने परमाद्भुते ०११००१८३ विकीर्यमाणः कुसुमै रेजे मधुपतिः पथि ०११००१९१ अश्रूयन्ताशिषः सत्यास्तत्र तत्र द्विजेरिताः ०११००१९३ नानुरूपानुरूपाश्च निर्गुणस्य गुणात्मनः ०११००२०१ अन्योन्यमासीत्सञ्जल्प उत्तमश्लोकचेतसाम् ०११००२०३ कौरवेन्द्रपुरस्त्रीणां सर्वश्रुतिमनोहरः ०११००२११ स वै किलायं पुरुषः पुरातनो य एक आसीदविशेष आत्मनि ०११००२१३ अग्रे गुणेभ्यो जगदात्मनीश्वरे निमीलितात्मन्निशि सुप्तशक्तिषु ०११००२२१ स एव भूयो निजवीर्यचोदितां स्वजीवमायां प्रकृतिं सिसृक्षतीम् ०११००२२३ अनामरूपात्मनि रूपनामनी विधित्समानोऽनुससार शास्त्रकृत् ०११००२३१ स वा अयं यत्पदमत्र सूरयो जितेन्द्रिया निर्जितमातरिश्वनः ०११००२३३ पश्यन्ति भक्त्युत्कलितामलात्मना नन्वेष सत्त्वं परिमार्ष्टुमर्हति ०११००२४१ स वा अयं सख्यनुगीतसत्कथो वेदेषु गुह्येषु च गुह्यवादिभिः ०११००२४३ य एक ईशो जगदात्मलीलया सृजत्यवत्यत्ति न तत्र सज्जते ०११००२५१ यदा ह्यधर्मेण तमोधियो नृपा जीवन्ति तत्रैष हि सत्त्वतः किल ०११००२५३ धत्ते भगं सत्यमृतं दयां यशो भवाय रूपाणि दधद्युगे युगे ०११००२६१ अहो अलं श्लाघ्यतमं यदोः कुलमहो अलं पुण्यतमं मधोर्वनम् ०११००२६३ यदेष पुंसामृषभः श्रियः पतिः स्वजन्मना चङ्क्रमणेन चाञ्चति ०११००२७१ अहो बत स्वर्यशसस्तिरस्करी कुशस्थली पुण्ययशस्करी भुवः ०११००२७३ पश्यन्ति नित्यं यदनुग्रहेषितं स्मितावलोकं स्वपतिं स्म यत्प्रजाः ०११००२८१ नूनं व्रतस्नानहुतादिनेश्वरः समर्चितो ह्यस्य गृहीतपाणिभिः ०११००२८३ पिबन्ति याः सख्यधरामृतं मुहुर्व्रजस्त्रियः सम्मुमुहुर्यदाशयाः ०११००२९१ या वीर्यशुल्केन हृताः स्वयंवरे प्रमथ्य चैद्यप्रमुखान्हि शुष्मिणः ०११००२९३ प्रद्युम्नसाम्बाम्बसुतादयोऽपरा याश्चाहृता भौमवधे सहस्रशः ०११००३०१ एताः परं स्त्रीत्वमपास्तपेशलं निरस्तशौचं बत साधु कुर्वते ०११००३०३ यासां गृहात्पुष्करलोचनः पतिर्न जात्वपैत्याहृतिभिर्हृदि स्पृशन् ०११००३११ एवंविधा गदन्तीनां स गिरः पुरयोषिताम् ०११००३१३ निरीक्षणेनाभिनन्दन्सस्मितेन ययौ हरिः ०११००३२१ अजातशत्रुः पृतनां गोपीथाय मधुद्विषः ०११००३२३ परेभ्यः शङ्कितः स्नेहात्प्रायुङ्क्त चतुरङ्गिणीम् ०११००३३१ अथ दूरागतान्शौरिः कौरवान्विरहातुरान् ०११००३३३ सन्निवर्त्य दृढं स्निग्धान्प्रायात्स्वनगरीं प्रियैः ०११००३४१ कुरुजाङ्गलपाञ्चालान्शूरसेनान्सयामुनान् ०११००३४३ ब्रह्मावर्तं कुरुक्षेत्रं मत्स्यान्सारस्वतानथ ०११००३५१ मरुधन्वमतिक्रम्य सौवीराभीरयोः परान् ०११००३५३ आनर्तान्भार्गवोपागाच्छ्रान्तवाहो मनाग्विभुः ०११००३६१ तत्र तत्र ह तत्रत्यैर्हरिः प्रत्युद्यतार्हणः ०११००३६३ सायं भेजे दिशं पश्चाद्गविष्ठो गां गतस्तदा ०१११००१० सूत उवाच ०१११००११ आनर्तान्स उपव्रज्य स्वृद्धाञ्जनपदान्स्वकान् ०१११००१३ दध्मौ दरवरं तेषां विषादं शमयन्निव ०१११००२१ स उच्चकाशे धवलोदरो दरोऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा ०१११००२३ दाध्मायमानः करकञ्जसम्पुटे यथाब्जखण्डे कलहंस उत्स्वनः ०१११००३१ तमुपश्रुत्य निनदं जगद्भयभयावहम् ०१११००३३ प्रत्युद्ययुः प्रजाः सर्वा भर्तृदर्शनलालसाः ०१११००४१ तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपमिवादृताः ०१११००४३ आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा ०१११००५१ प्रीत्युत्फुल्लमुखाः प्रोचुर्हर्षगद्गदया गिरा ०१११००५३ पितरं सर्वसुहृदमवितारमिवार्भकाः ०१११००६१ नताः स्म ते नाथ सदाङ्घ्रिपङ्कजं विरिञ्चवैरिञ्च्यसुरेन्द्रवन्दितम् ०१११००६३ परायणं क्षेममिहेच्छतां परं न यत्र कालः प्रभवेत्परः प्रभुः ०१११००७१ भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वमेव माताथ सुहृत्पतिः पिता ०१११००७३ त्वं सद्गुरुर्नः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम ०१११००८१ अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानामपि दूरदर्शनम् ०१११००८३ प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम् ०१११००९१ यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान्कुरून्मधून्वाथ सुहृद्दिदृक्षया ०१११००९३ तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद्रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत ०१११०१०१ कथं वयं नाथ चिरोषिते त्वयि प्रसन्नदृष्ट्याखिलतापशोषणम् ०१११०१०३ जीवेम ते सुन्दरहासशोभितमपश्यमाना वदनं मनोहरम् ०१११०१११ इति चोदीरिता वाचः प्रजानां भक्तवत्सलः ०१११०११३ शृण्वानोऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन्प्राविशत्पुरम् ०१११०१२१ मधुभोजदशार्हार्हकुकुरान्धकवृष्णिभिः ०१११०१२३ आत्मतुल्यबलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीमिव ०१११०१३१ सर्वर्तुसर्वविभवपुण्यवृक्षलताश्रमैः ०१११०१३३ उद्यानोपवनारामैर्वृतपद्माकरश्रियम् ०१११०१४१ गोपुरद्वारमार्गेषु कृतकौतुकतोरणाम् ०१११०१४३ चित्रध्वजपताकाग्रैरन्तः प्रतिहतातपाम् ०१११०१५१ सम्मार्जितमहामार्ग रथ्यापणकचत्वराम् ०१११०१५३ सिक्तां गन्धजलैरुप्तां फलपुष्पाक्षताङ्कुरैः ०१११०१६१ द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यक्षतफलेक्षुभिः ०१११०१६३ अलङ्कृतां पूर्णकुम्भैर्बलिभिर्धूपदीपकैः ०१११०१७१ निशम्य प्रेष्ठमायान्तं वसुदेवो महामनाः ०१११०१७३ अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविक्रमः ०१११०१८१ प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः ०१११०१८३ प्रहर्षवेगोच्छशितशयनासनभोजनाः ०१११०१९१ वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणैः ससुमङ्गलैः ०१११०१९३ शङ्खतूर्यनिनादेन ब्रह्मघोषेण चादृताः ०१११०१९५ प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टाः प्रणयागतसाध्वसाः ०१११०२०१ वारमुख्याश्च शतशो यानैस्तद्दर्शनोत्सुकाः ०१११०२०३ लसत्कुण्डलनिर्भातकपोलवदनश्रियः ०१११०२११ नटनर्तकगन्धर्वाः सूतमागधवन्दिनः ०१११०२१३ गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यद्भुतानि च ०१११०२२१ भगवांस्तत्र बन्धूनां पौराणामनुवर्तिनाम् ०१११०२२३ यथाविध्युपसङ्गम्य सर्वेषां मानमादधे ०१११०२३१ प्रह्वाभिवादनाश्लेषकरस्पर्शस्मितेक्षणैः ०१११०२३३ आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्चाभिमतैर्विभुः ०१११०२४१ स्वयं च गुरुभिर्विप्रैः सदारैः स्थविरैरपि ०१११०२४३ आशीर्भिर्युज्यमानोऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत्पुरम् ०१११०२५१ राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः ०१११०२५३ हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्र तदीक्षणमहोत्सवाः ०१११०२६१ नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् ०१११०२६३ न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियो धामाङ्गमच्युतम् ०१११०२७१ श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् ०१११०२७३ बाहवो लोकपालानां सारङ्गाणां पदाम्बुजम् ०१११०२८१ सितातपत्रव्यजनैरुपस्कृतः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः पथि ०१११०२८३ पिशङ्गवासा वनमालया बभौ घनो यथार्कोडुपचापवैद्युतैः ०१११०२९१ प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वक्तः स्वमातृभिः ०१११०२९३ ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा ०१११०३०१ ताः पुत्रमङ्कमारोप्य स्नेहस्नुतपयोधराः ०१११०३०३ हर्षविह्वलितात्मानः सिषिचुर्नेत्रजैर्जलैः ०१११०३११ अथाविशत्स्वभवनं सर्वकाममनुत्तमम् ०१११०३१३ प्रासादा यत्र पत्नीनां सहस्राणि च षोडश ०१११०३२१ पत्न्यः पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं विलोक्य सञ्जातमनोमहोत्सवाः ०१११०३२३ उत्तस्थुरारात्सहसासनाशयात्साकं व्रतैर्व्रीडितलोचनाननाः ०१११०३३१ तमात्मजैर्दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् ०१११०३३३ निरुद्धमप्यास्रवदम्बु नेत्रयोर्विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात् ०१११०३४१ यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगतस्तथापि तस्याङ्घ्रियुगं नवं नवम् ०१११०३४३ पदे पदे का विरमेत तत्पदाच्चलापि यच्छ्रीर्न जहाति कर्हिचित् ०१११०३५१ एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मनामक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् ०१११०३५३ विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुधः ०१११०३६१ स एष नरलोकेऽस्मिन्नवतीर्णः स्वमायया ०१११०३६३ रेमे स्त्रीरत्नकूटस्थो भगवान्प्राकृतो यथा ०१११०३७१ उद्दामभावपिशुनामलवल्गुहास ०१११०३७२ व्रीडावलोकनिहतो मदनोऽपि यासाम् ०१११०३७३ सम्मुह्य चापमजहात्प्रमदोत्तमास्ता ०१११०३७४ यस्येन्द्रियं विमथितुं कुहकैर्न शेकुः ०१११०३८१ तमयं मन्यते लोको ह्यसङ्गमपि सङ्गिनम् ०१११०३८३ आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्वानं यतोऽबुधः ०१११०३९१ एतदीशनमीशस्य प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणैः ०१११०३९३ न युज्यते सदात्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया ०१११०४०१ तं मेनिरेऽबला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं रहः ०१११०४०३ अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ०११२००१० शौनक उवाच ०११२००११ अश्वत्थाम्नोपसृष्टेन ब्रह्मशीर्ष्णोरुतेजसा ०११२००१३ उत्तराया हतो गर्भ ईशेनाजीवितः पुनः ०११२००२१ तस्य जन्म महाबुद्धेः कर्माणि च महात्मनः ०११२००२३ निधनं च यथैवासीत्स प्रेत्य गतवान्यथा ०११२००३१ तदिदं श्रोतुमिच्छामो गदितुं यदि मन्यसे ०११२००३३ ब्रूहि नः श्रद्दधानानां यस्य ज्ञानमदाच्छुकः ०११२००४० सूत उवाच ०११२००४१ अपीपलद्धर्मराजः पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ०११२००४३ निःस्पृहः सर्वकामेभ्यः कृष्णपादानुसेवया ०११२००५१ सम्पदः क्रतवो लोका महिषी भ्रातरो मही ०११२००५३ जम्बूद्वीपाधिपत्यं च यशश्च त्रिदिवं गतम् ०११२००६१ किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः ०११२००६३ अधिजह्रुर्मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ०११२००७१ मातुर्गर्भगतो वीरः स तदा भृगुनन्दन ०११२००७३ ददर्श पुरुषं कञ्चिद्दह्यमानोऽस्त्रतेजसा ०११२००८१ अङ्गुष्ठमात्रममलं स्फुरत्पुरटमौलिनम् ०११२००८३ अपीव्यदर्शनं श्यामं तडिद्वाससमच्युतम् ०११२००९१ श्रीमद्दीर्घचतुर्बाहुं तप्तकाञ्चनकुण्डलम् ०११२००९३ क्षतजाक्षं गदापाणिमात्मनः सर्वतो दिशम् ०११२००९५ परिभ्रमन्तमुल्काभां भ्रामयन्तं गदां मुहुः ०११२०१०१ अस्त्रतेजः स्वगदया नीहारमिव गोपतिः ०११२०१०३ विधमन्तं सन्निकर्षे पर्यैक्षत क इत्यसौ ०११२०१११ विधूय तदमेयात्मा भगवान्धर्मगुब्विभुः ०११२०११३ मिषतो दशमासस्य तत्रैवान्तर्दधे हरिः ०११२०१२१ ततः सर्वगुणोदर्के सानुकूलग्रहोदये ०११२०१२३ जज्ञे वंशधरः पाण्डोर्भूयः पाण्डुरिवौजसा ०११२०१३१ तस्य प्रीतमना राजा विप्रैर्धौम्यकृपादिभिः ०११२०१३३ जातकं कारयामास वाचयित्वा च मङ्गलम् ०११२०१४१ हिरण्यं गां महीं ग्रामान्हस्त्यश्वान्नृपतिर्वरान् ०११२०१४३ प्रादात्स्वन्नं च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीर्थवित् ०११२०१५१ तमूचुर्ब्राह्मणास्तुष्टा राजानं प्रश्रयान्वितम् ०११२०१५३ एष ह्यस्मिन्प्रजातन्तौ पुरूणां पौरवर्षभ ०११२०१६१ दैवेनाप्रतिघातेन शुक्ले संस्थामुपेयुषि ०११२०१६३ रातो वोऽनुग्रहार्थाय विष्णुना प्रभविष्णुना ०११२०१७१ तस्मान्नाम्ना विष्णुरात इति लोके भविष्यति ०११२०१७३ न सन्देहो महाभाग महाभागवतो महान् ०११२०१८० श्रीराजोवाच ०११२०१८१ अप्येष वंश्यान्राजर्षीन्पुण्यश्लोकान्महात्मनः ०११२०१८३ अनुवर्तिता स्विद्यशसा साधुवादेन सत्तमाः ०११२०१९० ब्राह्मणा ऊचुः ०११२०१९१ पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः ०११२०१९३ ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च रामो दाशरथिर्यथा ०११२०२०१ एष दाता शरण्यश्च यथा ह्यौशीनरः शिबिः ०११२०२०३ यशो वितनिता स्वानां दौष्यन्तिरिव यज्वनाम् ०११२०२११ धन्विनामग्रणीरेष तुल्यश्चार्जुनयोर्द्वयोः ०११२०२१३ हुताश इव दुर्धर्षः समुद्र इव दुस्तरः ०११२०२२१ मृगेन्द्र इव विक्रान्तो निषेव्यो हिमवानिव ०११२०२२३ तितिक्षुर्वसुधेवासौ सहिष्णुः पितराविव ०११२०२३१ पितामहसमः साम्ये प्रसादे गिरिशोपमः ०११२०२३३ आश्रयः सर्वभूतानां यथा देवो रमाश्रयः ०११२०२४१ सर्वसद्गुणमाहात्म्ये एष कृष्णमनुव्रतः ०११२०२४३ रन्तिदेव इवोदारो ययातिरिव धार्मिकः ०११२०२५१ हृत्या बलिसमः कृष्णे प्रह्राद इव सद्ग्रहः ०११२०२५३ आहर्तैषोऽश्वमेधानां वृद्धानां पर्युपासकः ०११२०२६१ राजर्षीणां जनयिता शास्ता चोत्पथगामिनाम् ०११२०२६३ निग्रहीता कलेरेष भुवो धर्मस्य कारणात् ०११२०२७१ तक्षकादात्मनो मृत्युं द्विजपुत्रोपसर्जितात् ०११२०२७३ प्रपत्स्यत उपश्रुत्य मुक्तसङ्गः पदं हरेः ०११२०२८१ जिज्ञासितात्मयाथार्थ्यो मुनेर्व्याससुतादसौ ०११२०२८३ हित्वेदं नृप गङ्गायां यास्यत्यद्धाकुतोभयम् ०११२०२९१ इति राज्ञ उपादिश्य विप्रा जातककोविदाः ०११२०२९३ लब्धापचितयः सर्वे प्रतिजग्मुः स्वकान्गृहान् ०११२०३०१ स एष लोके विख्यातः परीक्षिदिति यत्प्रभुः ०११२०३०३ पूर्वं दृष्टमनुध्यायन्परीक्षेत नरेष्विह ०११२०३११ स राजपुत्रो ववृधे आशु शुक्ल इवोडुपः ०११२०३१३ आपूर्यमाणः पितृभिः काष्ठाभिरिव सोऽन्वहम् ०११२०३२१ यक्ष्यमाणोऽश्वमेधेन ज्ञातिद्रोहजिहासया ०११२०३२३ राजा लब्धधनो दध्यौ नान्यत्र करदण्डयोः ०११२०३३१ तदभिप्रेतमालक्ष्य भ्रातरो ञ्च्युतचोदिताः ०११२०३३३ धनं प्रहीणमाजह्रुरुदीच्यां दिशि भूरिशः ०११२०३४१ तेन सम्भृतसम्भारो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ०११२०३४३ वाजिमेधैस्त्रिभिर्भीतो यज्ञैः समयजद्धरिम् ०११२०३५१ आहूतो भगवान्राज्ञा याजयित्वा द्विजैर्नृपम् ०११२०३५३ उवास कतिचिन्मासान्सुहृदां प्रियकाम्यया ०११२०३६१ ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातः कृष्णया सहबन्धुभिः ०११२०३६३ ययौ द्वारवतीं ब्रह्मन्सार्जुनो यदुभिर्वृतः ०११३००१० सूत उवाच ०११३००११ विदुरस्तीर्थयात्रायां मैत्रेयादात्मनो गतिम् ०११३००१३ ज्ञात्वागाद्धास्तिनपुरं तयावाप्तविवित्सितः ०११३००२१ यावतः कृतवान्प्रश्नान्क्षत्ता कौषारवाग्रतः ०११३००२३ जातैकभक्तिर्गोविन्दे तेभ्यश्चोपरराम ह ०११३००३१ तं बन्धुमागतं दृष्ट्वा धर्मपुत्रः सहानुजः ०११३००३३ धृतराष्ट्रो युयुत्सुश्च सूतः शारद्वतः पृथा ०११३००४१ गान्धारी द्रौपदी ब्रह्मन्सुभद्रा चोत्तरा कृपी ०११३००४३ अन्याश्च जामयः पाण्डोर्ज्ञातयः ससुताः स्त्रियः ०११३००५१ प्रत्युज्जग्मुः प्रहर्षेण प्राणं तन्व इवागतम् ०११३००५३ अभिसङ्गम्य विधिवत्परिष्वङ्गाभिवादनैः ०११३००६१ मुमुचुः प्रेमबाष्पौघं विरहौत्कण्ठ्यकातराः ०११३००६३ राजा तमर्हयां चक्रे कृतासनपरिग्रहम् ०११३००७१ तं भुक्तवन्तं विश्रान्तमासीनं सुखमासने ०११३००७३ प्रश्रयावनतो राजा प्राह तेषां च शृण्वताम् ०११३००८० युधिष्ठिर उवाच ०११३००८१ अपि स्मरथ नो युष्मत्पक्षच्छायासमेधितान् ०११३००८३ विपद्गणाद्विषाग्न्यादेर्मोचिता यत्समातृकाः ०११३००९१ कया वृत्त्या वर्तितं वश्चरद्भिः क्षितिमण्डलम् ०११३००९३ तीर्थानि क्षेत्रमुख्यानि सेवितानीह भूतले ०११३०१०१ भवद्विधा भागवतास्तीर्थभूताः स्वयं विभो ०११३०१०३ तीर्थीकुर्वन्ति तीर्थानि स्वान्तःस्थेन गदाभृता ०११३०१११ अपि नः सुहृदस्तात बान्धवाः कृष्णदेवताः ०११३०११३ दृष्टाः श्रुता वा यदवः स्वपुर्यां सुखमासते ०११३०१२१ इत्युक्तो धर्मराजेन सर्वं तत्समवर्णयत् ०११३०१२३ यथानुभूतं क्रमशो विना यदुकुलक्षयम् ०११३०१३१ नन्वप्रियं दुर्विषहं नृणां स्वयमुपस्थितम् ०११३०१३३ नावेदयत्सकरुणो दुःखितान्द्रष्टुमक्षमः ०११३०१४१ कञ्चित्कालमथावात्सीत्सत्कृतो देववत्सुखम् ०११३०१४३ भ्रातुर्ज्येष्ठस्य श्रेयस्कृत्सर्वेषां सुखमावहन् ०११३०१५१ अबिभ्रदर्यमा दण्डं यथावदघकारिषु ०११३०१५३ यावद्दधार शूद्रत्वं शापाद्वर्षशतं यमः ०११३०१६१ युधिष्ठिरो लब्धराज्यो दृष्ट्वा पौत्रं कुलन्धरम् ०११३०१६३ भ्रातृभिर्लोकपालाभैर्मुमुदे परया श्रिया ०११३०१७१ एवं गृहेषु सक्तानां प्रमत्तानां तदीहया ०११३०१७३ अत्यक्रामदविज्ञातः कालः परमदुस्तरः ०११३०१८१ विदुरस्तदभिप्रेत्य धृतराष्ट्रमभाषत ०११३०१८३ राजन्निर्गम्यतां शीघ्रं पश्येदं भयमागतम् ०११३०१९१ प्रतिक्रिया न यस्येह कुतश्चित्कर्हिचित्प्रभो ०११३०१९३ स एष भगवान्कालः सर्वेषां नः समागतः ०११३०२०१ येन चैवाभिपन्नोऽयं प्राणैः प्रियतमैरपि ०११३०२०३ जनः सद्यो वियुज्येत किमुतान्यैर्धनादिभिः ०११३०२११ पितृभ्रातृसुहृत्पुत्रा हतास्ते विगतं वयम् ०११३०२१३ आत्मा च जरया ग्रस्तः परगेहमुपाससे ०११३०२२१ अन्धः पुरैव वधिरो मन्दप्रज्ञाश्च साम्प्रतम् ०११३०२२३ विशीर्णदन्तो मन्दाग्निः सरागः कफमुद्वहन् ०११३०२३१ अहो महीयसी जन्तोर्जीविताशा यथा भवान् ०११३०२३३ भीमापवर्जितं पिण्डमादत्ते गृहपालवत् ०११३०२४१ अग्निर्निसृष्टो दत्तश्च गरो दाराश्च दूषिताः ०११३०२४३ हृतं क्षेत्रं धनं येषां तद्दत्तैरसुभिः कियत् ०११३०२५१ तस्यापि तव देहोऽयं कृपणस्य जिजीविषोः ०११३०२५३ परैत्यनिच्छतो जीर्णो जरया वाससी इव ०११३०२६१ गतस्वार्थमिमं देहं विरक्तो मुक्तबन्धनः ०११३०२६३ अविज्ञातगतिर्जह्यात्स वै धीर उदाहृतः ०११३०२७१ यः स्वकात्परतो वेह जातनिर्वेद आत्मवान् ०११३०२७३ हृदि कृत्वा हरिं गेहात्प्रव्रजेत्स नरोत्तमः ०११३०२८१ अथोदीचीं दिशं यातु स्वैरज्ञातगतिर्भवान् ०११३०२८३ इतोऽर्वाक्प्रायशः कालः पुंसां गुणविकर्षणः ०११३०२९१ एवं राजा विदुरेणानुजेन प्रज्ञाचक्षुर्बोधित आजमीढः ०११३०२९३ छित्त्वा स्वेषु स्नेहपाशान्द्रढिम्नो निश्चक्राम भ्रातृसन्दर्शिताध्वा ०११३०३०१ पतिं प्रयान्तं सुबलस्य पुत्री पतिव्रता चानुजगाम साध्वी ०११३०३०३ हिमालयं न्यस्तदण्डप्रहर्षं मनस्विनामिव सत्सम्प्रहारः ०११३०३११ अजातशत्रुः कृतमैत्रो हुताग्निर्विप्रान्नत्वा तिलगोभूमिरुक्मैः ०११३०३१३ गृहं प्रविष्टो गुरुवन्दनाय न चापश्यत्पितरौ सौबलीं च ०११३०३२१ तत्र सञ्जयमासीनं पप्रच्छोद्विग्नमानसः ०११३०३२३ गावल्गणे क्व नस्तातो वृद्धो हीनश्च नेत्रयोः ०११३०३३१ अम्बा च हतपुत्रार्ता पितृव्यः क्व गतः सुहृत् ०११३०३३३ अपि मय्यकृतप्रज्ञे हतबन्धुः स भार्यया ०११३०३३५ आशंसमानः शमलं गङ्गायां दुःखितोऽपतत् ०११३०३४१ पितर्युपरते पाण्डौ सर्वान्नः सुहृदः शिशून् ०११३०३४३ अरक्षतां व्यसनतः पितृव्यौ क्व गतावितः ०११३०३५० सूत उवाच ०११३०३५१ कृपया स्नेहवैक्लव्यात्सूतो विरहकर्शितः ०११३०३५३ आत्मेश्वरमचक्षाणो न प्रत्याहातिपीडितः ०११३०३६१ विमृज्याश्रूणि पाणिभ्यां विष्टभ्यात्मानमात्मना ०११३०३६३ अजातशत्रुं प्रत्यूचे प्रभोः पादावनुस्मरन् ०११३०३७० सञ्जय उवाच ०११३०३७१ नाहं वेद व्यवसितं पित्रोर्वः कुलनन्दन ०११३०३७३ गान्धार्या वा महाबाहो मुषितोऽस्मि महात्मभिः ०११३०३८१ अथाजगाम भगवान्नारदः सहतुम्बुरुः ०११३०३८३ प्रत्युत्थायाभिवाद्याह सानुजोऽभ्यर्चयन्मुनिम् ०११३०३९० युधिष्ठिर उवाच ०११३०३९१ नाहं वेद गतिं पित्रोर्भगवन्क्व गतावितः ०११३०३९३ अम्बा वा हतपुत्रार्ता क्व गता च तपस्विनी ०११३०४०१ कर्णधार इवापारे भगवान्पारदर्शकः ०११३०४०३ अथाबभाषे भगवान्नारदो मुनिसत्तमः ०११३०४१० नारद उवाच ०११३०४११ मा कञ्चन शुचो राजन्यदीश्वरवशं जगत् ०११३०४१३ लोकाः सपाला यस्येमे वहन्ति बलिमीशितुः ०११३०४१५ स संयुनक्ति भूतानि स एव वियुनक्ति च ०११३०४२१ यथा गावो नसि प्रोतास्तन्त्यां बद्धाश्च दामभिः ०११३०४२३ वाक्तन्त्यां नामभिर्बद्धा वहन्ति बलिमीशितुः ०११३०४३१ यथा क्रीडोपस्कराणां संयोगविगमाविह ०११३०४३३ इच्छया क्रीडितुः स्यातां तथैवेशेच्छया नृणाम् ०११३०४४१ यन्मन्यसे ध्रुवं लोकमध्रुवं वा न चोभयम् ०११३०४४३ सर्वथा न हि शोच्यास्ते स्नेहादन्यत्र मोहजात् ०११३०४५१ तस्माज्जह्यङ्ग वैक्लव्यमज्ञानकृतमात्मनः ०११३०४५३ कथं त्वनाथाः कृपणा वर्तेरंस्ते च मां विना ०११३०४६१ कालकर्मगुणाधीनो देहोऽयं पाञ्चभौतिकः ०११३०४६३ कथमन्यांस्तु गोपायेत्सर्पग्रस्तो यथा परम् ०११३०४७१ अहस्तानि सहस्तानामपदानि चतुष्पदाम् ०११३०४७३ फल्गूनि तत्र महतां जीवो जीवस्य जीवनम् ०११३०४८१ तदिदं भगवान्राजन्नेक आत्मात्मनां स्वदृक् ०११३०४८३ अन्तरोऽनन्तरो भाति पश्य तं माययोरुधा ०११३०४९१ सोऽयमद्य महाराज भगवान्भूतभावनः ०११३०४९३ कालरूपोऽवतीर्णोऽस्यामभावाय सुरद्विषाम् ०११३०५०१ निष्पादितं देवकृत्यमवशेषं प्रतीक्षते ०११३०५०३ तावद्यूयमवेक्षध्वं भवेद्यावदिहेश्वरः ०११३०५११ धृतराष्ट्रः सह भ्रात्रा गान्धार्या च स्वभार्यया ०११३०५१३ दक्षिणेन हिमवत ऋषीणामाश्रमं गतः ०११३०५२१ स्रोतोभिः सप्तभिर्या वै स्वर्धुनी सप्तधा व्यधात् ०११३०५२३ सप्तानां प्रीतये नाना सप्तस्रोतः प्रचक्षते ०११३०५३१ स्नात्वानुसवनं तस्मिन्हुत्वा चाग्नीन्यथाविधि ०११३०५३३ अब्भक्ष उपशान्तात्मा स आस्ते विगतैषणः ०११३०५४१ जितासनो जितश्वासः प्रत्याहृतषडिन्द्रियः ०११३०५४३ हरिभावनया ध्वस्तरजःसत्त्वतमोमलः ०११३०५५१ विज्ञानात्मनि संयोज्य क्षेत्रज्ञे प्रविलाप्य तम् ०११३०५५३ ब्रह्मण्यात्मानमाधारे घटाम्बरमिवाम्बरे ०११३०५६१ ध्वस्तमायागुणोदर्को निरुद्धकरणाशयः ०११३०५६३ निवर्तिताखिलाहार आस्ते स्थाणुरिवाचलः ०११३०५६५ तस्यान्तरायो मैवाभूः सन्न्यस्ताखिलकर्मणः ०११३०५७१ स वा अद्यतनाद्राजन्परतः पञ्चमेऽहनि ०११३०५७३ कलेवरं हास्यति स्वं तच्च भस्मीभविष्यति ०११३०५८१ दह्यमानेऽग्निभिर्देहे पत्युः पत्नी सहोटजे ०११३०५८३ बहिः स्थिता पतिं साध्वी तमग्निमनु वेक्ष्यति ०११३०५९१ विदुरस्तु तदाश्चर्यं निशाम्य कुरुनन्दन ०११३०५९३ हर्षशोकयुतस्तस्माद्गन्ता तीर्थनिषेवकः ०११३०६०१ इत्युक्त्वाथारुहत्स्वर्गं नारदः सहतुम्बुरुः ०११३०६०३ युधिष्ठिरो वचस्तस्य हृदि कृत्वाजहाच्छुचः ०११४००१० सूत उवाच ०११४००११ सम्प्रस्थिते द्वारकायाञ्जिष्णौ बन्धुदिदृक्षया ०११४००१३ ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम् ०११४००२१ व्यतीताः कतिचिन्मासास्तदा नायात्ततोऽर्जुनः ०११४००२३ ददर्श घोररूपाणि निमित्तानि कुरूद्वहः ०११४००३१ कालस्य च गतिं रौद्रां विपर्यस्तर्तुधर्मिणः ०११४००३३ पापीयसीं नृणां वार्तां क्रोधलोभानृतात्मनाम् ०११४००४१ जिह्मप्रायं व्यवहृतं शाठ्यमिश्रं च सौहृदम् ०११४००४३ पितृमातृसुहृद्भ्रातृदम्पतीनां च कल्कनम् ०११४००५१ निमित्तान्यत्यरिष्टानि काले त्वनुगते नृणाम् ०११४००५३ लोभाद्यधर्मप्रकृतिं दृष्ट्वोवाचानुजं नृपः ०११४००६० युधिष्ठिर उवाच ०११४००६१ सम्प्रेषितो द्वारकायां जिष्णुर्बन्धुदिदृक्षयाज् ०११४००६३ ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम् ०११४००७१ गताः सप्ताधुना मासा भीमसेन तवानुजः ०११४००७३ नायाति कस्य वा हेतोर्नाहं वेदेदमञ्जसा ०११४००८१ अपि देवर्षिणादिष्टः स कालोऽयमुपस्थितः ०११४००८३ यदात्मनोऽङ्गमाक्रीडं भगवानुत्सिसृक्षति ०११४००९१ यस्मान्नः सम्पदो राज्यं दाराः प्राणाः कुलं प्रजाः ०११४००९३ आसन्सपत्नविजयो लोकाश्च यदनुग्रहात् ०११४०१०१ पश्योत्पातान्नरव्याघ्र दिव्यान्भौमान्सदैहिकान् ०११४०१०३ दारुणान्शंसतोऽदूराद्भयं नो बुद्धिमोहनम् ०११४०१११ ऊर्वक्षिबाहवो मह्यं स्फुरन्त्यङ्ग पुनः पुनः ०११४०११३ वेपथुश्चापि हृदये आराद्दास्यन्ति विप्रियम् ०११४०१२१ शिवैषोद्यन्तमादित्यमभिरौत्यनलानना ०११४०१२३ मामङ्ग सारमेयोऽयमभिरेभत्यभीरुवत् ०११४०१३१ शस्ताः कुर्वन्ति मां सव्यं दक्षिणं पशवोऽपरे ०११४०१३३ वाहांश्च पुरुषव्याघ्र लक्षये रुदतो मम ०११४०१४१ मृत्युदूतः कपोतोऽयमुलूकः कम्पयन्मनः ०११४०१४३ प्रत्युलूकश्च कुह्वानैर्विश्वं वै शून्यमिच्छतः ०११४०१५१ धूम्रा दिशः परिधयः कम्पते भूः सहाद्रिभिः ०११४०१५३ निर्घातश्च महांस्तात साकं च स्तनयित्नुभिः ०११४०१६१ वायुर्वाति खरस्पर्शो रजसा विसृजंस्तमः ०११४०१६३ असृग्वर्षन्ति जलदा बीभत्समिव सर्वतः ०११४०१७१ सूर्यं हतप्रभं पश्य ग्रहमर्दं मिथो दिवि ०११४०१७३ ससङ्कुलैर्भूतगणैर्ज्वलिते इव रोदसी ०११४०१८१ नद्यो नदाश्च क्षुभिताः सरांसि च मनांसि च ०११४०१८३ न ज्वलत्यग्निराज्येन कालोऽयं किं विधास्यति ०११४०१९१ न पिबन्ति स्तनं वत्सा न दुह्यन्ति च मातरः ०११४०१९३ रुदन्त्यश्रुमुखा गावो न हृष्यन्त्यृषभा व्रजे ०११४०२०१ दैवतानि रुदन्तीव स्विद्यन्ति ह्युच्चलन्ति च ०११४०२०३ इमे जनपदा ग्रामाः पुरोद्यानाकराश्रमाः ०११४०२०५ भ्रष्टश्रियो निरानन्दाः किमघं दर्शयन्ति नः ०११४०२११ मन्य एतैर्महोत्पातैर्नूनं भगवतः पदैः ०११४०२१३ अनन्यपुरुषश्रीभिर्हीना भूर्हतसौभगा ०११४०२२१ इति चिन्तयतस्तस्य दृष्टारिष्टेन चेतसा ०११४०२२३ राज्ञः प्रत्यागमद्ब्रह्मन्यदुपुर्याः कपिध्वजः ०११४०२३१ तं पादयोर्निपतितमयथापूर्वमातुरम् ०११४०२३३ अधोवदनमब्बिन्दून्सृजन्तं नयनाब्जयोः ०११४०२४१ विलोक्योद्विग्नहृदयो विच्छायमनुजं नृपः ०११४०२४३ पृच्छति स्म सुहृन्मध्ये संस्मरन्नारदेरितम् ०११४०२५० युधिष्ठिर उवाच ०११४०२५१ कच्चिदानर्तपुर्यां नः स्वजनाः सुखमासते ०११४०२५३ मधुभोजदशार्हार्ह सात्वतान्धकवृष्णयः ०११४०२६१ शूरो मातामहः कच्चित्स्वस्त्यास्ते वाथ मारिषः ०११४०२६३ मातुलः सानुजः कच्चित्कुशल्यानकदुन्दुभिः ०११४०२७१ सप्त स्वसारस्तत्पत्न्यो मातुलान्यः सहात्मजाः ०११४०२७३ आसते सस्नुषाः क्षेमन्देवकीप्रमुखाः स्वयम् ०११४०२८१ कच्चिद्राजाहुको जीवत्यसत्पुत्रोऽस्य चानुजः ०११४०२८३ हृदीकः ससुतोऽक्रूरो जयन्तगदसारणाः ०११४०२९१ आसते कुशलं कच्चिद्ये च शत्रुजिदादयः ०११४०२९३ कच्चिदास्ते सुखं रामो भगवान्सात्वतां प्रभुः ०११४०३०१ प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां सुखमास्ते महारथः ०११४०३०३ गम्भीररयोऽनिरुद्धो वर्धते भगवानुत ०११४०३११ सुषेणश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः ०११४०३१३ अन्ये च कार्ष्णिप्रवराः सपुत्रा ऋषभादयः ०११४०३२१ तथैवानुचराः शौरेः श्रुतदेवोद्धवादयः ०११४०३२३ सुनन्दनन्दशीर्षण्या ये चान्ये सात्वतर्षभाः ०११४०३३१ अपि स्वस्त्यासते सर्वे रामकृष्णभुजाश्रयाः ०११४०३३३ अपि स्मरन्ति कुशलमस्माकं बद्धसौहृदाः ०११४०३४१ भगवानपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः ०११४०३४३ कच्चित्पुरे सुधर्मायां सुखमास्ते सुहृद्वृतः ०११४०३५१ मङ्गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च ०११४०३५३ आस्ते यदुकुलाम्भोधावाद्योऽनन्तसखः पुमान् ०११४०३६१ यद्बाहुदण्डगुप्तायां स्वपुर्यां यदवोऽर्चिताः ०११४०३६३ क्रीडन्ति परमानन्दं महापौरुषिका इव ०११४०३७१ यत्पादशुश्रूषणमुख्यकर्मणा सत्यादयो द्व्यष्टसहस्रयोषितः ०११४०३७३ निर्जित्य सङ्ख्ये त्रिदशांस्तदाशिषो हरन्ति वज्रायुधवल्लभोचिताः ०११४०३८१ यद्बाहुदण्डाभ्युदयानुजीविनो यदुप्रवीरा ह्यकुतोभया मुहुः ०११४०३८३ अधिक्रमन्त्यङ्घ्रिभिराहृतां बलात्सभां सुधर्मां सुरसत्तमोचिताम् ०११४०३९१ कच्चित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे ०११४०३९३ अलब्धमानोऽवज्ञातः किं वा तात चिरोषितः ०११४०४०१ कच्चिन्नाभिहतोऽभावैः शब्दादिभिरमङ्गलैः ०११४०४०३ न दत्तमुक्तमर्थिभ्य आशया यत्प्रतिश्रुतम् ०११४०४११ कच्चित्त्वं ब्राह्मणं बालं गां वृद्धं रोगिणं स्त्रियम् ०११४०४१३ शरणोपसृतं सत्त्वं नात्याक्षीः शरणप्रदः ०११४०४२१ कच्चित्त्वं नागमोऽगम्यां गम्यां वासत्कृतां स्त्रियम् ०११४०४२३ पराजितो वाथ भवान्नोत्तमैर्नासमैः पथि ०११४०४३१ अपि स्वित्पर्यभुङ्क्थास्त्वं सम्भोज्यान्वृद्धबालकान् ०११४०४३३ जुगुप्सितं कर्म किञ्चित्कृतवान्न यदक्षमम् ०११४०४४१ कच्चित्प्रेष्ठतमेनाथ हृदयेनात्मबन्धुना ०११४०४४३ शून्योऽस्मि रहितो नित्यं मन्यसे तेऽन्यथा न रुक् ०११५००१० सूत उवाच ०११५००११ एवं कृष्णसखः कृष्णो भ्रात्रा राज्ञा विकल्पितः ०११५००१३ नानाशङ्कास्पदं रूपं कृष्णविश्लेषकर्शितः ०११५००२१ शोकेन शुष्यद्वदन हृत्सरोजो हतप्रभः ०११५००२३ विभुं तमेवानुस्मरन्नाशक्नोत्प्रतिभाषितुम् ०११५००३१ कृच्छ्रेण संस्तभ्य शुचः पाणिनामृज्य नेत्रयोः ०११५००३३ परोक्षेण समुन्नद्ध प्रणयौत्कण्ठ्यकातरः ०११५००४१ सख्यं मैत्रीं सौहृदं च सारथ्यादिषु संस्मरन् ०११५००४३ नृपमग्रजमित्याह बाष्पगद्गदया गिरा ०११५००५० अर्जुन उवाच ०११५००५१ वञ्चितोऽहं महाराज हरिणा बन्धुरूपिणा ०११५००५३ येन मेऽपहृतं तेजो देवविस्मापनं महत् ०११५००६१ यस्य क्षणवियोगेन लोको ह्यप्रियदर्शनः ०११५००६३ उक्थेन रहितो ह्येष मृतकः प्रोच्यते यथा ०११५००७१ यत्संश्रयाद्द्रुपदगेहमुपागतानां राज्ञां स्वयंवरमुखे स्मरदुर्मदानाम् ०११५००७३ तेजो हृतं खलु मयाभिहतश्च मत्स्यः सज्जीकृतेन धनुषाधिगता च कृष्णा ०११५००८१ यत्सन्निधावहमु खाण्डवमग्नयेऽदामिन्द्रं च सामरगणं तरसा विजित्य ०११५००८३ लब्धा सभा मयकृताद्भुतशिल्पमाया दिग्भ्योऽहरन्नृपतयो बलिमध्वरे ते ०११५००९१ यत्तेजसा नृपशिरोऽङ्घ्रिमहन्मखार्थमार्योऽनुजस्तव गजायुतसत्त्ववीर्यः ०११५००९३ तेनाहृताः प्रमथनाथमखाय भूपा यन्मोचितास्तदनयन्बलिमध्वरे ते ०११५०१०१ पत्न्यास्तवाधिमखकॢप्तमहाभिषेक श्लाघिष्ठचारुकबरं कितवैः सभायाम् ०११५०१०३ स्पृष्टं विकीर्य पदयोः पतिताश्रुमुख्या यस्तत्स्त्रियोऽकृतहतेशविमुक्तकेशाः ०११५०१११ यो नो जुगोप वन एत्य दुरन्तकृच्छ्राद्दुर्वाससोऽरिरचितादयुताग्रभुग्यः ०११५०११३ शाकान्नशिष्टमुपयुज्य यतस्त्रिलोकीं तृप्ताममंस्त सलिले विनिमग्नसङ्घः ०११५०१२१ यत्तेजसाथ भगवान्युधि शूलपाणिर्विस्मापितः सगिरिजोऽस्त्रमदान्निजं मे ०११५०१२३ अन्येऽपि चाहममुनैव कलेवरेण प्राप्तो महेन्द्रभवने महदासनार्धम् ०११५०१३१ तत्रैव मे विहरतो भुजदण्डयुग्मं गाण्डीवलक्षणमरातिवधाय देवाः ०११५०१३३ सेन्द्राः श्रिता यदनुभावितमाजमीढ तेनाहमद्य मुषितः पुरुषेण भूम्ना ०११५०१४१ यद्बान्धवः कुरुबलाब्धिमनन्तपारमेको रथेन ततरेऽहमतीर्यसत्त्वम् ०११५०१४३ प्रत्याहृतं बहु धनं च मया परेषां तेजास्पदं मणिमयं च हृतं शिरोभ्यः ०११५०१५१ यो भीष्मकर्णगुरुशल्यचमूष्वदभ्र राजन्यवर्यरथमण्डलमण्डितासु ०११५०१५३ अग्रेचरो मम विभो रथयूथपानामायुर्मनांसि च दृशा सह ओज आर्च्छत् ०११५०१६१ यद्दोःषु मा प्रणिहितं गुरुभीष्मकर्ण नप्तृत्रिगर्तशल्यसैन्धवबाह्लिकाद्यैः ०११५०१६३ अस्त्राण्यमोघमहिमानि निरूपितानि नोपस्पृशुर्नृहरिदासमिवासुराणि ०११५०१७१ सौत्ये वृतः कुमतिनात्मद ईश्वरो मे यत्पादपद्ममभवाय भजन्ति भव्याः ०११५०१७३ मां श्रान्तवाहमरयो रथिनो भुविष्ठं न प्राहरन्यदनुभावनिरस्तचित्ताः ०११५०१८१ नर्माण्युदाररुचिरस्मितशोभितानि हे पार्थ हेऽर्जुन सखे कुरुनन्दनेति ०११५०१८३ सञ्जल्पितानि नरदेव हृदिस्पृशानि स्मर्तुर्लुठन्ति हृदयं मम माधवस्य ०११५०१९१ शय्यासनाटनविकत्थनभोजनादिष्वैक्याद्वयस्य ऋतवानिति विप्रलब्धः ०११५०१९३ सख्युः सखेव पितृवत्तनयस्य सर्वं सेहे महान्महितया कुमतेरघं मे ०११५०२०१ सोऽहं नृपेन्द्र रहितः पुरुषोत्तमेन सख्या प्रियेण सुहृदा हृदयेन शून्यः ०११५०२०३ अध्वन्युरुक्रमपरिग्रहमङ्ग रक्षन्गोपैरसद्भिरबलेव विनिर्जितोऽस्मि ०११५०२११ तद्वै धनुस्त इषवः स रथो हयास्ते सोऽहं रथी नृपतयो यत आनमन्ति ०११५०२१३ सर्वं क्षणेन तदभूदसदीशरिक्तं भस्मन्हुतं कुहकराद्धमिवोप्तमूष्याम् ०११५०२२१ राजंस्त्वयानुपृष्टानां सुहृदां नः सुहृत्पुरे ०११५०२२३ विप्रशापविमूढानां निघ्नतां मुष्टिभिर्मिथः ०११५०२३१ वारुणीं मदिरां पीत्वा मदोन्मथितचेतसाम् ०११५०२३३ अजानतामिवान्योन्यं चतुःपञ्चावशेषिताः ०११५०२४१ प्रायेणैतद्भगवत ईश्वरस्य विचेष्टितम् ०११५०२४३ मिथो निघ्नन्ति भूतानि भावयन्ति च यन्मिथः ०११५०२५१ जलौकसां जले यद्वन्महान्तोऽदन्त्यणीयसः ०११५०२५३ दुर्बलान्बलिनो राजन्महान्तो बलिनो मिथः ०११५०२६१ एवं बलिष्ठैर्यदुभिर्महद्भिरितरान्विभुः ०११५०२६३ यदून्यदुभिरन्योन्यं भूभारान्सञ्जहार ह ०११५०२७१ देशकालार्थयुक्तानि हृत्तापोपशमानि च ०११५०२७३ हरन्ति स्मरतश्चित्तं गोविन्दाभिहितानि मे ०११५०२८० सूत उवाच ०११५०२८१ एवं चिन्तयतो जिष्णोः कृष्णपादसरोरुहम् ०११५०२८३ सौहार्देनातिगाढेन शान्तासीद्विमला मतिः ०११५०२९१ वासुदेवाङ्घ्र्यनुध्यान परिबृंहितरंहसा ०११५०२९३ भक्त्या निर्मथिताशेष कषायधिषणोऽर्जुनः ०११५०३०१ गीतं भगवता ज्ञानं यत्तत्सङ्ग्राममूर्धनि ०११५०३०३ कालकर्मतमोरुद्धं पुनरध्यगमत्प्रभुः ०११५०३११ विशोको ब्रह्मसम्पत्त्या सञ्छिन्नद्वैतसंशयः ०११५०३१३ लीनप्रकृतिनैर्गुण्यादलिङ्गत्वादसम्भवः ०११५०३२१ निशम्य भगवन्मार्गं संस्थां यदुकुलस्य च ०११५०३२३ स्वःपथाय मतिं चक्रे निभृतात्मा युधिष्ठिरः ०११५०३३१ पृथाप्यनुश्रुत्य धनञ्जयोदितं नाशं यदूनां भगवद्गतिं च ताम् ०११५०३३३ एकान्तभक्त्या भगवत्यधोक्षजे निवेशितात्मोपरराम संसृतेः ०११५०३४१ ययाहरद्भुवो भारं तां तनुं विजहावजः ०११५०३४३ कण्टकं कण्टकेनेव द्वयं चापीशितुः समम् ०११५०३५१ यथा मत्स्यादिरूपाणि धत्ते जह्याद्यथा नटः ०११५०३५३ भूभारः क्षपितो येनजहौ तच्च कलेवरम् ०११५०३६१ यदा मुकुन्दो भगवानिमां महीं जहौ स्वतन्वा श्रवणीयसत्कथः ०११५०३६३ तदाहरेवाप्रतिबुद्धचेतसामभद्रहेतुः कलिरन्ववर्तत ०११५०३७१ युधिष्ठिरस्तत्परिसर्पणं बुधः पुरे च राष्ट्रे च गृहे तथात्मनि ०११५०३७३ विभाव्य लोभानृतजिह्महिंसनाद्यधर्मचक्रं गमनाय पर्यधात् ०११५०३८१ स्वराट्पौत्रं विनयिनमात्मनः सुसमं गुणैः ०११५०३८३ तोयनीव्याः पतिं भूमेरभ्यषिञ्चद्गजाह्वये ०११५०३९१ मथुरायां तथा वज्रं शूरसेनपतिं ततः ०११५०३९३ प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमग्नीनपिबदीश्वरः ०११५०४०१ विसृज्य तत्र तत्सर्वं दुकूलवलयादिकम् ०११५०४०३ निर्ममो निरहङ्कारः सञ्छिन्नाशेषबन्धनः ०११५०४११ वाचं जुहाव मनसि तत्प्राण इतरे च तम् ०११५०४१३ मृत्यावपानं सोत्सर्गं तं पञ्चत्वे ह्यजोहवीत् ०११५०४२१ त्रित्वे हुत्वा च पञ्चत्वं तच्चैकत्वे ञ्जुहोन्मुनिः ०११५०४२३ सर्वमात्मन्यजुहवीद्ब्रह्मण्यात्मानमव्यये ०११५०४३१ चीरवासा निराहारो बद्धवाङ्मुक्तमूर्धजः ०११५०४३३ दर्शयन्नात्मनो रूपं जडोन्मत्तपिशाचवत् ०११५०४४१ अनवेक्षमाणो निरगादशृण्वन्बधिरो यथा ०११५०४४३ उदीचीं प्रविवेशाशां गतपूर्वां महात्मभिः ०११५०४४५ हृदि ब्रह्म परं ध्यायन्नावर्तेत यतो गतः ०११५०४५१ सर्वे तमनुनिर्जग्मुर्भ्रातरः कृतनिश्चयाः ०११५०४५३ कलिनाधर्ममित्रेण दृष्ट्वा स्पृष्टाः प्रजा भुवि ०११५०४६१ ते साधुकृतसर्वार्था ज्ञात्वात्यन्तिकमात्मनः ०११५०४६३ मनसा धारयामासुर्वैकुण्ठचरणाम्बुजम् ०११५०४७१ तद्ध्यानोद्रिक्तया भक्त्या विशुद्धधिषणाः परे ०११५०४७३ तस्मिन्नारायणपदे एकान्तमतयो गतिम् ०११५०४८१ अवापुर्दुरवापां ते असद्भिर्विषयात्मभिः ०११५०४८३ विधूतकल्मषा स्थानं विरजेनात्मनैव हि ०११५०४९१ विदुरोऽपि परित्यज्य प्रभासे देहमात्मनः ०११५०४९३ कृष्णावेशेन तच्चित्तः पितृभिः स्वक्षयं ययौ ०११५०५०१ द्रौपदी च तदाज्ञाय पतीनामनपेक्षताम् ०११५०५०३ वासुदेवे भगवति ह्येकान्तमतिराप तम् ०११५०५११ यः श्रद्धयैतद्भगवत्प्रियाणां पाण्डोः सुतानामिति सम्प्रयाणम् ०११५०५१३ शृणोत्यलं स्वस्त्ययनं पवित्रं लब्ध्वा हरौ भक्तिमुपैति सिद्धिम् ०११६००१० सूत उवाच ०११६००११ ततः परीक्षिद्द्विजवर्यशिक्षया महीं महाभागवतः शशास ह ०११६००१३ यथा हि सूत्यामभिजातकोविदाः समादिशन्विप्र महद्गुणस्तथा ०११६००२१ स उत्तरस्य तनयामुपयेम इरावतीम् ०११६००२३ जनमेजयादींश्चतुरस्तस्यामुत्पादयत्सुतान् ०११६००३१ आजहाराश्वमेधांस्त्रीन्गङ्गायां भूरिदक्षिणान् ०११६००३३ शारद्वतं गुरुं कृत्वा देवा यत्राक्षिगोचराः ०११६००४१ निजग्राहौजसा वीरः कलिं दिग्विजये क्वचित् ०११६००४३ नृपलिङ्गधरं शूद्रं घ्नन्तं गोमिथुनं पदा ०११६००५० शौनक उवाच ०११६००५१ कस्य हेतोर्निजग्राह कलिं दिग्विजये नृपः ०११६००५३ नृदेवचिह्नधृक्षूद्र कोऽसौ गां यः पदाहनत् ०११६००५५ तत्कथ्यतां महाभाग यदि कृष्णकथाश्रयम् ०११६००६१ अथवास्य पदाम्भोज मकरन्दलिहां सताम् ०११६००६३ किमन्यैरसदालापैरायुषो यदसद्व्ययः ०११६००७१ क्षुद्रायुषां नृणामङ्ग मर्त्यानामृतमिच्छताम् ०११६००७३ इहोपहूतो भगवान्मृत्युः शामित्रकर्मणि ०११६००८१ न कश्चिन्म्रियते तावद्यावदास्त इहान्तकः ०११६००८३ एतदर्थं हि भगवानाहूतः परमर्षिभिः ०११६००८५ अहो नृलोके पीयेत हरिलीलामृतं वचः ०११६००९१ मन्दस्य मन्दप्रज्ञस्य वयो मन्दायुषश्च वै ०११६००९३ निद्रया ह्रियते नक्तं दिवा च व्यर्थकर्मभिः ०११६०१०० सूत उवाच ०११६०१०१ यदा परीक्षित्कुरुजाङ्गलेऽवसत्कलिं प्रविष्टं निजचक्रवर्तिते ०११६०१०३ निशम्य वार्तामनतिप्रियां ततः शरासनं संयुगशौण्डिराददे ०११६०१११ स्वलङ्कृतं श्यामतुरङ्गयोजितं रथं मृगेन्द्रध्वजमाश्रितः पुरात् ०११६०११३ वृतो रथाश्वद्विपपत्तियुक्तया स्वसेनया दिग्विजयाय निर्गतः ०११६०१२१ भद्राश्वं केतुमालं च भारतं चोत्तरान्कुरून् ०११६०१२३ किम्पुरुषादीनि वर्षाणि विजित्य जगृहे बलिम् ०११६०१३१ नगरांश्च वनांश्चैव नदीश्च विमलोदकाः ०११६०१३३ पुरुषान्देवकल्पांश्च नारीश्च प्रियदर्शनाः ०११६०१४१ अदृष्टपूर्वान्सुभगान्स ददर्श धनञ्जयः ०११६०१४३ सदनानि च शुभ्राणि नारीश्चाप्सरसां निभाः ०११६०१५१ तत्र तत्रोपशृण्वानः स्वपूर्वेषां महात्मनाम् ०११६०१५३ प्रगीयमाणं च यशः कृष्णमाहात्म्यसूचकम् ०११६०१६१ आत्मानं च परित्रातमश्वत्थाम्नोऽस्त्रतेजसः ०११६०१६३ स्नेहं च वृष्णिपार्थानां तेषां भक्तिं च केशवे ०११६०१७१ तेभ्यः परमसन्तुष्टः प्रीत्युज्जृम्भितलोचनः ०११६०१७३ महाधनानि वासांसि ददौ हारान्महामनाः ०११६०१८१ सारथ्यपारषदसेवनसख्यदौत्य ०११६०१८२ वीरासनानुगमनस्तवनप्रणामान् ०११६०१८३ स्निग्धेषु पाण्डुषु जगत्प्रणतिं च विष्णोर् ०११६०१८४ भक्तिं करोति नृपतिश्चरणारविन्दे ०११६०१९१ तस्यैवं वर्तमानस्य पूर्वेषां वृत्तिमन्वहम् ०११६०१९३ नातिदूरे किलाश्चर्यं यदासीत्तन्निबोध मे ०११६०२०१ धर्मः पदैकेन चरन्विच्छायामुपलभ्य गाम् ०११६०२०३ पृच्छति स्माश्रुवदनां विवत्सामिव मातरम् ०११६०२१० धर्म उवाच ०११६०२११ कच्चिद्भद्रेऽनामयमात्मनस्ते विच्छायासि म्लायतेषन्मुखेन ०११६०२१३ आलक्षये भवतीमन्तराधिं दूरे बन्धुं शोचसि कञ्चनाम्ब ०११६०२२१ पादैर्न्यूनं शोचसि मैकपादमात्मानं वा वृषलैर्भोक्ष्यमाणम् ०११६०२२३ आहो सुरादीन्हृतयज्ञभागान्प्रजा उत स्विन्मघवत्यवर्षति ०११६०२३१ अरक्ष्यमाणाः स्त्रिय उर्वि बालान्शोचस्यथो पुरुषादैरिवार्तान् ०११६०२३३ वाचं देवीं ब्रह्मकुले कुकर्मण्यब्रह्मण्ये राजकुले कुलाग्र्यान् ०११६०२४१ किं क्षत्रबन्धून्कलिनोपसृष्टान्राष्ट्राणि वा तैरवरोपितानि ०११६०२४३ इतस्ततो वाशनपानवासः स्नानव्यवायोन्मुखजीवलोकम् ०११६०२५१ यद्वाम्ब ते भूरिभरावतार कृतावतारस्य हरेर्धरित्रि ०११६०२५३ अन्तर्हितस्य स्मरती विसृष्टा कर्माणि निर्वाणविलम्बितानि ०११६०२६१ इदं ममाचक्ष्व तवाधिमूलं वसुन्धरे येन विकर्शितासि ०११६०२६३ कालेन वा ते बलिनां बलीयसा सुरार्चितं किं हृतमम्ब सौभगम् ०११६०२७० धरण्युवाच ०११६०२७१ भवान्हि वेद तत्सर्वं यन्मां धर्मानुपृच्छसि ०११६०२७३ चतुर्भिर्वर्तसे येन पादैर्लोकसुखावहैः ०११६०२८१ सत्यं शौचं दया क्षान्तिस्त्यागः सन्तोष आर्जवम् ०११६०२८३ शमो दमस्तपः साम्यं तितिक्षोपरतिः श्रुतम् ०११६०२९१ ज्ञानं विरक्तिरैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृतिः ०११६०२९३ स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मार्दवमेव च ०११६०३०१ प्रागल्भ्यं प्रश्रयः शीलं सह ओजो बलं भगः ०११६०३०३ गाम्भीर्यं स्थैर्यमास्तिक्यं कीर्तिर्मानोऽनहङ्कृतिः ०११६०३११ एते चान्ये च भगवन्नित्या यत्र महागुणाः ०११६०३१३ प्रार्थ्या महत्त्वमिच्छद्भिर्न वियन्ति स्म कर्हिचित् ०११६०३२१ तेनाहं गुणपात्रेण श्रीनिवासेन साम्प्रतम् ०११६०३२३ शोचामि रहितं लोकं पाप्मना कलिनेक्षितम् ०११६०३३१ आत्मानं चानुशोचामि भवन्तं चामरोत्तमम् ०११६०३३३ देवान्पितॄनृषीन्साधून्सर्वान्वर्णांस्तथाश्रमान् ०११६०३४१ ब्रह्मादयो बहुतिथं यदपाङ्गमोक्ष ०११६०३४२ कामास्तपः समचरन्भगवत्प्रपन्नाः ०११६०३४३ सा श्रीः स्ववासमरविन्दवनं विहाय ०११६०३४४ यत्पादसौभगमलं भजतेऽनुरक्ता ०११६०३५१ तस्याहमब्जकुलिशाङ्कुशकेतुकेतैः ०११६०३५२ श्रीमत्पदैर्भगवतः समलङ्कृताङ्गी ०११६०३५३ त्रीनत्यरोच उपलभ्य ततो विभूतिं ०११६०३५४ लोकान्स मां व्यसृजदुत्स्मयतीं तदन्ते ०११६०३६१ यो वै ममातिभरमासुरवंशराज्ञाम् ०११६०३६२ अक्षौहिणीशतमपानुददात्मतन्त्रः ०११६०३६३ त्वां दुःस्थमूनपदमात्मनि पौरुषेण ०११६०३६४ सम्पादयन्यदुषु रम्यमबिभ्रदङ्गम् ०११६०३७१ का वा सहेत विरहं पुरुषोत्तमस्य ०११६०३७२ प्रेमावलोकरुचिरस्मितवल्गुजल्पैः ०११६०३७३ स्थैर्यं समानमहरन्मधुमानिनीनां ०११६०३७४ रोमोत्सवो मम यदङ्घ्रिविटङ्कितायाः ०११६०३८१ तयोरेवं कथयतोः पृथिवीधर्मयोस्तदा ०११६०३८३ परीक्षिन्नाम राजर्षिः प्राप्तः प्राचीं सरस्वतीम् ०११७००१० सूत उवाच ०११७००११ तत्र गोमिथुनं राजा हन्यमानमनाथवत् ०११७००१३ दण्डहस्तं च वृषलं ददृशे नृपलाञ्छनम् ०११७००२१ वृषं मृणालधवलं मेहन्तमिव बिभ्यतम् ०११७००२३ वेपमानं पदैकेन सीदन्तं शूद्रताडितम् ०११७००३१ गां च धर्मदुघां दीनां भृशं शूद्रपदाहताम् ०११७००३३ विवत्सामाश्रुवदनां क्षामां यवसमिच्छतीम् ०११७००४१ पप्रच्छ रथमारूढः कार्तस्वरपरिच्छदम् ०११७००४३ मेघगम्भीरया वाचा समारोपितकार्मुकः ०११७००५१ कस्त्वं मच्छरणे लोके बलाद्धंस्यबलान्बली ०११७००५३ नरदेवोऽसि वेषेण नटवत्कर्मणाद्विजः ०११७००६१ यस्त्वं कृष्णे गते दूरं सहगाण्डीवधन्वना ०११७००६३ शोच्योऽस्यशोच्यान्रहसि प्रहरन्वधमर्हसि ०११७००७१ त्वं वा मृणालधवलः पादैर्न्यूनः पदा चरन् ०११७००७३ वृषरूपेण किं कश्चिद्देवो नः परिखेदयन् ०११७००८१ न जातु कौरवेन्द्राणां दोर्दण्डपरिरम्भिते ०११७००८३ भूतलेऽनुपतन्त्यस्मिन्विना ते प्राणिनां शुचः ०११७००९१ मा सौरभेयात्र शुचो व्येतु ते वृषलाद्भयम् ०११७००९३ मा रोदीरम्ब भद्रं ते खलानां मयि शास्तरि ०११७०१०१ यस्य राष्ट्रे प्रजाः सर्वास्त्रस्यन्ते साध्व्यसाधुभिः ०११७०१०३ तस्य मत्तस्य नश्यन्ति कीर्तिरायुर्भगो गतिः ०११७०१११ एष राज्ञां परो धर्मो ह्यार्तानामार्तिनिग्रहः ०११७०११३ अत एनं वधिष्यामि भूतद्रुहमसत्तमम् ०११७०१२१ कोऽवृश्चत्तव पादांस्त्रीन्सौरभेय चतुष्पद ०११७०१२३ मा भूवंस्त्वादृशा राष्ट्रे राज्ञां कृष्णानुवर्तिनाम् ०११७०१३१ आख्याहि वृष भद्रं वः साधूनामकृतागसाम् ०११७०१३३ आत्मवैरूप्यकर्तारं पार्थानां कीर्तिदूषणम् ०११७०१४१ जनेऽनागस्यघं युञ्जन्सर्वतोऽस्य च मद्भयम् ०११७०१४३ साधूनां भद्रमेव स्यादसाधुदमने कृते ०११७०१५१ अनागःस्विह भूतेषु य आगस्कृन्निरङ्कुशः ०११७०१५३ आहर्तास्मि भुजं साक्षादमर्त्यस्यापि साङ्गदम् ०११७०१६१ राज्ञो हि परमो धर्मः स्वधर्मस्थानुपालनम् ०११७०१६३ शासतोऽन्यान्यथाशास्त्रमनापद्युत्पथानिह ०११७०१७० धर्म उवाच ०११७०१७१ एतद्वः पाण्डवेयानां युक्तमार्ताभयं वचः ०११७०१७३ येषां गुणगणैः कृष्णो दौत्यादौ भगवान्कृतः ०११७०१८१ न वयं क्लेशबीजानि यतः स्युः पुरुषर्षभ ०११७०१८३ पुरुषं तं विजानीमो वाक्यभेदविमोहिताः ०११७०१९१ केचिद्विकल्पवसना आहुरात्मानमात्मनः ०११७०१९३ दैवमन्येऽपरे कर्म स्वभावमपरे प्रभुम् ०११७०२०१ अप्रतर्क्यादनिर्देश्यादिति केष्वपि निश्चयः ०११७०२०३ अत्रानुरूपं राजर्षे विमृश स्वमनीषया ०११७०२१० सूत उवाच ०११७०२११ एवं धर्मे प्रवदति स सम्राड्द्विजसत्तमाः ०११७०२१३ समाहितेन मनसा विखेदः पर्यचष्ट तम् ०११७०२२० राजोवाच ०११७०२२१ धर्मं ब्रवीषि धर्मज्ञ धर्मोऽसि वृषरूपधृक् ०११७०२२३ यदधर्मकृतः स्थानं सूचकस्यापि तद्भवेत् ०११७०२३१ अथवा देवमायाया नूनं गतिरगोचरा ०११७०२३३ चेतसो वचसश्चापि भूतानामिति निश्चयः ०११७०२४१ तपः शौचं दया सत्यमिति पादाः कृते कृताः ०११७०२४३ अधर्मांशैस्त्रयो भग्नाः स्मयसङ्गमदैस्तव ०११७०२५१ इदानीं धर्म पादस्ते सत्यं निर्वर्तयेद्यतः ०११७०२५३ तं जिघृक्षत्यधर्मोऽयमनृतेनैधितः कलिः ०११७०२६१ इयं च भूमिर्भगवता न्यासितोरुभरा सती ०११७०२६३ श्रीमद्भिस्तत्पदन्यासैः सर्वतः कृतकौतुका ०११७०२७१ शोचत्यश्रुकला साध्वी दुर्भगेवोज्झिता सती ०११७०२७३ अब्रह्मण्या नृपव्याजाः शूद्रा भोक्ष्यन्ति मामिति ०११७०२८१ इति धर्मं महीं चैव सान्त्वयित्वा महारथः ०११७०२८३ निशातमाददे खड्गं कलयेऽधर्महेतवे ०११७०२९१ तं जिघांसुमभिप्रेत्य विहाय नृपलाञ्छनम् ०११७०२९३ तत्पादमूलं शिरसा समगाद्भयविह्वलः ०११७०३०१ पतितं पादयोर्वीरः कृपया दीनवत्सलः ०११७०३०३ शरण्यो नावधीच्छ्लोक्य आह चेदं हसन्निव ०११७०३१० राजोवाच ०११७०३११ न ते गुडाकेशयशोधराणां बद्धाञ्जलेर्वै भयमस्ति किञ्चित् ०११७०३१३ न वर्तितव्यं भवता कथञ्चन क्षेत्रे मदीये त्वमधर्मबन्धुः ०११७०३२१ त्वां वर्तमानं नरदेवदेहेष्वनुप्रवृत्तोऽयमधर्मपूगः ०११७०३२३ लोभोऽनृतं चौर्यमनार्यमंहो ज्येष्ठा च माया कलहश्च दम्भः ०११७०३३१ न वर्तितव्यं तदधर्मबन्धो धर्मेण सत्येन च वर्तितव्ये ०११७०३३३ ब्रह्मावर्ते यत्र यजन्ति यज्ञैर्यज्ञेश्वरं यज्ञवितानविज्ञाः ०११७०३४१ यस्मिन्हरिर्भगवानिज्यमान इज्यात्ममूर्तिर्यजतां शं तनोति ०११७०३४३ कामानमोघान्स्थिरजङ्गमानामन्तर्बहिर्वायुरिवैष आत्मा ०११७०३५० सूत उवाच ०११७०३५१ परीक्षितैवमादिष्टः स कलिर्जातवेपथुः ०११७०३५३ तमुद्यतासिमाहेदं दण्डपाणिमिवोद्यतम् ०११७०३६० कलिरुवाच ०११७०३६१ यत्र क्व वाथ वत्स्यामि सार्वभौम तवाज्ञया ०११७०३६३ लक्षये तत्र तत्रापि त्वामात्तेषुशरासनम् ०११७०३७१ तन्मे धर्मभृतां श्रेष्ठ स्थानं निर्देष्टुमर्हसि ०११७०३७३ यत्रैव नियतो वत्स्य आतिष्ठंस्तेऽनुशासनम् ०११७०३८० सूत उवाच ०११७०३८१ अभ्यर्थितस्तदा तस्मै स्थानानि कलये ददौ ०११७०३८३ द्यूतं पानं स्त्रियः सूना यत्राधर्मश्चतुर्विधः ०११७०३९१ पुनश्च याचमानाय जातरूपमदात्प्रभुः ०११७०३९३ ततोऽनृतं मदं कामं रजो वैरं च पञ्चमम् ०११७०४०१ अमूनि पञ्च स्थानानि ह्यधर्मप्रभवः कलिः ०११७०४०३ औत्तरेयेण दत्तानि न्यवसत्तन्निदेशकृत् ०११७०४११ अथैतानि न सेवेत बुभूषुः पुरुषः क्वचित् ०११७०४१३ विशेषतो धर्मशीलो राजा लोकपतिर्गुरुः ०११७०४२१ वृषस्य नष्टांस्त्रीन्पादान्तपः शौचं दयामिति ०११७०४२३ प्रतिसन्दध आश्वास्य महीं च समवर्धयत् ०११७०४३१ स एष एतर्ह्यध्यास्त आसनं पार्थिवोचितम् ०११७०४३३ पितामहेनोपन्यस्तं राज्ञारण्यं विविक्षता ०११७०४४१ आस्तेऽधुना स राजर्षिः कौरवेन्द्रश्रियोल्लसन् ०११७०४४३ गजाह्वये महाभागश्चक्रवर्ती बृहच्छ्रवाः ०११७०४५१ इत्थम्भूतानुभावोऽयमभिमन्युसुतो नृपः ०११७०४५३ यस्य पालयतः क्षौणीं यूयं सत्राय दीक्षिताः ०११८००१० सूत उवाच ०११८००११ यो वै द्रौण्यस्त्रविप्लुष्टो न मातुरुदरे मृतः ०११८००१३ अनुग्रहाद्भगवतः कृष्णस्याद्भुतकर्मणः ०११८००२१ ब्रह्मकोपोत्थिताद्यस्तु तक्षकात्प्राणविप्लवात् ०११८००२३ न सम्मुमोहोरुभयाद्भगवत्यर्पिताशयः ०११८००३१ उत्सृज्य सर्वतः सङ्गं विज्ञाताजितसंस्थितिः ०११८००३३ वैयासकेर्जहौ शिष्यो गङ्गायां स्वं कलेवरम् ०११८००४१ नोत्तमश्लोकवार्तानां जुषतां तत्कथामृतम् ०११८००४३ स्यात्सम्भ्रमोऽन्तकालेऽपि स्मरतां तत्पदाम्बुजम् ०११८००५१ तावत्कलिर्न प्रभवेत्प्रविष्टोऽपीह सर्वतः ०११८००५३ यावदीशो महानुर्व्यामाभिमन्यव एकराट् ०११८००६१ यस्मिन्नहनि यर्ह्येव भगवानुत्ससर्ज गाम् ०११८००६३ तदैवेहानुवृत्तोऽसावधर्मप्रभवः कलिः ०११८००७१ नानुद्वेष्टि कलिं सम्राट्सारङ्ग इव सारभुक् ०११८००७३ कुशलान्याशु सिद्ध्यन्ति नेतराणि कृतानि यत् ०११८००८१ किं नु बालेषु शूरेण कलिना धीरभीरुणा ०११८००८३ अप्रमत्तः प्रमत्तेषु यो वृको नृषु वर्तते ०११८००९१ उपवर्णितमेतद्वः पुण्यं पारीक्षितं मया ०११८००९३ वासुदेवकथोपेतमाख्यानं यदपृच्छत ०११८०१०१ या याः कथा भगवतः कथनीयोरुकर्मणः ०११८०१०३ गुणकर्माश्रयाः पुम्भिः संसेव्यास्ता बुभूषुभिः ०११८०११० ऋषय ऊचुः ०११८०१११ सूत जीव समाः सौम्य शाश्वतीर्विशदं यशः ०११८०११३ यस्त्वं शंससि कृष्णस्य मर्त्यानाममृतं हि नः ०११८०१२१ कर्मण्यस्मिन्ननाश्वासे धूमधूम्रात्मनां भवान् ०११८०१२३ आपाययति गोविन्द पादपद्मासवं मधु ०११८०१३१ तुलयाम लवेनापि न स्वर्गं नापुनर्भवम् ०११८०१३३ भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिषः ०११८०१४१ को नाम तृप्येद्रसवित्कथायां महत्तमैकान्तपरायणस्य ०११८०१४३ नान्तं गुणानामगुणस्य जग्मुर्योगेश्वरा ये भवपाद्ममुख्याः ०११८०१५१ तन्नो भवान्वै भगवत्प्रधानो महत्तमैकान्तपरायणस्य ०११८०१५३ हरेरुदारं चरितं विशुद्धं शुश्रूषतां नो वितनोतु विद्वन् ०११८०१६१ स वै महाभागवतः परीक्षिद्येनापवर्गाख्यमदभ्रबुद्धिः ०११८०१६३ ज्ञानेन वैयासकिशब्दितेन भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम् ०११८०१७१ तन्नः परं पुण्यमसंवृतार्थमाख्यानमत्यद्भुतयोगनिष्ठम् ०११८०१७३ आख्याह्यनन्ताचरितोपपन्नं पारीक्षितं भागवताभिरामम् ०११८०१८० सूत उवाच ०११८०१८१ अहो वयं जन्मभृतोऽद्य हास्म वृद्धानुवृत्त्यापि विलोमजाताः ०११८०१८३ दौष्कुल्यमाधिं विधुनोति शीघ्रं महत्तमानामभिधानयोगः ०११८०१९१ कुतः पुनर्गृणतो नाम तस्य महत्तमैकान्तपरायणस्य ०११८०१९३ योऽनन्तशक्तिर्भगवाननन्तो महद्गुणत्वाद्यमनन्तमाहुः ०११८०२०१ एतावतालं ननु सूचितेन गुणैरसाम्यानतिशायनस्य ०११८०२०३ हित्वेतरान्प्रार्थयतो विभूतिर्यस्याङ्घ्रिरेणुं जुषतेऽनभीप्सोः ०११८०२११ अथापि यत्पादनखावसृष्टं जगद्विरिञ्चोपहृतार्हणाम्भः ०११८०२१३ सेशं पुनात्यन्यतमो मुकुन्दात्को नाम लोके भगवत्पदार्थः ०११८०२२१ यत्रानुरक्ताः सहसैव धीरा व्यपोह्य देहादिषु सङ्गमूढम् ०११८०२२३ व्रजन्ति तत्पारमहंस्यमन्त्यं यस्मिन्नहिंसोपशमः स्वधर्मः ०११८०२३१ अहं हि पृष्टोऽर्यमणो भवद्भिराचक्ष आत्मावगमोऽत्र यावान् ०११८०२३३ नभः पतन्त्यात्मसमं पतत्त्रिणस्तथा समं विष्णुगतिं विपश्चितः ०११८०२४१ एकदा धनुरुद्यम्य विचरन्मृगयां वने ०११८०२४३ मृगाननुगतः श्रान्तः क्षुधितस्तृषितो भृशम् ०११८०२५१ जलाशयमचक्षाणः प्रविवेश तमाश्रमम् ०११८०२५३ ददर्श मुनिमासीनं शान्तं मीलितलोचनम् ०११८०२६१ प्रतिरुद्धेन्द्रियप्राण मनोबुद्धिमुपारतम् ०११८०२६३ स्थानत्रयात्परं प्राप्तं ब्रह्मभूतमविक्रियम् ०११८०२७१ विप्रकीर्णजटाच्छन्नं रौरवेणाजिनेन च ०११८०२७३ विशुष्यत्तालुरुदकं तथाभूतमयाचत ०११८०२८१ अलब्धतृणभूम्यादिरसम्प्राप्तार्घ्यसूनृतः ०११८०२८३ अवज्ञातमिवात्मानं मन्यमानश्चुकोप ह ०११८०२९१ अभूतपूर्वः सहसा क्षुत्तृड्भ्यामर्दितात्मनः ०११८०२९३ ब्राह्मणं प्रत्यभूद्ब्रह्मन्मत्सरो मन्युरेव च ०११८०३०१ स तु ब्रह्मऋषेरंसे गतासुमुरगं रुषा ०११८०३०३ विनिर्गच्छन्धनुष्कोट्या निधाय पुरमागतः ०११८०३११ एष किं निभृताशेष करणो मीलितेक्षणः ०११८०३१३ मृषासमाधिराहोस्वित्किं नु स्यात्क्षत्रबन्धुभिः ०११८०३२१ तस्य पुत्रोऽतितेजस्वी विहरन्बालकोऽर्भकैः ०११८०३२३ राज्ञाघं प्रापितं तातं श्रुत्वा तत्रेदमब्रवीत् ०११८०३३१ अहो अधर्मः पालानां पीव्नां बलिभुजामिव ०११८०३३३ स्वामिन्यघं यद्दासानां द्वारपानां शुनामिव ०११८०३४१ ब्राह्मणैः क्षत्रबन्धुर्हि गृहपालो निरूपितः ०११८०३४३ स कथं तद्गृहे द्वाःस्थः सभाण्डं भोक्तुमर्हति ०११८०३५१ कृष्णे गते भगवति शास्तर्युत्पथगामिनाम् ०११८०३५३ तद्भिन्नसेतूनद्याहं शास्मि पश्यत मे बलम् ०११८०३६१ इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो वयस्यानृषिबालकः ०११८०३६३ कौशिक्याप उपस्पृश्य वाग्वज्रं विससर्ज ह ०११८०३७१ इति लङ्घितमर्यादं तक्षकः सप्तमेऽहनि ०११८०३७३ दङ्क्ष्यति स्म कुलाङ्गारं चोदितो मे ततद्रुहम् ०११८०३८१ ततोऽभ्येत्याश्रमं बालो गले सर्पकलेवरम् ०११८०३८३ पितरं वीक्ष्य दुःखार्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ०११८०३९१ स वा आङ्गिरसो ब्रह्मन्श्रुत्वा सुतविलापनम् ०११८०३९३ उन्मील्य शनकैर्नेत्रे दृष्ट्वा चांसे मृतोरगम् ०११८०४०१ विसृज्य तं च पप्रच्छ वत्स कस्माद्धि रोदिषि ०११८०४०३ केन वा तेऽपकृतमित्युक्तः स न्यवेदयत् ०११८०४११ निशम्य शप्तमतदर्हं नरेन्द्रं स ब्राह्मणो नात्मजमभ्यनन्दत् ०११८०४१३ अहो बतांहो महदद्य ते कृतमल्पीयसि द्रोह उरुर्दमो धृतः ०११८०४२१ न वै नृभिर्नरदेवं पराख्यं सम्मातुमर्हस्यविपक्वबुद्धे ०११८०४२३ यत्तेजसा दुर्विषहेण गुप्ता विन्दन्ति भद्राण्यकुतोभयाः प्रजाः ०११८०४३१ अलक्ष्यमाणे नरदेवनाम्नि रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोकः ०११८०४३३ तदा हि चौरप्रचुरो विनङ्क्ष्यत्यरक्ष्यमाणोऽविवरूथवत्क्षणात् ०११८०४४१ तदद्य नः पापमुपैत्यनन्वयं यन्नष्टनाथस्य वसोर्विलुम्पकात् ०११८०४४३ परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते पशून्स्त्रियोऽर्थान्पुरुदस्यवो जनाः ०११८०४५१ तदार्यधर्मः प्रविलीयते नृणां वर्णाश्रमाचारयुतस्त्रयीमयः ०११८०४५३ ततोऽर्थकामाभिनिवेशितात्मनां शुनां कपीनामिव वर्णसङ्करः ०११८०४६१ धर्मपालो नरपतिः स तु सम्राड्बृहच्छ्रवाः ०११८०४६३ साक्षान्महाभागवतो राजर्षिर्हयमेधयाट् ०११८०४६५ क्षुत्तृट्श्रमयुतो दीनो नैवास्मच्छापमर्हति ०११८०४७१ अपापेषु स्वभृत्येषु बालेनापक्वबुद्धिना ०११८०४७३ पापं कृतं तद्भगवान्सर्वात्मा क्षन्तुमर्हति ०११८०४८१ तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ता हता अपि ०११८०४८३ नास्य तत्प्रतिकुर्वन्ति तद्भक्ताः प्रभवोऽपि हि ०११८०४९१ इति पुत्रकृताघेन सोऽनुतप्तो महामुनिः ०११८०४९३ स्वयं विप्रकृतो राज्ञा नैवाघं तदचिन्तयत् ०११८०५०१ प्रायशः साधवो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिताः ०११८०५०३ न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्मागुणाश्रयः ०११९००१० सूत उवाच ०११९००११ महीपतिस्त्वथ तत्कर्म गर्ह्यं विचिन्तयन्नात्मकृतं सुदुर्मनाः ०११९००१३ अहो मया नीचमनार्यवत्कृतं निरागसि ब्रह्मणि गूढतेजसि ०११९००२१ ध्रुवं ततो मे कृतदेवहेलनाद्दुरत्ययं व्यसनं नातिदीर्घात् ०११९००२३ तदस्तु कामं ह्यघनिष्कृताय मे यथा न कुर्यां पुनरेवमद्धा ०११९००३१ अद्यैव राज्यं बलमृद्धकोशं प्रकोपितब्रह्मकुलानलो मे ०११९००३३ दहत्वभद्रस्य पुनर्न मेऽभूत्पापीयसी धीर्द्विजदेवगोभ्यः ०११९००४१ स चिन्तयन्नित्थमथाशृणोद्यथा मुनेः सुतोक्तो निरृतिस्तक्षकाख्यः ०११९००४३ स साधु मेने न चिरेण तक्षका नलं प्रसक्तस्य विरक्तिकारणम् ०११९००५१ अथो विहायेमममुं च लोकं विमर्शितौ हेयतया पुरस्तात् ०११९००५३ कृष्णाङ्घ्रिसेवामधिमन्यमान उपाविशत्प्रायममर्त्यनद्याम् ०११९००६१ या वै लसच्छ्रीतुलसीविमिश्र कृष्णाङ्घ्रिरेण्वभ्यधिकाम्बुनेत्री ०११९००६३ पुनाति लोकानुभयत्र सेशान्कस्तां न सेवेत मरिष्यमाणः ०११९००७१ इति व्यवच्छिद्य स पाण्डवेयः प्रायोपवेशं प्रति विष्णुपद्याम् ०११९००७३ दधौ मुकुन्दाङ्घ्रिमनन्यभावो मुनिव्रतो मुक्तसमस्तसङ्गः ०११९००८१ तत्रोपजग्मुर्भुवनं पुनाना महानुभावा मुनयः सशिष्याः ०११९००८३ प्रायेण तीर्थाभिगमापदेशैः स्वयं हि तीर्थानि पुनन्ति सन्तः ०११९००९१ अत्रिर्वसिष्ठश्च्यवनः शरद्वानरिष्टनेमिर्भृगुरङ्गिराश्च ०११९००९३ पराशरो गाधिसुतोऽथ राम उतथ्य इन्द्रप्रमदेध्मवाहौ ०११९०१०१ मेधातिथिर्देवल आर्ष्टिषेणो भारद्वाजो गौतमः पिप्पलादः ०११९०१०३ मैत्रेय और्वः कवषः कुम्भयोनिर्द्वैपायनो भगवान्नारदश्च ०११९०१११ अन्ये च देवर्षिब्रह्मर्षिवर्या राजर्षिवर्या अरुणादयश्च ०११९०११३ नानार्षेयप्रवरान्समेतानभ्यर्च्य राजा शिरसा ववन्दे ०११९०१२१ सुखोपविष्टेष्वथ तेषु भूयः कृतप्रणामः स्वचिकीर्षितं यत् ०११९०१२३ विज्ञापयामास विविक्तचेता उपस्थितोऽग्रेऽभिगृहीतपाणिः ०११९०१३० राजोवाच ०११९०१३१ अहो वयं धन्यतमा नृपाणां महत्तमानुग्रहणीयशीलाः ०११९०१३३ राज्ञां कुलं ब्राह्मणपादशौचाद्दूराद्विसृष्टं बत गर्ह्यकर्म ०११९०१४१ तस्यैव मेऽघस्य परावरेशो व्यासक्तचित्तस्य गृहेष्वभीक्ष्णम् ०११९०१४३ निर्वेदमूलो द्विजशापरूपो यत्र प्रसक्तो भयमाशु धत्ते ०११९०१५१ तं मोपयातं प्रतियन्तु विप्रा गङ्गा च देवी धृतचित्तमीशे ०११९०१५३ द्विजोपसृष्टः कुहकस्तक्षको वा दशत्वलं गायत विष्णुगाथाः ०११९०१६१ पुनश्च भूयाद्भगवत्यनन्ते रतिः प्रसङ्गश्च तदाश्रयेषु ०११९०१६३ महत्सु यां यामुपयामि सृष्टिं मैत्र्यस्तु सर्वत्र नमो द्विजेभ्यः ०११९०१७१ इति स्म राजाध्यवसाययुक्तः प्राचीनमूलेषु कुशेषु धीरः ०११९०१७३ उदङ्मुखो दक्षिणकूल आस्ते समुद्रपत्न्याः स्वसुतन्यस्तभारः ०११९०१८१ एवं च तस्मिन्नरदेवदेवे प्रायोपविष्टे दिवि देवसङ्घाः ०११९०१८३ प्रशस्य भूमौ व्यकिरन्प्रसूनैर्मुदा मुहुर्दुन्दुभयश्च नेदुः ०११९०१९१ महर्षयो वै समुपागता ये प्रशस्य साध्वित्यनुमोदमानाः ०११९०१९३ ऊचुः प्रजानुग्रहशीलसारा यदुत्तमश्लोकगुणाभिरूपम् ०११९०२०१ न वा इदं राजर्षिवर्य चित्रं भवत्सु कृष्णं समनुव्रतेषु ०११९०२०३ येऽध्यासनं राजकिरीटजुष्टं सद्यो जहुर्भगवत्पार्श्वकामाः ०११९०२११ सर्वे वयं तावदिहास्महेऽथ कलेवरं यावदसौ विहाय ०११९०२१३ लोकं परं विरजस्कं विशोकं यास्यत्ययं भागवतप्रधानः ०११९०२२१ आश्रुत्य तदृषिगणवचः परीक्षित्समं मधुच्युद्गुरु चाव्यलीकम् ०११९०२२३ आभाषतैनानभिनन्द्य युक्तान्शुश्रूषमाणश्चरितानि विष्णोः ०११९०२३१ समागताः सर्वत एव सर्वे वेदा यथा मूर्तिधरास्त्रिपृष्ठे ०११९०२३३ नेहाथ नामुत्र च कश्चनार्थ ऋते परानुग्रहमात्मशीलम् ०११९०२४१ ततश्च वः पृच्छ्यमिमं विपृच्छे विश्रभ्य विप्रा इति कृत्यतायाम् ०११९०२४३ सर्वात्मना म्रियमाणैश्च कृत्यं शुद्धं च तत्रामृशताभियुक्ताः ०११९०२५१ तत्राभवद्भगवान्व्यासपुत्रो यदृच्छया गामटमानोऽनपेक्षः ०११९०२५३ अलक्ष्यलिङ्गो निजलाभतुष्टो वृतश्च बालैरवधूतवेषः ०११९०२६१ तं द्व्यष्टवर्षं सुकुमारपाद करोरुबाह्वंसकपोलगात्रम् ०११९०२६३ चार्वायताक्षोन्नसतुल्यकर्ण सुभ्र्वाननं कम्बुसुजातकण्ठम् ०११९०२७१ निगूढजत्रुं पृथुतुङ्गवक्षसमावर्तनाभिं वलिवल्गूदरं च ०११९०२७३ दिगम्बरं वक्त्रविकीर्णकेशं प्रलम्बबाहुं स्वमरोत्तमाभम् ०११९०२८१ श्यामं सदापीव्यवयोऽङ्गलक्ष्म्या स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरस्मितेन ०११९०२८३ प्रत्युत्थितास्ते मुनयः स्वासनेभ्यस्तल्लक्षणज्ञा अपि गूढवर्चसम् ०११९०२९१ स विष्णुरातोऽतिथय आगताय तस्मै सपर्यां शिरसाजहार ०११९०२९३ ततो निवृत्ता ह्यबुधाः स्त्रियोऽर्भका महासने सोपविवेश पूजितः ०११९०३०१ स संवृतस्तत्र महान्महीयसां ब्रह्मर्षिराजर्षिदेवर्षिसङ्घैः ०११९०३०३ व्यरोचतालं भगवान्यथेन्दुर्ग्रहर्क्षतारानिकरैः परीतः ०११९०३११ प्रशान्तमासीनमकुण्ठमेधसं मुनिं नृपो भागवतोऽभ्युपेत्य ०११९०३१३ प्रणम्य मूर्ध्नावहितः कृताञ्जलिर्नत्वा गिरा सूनृतयान्वपृच्छत् ०११९०३२० परीक्षिदुवाच ०११९०३२१ अहो अद्य वयं ब्रह्मन्सत्सेव्याः क्षत्रबन्धवः ०११९०३२३ कृपयातिथिरूपेण भवद्भिस्तीर्थकाः कृताः ०११९०३३१ येषां संस्मरणात्पुंसां सद्यः शुद्ध्यन्ति वै गृहाः ०११९०३३३ किं पुनर्दर्शनस्पर्श पादशौचासनादिभिः ०११९०३४१ सान्निध्यात्ते महायोगिन्पातकानि महान्त्यपि ०११९०३४३ सद्यो नश्यन्ति वै पुंसां विष्णोरिव सुरेतराः ०११९०३५१ अपि मे भगवान्प्रीतः कृष्णः पाण्डुसुतप्रियः ०११९०३५३ पैतृष्वसेयप्रीत्यर्थं तद्गोत्रस्यात्तबान्धवः ०११९०३६१ अन्यथा तेऽव्यक्तगतेर्दर्शनं नः कथं नृणाम् ०११९०३६३ नितरां म्रियमाणानां संसिद्धस्य वनीयसः ०११९०३७१ अतः पृच्छामि संसिद्धिं योगिनां परमं गुरुम् ०११९०३७३ पुरुषस्येह यत्कार्यं म्रियमाणस्य सर्वथा ०११९०३८१ यच्छ्रोतव्यमथो जप्यं यत्कर्तव्यं नृभिः प्रभो ०११९०३८३ स्मर्तव्यं भजनीयं वा ब्रूहि यद्वा विपर्ययम् ०११९०३९१ नूनं भगवतो ब्रह्मन्गृहेषु गृहमेधिनाम् ०११९०३९३ न लक्ष्यते ह्यवस्थानमपि गोदोहनं क्वचित् ०११९०४०० सूत उवाच ०११९०४०१ एवमाभाषितः पृष्टः स राज्ञा श्लक्ष्णया गिरा ०११९०४०३ प्रत्यभाषत धर्मज्ञो भगवान्बादरायणिः ०२०१००१० श्रीशुक उवाच ०२०१००११ वरीयानेष ते प्रश्नः कृतो लोकहितं नृप ०२०१००१३ आत्मवित्सम्मतः पुंसां श्रोतव्यादिषु यः परः ०२०१००२१ श्रोतव्यादीनि राजेन्द्र नृणां सन्ति सहस्रशः ०२०१००२३ अपश्यतामात्मतत्त्वं गृहेषु गृहमेधिनाम् ०२०१००३१ निद्रया ह्रियते नक्तं व्यवायेन च वा वयः ०२०१००३३ दिवा चार्थेहया राजन्कुटुम्बभरणेन वा ०२०१००४१ देहापत्यकलत्रादिष्वात्मसैन्येष्वसत्स्वपि ०२०१००४३ तेषां प्रमत्तो निधनं पश्यन्नपि न पश्यति ०२०१००५१ तस्माद्भारत सर्वात्मा भगवानीश्वरो हरिः ०२०१००५३ श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यश्चेच्छताभयम् ०२०१००६१ एतावान्साङ्ख्ययोगाभ्यां स्वधर्मपरिनिष्ठया ०२०१००६३ जन्मलाभः परः पुंसामन्ते नारायणस्मृतिः ०२०१००७१ प्रायेण मुनयो राजन्निवृत्ता विधिषेधतः ०२०१००७३ नैर्गुण्यस्था रमन्ते स्म गुणानुकथने हरेः ०२०१००८१ इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ०२०१००८३ अधीतवान्द्वापरादौ पितुर्द्वैपायनादहम् ०२०१००९१ परिनिष्ठितोऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया ०२०१००९३ गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यदधीतवान् ०२०१०१०१ तदहं तेऽभिधास्यामि महापौरुषिको भवान् ०२०१०१०३ यस्य श्रद्दधतामाशु स्यान्मुकुन्दे मतिः सती ०२०१०१११ एतन्निर्विद्यमानानामिच्छतामकुतोभयम् ०२०१०११३ योगिनां नृप निर्णीतं हरेर्नामानुकीर्तनम् ०२०१०१२१ किं प्रमत्तस्य बहुभिः परोक्षैर्हायनैरिह ०२०१०१२३ वरं मुहूर्तं विदितं घटते श्रेयसे यतः ०२०१०१३१ खट्वाङ्गो नाम राजर्षिर्ज्ञात्वेयत्तामिहायुषः ०२०१०१३३ मुहूर्तात्सर्वमुत्सृज्य गतवानभयं हरिम् ०२०१०१४१ तवाप्येतर्हि कौरव्य सप्ताहं जीवितावधिः ०२०१०१४३ उपकल्पय तत्सर्वं तावद्यत्साम्परायिकम् ०२०१०१५१ अन्तकाले तु पुरुष आगते गतसाध्वसः ०२०१०१५३ छिन्द्यादसङ्गशस्त्रेण स्पृहां देहेऽनु ये च तम् ०२०१०१६१ गृहात्प्रव्रजितो धीरः पुण्यतीर्थजलाप्लुतः ०२०१०१६३ शुचौ विविक्त आसीनो विधिवत्कल्पितासने ०२०१०१७१ अभ्यसेन्मनसा शुद्धं त्रिवृद्ब्रह्माक्षरं परम् ०२०१०१७३ मनो यच्छेज्जितश्वासो ब्रह्मबीजमविस्मरन् ०२०१०१८१ नियच्छेद्विषयेभ्योऽक्षान्मनसा बुद्धिसारथिः ०२०१०१८३ मनः कर्मभिराक्षिप्तं शुभार्थे धारयेद्धिया ०२०१०१९१ तत्रैकावयवं ध्यायेदव्युच्छिन्नेन चेतसा ०२०१०१९३ मनो निर्विषयं युक्त्वा ततः किञ्चन न स्मरेत् ०२०१०१९५ पदं तत्परमं विष्णोर्मनो यत्र प्रसीदति ०२०१०२०१ रजस्तमोभ्यामाक्षिप्तं विमूढं मन आत्मनः ०२०१०२०३ यच्छेद्धारणया धीरो हन्ति या तत्कृतं मलम् ०२०१०२११ यस्यां सन्धार्यमाणायां योगिनो भक्तिलक्षणः ०२०१०२१३ आशु सम्पद्यते योग आश्रयं भद्रमीक्षतः ०२०१०२२० राजोवाच ०२०१०२२१ यथा सन्धार्यते ब्रह्मन्धारणा यत्र सम्मता ०२०१०२२३ यादृशी वा हरेदाशु पुरुषस्य मनोमलम् ०२०१०२३० श्रीशुक उवाच ०२०१०२३१ जितासनो जितश्वासो जितसङ्गो जितेन्द्रियः ०२०१०२३३ स्थूले भगवतो रूपे मनः सन्धारयेद्धिया ०२०१०२४१ विशेषस्तस्य देहोऽयं स्थविष्ठश्च स्थवीयसाम् ०२०१०२४३ यत्रेदं व्यज्यते विश्वं भूतं भव्यं भवच्च सत् ०२०१०२५१ अण्डकोशे शरीरेऽस्मिन्सप्तावरणसंयुते ०२०१०२५३ वैराजः पुरुषो योऽसौ भगवान्धारणाश्रयः ०२०१०२६१ पातालमेतस्य हि पादमूलं पठन्ति पार्ष्णिप्रपदे रसातलम् ०२०१०२६३ महातलं विश्वसृजोऽथ गुल्फौ तलातलं वै पुरुषस्य जङ्घे ०२०१०२७१ द्वे जानुनी सुतलं विश्वमूर्तेरूरुद्वयं वितलं चातलं च ०२०१०२७३ महीतलं तज्जघनं महीपते नभस्तलं नाभिसरो गृणन्ति ०२०१०२८१ उरःस्थलं ज्योतिरनीकमस्य ग्रीवा महर्वदनं वै जनोऽस्य ०२०१०२८३ तपो वराटीं विदुरादिपुंसः सत्यं तु शीर्षाणि सहस्रशीर्ष्णः ०२०१०२९१ इन्द्रादयो बाहव आहुरुस्राः कर्णौ दिशः श्रोत्रममुष्य शब्दः ०२०१०२९३ नासत्यदस्रौ परमस्य नासे घ्राणोऽस्य गन्धो मुखमग्निरिद्धः ०२०१०३०१ द्यौरक्षिणी चक्षुरभूत्पतङ्गः पक्ष्माणि विष्णोरहनी उभे च ०२०१०३०३ तद्भ्रूविजृम्भः परमेष्ठिधिष्ण्यमापोऽस्य तालू रस एव जिह्वा ०२०१०३११ छन्दांस्यनन्तस्य शिरो गृणन्ति दंष्ट्रा यमः स्नेहकला द्विजानि ०२०१०३१३ हासो जनोन्मादकरी च माया दुरन्तसर्गो यदपाङ्गमोक्षः ०२०१०३२१ व्रीडोत्तरौष्ठोऽधर एव लोभो धर्मः स्तनोऽधर्मपथोऽस्य पृष्ठम् ०२०१०३२३ कस्तस्य मेढ्रं वृषणौ च मित्रौ कुक्षिः समुद्रा गिरयोऽस्थिसङ्घाः ०२०१०३३१ नाड्योऽस्य नद्योऽथ तनूरुहाणि महीरुहा विश्वतनोर्नृपेन्द्र ०२०१०३३३ अनन्तवीर्यः श्वसितं मातरिश्वा गतिर्वयः कर्म गुणप्रवाहः ०२०१०३४१ ईशस्य केशान्विदुरम्बुवाहान्वासस्तु सन्ध्यां कुरुवर्य भूम्नः ०२०१०३४३ अव्यक्तमाहुर्हृदयं मनश्चस चन्द्रमाः सर्वविकारकोशः ०२०१०३५१ विज्ञानशक्तिं महिमामनन्ति सर्वात्मनोऽन्तःकरणं गिरित्रम् ०२०१०३५३ अश्वाश्वतर्युष्ट्रगजा नखानि सर्वे मृगाः पशवः श्रोणिदेशे ०२०१०३६१ वयांसि तद्व्याकरणं विचित्रं मनुर्मनीषा मनुजो निवासः ०२०१०३६३ गन्धर्वविद्याधरचारणाप्सरः स्वरस्मृतीरसुरानीकवीर्यः ०२०१०३७१ ब्रह्माननं क्षत्रभुजो महात्मा विडूरुरङ्घ्रिश्रितकृष्णवर्णः ०२०१०३७३ नानाभिधाभीज्यगणोपपन्नो द्रव्यात्मकः कर्म वितानयोगः ०२०१०३८१ इयानसावीश्वरविग्रहस्य यः सन्निवेशः कथितो मया ते ०२०१०३८३ सन्धार्यतेऽस्मिन्वपुषि स्थविष्ठे मनः स्वबुद्ध्या न यतोऽस्ति किञ्चित् ०२०१०३९१ स सर्वधीवृत्त्यनुभूतसर्व आत्मा यथा स्वप्नजनेक्षितैकः ०२०१०३९३ तं सत्यमानन्दनिधिं भजेत नान्यत्र सज्जेद्यत आत्मपातः ०२०२००१० श्रीशुक उवाच ०२०२००११ एवं पुरा धारणयात्मयोनिर्नष्टां स्मृतिं प्रत्यवरुध्य तुष्टात् ०२०२००१३ तथा ससर्जेदममोघदृष्टिर्यथाप्ययात्प्राग्व्यवसायबुद्धिः ०२०२००२१ शाब्दस्य हि ब्रह्मण एष पन्था यन्नामभिर्ध्यायति धीरपार्थैः ०२०२००२३ परिभ्रमंस्तत्र न विन्दतेऽर्थान्मायामये वासनया शयानः ०२०२००३१ अतः कविर्नामसु यावदर्थः स्यादप्रमत्तो व्यवसायबुद्धिः ०२०२००३३ सिद्धेऽन्यथार्थे न यतेत तत्र परिश्रमं तत्र समीक्षमाणः ०२०२००४१ सत्यां क्षितौ किं कशिपोः प्रयासैर्बाहौ स्वसिद्धे ह्युपबर्हणैः किम् ०२०२००४३ सत्यञ्जलौ किं पुरुधान्नपात्र्या दिग्वल्कलादौ सति किं दुकूलैः ०२०२००५१ चीराणि किं पथि न सन्ति दिशन्ति भिक्षां ०२०२००५२ नैवाङ्घ्रिपाः परभृतः सरितोऽप्यशुष्यन् ०२०२००५३ रुद्धा गुहाः किमजितोऽवति नोपसन्नान् ०२०२००५४ कस्माद्भजन्ति कवयो धनदुर्मदान्धान् ०२०२००६१ एवं स्वचित्ते स्वत एव सिद्ध आत्मा प्रियोऽर्थो भगवाननन्तः ०२०२००६३ तं निर्वृतो नियतार्थो भजेत संसारहेतूपरमश्च यत्र ०२०२००७१ कस्तां त्वनादृत्य परानुचिन्तामृते पशूनसतीं नाम कुर्यात् ०२०२००७३ पश्यञ्जनं पतितं वैतरण्यां स्वकर्मजान्परितापाञ्जुषाणम् ०२०२००८१ केचित्स्वदेहान्तर्हृदयावकाशे प्रादेशमात्रं पुरुषं वसन्तम् ०२०२००८३ चतुर्भुजं कञ्जरथाङ्गशङ्ख गदाधरं धारणया स्मरन्ति ०२०२००९१ रसन्नवक्त्रं नलिनायतेक्षणं कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससम् ०२०२००९३ लसन्महारत्नहिरण्मयाङ्गदं स्फुरन्महारत्नकिरीटकुण्डलम् ०२०२०१०१ उन्निद्रहृत्पङ्कजकर्णिकालये योगेश्वरास्थापितपादपल्लवम् ०२०२०१०३ श्रीलक्षणं कौस्तुभरत्नकन्धरमम्लानलक्ष्म्या वनमालयाचितम् ०२०२०१११ विभूषितं मेखलयाङ्गुलीयकैर्महाधनैर्नूपुरकङ्कणादिभिः ०२०२०११३ स्निग्धामलाकुञ्चितनीलकुन्तलैर्विरोचमानाननहासपेशलम् ०२०२०१२१ अदीनलीलाहसितेक्षणोल्लसद्भ्रूभङ्गसंसूचितभूर्यनुग्रहम् ०२०२०१२३ ईक्षेत चिन्तामयमेनमीश्वरं यावन्मनो धारणयावतिष्ठते ०२०२०१३१ एकैकशोऽङ्गानि धियानुभावयेत्पादादि यावद्धसितं गदाभृतः ०२०२०१३३ जितं जितं स्थानमपोह्य धारयेत्परं परं शुद्ध्यति धीर्यथा यथा ०२०२०१४१ यावन्न जायेत परावरेऽस्मिन्विश्वेश्वरे द्रष्टरि भक्तियोगः ०२०२०१४३ तावत्स्थवीयः पुरुषस्य रूपं क्रियावसाने प्रयतः स्मरेत ०२०२०१५१ स्थिरं सुखं चासनमास्थितो यतिर्यदा जिहासुरिममङ्ग लोकम् ०२०२०१५३ काले च देशे च मनो न सज्जयेत्प्राणान्नियच्छेन्मनसा जितासुः ०२०२०१६१ मनः स्वबुद्ध्यामलया नियम्य क्षेत्रज्ञ एतां निनयेत्तमात्मनि ०२०२०१६३ आत्मानमात्मन्यवरुध्य धीरो लब्धोपशान्तिर्विरमेत कृत्यात् ०२०२०१७१ न यत्र कालोऽनिमिषां परः प्रभुः कुतो नु देवा जगतां य ईशिरे ०२०२०१७३ न यत्र सत्त्वं न रजस्तमश्च न वै विकारो न महान्प्रधानम् ०२०२०१८१ परं पदं वैष्णवमामनन्ति तद्यन्नेति नेतीत्यतदुत्सिसृक्षवः ०२०२०१८३ विसृज्य दौरात्म्यमनन्यसौहृदा हृदोपगुह्यार्हपदं पदे पदे ०२०२०१९१ इत्थं मुनिस्तूपरमेद्व्यवस्थितो विज्ञानदृग्वीर्यसुरन्धिताशयः ०२०२०१९३ स्वपार्ष्णिनापीड्य गुदं ततोऽनिलं स्थानेषु षट्सून्नमयेज्जितक्लमः ०२०२०२०१ नाभ्यां स्थितं हृद्यधिरोप्य तस्मादुदानगत्योरसि तं नयेन्मुनिः ०२०२०२०३ ततोऽनुसन्धाय धिया मनस्वी स्वतालुमूलं शनकैर्नयेत ०२०२०२११ तस्माद्भ्रुवोरन्तरमुन्नयेत निरुद्धसप्तायतनोऽनपेक्षः ०२०२०२१३ स्थित्वा मुहूर्तार्धमकुण्ठदृष्टिर्निर्भिद्य मूर्धन्विसृजेत्परं गतः ०२०२०२२१ यदि प्रयास्यन्नृप पारमेष्ठ्यं वैहायसानामुत यद्विहारम् ०२०२०२२३ अष्टाधिपत्यं गुणसन्निवाये सहैव गच्छेन्मनसेन्द्रियैश्च ०२०२०२३१ योगेश्वराणां गतिमाहुरन्तर्बहिस्त्रिलोक्याः पवनान्तरात्मनाम् ०२०२०२३३ न कर्मभिस्तां गतिमाप्नुवन्ति विद्यातपोयोगसमाधिभाजाम् ०२०२०२४१ वैश्वानरं याति विहायसा गतः सुषुम्णया ब्रह्मपथेन शोचिषा ०२०२०२४३ विधूतकल्कोऽथ हरेरुदस्तात्प्रयाति चक्रं नृप शैशुमारम् ०२०२०२५१ तद्विश्वनाभिं त्वतिवर्त्य विष्णोरणीयसा विरजेनात्मनैकः ०२०२०२५३ नमस्कृतं ब्रह्मविदामुपैति कल्पायुषो यद्विबुधा रमन्ते ०२०२०२६१ अथो अनन्तस्य मुखानलेन दन्दह्यमानं स निरीक्ष्य विश्वम् ०२०२०२६३ निर्याति सिद्धेश्वरयुष्टधिष्ण्यं यद्द्वैपरार्ध्यं तदु पारमेष्ठ्यम् ०२०२०२७१ न यत्र शोको न जरा न मृत्युर्नार्तिर्न चोद्वेग ऋते कुतश्चित् ०२०२०२७३ यच्चित्ततोऽदः कृपयानिदंविदां दुरन्तदुःखप्रभवानुदर्शनात् ०२०२०२८१ ततो विशेषं प्रतिपद्य निर्भयस्तेनात्मनापोऽनलमूर्तिरत्वरन् ०२०२०२८३ ज्योतिर्मयो वायुमुपेत्य काले वाय्वात्मना खं बृहदात्मलिङ्गम् ०२०२०२९१ घ्राणेन गन्धं रसनेन वै रसं रूपं च दृष्ट्या श्वसनं त्वचैव ०२०२०२९३ श्रोत्रेण चोपेत्य नभोगुणत्वं प्राणेन चाकूतिमुपैति योगी ०२०२०३०१ स भूतसूक्ष्मेन्द्रियसन्निकर्षं मनोमयं देवमयं विकार्यम् ०२०२०३०३ संसाद्य गत्या सह तेन याति विज्ञानतत्त्वं गुणसन्निरोधम् ०२०२०३११ तेनात्मनात्मानमुपैति शान्तमानन्दमानन्दमयोऽवसाने ०२०२०३१३ एतां गतिं भागवतीं गतो यः स वै पुनर्नेह विषज्जतेऽङ्ग ०२०२०३२१ एते सृती ते नृप वेदगीते त्वयाभिपृष्टे च सनातने च ०२०२०३२३ ये वै पुरा ब्रह्मण आह तुष्ट आराधितो भगवान्वासुदेवः ०२०२०३३१ न ह्यतोऽन्यः शिवः पन्था विशतः संसृताविह ०२०२०३३३ वासुदेवे भगवति भक्तियोगो यतो भवेत् ०२०२०३४१ भगवान्ब्रह्म कार्त्स्न्येन त्रिरन्वीक्ष्य मनीषया ०२०२०३४३ तदध्यवस्यत्कूटस्थो रतिरात्मन्यतो भवेत् ०२०२०३५१ भगवान्सर्वभूतेषु लक्षितः स्वात्मना हरिः ०२०२०३५३ दृश्यैर्बुद्ध्यादिभिर्द्रष्टा लक्षणैरनुमापकैः ०२०२०३६१ तस्मात्सर्वात्मना राजन्हरिः सर्वत्र सर्वदा ०२०२०३६३ श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यो भगवान्नृणाम् ०२०२०३७१ पिबन्ति ये भगवत आत्मनः सतां कथामृतं श्रवणपुटेषु सम्भृतम् ०२०२०३७३ पुनन्ति ते विषयविदूषिताशयं व्रजन्ति तच्चरणसरोरुहान्तिकम् ०२०३००१० श्रीशुक उवाच ०२०३००११ एवमेतन्निगदितं पृष्टवान्यद्भवान्मम ०२०३००१३ नृणां यन्म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ०२०३००२१ ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मणः पतिम् ०२०३००२३ इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकामः प्रजापतीन् ०२०३००३१ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् ०२०३००३३ वसुकामो वसून्रुद्रान्वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ०२०३००४१ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदितेः सुतान् ०२०३००४३ विश्वान्देवान्राज्यकामः साध्यान्संसाधको विशाम् ०२०३००५१ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् ०२०३००५३ प्रतिष्ठाकामः पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ०२०३००६१ रूपाभिकामो गन्धर्वान्स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् ०२०३००६३ आधिपत्यकामः सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ०२०३००७१ यज्ञं यजेद्यशस्कामः कोशकामः प्रचेतसम् ०२०३००७३ विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ०२०३००८१ धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तुः तन्वन्पित्न्यजेत् ०२०३००८३ रक्षाकामः पुण्यजनानोजस्कामो मरुद्गणान् ०२०३००९१ राज्यकामो मनून्देवान्निरृतिं त्वभिचरन्यजेत् ०२०३००९३ कामकामो यजेत्सोममकामः पुरुषं परम् ०२०३०१०१ अकामः सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधीः ०२०३०१०३ तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ०२०३०१११ एतावानेव यजतामिह निःश्रेयसोदयः ०२०३०११३ भगवत्यचलो भावो यद्भागवतसङ्गतः ०२०३०१२१ ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्रम् ०२०३०१२२ आत्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्गः ०२०३०१२३ कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोगः ०२०३०१२४ को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ०२०३०१३० शौनक उवाच ०२०३०१३१ इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभः ०२०३०१३३ किमन्यत्पृष्टवान्भूयो वैयासकिमृषिं कविम् ०२०३०१४१ एतच्छुश्रूषतां विद्वन्सूत नोऽर्हसि भाषितुम् ०२०३०१४३ कथा हरिकथोदर्काः सतां स्युः सदसि ध्रुवम् ०२०३०१५१ स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथः ०२०३०१५३ बालक्रीडनकैः क्रीडन्कृष्णक्रीडां य आददे ०२०३०१६१ वैयासकिश्च भगवान्वासुदेवपरायणः ०२०३०१६३ उरुगायगुणोदाराः सतां स्युर्हि समागमे ०२०३०१७१ आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ ०२०३०१७३ तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ०२०३०१८१ तरवः किं न जीवन्ति भस्त्राः किं न श्वसन्त्युत ०२०३०१८३ न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवोऽपरे ०२०३०१९१ श्वविड्वराहोष्ट्रखरैः संस्तुतः पुरुषः पशुः ०२०३०१९३ न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रजः ०२०३०२०१ बिले बतोरुक्रमविक्रमान्ये न शृण्वतः कर्णपुटे नरस्य ०२०३०२०३ जिह्वासती दार्दुरिकेव सूत न चोपगायत्युरुगायगाथाः ०२०३०२११ भारः परं पट्टकिरीटजुष्टमप्युत्तमाङ्गं न नमेन्मुकुन्दम् ०२०३०२१३ शावौ करौ नो कुरुते सपर्यां हरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ०२०३०२२१ बर्हायिते ते नयने नराणां लिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये ०२०३०२२३ पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौ क्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ०२०३०२३१ जीवञ्छवो भागवताङ्घ्रिरेणुं न जातु मर्त्योऽभिलभेत यस्तु ०२०३०२३३ श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्याः श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ०२०३०२४१ तदश्मसारं हृदयं बतेदं यद्गृह्यमाणैर्हरिनामधेयैः ०२०३०२४३ न विक्रियेताथ यदा विकारो नेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्षः ०२०३०२५१ अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलं प्रभाषसे भागवतप्रधानः ०२०३०२५३ यदाह वैयासकिरात्मविद्या विशारदो नृपतिं साधु पृष्टः ०२०४००१० सूत उवाच ०२०४००११ वैयासकेरिति वचस्तत्त्वनिश्चयमात्मनः ०२०४००१३ उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेयः सतीं व्यधात् ०२०४००२१ आत्मजायासुतागार पशुद्रविणबन्धुषु ०२०४००२३ राज्ये चाविकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ ०२०४००३१ पप्रच्छ चेममेवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमाः ०२०४००३३ कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामनाः ०२०४००४१ संस्थां विज्ञाय सन्न्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् ०२०४००४३ वासुदेवे भगवति आत्मभावं दृढं गतः ०२०४००५० राजोवाच ०२०४००५१ समीचीनं वचो ब्रह्मन्सर्वज्ञस्य तवानघ ०२०४००५३ तमो विशीर्यते मह्यं हरेः कथयतः कथाम् ०२०४००६१ भूय एव विवित्सामि भगवानात्ममायया ०२०४००६३ यथेदं सृजते विश्वं दुर्विभाव्यमधीश्वरैः ०२०४००७१ यथा गोपायति विभुर्यथा संयच्छते पुनः ०२०४००७३ यां यां शक्तिमुपाश्रित्य पुरुशक्तिः परः पुमान् ०२०४००७५ आत्मानं क्रीडयन्क्रीडन्करोति विकरोति च ०२०४००८१ नूनं भगवतो ब्रह्मन्हरेरद्भुतकर्मणः ०२०४००८३ दुर्विभाव्यमिवाभाति कविभिश्चापि चेष्टितम् ०२०४००९१ यथा गुणांस्तु प्रकृतेर्युगपत्क्रमशोऽपि वा ०२०४००९३ बिभर्ति भूरिशस्त्वेकः कुर्वन्कर्माणि जन्मभिः ०२०४०१०१ विचिकित्सितमेतन्मे ब्रवीतु भगवान्यथा ०२०४०१०३ शाब्दे ब्रह्मणि निष्णातः परस्मिंश्च भवान्खलु ०२०४०११० सूत उवाच ०२०४०१११ इत्युपामन्त्रितो राज्ञा गुणानुकथने हरेः ०२०४०११३ हृषीकेशमनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे ०२०४०१२० श्रीशुक उवाच ०२०४०१२१ नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया ०२०४०१२३ गृहीतशक्तित्रितयाय देहिनामन्तर्भवायानुपलक्ष्यवर्त्मने ०२०४०१३१ भूयो नमः सद्वृजिनच्छिदेऽसतामसम्भवायाखिलसत्त्वमूर्तये ०२०४०१३३ पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानामनुमृग्यदाशुषे ०२०४०१४१ नमो नमस्तेऽस्त्वृषभाय सात्वतां विदूरकाष्ठाय मुहुः कुयोगिनाम् ०२०४०१४३ निरस्तसाम्यातिशयेन राधसा स्वधामनि ब्रह्मणि रंस्यते नमः ०२०४०१५१ यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम् ०२०४०१५३ लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ०२०४०१६१ विचक्षणा यच्चरणोपसादनात्सङ्गं व्युदस्योभयतोऽन्तरात्मनः ०२०४०१६३ विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमास्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ०२०४०१७१ तपस्विनो दानपरा यशस्विनो मनस्विनो मन्त्रविदः सुमङ्गलाः ०२०४०१७३ क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ०२०४०१८१ किरातहूणान्ध्रपुलिन्दपुल्कशा आभीरशुम्भा यवनाः खसादयः ०२०४०१८३ येऽन्ये च पापा यदपाश्रयाश्रयाः शुध्यन्ति तस्मै प्रभविष्णवे नमः ०२०४०१९१ स एष आत्मात्मवतामधीश्वरस्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमयः ०२०४०१९३ गतव्यलीकैरजशङ्करादिभिर्वितर्क्यलिङ्गो भगवान्प्रसीदताम् ०२०४०२०१ श्रियः पतिर्यज्ञपतिः प्रजापतिर्धियां पतिर्लोकपतिर्धरापतिः ०२०४०२०३ पतिर्गतिश्चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान्सतां पतिः ०२०४०२११ यदङ्घ्र्यभिध्यानसमाधिधौतया धियानुपश्यन्ति हि तत्त्वमात्मनः ०२०४०२१३ वदन्ति चैतत्कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान्प्रसीदताम् ०२०४०२२१ प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि ०२०४०२२३ स्वलक्षणा प्रादुरभूत्किलास्यतः स मे ऋषीणामृषभः प्रसीदताम् ०२०४०२३१ भूतैर्महद्भिर्य इमाः पुरो विभुर्निर्माय शेते यदमूषु पूरुषः ०२०४०२३३ भुङ्क्ते गुणान्षोडश षोडशात्मकः सोऽलङ्कृषीष्ट भगवान्वचांसि मे ०२०४०२४१ नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे ०२०४०२४३ पपुर्ज्ञानमयं सौम्या यन्मुखाम्बुरुहासवम् ०२०४०२५१ एतदेवात्मभू राजन्नारदाय विपृच्छते ०२०४०२५३ वेदगर्भोऽभ्यधात्साक्षाद्यदाह हरिरात्मनः ०२०५००१० नारद उवाच ०२०५००११ देवदेव नमस्तेऽस्तु भूतभावन पूर्वज ०२०५००१३ तद्विजानीहि यज्ज्ञानमात्मतत्त्वनिदर्शनम् ०२०५००२१ यद्रूपं यदधिष्ठानं यतः सृष्टमिदं प्रभो ०२०५००२३ यत्संस्थं यत्परं यच्च तत्तत्त्वं वद तत्त्वतः ०२०५००३१ सर्वं ह्येतद्भवान्वेद भूतभव्यभवत्प्रभुः ०२०५००३३ करामलकवद्विश्वं विज्ञानावसितं तव ०२०५००४१ यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मकः ०२०५००४३ एकः सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ०२०५००५१ आत्मन्भावयसे तानि न पराभावयन्स्वयम् ०२०५००५३ आत्मशक्तिमवष्टभ्य ऊर्णनाभिरिवाक्लमः ०२०५००६१ नाहं वेद परं ह्यस्मिन्नापरं न समं विभो ०२०५००६३ नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत्किञ्चिदन्यतः ०२०५००७१ स भवानचरद्घोरं यत्तपः सुसमाहितः ०२०५००७३ तेन खेदयसे नस्त्वं पराशङ्कां च यच्छसि ०२०५००८१ एतन्मे पृच्छतः सर्वं सर्वज्ञ सकलेश्वर ०२०५००८३ विजानीहि यथैवेदमहं बुध्येऽनुशासितः ०२०५००९० ब्रह्मोवाच ०२०५००९१ सम्यक्कारुणिकस्येदं वत्स ते विचिकित्सितम् ०२०५००९३ यदहं चोदितः सौम्य भगवद्वीर्यदर्शने ०२०५०१०१ नानृतं तव तच्चापि यथा मां प्रब्रवीषि भोः ०२०५०१०३ अविज्ञाय परं मत्त एतावत्त्वं यतो हि मे ०२०५०१११ येन स्वरोचिषा विश्वं रोचितं रोचयाम्यहम् ०२०५०११३ यथार्कोऽग्निर्यथा सोमो यथर्क्षग्रहतारकाः ०२०५०१२१ तस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि ०२०५०१२३ यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम् ०२०५०१३१ विलज्जमानया यस्य स्थातुमीक्षापथेऽमुया ०२०५०१३३ विमोहिता विकत्थन्ते ममाहमिति दुर्धियः ०२०५०१४१ द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ०२०५०१४३ वासुदेवात्परो ब्रह्मन्न चान्योऽर्थोऽस्ति तत्त्वतः ०२०५०१५१ नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजाः ०२०५०१५३ नारायणपरा लोका नारायणपरा मखाः ०२०५०१६१ नारायणपरो योगो नारायणपरं तपः ०२०५०१६३ नारायणपरं ज्ञानं नारायणपरा गतिः ०२०५०१७१ तस्यापि द्रष्टुरीशस्य कूटस्थस्याखिलात्मनः ०२०५०१७३ सृज्यं सृजामि सृष्टोऽहमीक्षयैवाभिचोदितः ०२०५०१८१ सत्त्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रयः ०२०५०१८३ स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभोः ०२०५०१९१ कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रयाः ०२०५०१९३ बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणाः ०२०५०२०१ स एष भगवांल्लिङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षजः ०२०५०२०३ स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन्सर्वेषां मम चेश्वरः ०२०५०२११ कालं कर्म स्वभावं च मायेशो मायया स्वया ०२०५०२१३ आत्मन्यदृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे ०२०५०२२१ कालाद्गुणव्यतिकरः परिणामः स्वभावतः ०२०५०२२३ कर्मणो जन्म महतः पुरुषाधिष्ठितादभूत् ०२०५०२३१ महतस्तु विकुर्वाणाद्रजःसत्त्वोपबृंहितात् ०२०५०२३३ तमःप्रधानस्त्वभवद्द्रव्यज्ञानक्रियात्मकः ०२०५०२४१ सोऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन्समभूत्त्रिधा ०२०५०२४३ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा ०२०५०२४५ द्रव्यशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिरिति प्रभो ०२०५०२५१ तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून्नभः ०२०५०२५३ तस्य मात्रा गुणः शब्दो लिङ्गं यद्द्रष्टृदृश्ययोः ०२०५०२६१ नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत्स्पर्शगुणोऽनिलः ०२०५०२६३ परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओजः सहो बलम् ०२०५०२७१ वायोरपि विकुर्वाणात्कालकर्मस्वभावतः ०२०५०२७३ उदपद्यत तेजो वै रूपवत्स्पर्शशब्दवत् ०२०५०२८१ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् ०२०५०२८३ रूपवत्स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ०२०५०२९१ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् ०२०५०२९३ परान्वयाद्रसस्पर्श शब्दरूपगुणान्वितः ०२०५०३०१ वैकारिकान्मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश ०२०५०३०३ दिग्वातार्कप्रचेतोऽश्वि वह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रकाः ०२०५०३११ तैजसात्तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् ०२०५०३१३ ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिर्बुद्धिः प्राणश्च तैजसौ ०२०५०३१५ श्रोत्रं त्वग्घ्राणदृग्जिह्वा वाग्दोर्मेढ्राङ्घ्रिपायवः ०२०५०३२१ यदैतेऽसङ्गता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणाः ०२०५०३२३ यदायतननिर्माणे न शेकुर्ब्रह्मवित्तम ०२०५०३३१ तदा संहत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिताः ०२०५०३३३ सदसत्त्वमुपादाय चोभयं ससृजुर्ह्यदः ०२०५०३४१ वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डमुदके शयम् ०२०५०३४३ कालकर्मस्वभावस्थो जीवो ञ्जीवमजीवयत् ०२०५०३५१ स एव पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गतः ०२०५०३५३ सहस्रोर्वङ्घ्रिबाह्वक्षः सहस्राननशीर्षवान् ०२०५०३६१ यस्येहावयवैर्लोकान्कल्पयन्ति मनीषिणः ०२०५०३६३ कट्यादिभिरधः सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभिः ०२०५०३७१ पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रमेतस्य बाहवः ०२०५०३७३ ऊर्वोर्वैश्यो भगवतः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ०२०५०३८१ भूर्लोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवर्लोकोऽस्य नाभितः ०२०५०३८३ हृदा स्वर्लोक उरसा महर्लोको महात्मनः ०२०५०३९१ ग्रीवायां जनलोकोऽस्य तपोलोकः स्तनद्वयात् ०२०५०३९३ मूर्धभिः सत्यलोकस्तु ब्रह्मलोकः सनातनः ०२०५०४०१ तत्कट्यां चातलं कॢप्तमूरुभ्यां वितलं विभोः ०२०५०४०३ जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम् ०२०५०४११ महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् ०२०५०४१३ पातालं पादतलत इति लोकमयः पुमान् ०२०५०४२१ भूर्लोकः कल्पितः पद्भ्यां भुवर्लोकोऽस्य नाभितः ०२०५०४२३ स्वर्लोकः कल्पितो मूर्ध्ना इति वा लोककल्पना ०२०६००१० ब्रह्मोवाच ०२०६००११ वाचां वह्नेर्मुखं क्षेत्रं छन्दसां सप्त धातवः ०२०६००१३ हव्यकव्यामृतान्नानां जिह्वा सर्वरसस्य च ०२०६००२१ सर्वासूनां च वायोश्च तन्नासे परमायणे ०२०६००२३ अश्विनोरोषधीनां च घ्राणो मोदप्रमोदयोः ०२०६००३१ रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिवः सूर्यस्य चाक्षिणी ०२०६००३३ कर्णौ दिशां च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयोः ०२०६००३५ तद्गात्रं वस्तुसाराणां सौभगस्य च भाजनम् ०२०६००४१ त्वगस्य स्पर्शवायोश्च सर्वमेधस्य चैव हि ०२०६००४३ रोमाण्युद्भिज्जजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृतः ०२०६००५१ केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ०२०६००५३ बाहवो लोकपालानां प्रायशः क्षेमकर्मणाम् ०२०६००६१ विक्रमो भूर्भुवः स्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च ०२०६००६३ सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ०२०६००७१ अपां वीर्यस्य सर्गस्य पर्जन्यस्य प्रजापतेः ०२०६००७३ पुंसः शिश्न उपस्थस्तु प्रजात्यानन्दनिर्वृतेः ०२०६००८१ पायुर्यमस्य मित्रस्य परिमोक्षस्य नारद ०२०६००८३ हिंसाया निरृतेर्मृत्योर्निरयस्य गुदं स्मृतः ०२०६००९१ पराभूतेरधर्मस्य तमसश्चापि पश्चिमः ०२०६००९३ नाड्यो नदनदीनां च गोत्राणामस्थिसंहतिः ०२०६०१०१ अव्यक्तरससिन्धूनां भूतानां निधनस्य च ०२०६०१०३ उदरं विदितं पुंसो हृदयं मनसः पदम् ०२०६०१११ धर्मस्य मम तुभ्यं च कुमाराणां भवस्य च ०२०६०११३ विज्ञानस्य च सत्त्वस्य परस्यात्मा परायणम् ०२०६०१२१ अहं भवान्भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजाः ०२०६०१२३ सुरासुरनरा नागाः खगा मृगसरीसृपाः ०२०६०१३१ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगाः ०२०६०१३३ पशवः पितरः सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमाः ०२०६०१४१ अन्ये च विविधा जीवाजलस्थलनभौकसः ०२०६०१४३ ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडितः स्तनयित्नवः ०२०६०१५१ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् ०२०६०१५३ तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ०२०६०१६१ स्वधिष्ण्यं प्रतपन्प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ ०२०६०१६३ एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहिः पुमान् ०२०६०१७१ सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् ०२०६०१७३ महिमैष ततो ब्रह्मन्पुरुषस्य दुरत्ययः ०२०६०१८१ पादेषु सर्वभूतानि पुंसः स्थितिपदो विदुः ०२०६०१८३ अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ०२०६०१९१ पादास्त्रयो बहिश्चासन्नप्रजानां य आश्रमाः ०२०६०१९३ अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधोऽबृहद्व्रतः ०२०६०२०१ सृती विचक्रमे विश्वम्साशनानशने उभे ०२०६०२०३ यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रयः ०२०६०२११ यस्मादण्डं विराड्जज्ञे भूतेन्द्रियगुणात्मकः ०२०६०२१३ तद्द्रव्यमत्यगाद्विश्वं गोभिः सूर्य इवातपन् ०२०६०२२१ यदास्य नाभ्यान्नलिनादहमासं महात्मनः ०२०६०२२३ नाविदं यज्ञसम्भारान्पुरुषावयवानृते ०२०६०२३१ तेषु यज्ञस्य पशवः सवनस्पतयः कुशाः ०२०६०२३३ इदं च देवयजनं कालश्चोरुगुणान्वितः ०२०६०२४१ वस्तून्योषधयः स्नेहा रसलोहमृदो जलम् ०२०६०२४३ ऋचो यजूंषि सामानि चातुर्होत्रं च सत्तम ०२०६०२५१ नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च ०२०६०२५३ देवतानुक्रमः कल्पः सङ्कल्पस्तन्त्रमेव च ०२०६०२६१ गतयो मतयश्चैव प्रायश्चित्तं समर्पणम् ०२०६०२६३ पुरुषावयवैरेते सम्भाराः सम्भृता मया ०२०६०२७१ इति सम्भृतसम्भारः पुरुषावयवैरहम् ०२०६०२७३ तमेव पुरुषं यज्ञं तेनैवायजमीश्वरम् ०२०६०२८१ ततस्ते भ्रातर इमे प्रजानां पतयो नव ०२०६०२८३ अयजन्व्यक्तमव्यक्तं पुरुषं सुसमाहिताः ०२०६०२९१ ततश्च मनवः काले ईजिरे ऋषयोऽपरे ०२०६०२९३ पितरो विबुधा दैत्या मनुष्याः क्रतुभिर्विभुम् ०२०६०३०१ नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् ०२०६०३०३ गृहीतमायोरुगुणः सर्गादावगुणः स्वतः ०२०६०३११ सृजामि तन्नियुक्तोऽहं हरो हरति तद्वशः ०२०६०३१३ विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति त्रिशक्तिधृक् ०२०६०३२१ इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि ०२०६०३२३ नान्यद्भगवतः किञ्चिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ०२०६०३३१ न भारती मेऽङ्ग मृषोपलक्ष्यते न वै क्वचिन्मे मनसो मृषा गतिः ०२०६०३३३ न मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्मे हृदौत्कण्ठ्यवता धृतो हरिः ०२०६०३४१ सोऽहं समाम्नायमयस्तपोमयः प्रजापतीनामभिवन्दितः पतिः ०२०६०३४३ आस्थाय योगं निपुणं समाहितस्तं नाध्यगच्छं यत आत्मसम्भवः ०२०६०३५१ नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् ०२०६०३५३ यो ह्यात्ममायाविभवं स्म पर्यगाद्यथा नभः स्वान्तमथापरे कुतः ०२०६०३६१ नाहं न यूयं यदृतां गतिं विदुर्न वामदेवः किमुतापरे सुराः ०२०६०३६३ तन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चात्मसमं विचक्ष्महे ०२०६०३७१ यस्यावतारकर्माणि गायन्ति ह्यस्मदादयः ०२०६०३७३ न यं विदन्ति तत्त्वेन तस्मै भगवते नमः ०२०६०३८१ स एष आद्यः पुरुषः कल्पे कल्पे सृजत्यजः ०२०६०३८३ आत्मात्मन्यात्मनात्मानं स संयच्छति पाति च ०२०६०३९१ विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक्सम्यगवस्थितम् ०२०६०३९३ सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ०२०६०४०१ ऋषे विदन्ति मुनयः प्रशान्तात्मेन्द्रियाशयाः ०२०६०४०३ यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ०२०६०४११ आद्योऽवतारः पुरुषः परस्य कालः स्वभावः सदसन्मनश्च ०२०६०४१३ द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि विराट्स्वराट्स्थास्नु चरिष्णु भूम्नः ०२०६०४२१ अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च ०२०६०४२३ स्वर्लोकपालाः खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपालाः ०२०६०४३१ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथाः ०२०६०४३३ ये वा ऋषीणामृषभाः पित्णां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्राः ०२०६०४३५ अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशाः ०२०६०४४१ यत्किञ्च लोके भगवन्महस्वदोजःसहस्वद्बलवत्क्षमावत् ०२०६०४४३ श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ०२०६०४५१ प्राधान्यतो यानृष आमनन्ति लीलावतारान्पुरुषस्य भूम्नः ०२०६०४५३ आपीयतां कर्णकषायशोषाननुक्रमिष्ये त इमान्सुपेशान् ०२०७००१० ब्रह्मोवाच ०२०७००११ यत्रोद्यतः क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत् ०२०७००१२ क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीमनन्तः ०२०७००१३ अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं ०२०७००१४ तं दंष्ट्रयाद्रिमिव वज्रधरो ददार ०२०७००२१ जातो रुचेरजनयत्सुयमान्सुयज्ञ ०२०७००२२ आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् ०२०७००२३ लोकत्रयस्य महतीमहरद्यदार्तिं ०२०७००२४ स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्तः ०२०७००३१ जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां ०२०७००३२ स्त्रीभिः समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे ०२०७००३३ ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्कम् ०२०७००३४ अस्मिन्विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ०२०७००४१ अत्रेरपत्यमभिकाङ्क्षत आह तुष्टो ०२०७००४२ दत्तो मयाहमिति यद्भगवान्स दत्तः ०२०७००४३ यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा ०२०७००४४ योगर्द्धिमापुरुभयीं यदुहैहयाद्याः ०२०७००५१ तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे ०२०७००५२ आदौ सनात्स्वतपसः स चतुःसनोऽभूत् ०२०७००५३ प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्त्वं ०२०७००५४ सम्यग्जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ०२०७००६१ धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां ०२०७००६२ नारायणो नर इति स्वतपःप्रभावः ०२०७००६३ दृष्ट्वात्मनो भगवतो नियमावलोपं ०२०७००६४ देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकुः ०२०७००७१ कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषदृष्ट्या ०२०७००७२ रोषं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् ०२०७००७३ सोऽयं यदन्तरमलं प्रविशन्बिभेति ०२०७००७४ कामः कथं नु पुनरस्य मनः श्रयेत ०२०७००८१ विद्धः सपत्न्युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो ०२०७००८२ बालोऽपि सन्नुपगतस्तपसे वनानि ०२०७००८३ तस्मा अदाद्ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो ०२०७००८४ दिव्याः स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ०२०७००९१ यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र ०२०७००९२ निष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् ०२०७००९३ त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे ०२०७००९४ दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ०२०७०१०१ नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनुर् ०२०७०१०२ यो वै चचार समदृग्जडयोगचर्याम् ०२०७०१०३ यत्पारमहंस्यमृषयः पदमामनन्ति ०२०७०१०४ स्वस्थः प्रशान्तकरणः परिमुक्तसङ्गः ०२०७०१११ सत्रे ममास भगवान्हयशीरषाथो ०२०७०११२ साक्षात्स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्णः ०२०७०११३ छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा ०२०७०११४ वाचो बभूवुरुशतीः श्वसतोऽस्य नस्तः ०२०७०१२१ मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्धः ०२०७०१२२ क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेतः ०२०७०१२३ विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे ०२०७०१२४ आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ०२०७०१३१ क्षीरोदधावमरदानवयूथपानाम् ०२०७०१३२ उन्मथ्नताममृतलब्धय आदिदेवः ०२०७०१३३ पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं ०२०७०१३४ निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डूः ०२०७०१४१ त्रैपिष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं ०२०७०१४२ कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् ०२०७०१४३ दैत्येन्द्रमाशु गदयाभिपतन्तमाराद् ०२०७०१४४ ऊरौ निपात्य विददार नखैः स्फुरन्तम् ०२०७०१५१ अन्तःसरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ०२०७०१५२ ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्तः ०२०७०१५३ आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ ०२०७०१५४ तीर्थश्रवः श्रवणमङ्गलनामधेय ०२०७०१६१ श्रुत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेयश् ०२०७०१६२ चक्रायुधः पतगराजभुजाधिरूढः ०२०७०१६३ चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्माद् ०२०७०१६४ धस्ते प्रगृह्य भगवान्कृपयोज्जहार ०२०७०१७१ ज्यायान्गुणैरवरजोऽप्यदितेः सुतानां ०२०७०१७२ लोकान्विचक्रम इमान्यदथाधियज्ञः ०२०७०१७३ क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन ०२०७०१७४ याच्ञामृते पथि चरन्प्रभुभिर्न चाल्यः ०२०७०१८१ नार्थो बलेरयमुरुक्रमपादशौचम् ०२०७०१८२ आपः शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् ०२०७०१८३ यो वै प्रतिश्रुतमृते न चिकीर्षदन्यद् ०२०७०१८४ आत्मानमङ्ग मनसा हरयेऽभिमेने ०२०७०१९१ तुभ्यं च नारद भृशं भगवान्विवृद्ध ०२०७०१९२ भावेन साधु परितुष्ट उवाच योगम् ०२०७०१९३ ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्त्वदीपं ०२०७०१९४ यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव ०२०७०२०१ चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो ०२०७०२०२ मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति ०२०७०२०३ दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात्स्वकीर्तिं ०२०७०२०४ सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रैः ०२०७०२११ धन्वन्तरिश्च भगवान्स्वयमेव कीर्तिर् ०२०७०२१२ नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति ०२०७०२१३ यज्ञे च भागममृतायुरवावरुन्ध ०२०७०२१४ आयुष्यवेदमनुशास्त्यवतीर्य लोके ०२०७०२२१ क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ०२०७०२२२ ब्रह्मध्रुगुज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु ०२०७०२२३ उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुग्रवीर्यस् ०२०७०२२४ त्रिःसप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन ०२०७०२३१ अस्मत्प्रसादसुमुखः कलया कलेश ०२०७०२३२ इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे ०२०७०२३३ तिष्ठन्वनं सदयितानुज आविवेश ०२०७०२३४ यस्मिन्विरुध्य दशकन्धर आर्तिमार्च्छत् ०२०७०२४१ यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो ०२०७०२४२ मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद्दिधक्षोः ०२०७०२४३ दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणदृष्ट्या ०२०७०२४४ तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्रः ०२०७०२५१ वक्षःस्थलस्पर्शरुग्नमहेन्द्रवाह ०२०७०२५२ दन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् ०२०७०२५३ सद्योऽसुभिः सह विनेष्यति दारहर्तुर् ०२०७०२५४ विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतोऽधिसैन्ये ०२०७०२६१ भूमेः सुरेतरवरूथविमर्दितायाः ०२०७०२६२ क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेशः ०२०७०२६३ जातः करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्गः ०२०७०२६४ कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि ०२०७०२७१ तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकायास् ०२०७०२७२ त्रैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्तः ०२०७०२७३ यद्रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा ०२०७०२७४ उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम् ०२०७०२८१ यद्वै व्रजे व्रजपशून्विषतोयपीतान् ०२०७०२८२ पालांस्त्वजीवयदनुग्रहदृष्टिवृष्ट्या ०२०७०२८३ तच्छुद्धयेऽतिविषवीर्यविलोलजिह्वम् ०२०७०२८४ उच्चाटयिष्यदुरगं विहरन्ह्रदिन्याम् ०२०७०२९१ तत्कर्म दिव्यमिव यन्निशि निःशयानं ०२०७०२९२ दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने ०२०७०२९३ उन्नेष्यति व्रजमतोऽवसितान्तकालं ०२०७०२९४ नेत्रे पिधाप्य सबलोऽनधिगम्यवीर्यः ०२०७०३०१ गृह्णीत यद्यदुपबन्धममुष्य माता ०२०७०३०२ शुल्बं सुतस्य न तु तत्तदमुष्य माति ०२०७०३०३ यज्जृम्भतोऽस्य वदने भुवनानि गोपी ०२०७०३०४ संवीक्ष्य शङ्कितमनाः प्रतिबोधितासीत् ०२०७०३११ नन्दं च मोक्ष्यति भयाद्वरुणस्य पाशाद् ०२०७०३१२ गोपान्बिलेषु पिहितान्मयसूनुना च ०२०७०३१३ अह्न्यापृतं निशि शयानमतिश्रमेण ०२०७०३१४ लोकं विकुण्ठमुपनेष्यति गोकुलं स्म ०२०७०३२१ गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवाय ०२०७०३२२ देवेऽभिवर्षति पशून्कृपया रिरक्षुः ०२०७०३२३ धर्तोच्छिलीन्ध्रमिव सप्तदिनानि सप्त ०२०७०३२४ वर्षो महीध्रमनघैककरे सलीलम् ०२०७०३३१ क्रीडन्वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां ०२०७०३३२ रासोन्मुखः कलपदायतमूर्च्छितेन ०२०७०३३३ उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां ०२०७०३३४ हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ०२०७०३४१ ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट ०२०७०३४२ मल्लेभकंसयवनाः कपिपौण्ड्रकाद्याः ०२०७०३४३ अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र ०२०७०३४४ सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्मिमुख्याः ०२०७०३५१ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापाः ०२०७०३५२ काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्याः ०२०७०३५३ यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम ०२०७०३५४ व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ०२०७०३६१ कालेन मीलितधियामवमृश्य न्णां ०२०७०३६२ स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपारः ०२०७०३६३ आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां ०२०७०३६४ वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म ०२०७०३७१ देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां ०२०७०३७२ पूर्भिर्मयेन विहिताभिरदृश्यतूर्भिः ०२०७०३७३ लोकान्घ्नतां मतिविमोहमतिप्रलोभं ०२०७०३७४ वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम् ०२०७०३८१ यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरेः कथाः स्युः ०२०७०३८२ पाषण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवाः ०२०७०३८३ स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र ०२०७०३८४ शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान्युगान्ते ०२०७०३९१ सर्गे तपोऽहमृषयो नव ये प्रजेशाः ०२०७०३९२ स्थानेऽथ धर्ममखमन्वमरावनीशाः ०२०७०३९३ अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या ०२०७०३९४ मायाविभूतय इमाः पुरुशक्तिभाजः ०२०७०४०१ विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमोऽर्हतीह ०२०७०४०२ यः पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि ०२०७०४०३ चस्कम्भ यः स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं ०२०७०४०४ यस्मात्त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ०२०७०४११ नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽग्रजास्ते ०२०७०४१२ मायाबलस्य पुरुषस्य कुतोऽवरा ये ०२०७०४१३ गायन्गुणान्दशशतानन आदिदेवः ०२०७०४१४ शेषोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ०२०७०४२१ येषां स एष भगवान्दययेदनन्तः ०२०७०४२२ सर्वात्मनाश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् ०२०७०४२३ ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायां ०२०७०४२४ नैषां ममाहमिति धीः श्वशृगालभक्ष्ये ०२०७०४३१ वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां ०२०७०४३२ यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्यः ०२०७०४३३ पत्नी मनोः स च मनुश्च तदात्मजाश्च ०२०७०४३४ प्राचीनबर्हिरृभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ०२०७०४४१ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि ०२०७०४४२ रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्याः ०२०७०४४३ मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा ०२०७०४४४ देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीपः ०२०७०४५१ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद ०२०७०४५२ सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणाः ०२०७०४५३ येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त ०२०७०४५४ पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्याः ०२०७०४६१ ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां ०२०७०४६२ स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवाः ०२०७०४६३ यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षास् ०२०७०४६४ तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये ०२०७०४७१ शश्वत्प्रशान्तमभयं प्रतिबोधमात्रं ०२०७०४७२ शुद्धं समं सदसतः परमात्मतत्त्वम् ०२०७०४७३ शब्दो न यत्र पुरुकारकवान्क्रियार्थो ०२०७०४७४ माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना ०२०७०४८१ तद्वै पदं भगवतः परमस्य पुंसो ०२०७०४८२ ब्रह्मेति यद्विदुरजस्रसुखं विशोकम् ०२०७०४८३ सध्र्यङ्नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं ०२०७०४८४ जह्युः स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्रः ०२०७०४९१ स श्रेयसामपि विभुर्भगवान्यतोऽस्य ०२०७०४९२ भावस्वभावविहितस्य सतः प्रसिद्धिः ०२०७०४९३ देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे ०२०७०४९४ व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यते ञ्जः ०२०७०५०१ सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान्विश्वभावनः ०२०७०५०३ समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात्सदसच्च यत् ०२०७०५११ इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् ०२०७०५१३ सङ्ग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद्विपुली कुरु ०२०७०५२१ यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिर्भविष्यति ०२०७०५२३ सर्वात्मन्यखिलाधारे इति सङ्कल्प्य वर्णय ०२०७०५३१ मायां वर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यानुमोदतः ०२०७०५३३ शृण्वतः श्रद्धया नित्यं माययात्मा न मुह्यति ०२०८००१० राजोवाच ०२०८००११ ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन्गुणाख्यानेऽगुणस्य च ०२०८००१३ यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शनः ०२०८००२१ एतद्वेदितुमिच्छामि तत्त्वं तत्त्वविदां वर ०२०८००२३ हरेरद्भुतवीर्यस्य कथा लोकसुमङ्गलाः ०२०८००३१ कथयस्व महाभाग यथाहमखिलात्मनि ०२०८००३३ कृष्णे निवेश्य निःसङ्गं मनस्त्यक्ष्ये कलेवरम् ०२०८००४१ शृण्वतः श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् ०२०८००४३ कालेन नातिदीर्घेण भगवान्विशते हृदि ०२०८००५१ प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम् ०२०८००५३ धुनोति शमलं कृष्णः सलिलस्य यथा शरत् ०२०८००६१ धौतात्मा पुरुषः कृष्ण पादमूलं न मुञ्चति ०२०८००६३ मुक्तसर्वपरिक्लेशः पान्थः स्वशरणं यथा ०२०८००७१ यदधातुमतो ब्रह्मन्देहारम्भोऽस्य धातुभिः ०२०८००७३ यदृच्छया हेतुना वा भवन्तो जानते यथा ०२०८००८१ आसीद्यदुदरात्पद्मं लोकसंस्थानलक्षणम् ०२०८००८३ यावानयं वै पुरुष इयत्तावयवैः पृथक् ०२०८००८५ तावानसाविति प्रोक्तः संस्थावयववानिव ०२०८००९१ अजः सृजति भूतानि भूतात्मा यदनुग्रहात् ०२०८००९३ ददृशे येन तद्रूपं नाभिपद्मसमुद्भवः ०२०८०१०१ स चापि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्ययः ०२०८०१०३ मुक्त्वात्ममायां मायेशः शेते सर्वगुहाशयः ०२०८०१११ पुरुषावयवैर्लोकाः सपालाः पूर्वकल्पिताः ०२०८०११३ लोकैरमुष्यावयवाः सपालैरिति शुश्रुम ०२०८०१२१ यावान्कल्पो विकल्पो वा यथा कालोऽनुमीयते ०२०८०१२३ भूतभव्यभवच्छब्द आयुर्मानं च यत्सतः ०२०८०१३१ कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यतेऽण्वी बृहत्यपि ०२०८०१३३ यावत्यः कर्मगतयो यादृशीर्द्विजसत्तम ०२०८०१४१ यस्मिन्कर्मसमावायो यथा येनोपगृह्यते ०२०८०१४३ गुणानां गुणिनां चैव परिणाममभीप्सताम् ०२०८०१५१ भूपातालककुब्व्योम ग्रहनक्षत्रभूभृताम् ०२०८०१५३ सरित्समुद्रद्वीपानां सम्भवश्चैतदोकसाम् ०२०८०१६१ प्रमाणमण्डकोशस्य बाह्याभ्यन्तरभेदतः ०२०८०१६३ महतां चानुचरितं वर्णाश्रमविनिश्चयः ०२०८०१७१ युगानि युगमानं च धर्मो यश्च युगे युगे ०२०८०१७३ अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरेः ०२०८०१८१ नृणां साधारणो धर्मः सविशेषश्च यादृशः ०२०८०१८३ श्रेणीनां राजर्षीणां च धर्मः कृच्छ्रेषु जीवताम् ०२०८०१९१ तत्त्वानां परिसङ्ख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् ०२०८०१९३ पुरुषाराधनविधिर्योगस्याध्यात्मिकस्य च ०२०८०२०१ योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम् ०२०८०२०३ वेदोपवेदधर्माणामितिहासपुराणयोः ०२०८०२११ सम्प्लवः सर्वभूतानां विक्रमः प्रतिसङ्क्रमः ०२०८०२१३ इष्टापूर्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधिः ०२०८०२२१ यो वानुशायिनां सर्गः पाषण्डस्य च सम्भवः ०२०८०२२३ आत्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपतः ०२०८०२३१ यथात्मतन्त्रो भगवान्विक्रीडत्यात्ममायया ०२०८०२३३ विसृज्य वा यथा मायामुदास्ते साक्षिवद्विभुः ०२०८०२४१ सर्वमेतच्च भगवन्पृच्छतो मेऽनुपूर्वशः ०२०८०२४३ तत्त्वतोऽर्हस्युदाहर्तुं प्रपन्नाय महामुने ०२०८०२५१ अत्र प्रमाणं हि भवान्परमेष्ठी यथात्मभूः ०२०८०२५३ अपरे चानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजैः कृतम् ०२०८०२६१ न मेऽसवः परायन्ति ब्रह्मन्ननशनादमी ०२०८०२६३ पिबतो ञ्च्युतपीयूषम्तद्वाक्याब्धिविनिःसृतम् ०२०८०२७० सूत उवाच ०२०८०२७१ स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायामिति सत्पतेः ०२०८०२७३ ब्रह्मरातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि ०२०८०२८१ प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ०२०८०२८३ ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं ब्रह्मकल्प उपागते ०२०८०२९१ यद्यत्परीक्षिदृषभः पाण्डूनामनुपृच्छति ०२०८०२९३ आनुपूर्व्येण तत्सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ०२०९००१० श्रीशुक उवाच ०२०९००११ आत्ममायामृते राजन्परस्यानुभवात्मनः ०२०९००१३ न घटेतार्थसम्बन्धः स्वप्नद्रष्टुरिवाञ्जसा ०२०९००२१ बहुरूप इवाभाति मायया बहुरूपया ०२०९००२३ रममाणो गुणेष्वस्या ममाहमिति मन्यते ०२०९००३१ यर्हि वाव महिम्नि स्वे परस्मिन्कालमाययोः ०२०९००३३ रमेत गतसम्मोहस्त्यक्त्वोदास्ते तदोभयम् ०२०९००४१ आत्मतत्त्वविशुद्ध्यर्थं यदाह भगवानृतम् ०२०९००४३ ब्रह्मणे दर्शयन्रूपमव्यलीकव्रतादृतः ०२०९००५१ स आदिदेवो जगतां परो गुरुः स्वधिष्ण्यमास्थाय सिसृक्षयैक्षत ०२०९००५३ तां नाध्यगच्छद्दृशमत्र सम्मतां प्रपञ्चनिर्माणविधिर्यया भवेत् ०२०९००६१ स चिन्तयन्द्व्यक्षरमेकदाम्भस्युपाशृणोद्द्विर्गदितं वचो विभुः ०२०९००६३ स्पर्शेषु यत्षोडशमेकविंशं निष्किञ्चनानां नृप यद्धनं विदुः ०२०९००७१ निशम्य तद्वक्तृदिदृक्षया दिशो विलोक्य तत्रान्यदपश्यमानः ०२०९००७३ स्वधिष्ण्यमास्थाय विमृश्य तद्धितं तपस्युपादिष्ट इवादधे मनः ०२०९००८१ दिव्यं सहस्राब्दममोघदर्शनो जितानिलात्मा विजितोभयेन्द्रियः ०२०९००८३ अतप्यत स्माखिललोकतापनं तपस्तपीयांस्तपतां समाहितः ०२०९००९१ तस्मै स्वलोकं भगवान्सभाजितः सन्दर्शयामास परं न यत्परम् ०२०९००९३ व्यपेतसङ्क्लेशविमोहसाध्वसं स्वदृष्टवद्भिर्पुरुषैरभिष्टुतम् ०२०९०१०१ प्रवर्तते यत्र रजस्तमस्तयोः सत्त्वं च मिश्रं न च कालविक्रमः ०२०९०१०३ न यत्र माया किमुतापरे हरेरनुव्रता यत्र सुरासुरार्चिताः ०२०९०१११ श्यामावदाताः शतपत्रलोचनाः पिशङ्गवस्त्राः सुरुचः सुपेशसः ०२०९०११३ सर्वे चतुर्बाहव उन्मिषन्मणि प्रवेकनिष्काभरणाः सुवर्चसः ०२०९०११५ प्रवालवैदूर्यमृणालवर्चसः परिस्फुरत्कुण्डलमौलिमालिनः ०२०९०१२१ भ्राजिष्णुभिर्यः परितो विराजते लसद्विमानावलिभिर्महात्मनाम् ०२०९०१२३ विद्योतमानः प्रमदोत्तमाद्युभिः सविद्युदभ्रावलिभिर्यथा नभः ०२०९०१३१ श्रीर्यत्र रूपिण्युरुगायपादयोः करोति मानं बहुधा विभूतिभिः ०२०९०१३३ प्रेङ्खं श्रिता या कुसुमाकरानुगैर्विगीयमाना प्रियकर्म गायती ०२०९०१४१ ददर्श तत्राखिलसात्वतां पतिं श्रियः पतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् ०२०९०१४३ सुनन्दनन्दप्रबलार्हणादिभिः स्वपार्षदाग्रैः परिसेवितं विभुम् ०२०९०१५१ भृत्यप्रसादाभिमुखं दृगासवं प्रसन्नहासारुणलोचनाननम् ०२०९०१५३ किरीटिनं कुण्डलिनं चतुर्भुजं पीतांशुकं वक्षसि लक्षितं श्रिया ०२०९०१६१ अध्यर्हणीयासनमास्थितं परं वृतं चतुःषोडशपञ्चशक्तिभिः ०२०९०१६३ युक्तं भगैः स्वैरितरत्र चाध्रुवैः स्व एव धामन्रममाणमीश्वरम् ०२०९०१७१ तद्दर्शनाह्लादपरिप्लुतान्तरो हृष्यत्तनुः प्रेमभराश्रुलोचनः ०२०९०१७३ ननाम पादाम्बुजमस्य विश्वसृग्यत्पारमहंस्येन पथाधिगम्यते ०२०९०१८१ तं प्रीयमाणं समुपस्थितं कविं प्रजाविसर्गे निजशासनार्हणम् ०२०९०१८३ बभाष ईषत्स्मितशोचिषा गिरा प्रियः प्रियं प्रीतमनाः करे स्पृशन् ०२०९०१९० श्रीभगवानुवाच ०२०९०१९१ त्वयाहं तोषितः सम्यग्वेदगर्भ सिसृक्षया ०२०९०१९३ चिरं भृतेन तपसा दुस्तोषः कूटयोगिनाम् ०२०९०२०१ वरं वरय भद्रं ते वरेशं माभिवाञ्छितम् ०२०९०२०३ ब्रह्मञ्छ्रेयःपरिश्रामः पुंसां मद्दर्शनावधिः ०२०९०२११ मनीषितानुभावोऽयं मम लोकावलोकनम् ०२०९०२१३ यदुपश्रुत्य रहसि चकर्थ परमं तपः ०२०९०२२१ प्रत्यादिष्टं मया तत्र त्वयि कर्मविमोहिते ०२०९०२२३ तपो मे हृदयं साक्षादात्माहं तपसोऽनघ ०२०९०२३१ सृजामि तपसैवेदं ग्रसामि तपसा पुनः ०२०९०२३३ बिभर्मि तपसा विश्वं वीर्यं मे दुश्चरं तपः ०२०९०२४० ब्रह्मोवाच ०२०९०२४१ भगवन्सर्वभूतानामध्यक्षोऽवस्थितो गुहाम् ०२०९०२४३ वेद ह्यप्रतिरुद्धेन प्रज्ञानेन चिकीर्षितम् ०२०९०२५१ तथापि नाथमानस्य नाथ नाथय नाथितम् ०२०९०२५३ परावरे यथा रूपेजानीयां ते त्वरूपिणः ०२०९०२६१ यथात्ममायायोगेन नानाशक्त्युपबृंहितम् ०२०९०२६३ विलुम्पन्विसृजन्गृह्णन्बिभ्रदात्मानमात्मना ०२०९०२७१ क्रीडस्यमोघसङ्कल्प ऊर्णनाभिर्यथोर्णुते ०२०९०२७३ तथा तद्विषयां धेहि मनीषां मयि माधव ०२०९०२८१ भगवच्छिक्षितमहं करवाणि ह्यतन्द्रितः ०२०९०२८३ नेहमानः प्रजासर्गं बध्येयं यदनुग्रहात् ०२०९०२९१ यावत्सखा सख्युरिवेश ते कृतः प्रजाविसर्गे विभजामि भो जनम् ०२०९०२९३ अविक्लवस्ते परिकर्मणि स्थितो मा मे समुन्नद्धमदो ञ्ज मानिनः ०२०९०३०० श्रीभगवानुवाच ०२०९०३०१ ज्ञानं परमगुह्यं मे यद्विज्ञानसमन्वितम् ०२०९०३०३ सरहस्यं तदङ्गं च गृहाण गदितं मया ०२०९०३११ यावानहं यथाभावो यद्रूपगुणकर्मकः ०२०९०३१३ तथैव तत्त्वविज्ञानमस्तु ते मदनुग्रहात् ०२०९०३२१ अहमेवासमेवाग्रे नान्यद्यत्सदसत्परम् ०२०९०३२३ पश्चादहं यदेतच्च योऽवशिष्येत सोऽस्म्यहम् ०२०९०३३१ ऋतेऽर्थं यत्प्रतीयेत न प्रतीयेत चात्मनि ०२०९०३३३ तद्विद्यादात्मनो मायां यथाभासो यथा तमः ०२०९०३४१ यथा महान्ति भूतानि भूतेषूच्चावचेष्वनु ०२०९०३४३ प्रविष्टान्यप्रविष्टानि तथा तेषु न तेष्वहम् ०२०९०३५१ एतावदेव जिज्ञास्यं तत्त्वजिज्ञासुनात्मनः ०२०९०३५३ अन्वयव्यतिरेकाभ्यां यत्स्यात्सर्वत्र सर्वदा ०२०९०३६१ एतन्मतं समातिष्ठ परमेण समाधिना ०२०९०३६३ भवान्कल्पविकल्पेषु न विमुह्यति कर्हिचित् ०२०९०३७० श्रीशुक उवाच ०२०९०३७१ सम्प्रदिश्यैवमजनो जनानां परमेष्ठिनम् ०२०९०३७३ पश्यतस्तस्य तद्रूपमात्मनो न्यरुणद्धरिः ०२०९०३८१ अन्तर्हितेन्द्रियार्थाय हरये विहिताञ्जलिः ०२०९०३८३ सर्वभूतमयो विश्वं ससर्जेदं स पूर्ववत् ०२०९०३९१ प्रजापतिर्धर्मपतिरेकदा नियमान्यमान् ०२०९०३९३ भद्रं प्रजानामन्विच्छन्नातिष्ठत्स्वार्थकाम्यया ०२०९०४०१ तं नारदः प्रियतमो रिक्थादानामनुव्रतः ०२०९०४०३ शुश्रूषमाणः शीलेन प्रश्रयेण दमेन च ०२०९०४११ मायां विविदिषन्विष्णोर्मायेशस्य महामुनिः ०२०९०४१३ महाभागवतो राजन्पितरं पर्यतोषयत् ०२०९०४२१ तुष्टं निशाम्य पितरं लोकानां प्रपितामहम् ०२०९०४२३ देवर्षिः परिपप्रच्छ भवान्यन्मानुपृच्छति ०२०९०४३१ तस्मा इदं भागवतं पुराणं दशलक्षणम् ०२०९०४३३ प्रोक्तं भगवता प्राह प्रीतः पुत्राय भूतकृत् ०२०९०४४१ नारदः प्राह मुनये सरस्वत्यास्तटे नृप ०२०९०४४३ ध्यायते ब्रह्म परमं व्यासायामिततेजसे ०२०९०४५१ यदुताहं त्वया पृष्टो वैराजात्पुरुषादिदम् ०२०९०४५३ यथासीत्तदुपाख्यास्ते प्रश्नानन्यांश्च कृत्स्नशः ०२१०००१० श्रीशुक उवाच ०२१०००११ अत्र सर्गो विसर्गश्च स्थानं पोषणमूतयः ०२१०००१३ मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिराश्रयः ०२१०००२१ दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानामिह लक्षणम् ०२१०००२३ वर्णयन्ति महात्मानः श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा ०२१०००३१ भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृतः ०२१०००३३ ब्रह्मणो गुणवैषम्याद्विसर्गः पौरुषः स्मृतः ०२१०००४१ स्थितिर्वैकुण्ठविजयः पोषणं तदनुग्रहः ०२१०००४३ मन्वन्तराणि सद्धर्म ऊतयः कर्मवासनाः ०२१०००५१ अवतारानुचरितं हरेश्चास्यानुवर्तिनाम् ०२१०००५३ पुंसामीशकथाः प्रोक्ता नानाख्यानोपबृंहिताः ०२१०००६१ निरोधोऽस्यानुशयनमात्मनः सह शक्तिभिः ०२१०००६३ मुक्तिर्हित्वान्यथा रूपं स्वरूपेण व्यवस्थितिः ०२१०००७१ आभासश्च निरोधश्च यतोऽस्त्यध्यवसीयते ०२१०००७३ स आश्रयः परं ब्रह्म परमात्मेति शब्द्यते ०२१०००८१ योऽध्यात्मिकोऽयं पुरुषः सोऽसावेवाधिदैविकः ०२१०००८३ यस्तत्रोभयविच्छेदः पुरुषो ह्याधिभौतिकः ०२१०००९१ एकमेकतराभावे यदा नोपलभामहे ०२१०००९३ त्रितयं तत्र यो वेद स आत्मा स्वाश्रयाश्रयः ०२१००१०१ पुरुषोऽण्डं विनिर्भिद्य यदासौ स विनिर्गतः ०२१००१०३ आत्मनोऽयनमन्विच्छन्नपोऽस्राक्षीच्छुचिः शुचीः ०२१००१११ तास्ववात्सीत्स्वसृष्टासु सहस्रं परिवत्सरान् ०२१००११३ तेन नारायणो नाम यदापः पुरुषोद्भवाः ०२१००१२१ द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च ०२१००१२३ यदनुग्रहतः सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ०२१००१३१ एको नानात्वमन्विच्छन्योगतल्पात्समुत्थितः ०२१००१३३ वीर्यं हिरण्मयं देवो मायया व्यसृजत्त्रिधा ०२१००१४१ अधिदैवमथाध्यात्ममधिभूतमिति प्रभुः ०२१००१४३ अथैकं पौरुषं वीर्यं त्रिधाभिद्यत तच्छृणु ०२१००१५१ अन्तः शरीर आकाशात्पुरुषस्य विचेष्टतः ०२१००१५३ ओजः सहो बलं जज्ञे ततः प्राणो महानसुः ०२१००१६१ अनुप्राणन्ति यं प्राणाः प्राणन्तं सर्वजन्तुषु ०२१००१६३ अपानन्तमपानन्ति नरदेवमिवानुगाः ०२१००१७१ प्राणेनाक्षिपता क्षुत्तृडन्तरा जायते विभोः ०२१००१७३ पिपासतो जक्षतश्च प्राङ्मुखं निरभिद्यत ०२१००१८१ मुखतस्तालु निर्भिन्नञ्जिह्वा तत्रोपजायते ०२१००१८३ ततो नानारसो जज्ञे जिह्वया योऽधिगम्यते ०२१००१९१ विवक्षोर्मुखतो भूम्नो वह्निर्वाग्व्याहृतं तयोः ०२१००१९३ जले चैतस्य सुचिरं निरोधः समजायत ०२१००२०१ नासिके निरभिद्येतां दोधूयति नभस्वति ०२१००२०३ तत्र वायुर्गन्धवहो घ्राणो नसि जिघृक्षतः ०२१००२११ यदात्मनि निरालोकमात्मानं च दिदृक्षतः ०२१००२१३ निर्भिन्ने ह्यक्षिणी तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रहः ०२१००२२१ बोध्यमानस्य ऋषिभिरात्मनस्तज्जिघृक्षतः ०२१००२२३ कर्णौ च निरभिद्येतां दिशः श्रोत्रं गुणग्रहः ०२१००२३१ वस्तुनो मृदुकाठिन्य लघुगुर्वोष्णशीतताम् ०२१००२३३ जिघृक्षतस्त्वङ्निर्भिन्ना तस्यां रोममहीरुहाः ०२१००२३५ तत्र चान्तर्बहिर्वातस्त्वचा लब्धगुणो वृतः ०२१००२४१ हस्तौ रुरुहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीर्षया ०२१००२४३ तयोस्तु बलवानिन्द्र आदानमुभयाश्रयम् ०२१००२५१ गतिं जिगीषतः पादौ रुरुहातेऽभिकामिकाम् ०२१००२५३ पद्भ्यां यज्ञः स्वयं हव्यं कर्मभिः क्रियते नृभिः ०२१००२६१ निरभिद्यत शिश्नो वै प्रजानन्दामृतार्थिनः ०२१००२६३ उपस्थ आसीत्कामानां प्रियं तदुभयाश्रयम् ०२१००२७१ उत्सिसृक्षोर्धातुमलं निरभिद्यत वै गुदम् ०२१००२७३ ततः पायुस्ततो मित्र उत्सर्ग उभयाश्रयः ०२१००२८१ आसिसृप्सोः पुरः पुर्या नाभिद्वारमपानतः ०२१००२८३ तत्रापानस्ततो मृत्युः पृथक्त्वमुभयाश्रयम् ०२१००२९१ आदित्सोरन्नपानानामासन्कुक्ष्यन्त्रनाडयः ०२१००२९३ नद्यः समुद्राश्च तयोस्तुष्टिः पुष्टिस्तदाश्रये ०२१००३०१ निदिध्यासोरात्ममायां हृदयं निरभिद्यत ०२१००३०३ ततो मनश्चन्द्र इति सङ्कल्पः काम एव च ०२१००३११ त्वक्चर्ममांसरुधिर मेदोमज्जास्थिधातवः ०२१००३१३ भूम्यप्तेजोमयाः सप्त प्राणो व्योमाम्बुवायुभिः ०२१००३२१ गुणात्मकानीन्द्रियाणि भूतादिप्रभवा गुणाः ०२१००३२३ मनः सर्वविकारात्मा बुद्धिर्विज्ञानरूपिणी ०२१००३३१ एतद्भगवतो रूपं स्थूलं ते व्याहृतं मया ०२१००३३३ मह्यादिभिश्चावरणैरष्टभिर्बहिरावृतम् ०२१००३४१ अतः परं सूक्ष्मतममव्यक्तं निर्विशेषणम् ०२१००३४३ अनादिमध्यनिधनं नित्यं वाङ्मनसः परम् ०२१००३५१ अमुनी भगवद्रूपे मया ते ह्यनुवर्णिते ०२१००३५३ उभे अपि न गृह्णन्ति मायासृष्टे विपश्चितः ०२१००३६१ स वाच्यवाचकतया भगवान्ब्रह्मरूपधृक् ०२१००३६३ नामरूपक्रिया धत्ते सकर्माकर्मकः परः ०२१००३७१ प्रजापतीन्मनून्देवानृषीन्पितृगणान्पृथक् ०२१००३७३ सिद्धचारणगन्धर्वान्विद्याध्रासुरगुह्यकान् ०२१००३८१ किन्नराप्सरसो नागान्सर्पान्किम्पुरुषान्नरान् ०२१००३८३ मात्रक्षःपिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ०२१००३९१ कूष्माण्डोन्मादवेतालान्यातुधानान्ग्रहानपि ०२१००३९३ खगान्मृगान्पशून्वृक्षान्गिरीन्नृप सरीसृपान् ०२१००४०१ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकसः ०२१००४०३ कुशलाकुशला मिश्राः कर्मणां गतयस्त्विमाः ०२१००४११ सत्त्वं रजस्तम इति तिस्रः सुरनृनारकाः ०२१००४१३ तत्राप्येकैकशो राजन्भिद्यन्ते गतयस्त्रिधा ०२१००४१५ यदैकैकतरोऽन्याभ्यां स्वभाव उपहन्यते ०२१००४२१ स एवेदं जगद्धाता भगवान्धर्मरूपधृक् ०२१००४२३ पुष्णाति स्थापयन्विश्वं तिर्यङ्नरसुरादिभिः ०२१००४३१ ततः कालाग्निरुद्रात्मा यत्सृष्टमिदमात्मनः ०२१००४३३ सन्नियच्छति तत्काले घनानीकमिवानिलः ०२१००४४१ इत्थम्भावेन कथितो भगवान्भगवत्तमः ०२१००४४३ नेत्थम्भावेन हि परं द्रष्टुमर्हन्ति सूरयः ०२१००४५१ नास्य कर्मणि जन्मादौ परस्यानुविधीयते ०२१००४५३ कर्तृत्वप्रतिषेधार्थं माययारोपितं हि तत् ०२१००४६१ अयं तु ब्रह्मणः कल्पः सविकल्प उदाहृतः ०२१००४६३ विधिः साधारणो यत्र सर्गाः प्राकृतवैकृताः ०२१००४७१ परिमाणं च कालस्य कल्पलक्षणविग्रहम् ०२१००४७३ यथा पुरस्ताद्व्याख्यास्ये पाद्मं कल्पमथो शृणु ०२१००४८० शौनक उवाच ०२१००४८१ यदाह नो भवान्सूत क्षत्ता भागवतोत्तमः ०२१००४८३ चचार तीर्थानि भुवस्त्यक्त्वा बन्धून्सुदुस्त्यजान् ०२१००४९१ क्षत्तुः कौशारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंश्रितः ०२१००४९३ यद्वा स भगवांस्तस्मै पृष्टस्तत्त्वमुवाच ह ०२१००५०१ ब्रूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् ०२१००५०३ बन्धुत्यागनिमित्तं च यथैवागतवान्पुनः ०२१००५१० सूत उवाच ०२१००५११ राज्ञा परीक्षिता पृष्टो यदवोचन्महामुनिः ०२१००५१३ तद्वोऽभिधास्ये शृणुत राअज्ञः प्रश्नानुसारतः ०३०१००१० श्रीशुक उवाच ०३०१००११ एवमेतत्पुरा पृष्टो मैत्रेयो भगवान्किल ०३०१००१२ क्षत्त्रा वनं प्रविष्टेन त्यक्त्वा स्वगृहमृद्धिमत् ०३०१००२१ यद्वा अयं मन्त्रकृद्वो भगवानखिलेश्वरः ०३०१००२२ पौरवेन्द्रगृहं हित्वा प्रविवेशात्मसात्कृतम् ०३०१००३० राजोवाच ०३०१००३१ कुत्र क्षत्तुर्भगवता मैत्रेयेणास सङ्गमः ०३०१००३२ कदा वा सहसंवाद एतद्वर्णय नः प्रभो ०३०१००४१ न ह्यल्पार्थोदयस्तस्य विदुरस्यामलात्मनः ०३०१००४२ तस्मिन्वरीयसि प्रश्नः साधुवादोपबृंहितः ०३०१००५० सूत उवाच ०३०१००५१ स एवमृषिवर्योऽयं पृष्टो राज्ञा परीक्षिता ०३०१००५२ प्रत्याह तं सुबहुवित्प्रीतात्मा श्रूयतामिति ०३०१००६० श्रीशुक उवाच ०३०१००६१ यदा तु राजा स्वसुतानसाधून्पुष्णन्न धर्मेण विनष्टदृष्टिः ०३०१००६२ भ्रातुर्यविष्ठस्य सुतान्विबन्धून्प्रवेश्य लाक्षाभवने ददाह ०३०१००७१ यदा सभायां कुरुदेवदेव्याः केशाभिमर्शं सुतकर्म गर्ह्यम् ०३०१००७२ न वारयामास नृपः स्नुषायाः स्वास्रैर्हरन्त्याः कुचकुङ्कुमानि ०३०१००८१ द्यूते त्वधर्मेण जितस्य साधोः सत्यावलम्बस्य वनं गतस्य ०३०१००८२ न याचतोऽदात्समयेन दायं तमोजुषाणो यदजातशत्रोः ०३०१००९१ यदा च पार्थप्रहितः सभायां जगद्गुरुर्यानि जगाद कृष्णः ०३०१००९२ न तानि पुंसाममृतायनानि राजोरु मेने क्षतपुण्यलेशः ०३०१०१०१ यदोपहूतो भवनं प्रविष्टो मन्त्राय पृष्टः किल पूर्वजेन ०३०१०१०२ अथाह तन्मन्त्रदृशां वरीयान्यन्मन्त्रिणो वैदुरिकं वदन्ति ०३०१०१११ अजातशत्रोः प्रतियच्छ दायं तितिक्षतो दुर्विषहं तवागः ०३०१०११२ सहानुजो यत्र वृकोदराहिः श्वसन्रुषा यत्त्वमलं बिभेषि ०३०१०१२१ पार्थांस्तु देवो भगवान्मुकुन्दो गृहीतवान्सक्षितिदेवदेवः ०३०१०१२२ आस्ते स्वपुर्यां यदुदेवदेवो विनिर्जिताशेषनृदेवदेवः ०३०१०१३१ स एष दोषः पुरुषद्विडास्ते गृहान्प्रविष्टो यमपत्यमत्या ०३०१०१३२ पुष्णासि कृष्णाद्विमुखो गतश्रीस्त्यजाश्वशैवं कुलकौशलाय ०३०१०१४१ इत्यूचिवांस्तत्र सुयोधनेन प्रवृद्धकोपस्फुरिताधरेण ०३०१०१४२ असत्कृतः सत्स्पृहणीयशीलः क्षत्ता सकर्णानुजसौबलेन ०३०१०१५१ क एनमत्रोपजुहाव जिह्मं दास्याः सुतं यद्बलिनैव पुष्टः ०३०१०१५२ तस्मिन्प्रतीपः परकृत्य आस्ते निर्वास्यतामाशु पुराच्छ्वसानः ०३०१०१६१ स्वयं धनुर्द्वारि निधाय मायां भ्रातुः पुरो मर्मसु ताडितोऽपि ०३०१०१६२ स इत्थमत्युल्बणकर्णबाणैर्गतव्यथोऽयादुरु मानयानः ०३०१०१७१ स निर्गतः कौरवपुण्यलब्धो गजाह्वयात्तीर्थपदः पदानि ०३०१०१७२ अन्वाक्रमत्पुण्यचिकीर्षयोर्व्यामधिष्ठितो यानि सहस्रमूर्तिः ०३०१०१८१ पुरेषु पुण्योपवनाद्रिकुञ्जेष्वपङ्कतोयेषु सरित्सरःसु ०३०१०१८२ अनन्तलिङ्गैः समलङ्कृतेषु चचार तीर्थायतनेष्वनन्यः ०३०१०१९१ गां पर्यटन्मेध्यविविक्तवृत्तिः सदाप्लुतोऽधः शयनोऽवधूतः ०३०१०१९२ अलक्षितः स्वैरवधूतवेषो व्रतानि चेरे हरितोषणानि ०३०१०२०१ इत्थं व्रजन्भारतमेव वर्षं कालेन यावद्गतवान्प्रभासम् ०३०१०२०२ तावच्छशास क्षितिमेक चक्राम्लेकातपत्रामजितेन पार्थः ०३०१०२११ तत्राथ शुश्राव सुहृद्विनष्टिं वनं यथा वेणुजवह्निसंश्रयम् ०३०१०२१२ संस्पर्धया दग्धमथानुशोचन्सरस्वतीं प्रत्यगियाय तूष्णीम् ०३०१०२२१ तस्यां त्रितस्योशनसो मनोश्च पृथोरथाग्नेरसितस्य वायोः ०३०१०२२२ तीर्थं सुदासस्य गवां गुहस्य यच्छ्राद्धदेवस्य स आसिषेवे ०३०१०२३१ अन्यानि चेह द्विजदेवदेवैः कृतानि नानायतनानि विष्णोः ०३०१०२३२ प्रत्यङ्गमुख्याङ्कितमन्दिराणि यद्दर्शनात्कृष्णमनुस्मरन्ति ०३०१०२४१ ततस्त्वतिव्रज्य सुराष्ट्रमृद्धं सौवीरमत्स्यान्कुरुजाङ्गलांश्च ०३०१०२४२ कालेन तावद्यमुनामुपेत्य तत्रोद्धवं भागवतं ददर्श ०३०१०२५१ स वासुदेवानुचरं प्रशान्तं बृहस्पतेः प्राक्तनयं प्रतीतम् ०३०१०२५२ आलिङ्ग्य गाढं प्रणयेन भद्रं स्वानामपृच्छद्भगवत्प्रजानाम् ०३०१०२६१ कच्चित्पुराणौ पुरुषौ स्वनाभ्य पाद्मानुवृत्त्येह किलावतीर्णौ ०३०१०२६२ आसात उर्व्याः कुशलं विधाय कृतक्षणौ कुशलं शूरगेहे ०३०१०२७१ कच्चित्कुरूणां परमः सुहृन्नो भामः स आस्ते सुखमङ्ग शौरिः ०३०१०२७२ यो वै स्वस्णां पितृवद्ददाति वरान्वदान्यो वरतर्पणेन ०३०१०२८१ कच्चिद्वरूथाधिपतिर्यदूनां प्रद्युम्न आस्ते सुखमङ्ग वीरः ०३०१०२८२ यं रुक्मिणी भगवतोऽभिलेभे आराध्य विप्रान्स्मरमादिसर्गे ०३०१०२९१ कच्चित्सुखं सात्वतवृष्णिभोज दाशार्हकाणामधिपः स आस्ते ०३०१०२९२ यमभ्यषिञ्चच्छतपत्रनेत्रो नृपासनाशां परिहृत्य दूरात् ०३०१०३०१ कच्चिद्धरेः सौम्य सुतः सदृक्ष आस्तेऽग्रणी रथिनां साधु साम्बः ०३०१०३०२ असूत यं जाम्बवती व्रताढ्या देवं गुहं योऽम्बिकया धृतोऽग्रे ०३०१०३११ क्षेमं स कच्चिद्युयुधान आस्ते यः फाल्गुनाल्लब्धधनूरहस्यः ०३०१०३१२ लेभेऽञ्जसाधोक्षजसेवयैव गतिं तदीयां यतिभिर्दुरापाम् ०३०१०३२१ कच्चिद्बुधः स्वस्त्यनमीव आस्ते श्वफल्कपुत्रो भगवत्प्रपन्नः ०३०१०३२२ यः कृष्णपादाङ्कितमार्गपांसुष्वचेष्टत प्रेमविभिन्नधैर्यः ०३०१०३३१ कच्चिच्छिवं देवकभोजपुत्र्या विष्णुप्रजाया इव देवमातुः ०३०१०३३२ या वै स्वगर्भेण दधार देवं त्रयी यथा यज्ञवितानमर्थम् ०३०१०३४१ अपिस्विदास्ते भगवान्सुखं वो यः सात्वतां कामदुघोऽनिरुद्धः ०३०१०३४२ यमामनन्ति स्म हि शब्दयोनिं मनोमयं सत्त्वतुरीयतत्त्वम् ०३०१०३५१ अपिस्विदन्ये च निजात्मदैवमनन्यवृत्त्या समनुव्रता ये ०३०१०३५२ हृदीकसत्यात्मजचारुदेष्ण गदादयः स्वस्ति चरन्ति सौम्य ०३०१०३६१ अपि स्वदोर्भ्यां विजयाच्युताभ्यां धर्मेण धर्मः परिपाति सेतुम् ०३०१०३६२ दुर्योधनोऽतप्यत यत्सभायां साम्राज्यलक्ष्म्या विजयानुवृत्त्या ०३०१०३७१ किं वा कृताघेष्वघमत्यमर्षी भीमोऽहिवद्दीर्घतमं व्यमुञ्चत् ०३०१०३७२ यस्याङ्घ्रिपातं रणभूर्न सेहे मार्गं गदायाश्चरतो विचित्रम् ०३०१०३८१ कच्चिद्यशोधा रथयूथपानां गाण्डीवधन्वोपरतारिरास्ते ०३०१०३८२ अलक्षितो यच्छरकूटगूढो मायाकिरातो गिरिशस्तुतोष ०३०१०३९१ यमावुतस्वित्तनयौ पृथायाः पार्थैर्वृतौ पक्ष्मभिरक्षिणीव ०३०१०३९२ रेमात उद्दाय मृधे स्वरिक्थं परात्सुपर्णाविव वज्रिवक्त्रात् ०३०१०४०१ अहो पृथापि ध्रियतेऽर्भकार्थे राजर्षिवर्येण विनापि तेन ०३०१०४०२ यस्त्वेकवीरोऽधिरथो विजिग्ये धनुर्द्वितीयः ककुभश्चतस्रः ०३०१०४११ सौम्यानुशोचे तमधःपतन्तं भ्रात्रे परेताय विदुद्रुहे यः ०३०१०४१२ निर्यापितो येन सुहृत्स्वपुर्या अहं स्वपुत्रान्समनुव्रतेन ०३०१०४२१ सोऽहं हरेर्मर्त्यविडम्बनेन दृशो नृणां चालयतो विधातुः ०३०१०४२२ नान्योपलक्ष्यः पदवीं प्रसादाच्चरामि पश्यन्गतविस्मयोऽत्र ०३०१०४३१ नूनं नृपाणां त्रिमदोत्पथानां महीं मुहुश्चालयतां चमूभिः ०३०१०४३२ वधात्प्रपन्नार्तिजिहीर्षयेशोऽप्युपैक्षताघं भगवान्कुरूणाम् ०३०१०४४१ अजस्य जन्मोत्पथनाशनाय कर्माण्यकर्तुर्ग्रहणाय पुंसाम् ०३०१०४४२ नन्वन्यथा कोऽर्हति देहयोगं परो गुणानामुत कर्मतन्त्रम् ०३०१०४५१ तस्य प्रपन्नाखिललोकपानामवस्थितानामनुशासने स्वे ०३०१०४५२ अर्थाय जातस्य यदुष्वजस्य वार्तां सखे कीर्तय तीर्थकीर्तेः ०३०२००१० श्रीशुक उवाच ०३०२००११ इति भागवतः पृष्टः क्षत्त्रा वार्तां प्रियाश्रयाम् ०३०२००१२ प्रतिवक्तुं न चोत्सेह औत्कण्ठ्यात्स्मारितेश्वरः ०३०२००२१ यः पञ्चहायनो मात्रा प्रातराशाय याचितः ०३०२००२२ तन्नैच्छद्रचयन्यस्य सपर्यां बाललीलया ०३०२००३१ स कथं सेवया तस्य कालेन जरसं गतः ०३०२००३२ पृष्टो वार्तां प्रतिब्रूयाद्भर्तुः पादावनुस्मरन् ०३०२००४१ स मुहूर्तमभूत्तूष्णीं कृष्णाङ्घ्रिसुधया भृशम् ०३०२००४२ तीव्रेण भक्तियोगेन निमग्नः साधु निर्वृतः ०३०२००५१ पुलकोद्भिन्नसर्वाङ्गो मुञ्चन्मीलद्दृशा शुचः ०३०२००५२ पूर्णार्थो लक्षितस्तेन स्नेहप्रसरसम्प्लुतः ०३०२००६१ शनकैर्भगवल्लोकान्नृलोकं पुनरागतः ०३०२००६२ विमृज्य नेत्रे विदुरं प्रीत्याहोद्धव उत्स्मयन् ०३०२००७० उद्धव उवाच ०३०२००७१ कृष्णद्युमणि निम्लोचे गीर्णेष्वजगरेण ह ०३०२००७२ किं नु नः कुशलं ब्रूयां गतश्रीषु गृहेष्वहम् ०३०२००८१ दुर्भगो बत लोकोऽयं यदवो नितरामपि ०३०२००८२ ये संवसन्तो न विदुर्हरिं मीना इवोडुपम् ०३०२००९१ इङ्गितज्ञाः पुरुप्रौढा एकारामाश्च सात्वताः ०३०२००९२ सात्वतामृषभं सर्वे भूतावासममंसत ०३०२०१०१ देवस्य मायया स्पृष्टा ये चान्यदसदाश्रिताः ०३०२०१०२ भ्राम्यते धीर्न तद्वाक्यैरात्मन्युप्तात्मनो हरौ ०३०२०१११ प्रदर्श्यातप्ततपसामवितृप्तदृशां नृणाम् ०३०२०११२ आदायान्तरधाद्यस्तु स्वबिम्बं लोकलोचनम् ०३०२०१२१ यन्मर्त्यलीलौपयिकं स्वयोग मायाबलं दर्शयता गृहीतम् ०३०२०१२२ विस्मापनं स्वस्य च सौभगर्द्धेः परं पदं भूषणभूषणाङ्गम् ०३०२०१३१ यद्धर्मसूनोर्बत राजसूये निरीक्ष्य दृक्स्वस्त्ययनं त्रिलोकः ०३०२०१३२ कार्त्स्न्येन चाद्येह गतं विधातुरर्वाक्सृतौ कौशलमित्यमन्यत ०३०२०१४१ यस्यानुरागप्लुतहासरास लीलावलोकप्रतिलब्धमानाः ०३०२०१४२ व्रजस्त्रियो दृग्भिरनुप्रवृत्त धियोऽवतस्थुः किल कृत्यशेषाः ०३०२०१५१ स्वशान्तरूपेष्वितरैः स्वरूपैरभ्यर्द्यमानेष्वनुकम्पितात्मा ०३०२०१५२ परावरेशो महदंशयुक्तो ह्यजोऽपि जातो भगवान्यथाग्निः ०३०२०१६१ मां खेदयत्येतदजस्य जन्म विडम्बनं यद्वसुदेवगेहे ०३०२०१६२ व्रजे च वासोऽरिभयादिव स्वयं पुराद्व्यवात्सीद्यदनन्तवीर्यः ०३०२०१७१ दुनोति चेतः स्मरतो ममैतद्यदाह पादावभिवन्द्य पित्रोः ०३०२०१७२ ताताम्ब कंसादुरुशङ्कितानां प्रसीदतं नोऽकृतनिष्कृतीनाम् ०३०२०१८१ को वा अमुष्याङ्घ्रिसरोजरेणुं विस्मर्तुमीशीत पुमान्विजिघ्रन् ०३०२०१८२ यो विस्फुरद्भ्रूविटपेन भूमेर्भारं कृतान्तेन तिरश्चकार ०३०२०१९१ दृष्टा भवद्भिर्ननु राजसूये चैद्यस्य कृष्णं द्विषतोऽपि सिद्धिः ०३०२०१९२ यां योगिनः संस्पृहयन्ति सम्यग्योगेन कस्तद्विरहं सहेत ०३०२०२०१ तथैव चान्ये नरलोकवीरा य आहवे कृष्णमुखारविन्दम् ०३०२०२०२ नेत्रैः पिबन्तो नयनाभिरामं पार्थास्त्रपूतः पदमापुरस्य ०३०२०२११ स्वयं त्वसाम्यातिशयस्त्र्यधीशः स्वाराज्यलक्ष्म्याप्तसमस्तकामः ०३०२०२१२ बलिं हरद्भिश्चिरलोकपालैः किरीटकोट्येडितपादपीठः ०३०२०२२१ तत्तस्य कैङ्कर्यमलं भृतान्नो विग्लापयत्यङ्ग यदुग्रसेनम् ०३०२०२२२ तिष्ठन्निषण्णं परमेष्ठिधिष्ण्ये न्यबोधयद्देव निधारयेति ०३०२०२३१ अहो बकी यं स्तनकालकूटं जिघांसयापाययदप्यसाध्वी ०३०२०२३२ लेभे गतिं धात्र्युचितां ततोऽन्यं कं वा दयालुं शरणं व्रजेम ०३०२०२४१ मन्येऽसुरान्भागवतांस्त्र्यधीशे संरम्भमार्गाभिनिविष्टचित्तान् ०३०२०२४२ ये संयुगेऽचक्षत तार्क्ष्यपुत्रमंसे सुनाभायुधमापतन्तम् ०३०२०२५१ वसुदेवस्य देवक्यां जातो भोजेन्द्रबन्धने ०३०२०२५२ चिकीर्षुर्भगवानस्याः शमजेनाभियाचितः ०३०२०२६१ ततो नन्दव्रजमितः पित्रा कंसाद्विबिभ्यता ०३०२०२६२ एकादश समास्तत्र गूढार्चिः सबलोऽवसत् ०३०२०२७१ परीतो वत्सपैर्वत्सांश्चारयन्व्यहरद्विभुः ०३०२०२७२ यमुनोपवने कूजद् द्विजसङ्कुलिताङ्घ्रिपे ०३०२०२८१ कौमारीं दर्शयंश्चेष्टां प्रेक्षणीयां व्रजौकसाम् ०३०२०२८२ रुदन्निव हसन्मुग्ध बालसिंहावलोकनः ०३०२०२९१ स एव गोधनं लक्ष्म्या निकेतं सितगोवृषम् ०३०२०२९२ चारयन्ननुगान्गोपान्रणद्वेणुररीरमत् ०३०२०३०१ प्रयुक्तान्भोजराजेन मायिनः कामरूपिणः ०३०२०३०२ लीलया व्यनुदत्तांस्तान्बालः क्रीडनकानिव ०३०२०३११ विपन्नान्विषपानेन निगृह्य भुजगाधिपम् ०३०२०३१२ उत्थाप्यापाययद्गावस्तत्तोयं प्रकृतिस्थितम् ०३०२०३२१ अयाजयद्गोसवेन गोपराजं द्विजोत्तमैः ०३०२०३२२ वित्तस्य चोरुभारस्य चिकीर्षन्सद्व्ययं विभुः ०३०२०३३१ वर्षतीन्द्रे व्रजः कोपाद्भग्नमानेऽतिविह्वलः ०३०२०३३२ गोत्रलीलातपत्रेण त्रातो भद्रानुगृह्णता ०३०२०३४१ शरच्छशिकरैर्मृष्टं मानयन्रजनीमुखम् ०३०२०३४२ गायन्कलपदं रेमे स्त्रीणां मण्डलमण्डनः ०३०३००१० उद्धव उवाच ०३०३००११ ततः स आगत्य पुरं स्वपित्रोश्चिकीर्षया शं बलदेवसंयुतः ०३०३००१२ निपात्य तुङ्गाद्रिपुयूथनाथं हतं व्यकर्षद्व्यसुमोजसोर्व्याम् ०३०३००२१ सान्दीपनेः सकृत्प्रोक्तं ब्रह्माधीत्य सविस्तरम् ०३०३००२२ तस्मै प्रादाद्वरं पुत्रं मृतं पञ्चजनोदरात् ०३०३००३१ समाहुता भीष्मककन्यया ये श्रियः सवर्णेन बुभूषयैषाम् ०३०३००३२ गान्धर्ववृत्त्या मिषतां स्वभागं जह्रे पदं मूर्ध्नि दधत्सुपर्णः ०३०३००४१ ककुद्मिनोऽविद्धनसो दमित्वा स्वयंवरे नाग्नजितीमुवाह ०३०३००४२ तद्भग्नमानानपि गृध्यतोऽज्ञाञ्जघ्नेऽक्षतः शस्त्रभृतः स्वशस्त्रैः ०३०३००५१ प्रियं प्रभुर्ग्राम्य इव प्रियाया विधित्सुरार्च्छद्द्युतरुं यदर्थे ०३०३००५२ वज्र्याद्रवत्तं सगणो रुषान्धः क्रीडामृगो नूनमयं वधूनाम् ०३०३००६१ सुतं मृधे खं वपुषा ग्रसन्तं दृष्ट्वा सुनाभोन्मथितं धरित्र्या ०३०३००६२ आमन्त्रितस्तत्तनयाय शेषं दत्त्वा तदन्तःपुरमाविवेश ०३०३००७१ तत्राहृतास्ता नरदेवकन्याः कुजेन दृष्ट्वा हरिमार्तबन्धुम् ०३०३००७२ उत्थाय सद्यो जगृहुः प्रहर्ष व्रीडानुरागप्रहितावलोकैः ०३०३००८१ आसां मुहूर्त एकस्मिन्नानागारेषु योषिताम् ०३०३००८२ सविधं जगृहे पाणीननुरूपः स्वमायया ०३०३००९१ तास्वपत्यान्यजनयदात्मतुल्यानि सर्वतः ०३०३००९२ एकैकस्यां दश दश प्रकृतेर्विबुभूषया ०३०३०१०१ कालमागधशाल्वादीननीकै रुन्धतः पुरम् ०३०३०१०२ अजीघनत्स्वयं दिव्यं स्वपुंसां तेज आदिशत् ०३०३०१११ शम्बरं द्विविदं बाणं मुरं बल्वलमेव च ०३०३०११२ अन्यांश्च दन्तवक्रादीनवधीत्कांश्च घातयत् ०३०३०१२१ अथ ते भ्रातृपुत्राणां पक्षयोः पतितान्नृपान् ०३०३०१२२ चचाल भूः कुरुक्षेत्रं येषामापततां बलैः ०३०३०१३१ स कर्णदुःशासनसौबलानां कुमन्त्रपाकेन हतश्रियायुषम् ०३०३०१३२ सुयोधनं सानुचरं शयानं भग्नोरुमूर्व्यां न ननन्द पश्यन् ०३०३०१४१ कियान्भुवोऽयं क्षपितोरुभारो यद्द्रोणभीष्मार्जुनभीममूलैः ०३०३०१४२ अष्टादशाक्षौहिणिको मदंशैरास्ते बलं दुर्विषहं यदूनाम् ०३०३०१५१ मिथो यदैषां भविता विवादो मध्वामदाताम्रविलोचनानाम् ०३०३०१५२ नैषां वधोपाय इयानतोऽन्यो मय्युद्यतेऽन्तर्दधते स्वयं स्म ०३०३०१६१ एवं सञ्चिन्त्य भगवान्स्वराज्ये स्थाप्य धर्मजम् ०३०३०१६२ नन्दयामास सुहृदः साधूनां वर्त्म दर्शयन् ०३०३०१७१ उत्तरायां धृतः पूरोर्वंशः साध्वभिमन्युना ०३०३०१७२ स वै द्रौण्यस्त्रसम्प्लुष्टः पुनर्भगवता धृतः ०३०३०१८१ अयाजयद्धर्मसुतमश्वमेधैस्त्रिभिर्विभुः ०३०३०१८२ सोऽपि क्ष्मामनुजै रक्षन्रेमे कृष्णमनुव्रतः ०३०३०१९१ भगवानपि विश्वात्मा लोकवेदपथानुगः ०३०३०१९२ कामान्सिषेवे द्वार्वत्यामसक्तः साङ्ख्यमास्थितः ०३०३०२०१ स्निग्धस्मितावलोकेन वाचा पीयूषकल्पया ०३०३०२०२ चरित्रेणानवद्येन श्रीनिकेतेन चात्मना ०३०३०२११ इमं लोकममुं चैव रमयन्सुतरां यदून् ०३०३०२१२ रेमे क्षणदया दत्त क्षणस्त्रीक्षणसौहृदः ०३०३०२२१ तस्यैवं रममाणस्य संवत्सरगणान्बहून् ०३०३०२२२ गृहमेधेषु योगेषु विरागः समजायत ०३०३०२३१ दैवाधीनेषु कामेषु दैवाधीनः स्वयं पुमान् ०३०३०२३२ को विश्रम्भेत योगेन योगेश्वरमनुव्रतः ०३०३०२४१ पुर्यां कदाचित्क्रीडद्भिर्यदुभोजकुमारकैः ०३०३०२४२ कोपिता मुनयः शेपुर्भगवन्मतकोविदाः ०३०३०२५१ ततः कतिपयैर्मासैर्वृष्णिभोजान्धकादयः ०३०३०२५२ ययुः प्रभासं संहृष्टा रथैर्देवविमोहिताः ०३०३०२६१ तत्र स्नात्वा पित्न्देवानृषींश्चैव तदम्भसा ०३०३०२६२ तर्पयित्वाथ विप्रेभ्यो गावो बहुगुणा ददुः ०३०३०२७१ हिरण्यं रजतं शय्यां वासांस्यजिनकम्बलान् ०३०३०२७२ यानं रथानिभान्कन्या धरां वृत्तिकरीमपि ०३०३०२८१ अन्नं चोरुरसं तेभ्यो दत्त्वा भगवदर्पणम् ०३०३०२८२ गोविप्रार्थासवः शूराः प्रणेमुर्भुवि मूर्धभिः ०३०४००१० उद्धव उवाच ०३०४००११ अथ ते तदनुज्ञाता भुक्त्वा पीत्वा च वारुणीम् ०३०४००१२ तया विभ्रंशितज्ञाना दुरुक्तैर्मर्म पस्पृशुः ०३०४००२१ तेषां मैरेयदोषेण विषमीकृतचेतसाम् ०३०४००२२ निम्लोचति रवावासीद्वेणूनामिव मर्दनम् ०३०४००३१ भगवान्स्वात्ममायाया गतिं तामवलोक्य सः ०३०४००३१ सरस्वतीमुपस्पृश्य वृक्षमूलमुपाविशत् ०३०४००४१ अहं चोक्तो भगवता प्रपन्नार्तिहरेण ह ०३०४००४२ बदरीं त्वं प्रयाहीति स्वकुलं सञ्जिहीर्षुणा ०३०४००५१ तथापि तदभिप्रेतं जानन्नहमरिन्दम ०३०४००५२ पृष्ठतोऽन्वगमं भर्तुः पादविश्लेषणाक्षमः ०३०४००६१ अद्राक्षमेकमासीनं विचिन्वन्दयितं पतिम् ०३०४००६२ श्रीनिकेतं सरस्वत्यां कृतकेतमकेतनम् ०३०४००७१ श्यामावदातं विरजं प्रशान्तारुणलोचनम् ०३०४००७२ दोर्भिश्चतुर्भिर्विदितं पीतकौशाम्बरेण च ०३०४००८१ वाम ऊरावधिश्रित्य दक्षिणाङ्घ्रिसरोरुहम् ०३०४००८२ अपाश्रितार्भकाश्वत्थमकृशं त्यक्तपिप्पलम् ०३०४००९१ तस्मिन्महाभागवतो द्वैपायनसुहृत्सखा ०३०४००९२ लोकाननुचरन्सिद्ध आससाद यदृच्छया ०३०४०१०१ तस्यानुरक्तस्य मुनेर्मुकुन्दः प्रमोदभावानतकन्धरस्य ०३०४०१०२ आशृण्वतो मामनुरागहास समीक्षया विश्रमयन्नुवाच ०३०४०११० श्रीभगवानुवाच ०३०४०१११ वेदाहमन्तर्मनसीप्सितं ते ददामि यत्तद्दुरवापमन्यैः ०३०४०११२ सत्रे पुरा विश्वसृजां वसूनां मत्सिद्धिकामेन वसो त्वयेष्टः ०३०४०१२१ स एष साधो चरमो भवानामासादितस्ते मदनुग्रहो यत् ०३०४०१२२ यन्मां नृलोकान्रह उत्सृजन्तं दिष्ट्या ददृश्वान्विशदानुवृत्त्या ०३०४०१३१ पुरा मया प्रोक्तमजाय नाभ्ये पद्मे निषण्णाय ममादिसर्गे ०३०४०१३२ ज्ञानं परं मन्महिमावभासं यत्सूरयो भागवतं वदन्ति ०३०४०१४१ इत्यादृतोक्तः परमस्य पुंसः प्रतिक्षणानुग्रहभाजनोऽहम् ०३०४०१४२ स्नेहोत्थरोमा स्खलिताक्षरस्तं मुञ्चञ्छुचः प्राञ्जलिराबभाषे ०३०४०१५१ को न्वीश ते पादसरोजभाजां सुदुर्लभोऽर्थेषु चतुर्ष्वपीह ०३०४०१५२ तथापि नाहं प्रवृणोमि भूमन्भवत्पदाम्भोजनिषेवणोत्सुकः ०३०४०१६१ कर्माण्यनीहस्य भवोऽभवस्य ते दुर्गाश्रयोऽथारिभयात्पलायनम् ०३०४०१६२ कालात्मनो यत्प्रमदायुताश्रमः स्वात्मन्रतेः खिद्यति धीर्विदामिह ०३०४०१७१ मन्त्रेषु मां वा उपहूय यत्त्वमकुण्ठिताखण्डसदात्मबोधः ०३०४०१७२ पृच्छेः प्रभो मुग्ध इवाप्रमत्तस्तन्नो मनो मोहयतीव देव ०३०४०१८१ ज्ञानं परं स्वात्मरहःप्रकाशं प्रोवाच कस्मै भगवान्समग्रम् ०३०४०१८२ अपि क्षमं नो ग्रहणाय भर्तर्वदाञ्जसा यद्वृजिनं तरेम ०३०४०१९१ इत्यावेदितहार्दाय मह्यं स भगवान्परः ०३०४०१९२ आदिदेशारविन्दाक्ष आत्मनः परमां स्थितिम् ०३०४०२०१ स एवमाराधितपादतीर्थादधीततत्त्वात्मविबोधमार्गः ०३०४०२०२ प्रणम्य पादौ परिवृत्य देवमिहागतोऽहं विरहातुरात्मा ०३०४०२११ सोऽहं तद्दर्शनाह्लाद वियोगार्तियुतः प्रभो ०३०४०२१२ गमिष्ये दयितं तस्य बदर्याश्रममण्डलम् ०३०४०२२१ यत्र नारायणो देवो नरश्च भगवानृषिः ०३०४०२२२ मृदु तीव्रं तपो दीर्घं तेपाते लोकभावनौ ०३०४०२३० श्रीशुक उवाच ०३०४०२३१ इत्युद्धवादुपाकर्ण्य सुहृदां दुःसहं वधम् ०३०४०२३२ ज्ञानेनाशमयत्क्षत्ता शोकमुत्पतितं बुधः ०३०४०२४१ स तं महाभागवतं व्रजन्तं कौरवर्षभः ०३०४०२४२ विश्रम्भादभ्यधत्तेदं मुख्यं कृष्णपरिग्रहे ०३०४०२५० विदुर उवाच ०३०४०२५१ ज्ञानं परं स्वात्मरहःप्रकाशं यदाह योगेश्वर ईश्वरस्ते ०३०४०२५२ वक्तुं भवान्नोऽर्हति यद्धि विष्णोर्भृत्याः स्वभृत्यार्थकृतश्चरन्ति ०३०४०२६० उद्धव उवाच ०३०४०२६१ ननु ते तत्त्वसंराध्य ऋषिः कौषारवोऽन्तिके ०३०४०२६२ साक्षाद्भगवतादिष्टो मर्त्यलोकं जिहासता ०३०४०२७० श्रीशुक उवाच ०३०४०२७१ इति सह विदुरेण विश्वमूर्तेर्गुणकथया सुधया प्लावितोरुतापः ०३०४०२७२ क्षणमिव पुलिने यमस्वसुस्तां समुषित औपगविर्निशां ततोऽगात् ०३०४०२८० राजोवाच ०३०४०२८१ निधनमुपगतेषु वृष्णिभोजेष्वधिरथयूथपयूथपेषु मुख्यः ०३०४०२८२ स तु कथमवशिष्ट उद्धवो यद्धरिरपि तत्यज आकृतिं त्र्यधीशः ०३०४०२९० श्रीशुक उवाच ०३०४०२९१ ब्रह्मशापापदेशेन कालेनामोघवाञ्छितः ०३०४०२९२ संहृत्य स्वकुलं स्फीतं त्यक्ष्यन्देहमचिन्तयत् ०३०४०३०१ अस्माल्लोकादुपरते मयि ज्ञानं मदाश्रयम् ०३०४०३०२ अर्हत्युद्धव एवाद्धा सम्प्रत्यात्मवतां वरः ०३०४०३११ नोद्धवोऽण्वपि मन्न्यूनो यद्गुणैर्नार्दितः प्रभुः ०३०४०३१२ अतो मद्वयुनं लोकं ग्राहयन्निह तिष्ठतु ०३०४०३२१ एवं त्रिलोकगुरुणा सन्दिष्टः शब्दयोनिना ०३०४०३२२ बदर्याश्रममासाद्य हरिमीजे समाधिना ०३०४०३३१ विदुरोऽप्युद्धवाच्छ्रुत्वा कृष्णस्य परमात्मनः ०३०४०३३२ क्रीडयोपात्तदेहस्य कर्माणि श्लाघितानि च ०३०४०३४१ देहन्यासं च तस्यैवं धीराणां धैर्यवर्धनम् ०३०४०३४२ अन्येषां दुष्करतरं पशूनां विक्लवात्मनाम् ०३०४०३५१ आत्मानं च कुरुश्रेष्ठ कृष्णेन मनसेक्षितम् ०३०४०३५२ ध्यायन्गते भागवते रुरोद प्रेमविह्वलः ०३०४०३६१ कालिन्द्याः कतिभिः सिद्ध अहोभिर्भरतर्षभ ०३०४०३६२ प्रापद्यत स्वःसरितं यत्र मित्रासुतो मुनिः ०३०५००१० श्रीशुक उवाच ०३०५००११ द्वारि द्युनद्या ऋषभः कुरूणां मैत्रेयमासीनमगाधबोधम् ०३०५००१२ क्षत्तोपसृत्याच्युतभावसिद्धः पप्रच्छ सौशील्यगुणाभितृप्तः ०३०५००२० विदुर उवाच ०३०५००२१ सुखाय कर्माणि करोति लोको न तैः सुखं वान्यदुपारमं वा ०३०५००२२ विन्देत भूयस्तत एव दुःखं यदत्र युक्तं भगवान्वदेन्नः ०३०५००३१ जनस्य कृष्णाद्विमुखस्य दैवादधर्मशीलस्य सुदुःखितस्य ०३०५००३२ अनुग्रहायेह चरन्ति नूनं भूतानि भव्यानि जनार्दनस्य ०३०५००४१ तत्साधुवर्यादिश वर्त्म शं नः संराधितो भगवान्येन पुंसाम् ०३०५००४२ हृदि स्थितो यच्छति भक्तिपूते ज्ञानं सतत्त्वाधिगमं पुराणम् ०३०५००५१ करोति कर्माणि कृतावतारो यान्यात्मतन्त्रो भगवांस्त्र्यधीशः ०३०५००५२ यथा ससर्जाग्र इदं निरीहः संस्थाप्य वृत्तिं जगतो विधत्ते ०३०५००६१ यथा पुनः स्वे ख इदं निवेश्य शेते गुहायां स निवृत्तवृत्तिः ०३०५००६२ योगेश्वराधीश्वर एक एतदनुप्रविष्टो बहुधा यथासीत् ०३०५००७१ क्रीडन्विधत्ते द्विजगोसुराणां क्षेमाय कर्माण्यवतारभेदैः ०३०५००७२ मनो न तृप्यत्यपि शृण्वतां नः सुश्लोकमौलेश्चरितामृतानि ०३०५००८१ यैस्तत्त्वभेदैरधिलोकनाथो लोकानलोकान्सह लोकपालान् ०३०५००८२ अचीकॢपद्यत्र हि सर्वसत्त्व निकायभेदोऽधिकृतः प्रतीतः ०३०५००९१ येन प्रजानामुत आत्मकर्म रूपाभिधानां च भिदां व्यधत्त ०३०५००९२ नारायणो विश्वसृगात्मयोनिरेतच्च नो वर्णय विप्रवर्य ०३०५०१०१ परावरेषां भगवन्व्रतानि श्रुतानि मे व्यासमुखादभीक्ष्णम् ०३०५०१०२ अतृप्नुम क्षुल्लसुखावहानां तेषामृते कृष्णकथामृतौघात् ०३०५०१११ कस्तृप्नुयात्तीर्थपदोऽभिधानात्सत्रेषु वः सूरिभिरीड्यमानात् ०३०५०११२ यः कर्णनाडीं पुरुषस्य यातो भवप्रदां गेहरतिं छिनत्ति ०३०५०१२१ मुनिर्विवक्षुर्भगवद्गुणानां सखापि ते भारतमाह कृष्णः ०३०५०१२२ यस्मिन्नृणां ग्राम्यसुखानुवादैर्मतिर्गृहीता नु हरेः कथायाम् ०३०५०१३१ सा श्रद्दधानस्य विवर्धमाना विरक्तिमन्यत्र करोति पुंसः ०३०५०१३२ हरेः पदानुस्मृतिनिर्वृतस्य समस्तदुःखाप्ययमाशु धत्ते ०३०५०१४१ ताञ्छोच्यशोच्यानविदोऽनुशोचे हरेः कथायां विमुखानघेन ०३०५०१४२ क्षिणोति देवोऽनिमिषस्तु येषामायुर्वृथावादगतिस्मृतीनाम् ०३०५०१५१ तदस्य कौषारव शर्मदातुर्हरेः कथामेव कथासु सारम् ०३०५०१५२ उद्धृत्य पुष्पेभ्य इवार्तबन्धो शिवाय नः कीर्तय तीर्थकीर्तेः ०३०५०१६१ स विश्वजन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारः प्रगृहीतशक्तिः ०३०५०१६२ चकार कर्माण्यतिपूरुषाणि यानीश्वरः कीर्तय तानि मह्यम् ०३०५०१७० श्रीशुक उवाच ०३०५०१७१ स एवं भगवान्पृष्टः क्षत्त्रा कौषारवो मुनिः ०३०५०१७२ पुंसां निःश्रेयसार्थेन तमाह बहुमानयन् ०३०५०१८० मैत्रेय उवाच ०३०५०१८१ साधु पृष्टं त्वया साधो लोकान्साध्वनुगृह्णता ०३०५०१८२ कीर्तिं वितन्वता लोके आत्मनोऽधोक्षजात्मनः ०३०५०१९१ नैतच्चित्रं त्वयि क्षत्तर्बादरायणवीर्यजे ०३०५०१९२ गृहीतोऽनन्यभावेन यत्त्वया हरिरीश्वरः ०३०५०२०१ माण्डव्यशापाद्भगवान्प्रजासंयमनो यमः ०३०५०२०२ भ्रातुः क्षेत्रे भुजिष्यायां जातः सत्यवतीसुतात् ०३०५०२११ भवान्भगवतो नित्यं सम्मतः सानुगस्य ह ०३०५०२१२ यस्य ज्ञानोपदेशाय मादिशद्भगवान्व्रजन् ०३०५०२२१ अथ ते भगवल्लीला योगमायोरुबृंहिताः ०३०५०२२२ विश्वस्थित्युद्भवान्तार्था वर्णयाम्यनुपूर्वशः ०३०५०२३१ भगवानेक आसेदमग्र आत्मात्मनां विभुः ०३०५०२३२ आत्मेच्छानुगतावात्मा नानामत्युपलक्षणः ०३०५०२४१ स वा एष तदा द्रष्टा नापश्यद्दृश्यमेकराट् ०३०५०२४२ मेनेऽसन्तमिवात्मानं सुप्तशक्तिरसुप्तदृक् ०३०५०२५१ सा वा एतस्य सन्द्रष्टुः शक्तिः सदसदात्मिका ०३०५०२५२ माया नाम महाभाग ययेदं निर्ममे विभुः ०३०५०२६१ कालवृत्त्या तु मायायां गुणमय्यामधोक्षजः ०३०५०२६२ पुरुषेणात्मभूतेन वीर्यमाधत्त वीर्यवान् ०३०५०२७१ ततोऽभवन्महत्तत्त्वमव्यक्तात्कालचोदितात् ०३०५०२७२ विज्ञानात्मात्मदेहस्थं विश्वं व्यञ्जंस्तमोनुदः ०३०५०२८१ सोऽप्यंशगुणकालात्मा भगवद्दृष्टिगोचरः ०३०५०२८२ आत्मानं व्यकरोदात्मा विश्वस्यास्य सिसृक्षया ०३०५०२९१ महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहन्तत्त्वं व्यजायत ०३०५०२९२ कार्यकारणकर्त्रात्मा भूतेन्द्रियमनोमयः ०३०५०३०१ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेत्यहं त्रिधा ०३०५०३०२ अहन्तत्त्वाद्विकुर्वाणान्मनो वैकारिकादभूत् ०३०५०३०३ वैकारिकाश्च ये देवा अर्थाभिव्यञ्जनं यतः ०३०५०३११ तैजसानीन्द्रियाण्येव ज्ञानकर्ममयानि च ०३०५०३१२ तामसो भूतसूक्ष्मादिर्यतः खं लिङ्गमात्मनः ०३०५०३२१ कालमायांशयोगेन भगवद्वीक्षितं नभः ०३०५०३२२ नभसोऽनुसृतं स्पर्शं विकुर्वन्निर्ममेऽनिलम् ०३०५०३३१ अनिलोऽपि विकुर्वाणो नभसोरुबलान्वितः ०३०५०३३२ ससर्ज रूपतन्मात्रं ज्योतिर्लोकस्य लोचनम् ०३०५०३४१ अनिलेनान्वितं ज्योतिर्विकुर्वत्परवीक्षितम् ०३०५०३४२ आधत्ताम्भो रसमयं कालमायांशयोगतः ०३०५०३५१ ज्योतिषाम्भोऽनुसंसृष्टं विकुर्वद्ब्रह्मवीक्षितम् ०३०५०३५२ महीं गन्धगुणामाधात्कालमायांशयोगतः ०३०५०३६१ भूतानां नभआदीनां यद्यद्भव्यावरावरम् ०३०५०३६२ तेषां परानुसंसर्गाद्यथा सङ्ख्यं गुणान्विदुः ०३०५०३७१ एते देवाः कला विष्णोः कालमायांशलिङ्गिनः ०३०५०३७२ नानात्वात्स्वक्रियानीशाः प्रोचुः प्राञ्जलयो विभुम् ०३०५०३८० देवा ऊचुः ०३०५०३८१ नमाम ते देव पदारविन्दं प्रपन्नतापोपशमातपत्रम् ०३०५०३८२ यन्मूलकेता यतयोऽञ्जसोरु संसारदुःखं बहिरुत्क्षिपन्ति ०३०५०३९१ धातर्यदस्मिन्भव ईश जीवास्तापत्रयेणाभिहता न शर्म ०३०५०३९२ आत्मन्लभन्ते भगवंस्तवाङ्घ्रि च्छायां सविद्यामत आश्रयेम ०३०५०४०१ मार्गन्ति यत्ते मुखपद्मनीडैश्छन्दःसुपर्णैरृषयो विविक्ते ०३०५०४०२ यस्याघमर्षोदसरिद्वरायाः पदं पदं तीर्थपदः प्रपन्नाः ०३०५०४११ यच्छ्रद्धया श्रुतवत्या च भक्त्या सम्मृज्यमाने हृदयेऽवधाय ०३०५०४१२ ज्ञानेन वैराग्यबलेन धीरा व्रजेम तत्तेऽङ्घ्रिसरोजपीठम् ०३०५०४२१ विश्वस्य जन्मस्थितिसंयमार्थे कृतावतारस्य पदाम्बुजं ते ०३०५०४२२ व्रजेम सर्वे शरणं यदीश स्मृतं प्रयच्छत्यभयं स्वपुंसाम् ०३०५०४३१ यत्सानुबन्धेऽसति देहगेहे ममाहमित्यूढदुराग्रहाणाम् ०३०५०४३२ पुंसां सुदूरं वसतोऽपि पुर्यां भजेम तत्ते भगवन्पदाब्जम् ०३०५०४४१ तान्वै ह्यसद्वृत्तिभिरक्षिभिर्ये पराहृतान्तर्मनसः परेश ०३०५०४४२ अथो न पश्यन्त्युरुगाय नूनं ये ते पदन्यासविलासलक्ष्याः ०३०५०४५१ पानेन ते देव कथासुधायाः प्रवृद्धभक्त्या विशदाशया ये ०३०५०४५२ वैराग्यसारं प्रतिलभ्य बोधं यथाञ्जसान्वीयुरकुण्ठधिष्ण्यम् ०३०५०४६१ तथापरे चात्मसमाधियोग बलेन जित्वा प्रकृतिं बलिष्ठाम् ०३०५०४६२ त्वामेव धीराः पुरुषं विशन्ति तेषां श्रमः स्यान्न तु सेवया ते ०३०५०४७१ तत्ते वयं लोकसिसृक्षयाद्य त्वयानुसृष्टास्त्रिभिरात्मभिः स्म ०३०५०४७२ सर्वे वियुक्ताः स्वविहारतन्त्रं न शक्नुमस्तत्प्रतिहर्तवे ते ०३०५०४८१ यावद्बलिं तेऽज हराम काले यथा वयं चान्नमदाम यत्र ०३०५०४८२ यथोभयेषां त इमे हि लोका बलिं हरन्तोऽन्नमदन्त्यनूहाः ०३०५०४९१ त्वं नः सुराणामसि सान्वयानां कूटस्थ आद्यः पुरुषः पुराणः ०३०५०४९२ त्वं देव शक्त्यां गुणकर्मयोनौ रेतस्त्वजायां कविमादधेऽजः ०३०५०५०१ ततो वयं मत्प्रमुखा यदर्थे बभूविमात्मन्करवाम किं ते ०३०५०५०२ त्वं नः स्वचक्षुः परिदेहि शक्त्या देव क्रियार्थे यदनुग्रहाणाम् ०३०६००१० ऋषिरुवाच ०३०६००११ इति तासां स्वशक्तीनां सतीनामसमेत्य सः ०३०६००१२ प्रसुप्तलोकतन्त्राणां निशाम्य गतिमीश्वरः ०३०६००२१ कालसञ्ज्ञां तदा देवीं बिभ्रच्छक्तिमुरुक्रमः ०३०६००२२ त्रयोविंशति तत्त्वानां गणं युगपदाविशत् ०३०६००३१ सोऽनुप्रविष्टो भगवांश्चेष्टारूपेण तं गणम् ०३०६००३२ भिन्नं संयोजयामास सुप्तं कर्म प्रबोधयन् ०३०६००४१ प्रबुद्धकर्म दैवेन त्रयोविंशतिको गणः ०३०६००४२ प्रेरितोऽजनयत्स्वाभिर्मात्राभिरधिपूरुषम् ०३०६००५१ परेण विशता स्वस्मिन्मात्रया विश्वसृग्गणः ०३०६००५२ चुक्षोभान्योन्यमासाद्य यस्मिन्लोकाश्चराचराः ०३०६००६१ हिरण्मयः स पुरुषः सहस्रपरिवत्सरान् ०३०६००६२ आण्डकोश उवासाप्सु सर्वसत्त्वोपबृंहितः ०३०६००७१ स वै विश्वसृजां गर्भो देवकर्मात्मशक्तिमान् ०३०६००७२ विबभाजात्मनात्मानमेकधा दशधा त्रिधा ०३०६००८१ एष ह्यशेषसत्त्वानामात्मांशः परमात्मनः ०३०६००८२ आद्योऽवतारो यत्रासौ भूतग्रामो विभाव्यते ०३०६००९१ साध्यात्मः साधिदैवश्च साधिभूत इति त्रिधा ०३०६००९२ विराट्प्राणो दशविध एकधा हृदयेन च ०३०६०१०१ स्मरन्विश्वसृजामीशो विज्ञापितमधोक्षजः ०३०६०१०२ विराजमतपत्स्वेन तेजसैषां विवृत्तये ०३०६०१११ अथ तस्याभितप्तस्य कतिधायतनानि ह ०३०६०११२ निरभिद्यन्त देवानां तानि मे गदतः शृणु ०३०६०१२१ तस्याग्निरास्यं निर्भिन्नं लोकपालोऽविशत्पदम् ०३०६०१२२ वाचा स्वांशेन वक्तव्यं ययासौ प्रतिपद्यते ०३०६०१३१ निर्भिन्नं तालु वरुणो लोकपालोऽविशद्धरेः ०३०६०१३२ जिह्वयांशेन च रसं ययासौ प्रतिपद्यते ०३०६०१४१ निर्भिन्ने अश्विनौ नासे विष्णोराविशतां पदम् ०३०६०१४२ घ्राणेनांशेन गन्धस्य प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ०३०६०१५१ निर्भिन्ने अक्षिणी त्वष्टा लोकपालोऽविशद्विभोः ०३०६०१५२ चक्षुषांशेन रूपाणां प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ०३०६०१६१ निर्भिन्नान्यस्य चर्माणि लोकपालोऽनिलोऽविशत् ०३०६०१६२ प्राणेनांशेन संस्पर्शं येनासौ प्रतिपद्यते ०३०६०१७१ कर्णावस्य विनिर्भिन्नौ धिष्ण्यं स्वं विविशुर्दिशः ०३०६०१७२ श्रोत्रेणांशेन शब्दस्य सिद्धिं येन प्रपद्यते ०३०६०१८१ त्वचमस्य विनिर्भिन्नां विविशुर्धिष्ण्यमोषधीः ०३०६०१८२ अंशेन रोमभिः कण्डूं यैरसौ प्रतिपद्यते ०३०६०१९१ मेढ्रं तस्य विनिर्भिन्नं स्वधिष्ण्यं क उपाविशत् ०३०६०१९२ रेतसांशेन येनासावानन्दं प्रतिपद्यते ०३०६०२०१ गुदं पुंसो विनिर्भिन्नं मित्रो लोकेश आविशत् ०३०६०२०२ पायुनांशेन येनासौ विसर्गं प्रतिपद्यते ०३०६०२११ हस्तावस्य विनिर्भिन्नाविन्द्रः स्वर्पतिराविशत् ०३०६०२१२ वार्तयांशेन पुरुषो यया वृत्तिं प्रपद्यते ०३०६०२२१ पादावस्य विनिर्भिन्नौ लोकेशो विष्णुराविशत् ०३०६०२२२ गत्या स्वांशेन पुरुषो यया प्राप्यं प्रपद्यते ०३०६०२३१ बुद्धिं चास्य विनिर्भिन्नां वागीशो धिष्ण्यमाविशत् ०३०६०२३२ बोधेनांशेन बोद्धव्यम्प्रतिपत्तिर्यतो भवेत् ०३०६०२४१ हृदयं चास्य निर्भिन्नं चन्द्रमा धिष्ण्यमाविशत् ०३०६०२४२ मनसांशेन येनासौ विक्रियां प्रतिपद्यते ०३०६०२५१ आत्मानं चास्य निर्भिन्नमभिमानोऽविशत्पदम् ०३०६०२५२ कर्मणांशेन येनासौ कर्तव्यं प्रतिपद्यते ०३०६०२६१ सत्त्वं चास्य विनिर्भिन्नं महान्धिष्ण्यमुपाविशत् ०३०६०२६२ चित्तेनांशेन येनासौ विज्ञानं प्रतिपद्यते ०३०६०२७१ शीर्ष्णोऽस्य द्यौर्धरा पद्भ्यां खं नाभेरुदपद्यत ०३०६०२७२ गुणानां वृत्तयो येषु प्रतीयन्ते सुरादयः ०३०६०२८१ आत्यन्तिकेन सत्त्वेन दिवं देवाः प्रपेदिरे ०३०६०२८२ धरां रजःस्वभावेन पणयो ये च ताननु ०३०६०२९१ तार्तीयेन स्वभावेन भगवन्नाभिमाश्रिताः ०३०६०२९२ उभयोरन्तरं व्योम ये रुद्रपार्षदां गणाः ०३०६०३०१ मुखतोऽवर्तत ब्रह्म पुरुषस्य कुरूद्वह ०३०६०३०२ यस्तून्मुखत्वाद्वर्णानां मुख्योऽभूद्ब्राह्मणो गुरुः ०३०६०३११ बाहुभ्योऽवर्तत क्षत्रं क्षत्रियस्तदनुव्रतः ०३०६०३१२ यो जातस्त्रायते वर्णान्पौरुषः कण्टकक्षतात् ०३०६०३२१ विशोऽवर्तन्त तस्योर्वोर्लोकवृत्तिकरीर्विभोः ०३०६०३२२ वैश्यस्तदुद्भवो वार्तां नृणां यः समवर्तयत् ०३०६०३३१ पद्भ्यां भगवतो जज्ञे शुश्रूषा धर्मसिद्धये ०३०६०३३२ तस्यां जातः पुरा शूद्रो यद्वृत्त्या तुष्यते हरिः ०३०६०३४१ एते वर्णाः स्वधर्मेण यजन्ति स्वगुरुं हरिम् ०३०६०३४२ श्रद्धयात्मविशुद्ध्यर्थं यज्जाताः सह वृत्तिभिः ०३०६०३५१ एतत्क्षत्तर्भगवतो दैवकर्मात्मरूपिणः ०३०६०३५२ कः श्रद्दध्यादुपाकर्तुं योगमायाबलोदयम् ०३०६०३६१ तथापि कीर्तयाम्यङ्ग यथामति यथाश्रुतम् ०३०६०३६२ कीर्तिं हरेः स्वां सत्कर्तुं गिरमन्याभिधासतीम् ०३०६०३७१ एकान्तलाभं वचसो नु पुंसां सुश्लोकमौलेर्गुणवादमाहुः ०३०६०३७२ श्रुतेश्च विद्वद्भिरुपाकृतायां कथासुधायामुपसम्प्रयोगम् ०३०६०३८१ आत्मनोऽवसितो वत्स महिमा कविनादिना ०३०६०३८२ संवत्सरसहस्रान्ते धिया योगविपक्कया ०३०६०३९१ अतो भगवतो माया मायिनामपि मोहिनी ०३०६०३९२ यत्स्वयं चात्मवर्त्मात्मा न वेद किमुतापरे ०३०६०४०१ यतोऽप्राप्य न्यवर्तन्त वाचश्च मनसा सह ०३०६०४०२ अहं चान्य इमे देवास्तस्मै भगवते नमः ०३०७००१० श्रीशुक उवाच ०३०७००११ एवं ब्रुवाणं मैत्रेयं द्वैपायनसुतो बुधः ०३०७००१२ प्रीणयन्निव भारत्या विदुरः प्रत्यभाषत ०३०७००२० विदुर उवाच ०३०७००२१ ब्रह्मन्कथं भगवतश्चिन्मात्रस्याविकारिणः ०३०७००२२ लीलया चापि युज्येरन्निर्गुणस्य गुणाः क्रियाः ०३०७००३१ क्रीडायामुद्यमोऽर्भस्य कामश्चिक्रीडिषान्यतः ०३०७००३२ स्वतस्तृप्तस्य च कथं निवृत्तस्य सदान्यतः ०३०७००४१ अस्राक्षीद्भगवान्विश्वं गुणमय्यात्ममायया ०३०७००४२ तया संस्थापयत्येतद्भूयः प्रत्यपिधास्यति ०३०७००५१ देशतः कालतो योऽसाववस्थातः स्वतोऽन्यतः ०३०७००५२ अविलुप्तावबोधात्मा स युज्येताजया कथम् ०३०७००६१ भगवानेक एवैष सर्वक्षेत्रेष्ववस्थितः ०३०७००६२ अमुष्य दुर्भगत्वं वा क्लेशो वा कर्मभिः कुतः ०३०७००७१ एतस्मिन्मे मनो विद्वन्खिद्यतेऽज्ञानसङ्कटे ०३०७००७२ तन्नः पराणुद विभो कश्मलं मानसं महत् ०३०७००८० श्रीशुक उवाच ०३०७००८१ स इत्थं चोदितः क्षत्त्रा तत्त्वजिज्ञासुना मुनिः ०३०७००८२ प्रत्याह भगवच्चित्तः स्मयन्निव गतस्मयः ०३०७००९० मैत्रेय उवाच ०३०७००९१ सेयं भगवतो माया यन्नयेन विरुध्यते ०३०७००९२ ईश्वरस्य विमुक्तस्य कार्पण्यमुत बन्धनम् ०३०७०१०१ यदर्थेन विनामुष्य पुंस आत्मविपर्ययः ०३०७०१०२ प्रतीयत उपद्रष्टुः स्वशिरश्छेदनादिकः ०३०७०१११ यथा जले चन्द्रमसः कम्पादिस्तत्कृतो गुणः ०३०७०११२ दृश्यतेऽसन्नपि द्रष्टुरात्मनोऽनात्मनो गुणः ०३०७०१२१ स वै निवृत्तिधर्मेण वासुदेवानुकम्पया ०३०७०१२२ भगवद्भक्तियोगेन तिरोधत्ते शनैरिह ०३०७०१३१ यदेन्द्रियोपरामोऽथ द्रष्ट्रात्मनि परे हरौ ०३०७०१३२ विलीयन्ते तदा क्लेशाः संसुप्तस्येव कृत्स्नशः ०३०७०१४१ अशेषसङ्क्लेशशमं विधत्ते गुणानुवादश्रवणं मुरारेः ०३०७०१४२ किं वा पुनस्तच्चरणारविन्द परागसेवारतिरात्मलब्धा ०३०७०१५० विदुर उवाच ०३०७०१५१ सञ्छिन्नः संशयो मह्यं तव सूक्तासिना विभो ०३०७०१५२ उभयत्रापि भगवन्मनो मे सम्प्रधावति ०३०७०१६१ साध्वेतद्व्याहृतं विद्वन्नात्ममायायनं हरेः ०३०७०१६२ आभात्यपार्थं निर्मूलं विश्वमूलं न यद्बहिः ०३०७०१७१ यश्च मूढतमो लोके यश्च बुद्धेः परं गतः ०३०७०१७२ तावुभौ सुखमेधेते क्लिश्यत्यन्तरितो जनः ०३०७०१८१ अर्थाभावं विनिश्चित्य प्रतीतस्यापि नात्मनः ०३०७०१८२ तां चापि युष्मच्चरण सेवयाहं पराणुदे ०३०७०१९१ यत्सेवया भगवतः कूटस्थस्य मधुद्विषः ०३०७०१९२ रतिरासो भवेत्तीव्रः पादयोर्व्यसनार्दनः ०३०७०२०१ दुरापा ह्यल्पतपसः सेवा वैकुण्ठवर्त्मसु ०३०७०२०२ यत्रोपगीयते नित्यं देवदेवो जनार्दनः ०३०७०२११ सृष्ट्वाग्रे महदादीनि सविकाराण्यनुक्रमात् ०३०७०२१२ तेभ्यो विराजमुद्धृत्य तमनु प्राविशद्विभुः ०३०७०२२१ यमाहुराद्यं पुरुषं सहस्राङ्घ्र्यूरुबाहुकम् ०३०७०२२२ यत्र विश्व इमे लोकाः सविकाशं त आसते ०३०७०२३१ यस्मिन्दशविधः प्राणः सेन्द्रियार्थेन्द्रियस्त्रिवृत् ०३०७०२३२ त्वयेरितो यतो वर्णास्तद्विभूतीर्वदस्व नः ०३०७०२४१ यत्र पुत्रैश्च पौत्रैश्च नप्तृभिः सह गोत्रजैः ०३०७०२४२ प्रजा विचित्राकृतय आसन्याभिरिदं ततम् ०३०७०२५१ प्रजापतीनां स पतिश्चकॢपे कान्प्रजापतीन् ०३०७०२५२ सर्गांश्चैवानुसर्गांश्च मनून्मन्वन्तराधिपान् ०३०७०२६१ एतेषामपि वेदांश्च वंशानुचरितानि च ०३०७०२६२ उपर्यधश्च ये लोका भूमेर्मित्रात्मजासते ०३०७०२७१ तेषां संस्थां प्रमाणं च भूर्लोकस्य च वर्णय ०३०७०२७२ तिर्यङ्मानुषदेवानां सरीसृपपतत्त्रिणाम् ०३०७०२७३ वद नः सर्गसंव्यूहं गार्भस्वेदद्विजोद्भिदाम् ०३०७०२८१ गुणावतारैर्विश्वस्य सर्गस्थित्यप्ययाश्रयम् ०३०७०२८२ सृजतः श्रीनिवासस्य व्याचक्ष्वोदारविक्रमम् ०३०७०२९१ वर्णाश्रमविभागांश्च रूपशीलस्वभावतः ०३०७०२९२ ऋषीणां जन्मकर्माणि वेदस्य च विकर्षणम् ०३०७०३०१ यज्ञस्य च वितानानि योगस्य च पथः प्रभो ०३०७०३०२ नैष्कर्म्यस्य च साङ्ख्यस्य तन्त्रं वा भगवत्स्मृतम् ०३०७०३११ पाषण्डपथवैषम्यं प्रतिलोमनिवेशनम् ०३०७०३१२ जीवस्य गतयो याश्च यावतीर्गुणकर्मजाः ०३०७०३२१ धर्मार्थकाममोक्षाणां निमित्तान्यविरोधतः ०३०७०३२२ वार्ताया दण्डनीतेश्च श्रुतस्य च विधिं पृथक् ०३०७०३३१ श्राद्धस्य च विधिं ब्रह्मन्पित्णां सर्गमेव च ०३०७०३३२ ग्रहनक्षत्रताराणां कालावयवसंस्थितिम् ०३०७०३४१ दानस्य तपसो वापि यच्चेष्टापूर्तयोः फलम् ०३०७०३४२ प्रवासस्थस्य यो धर्मो यश्च पुंस उतापदि ०३०७०३५१ येन वा भगवांस्तुष्येद्धर्मयोनिर्जनार्दनः ०३०७०३५२ सम्प्रसीदति वा येषामेतदाख्याहि मेऽनघ ०३०७०३६१ अनुव्रतानां शिष्याणां पुत्राणां च द्विजोत्तम ०३०७०३६२ अनापृष्टमपि ब्रूयुर्गुरवो दीनवत्सलाः ०३०७०३७१ तत्त्वानां भगवंस्तेषां कतिधा प्रतिसङ्क्रमः ०३०७०३७२ तत्रेमं क उपासीरन्क उ स्विदनुशेरते ०३०७०३८१ पुरुषस्य च संस्थानं स्वरूपं वा परस्य च ०३०७०३८२ ज्ञानं च नैगमं यत्तद्गुरुशिष्यप्रयोजनम् ०३०७०३९१ निमित्तानि च तस्येह प्रोक्तान्यनघसूरिभिः ०३०७०३९२ स्वतो ज्ञानं कुतः पुंसां भक्तिर्वैराग्यमेव वा ०३०७०४०१ एतान्मे पृच्छतः प्रश्नान्हरेः कर्मविवित्सया ०३०७०४०२ ब्रूहि मेऽज्ञस्य मित्रत्वादजया नष्टचक्षुषः ०३०७०४११ सर्वे वेदाश्च यज्ञाश्च तपो दानानि चानघ ०३०७०४१२ जीवाभयप्रदानस्य न कुर्वीरन्कलामपि ०३०७०४२० श्रीशुक उवाच ०३०७०४२१ स इत्थमापृष्टपुराणकल्पः कुरुप्रधानेन मुनिप्रधानः ०३०७०४२२ प्रवृद्धहर्षो भगवत्कथायां सञ्चोदितस्तं प्रहसन्निवाह ०३०८००१० मैत्रेय उवाच ०३०८००११ सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल्लोकपालो भगवत्प्रधानः ०३०८००१२ बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्यभीक्ष्णम् ०३०८००२१ सोऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दुःखं महद्गतानां विरमाय तस्य ०३०८००२२ प्रवर्तये भागवतं पुराणं यदाह साक्षाद्भगवानृषिभ्यः ०३०८००३१ आसीनमुर्व्यां भगवन्तमाद्यं सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसत्त्वम् ०३०८००३२ विवित्सवस्तत्त्वमतः परस्य कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन् ०३०८००४१ स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद्वासुदेवाभिधमामनन्ति ०३०८००४२ प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशमीषदुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ०३०८००५१ स्वर्धुन्युदार्द्रैः स्वजटाकलापैरुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम् ०३०८००५२ पद्मं यदर्चन्त्यहिराजकन्याः सप्रेम नानाबलिभिर्वरार्थाः ०३०८००६१ मुहुर्गृणन्तो वचसानुराग स्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञाः ०३०८००६२ किरीटसाहस्रमणिप्रवेक प्रद्योतितोद्दामफणासहस्रम् ०३०८००७१ प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन ०३०८००७२ सनत्कुमाराय स चाह पृष्टः साङ्ख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय ०३०८००८१ साङ्ख्यायनः पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूतीः ०३०८००८२ जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश्च ०३०८००९१ प्रोवाच मह्यं स दयालुरुक्तो मुनिः पुलस्त्येन पुराणमाद्यम् ०३०८००९२ सोऽहं तवैतत्कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यमनुव्रताय ०३०८०१०१ उदाप्लुतं विश्वमिदं तदासीद्यन्निद्रयामीलितदृङ्न्यमीलयत् ०३०८०१०२ अहीन्द्रतल्पेऽधिशयान एकः कृतक्षणः स्वात्मरतौ निरीहः ०३०८०१११ सोऽन्तः शरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्मः कालात्मिकां शक्तिमुदीरयाणः ०३०८०११२ उवास तस्मिन्सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्यः ०३०८०१२१ चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु स्वपन्स्वयोदीरितया स्वशक्त्या ०३०८०१२२ कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकानपीतान्ददृशे स्वदेहे ०३०८०१३१ तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टेरन्तर्गतोऽर्थो रजसा तनीयान् ०३०८०१३२ गुणेन कालानुगतेन विद्धः सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात् ०३०८०१४१ स पद्मकोशः सहसोदतिष्ठत्कालेन कर्मप्रतिबोधनेन ०३०८०१४२ स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं विद्योतयन्नर्क इवात्मयोनिः ०३०८०१५१ तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णुः प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम् ०३०८०१५२ तस्मिन्स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत् ०३०८०१६१ तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकायामवस्थितो लोकमपश्यमानः ०३०८०१६२ परिक्रमन्व्योम्नि विवृत्तनेत्रश्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि ०३०८०१७१ तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्ण जलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम् ०३०८०१७२ उपाश्रितः कञ्जमु लोकतत्त्वं नात्मानमद्धाविददादिदेवः ०३०८०१८१ क एष योऽसावहमब्जपृष्ठ एतत्कुतो वाब्जमनन्यदप्सु ०३०८०१८२ अस्ति ह्यधस्तादिह किञ्चनैतदधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम् ०३०८०१९१ स इत्थमुद्वीक्ष्य तदब्जनाल नाडीभिरन्तर्जलमाविवेश ०३०८०१९२ नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताजः ०३०८०२०१ तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमिः ०३०८०२०२ यो देहभाजां भयमीरयाणः परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेतिः ०३०८०२११ ततो निवृत्तोऽप्रतिलब्धकामः स्वधिष्ण्यमासाद्य पुनः स देवः ०३०८०२१२ शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीददारूढसमाधियोगः ०३०८०२२१ कालेन सोऽजः पुरुषायुषाभि प्रवृत्तयोगेन विरूढबोधः ०३०८०२२२ स्वयं तदन्तर्हृदयेऽवभातमपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम् ०३०८०२३१ मृणालगौरायतशेषभोग पर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् ०३०८०२३२ फणातपत्रायुतमूर्धरत्न द्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये ०३०८०२४१ प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रेः सन्ध्याभ्रनीवेरुरुरुक्ममूर्ध्नः ०३०८०२४२ रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रिपाङ्घ्रेः ०३०८०२५१ आयामतो विस्तरतः स्वमान देहेन लोकत्रयसङ्ग्रहेण ०३०८०२५२ विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम् ०३०८०२६१ पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गैरभ्यर्चतां कामदुघाङ्घ्रिपद्मम् ०३०८०२६२ प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दु मयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्रम् ०३०८०२७१ मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन ०३०८०२७२ शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा ०३०८०२८१ कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलङ्कृतं मेखलया नितम्बे ०३०८०२८२ हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्षःस्थलवल्लभेन ०३०८०२९१ परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् ०३०८०२९२ अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रिपेन्द्रमहीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम् ०३०८०३०१ चराचरौको भगवन्महीध्रमहीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् ०३०८०३०२ किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्गमाविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम् ०३०८०३११ निवीतमाम्नायमधुव्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् ०३०८०३१२ सूर्येन्दुवाय्वग्न्यगमं त्रिधामभिः परिक्रमत्प्राधनिकैर्दुरासदम् ०३०८०३२१ तर्ह्येव तन्नाभिसरःसरोजमात्मानमम्भः श्वसनं वियच्च ०३०८०३२२ ददर्श देवो जगतो विधाता नातः परं लोकविसर्गदृष्टिः ०३०८०३३१ स कर्मबीजं रजसोपरक्तः प्रजाः सिसृक्षन्नियदेव दृष्ट्वा ०३०८०३३२ अस्तौद्विसर्गाभिमुखस्तमीड्यमव्यक्तवर्त्मन्यभिवेशितात्मा ०३०९००१० ब्रह्मोवाच ०३०९००११ ज्ञातोऽसि मेऽद्य सुचिरान्ननु देहभाजां ०३०९००१२ न ज्ञायते भगवतो गतिरित्यवद्यम् ०३०९००१३ नान्यत्त्वदस्ति भगवन्नपि तन्न शुद्धं ०३०९००१४ मायागुणव्यतिकराद्यदुरुर्विभासि ०३०९००२१ रूपं यदेतदवबोधरसोदयेन ०३०९००२२ शश्वन्निवृत्ततमसः सदनुग्रहाय ०३०९००२३ आदौ गृहीतमवतारशतैकबीजं ०३०९००२४ यन्नाभिपद्मभवनादहमाविरासम् ०३०९००३१ नातः परं परम यद्भवतः स्वरूपम् ०३०९००३२ आनन्दमात्रमविकल्पमविद्धवर्चः ०३०९००३३ पश्यामि विश्वसृजमेकमविश्वमात्मन् ०३०९००३४ भूतेन्द्रियात्मकमदस्त उपाश्रितोऽस्मि ०३०९००४१ तद्वा इदं भुवनमङ्गल मङ्गलाय ०३०९००४२ ध्याने स्म नो दर्शितं त उपासकानाम् ०३०९००४३ तस्मै नमो भगवतेऽनुविधेम तुभ्यं ०३०९००४४ योऽनादृतो नरकभाग्भिरसत्प्रसङ्गैः ०३०९००५१ ये तु त्वदीयचरणाम्बुजकोशगन्धं ०३०९००५२ जिघ्रन्ति कर्णविवरैः श्रुतिवातनीतम् ०३०९००५३ भक्त्या गृहीतचरणः परया च तेषां ०३०९००५४ नापैषि नाथ हृदयाम्बुरुहात्स्वपुंसाम् ०३०९००६१ तावद्भयं द्रविणदेहसुहृन्निमित्तं ०३०९००६२ शोकः स्पृहा परिभवो विपुलश्च लोभः ०३०९००६३ तावन्ममेत्यसदवग्रह आर्तिमूलं ०३०९००६४ यावन्न तेऽङ्घ्रिमभयं प्रवृणीत लोकः ०३०९००७१ दैवेन ते हतधियो भवतः प्रसङ्गात् ०३०९००७२ सर्वाशुभोपशमनाद्विमुखेन्द्रिया ये ०३०९००७३ कुर्वन्ति कामसुखलेशलवाय दीना ०३०९००७४ लोभाभिभूतमनसोऽकुशलानि शश्वत् ०३०९००८१ क्षुत्तृट्त्रिधातुभिरिमा मुहुरर्द्यमानाः ०३०९००८२ शीतोष्णवातवरषैरितरेतराच्च ०३०९००८३ कामाग्निनाच्युतरुषा च सुदुर्भरेण ०३०९००८४ सम्पश्यतो मन उरुक्रम सीदते मे ०३०९००९१ यावत्पृथक्त्वमिदमात्मन इन्द्रियार्थ ०३०९००९२ मायाबलं भगवतो जन ईश पश्येत् ०३०९००९३ तावन्न संसृतिरसौ प्रतिसङ्क्रमेत ०३०९००९४ व्यर्थापि दुःखनिवहं वहती क्रियार्था ०३०९०१०१ अह्न्यापृतार्तकरणा निशि निःशयाना ०३०९०१०२ नानामनोरथधिया क्षणभग्ननिद्राः ०३०९०१०३ दैवाहतार्थरचना ऋषयोऽपि देव ०३०९०१०४ युष्मत्प्रसङ्गविमुखा इह संसरन्ति ०३०९०१११ त्वं भक्तियोगपरिभावितहृत्सरोज ०३०९०११२ आस्से श्रुतेक्षितपथो ननु नाथ पुंसाम् ०३०९०११३ यद्यद्धिया त उरुगाय विभावयन्ति ०३०९०११४ तत्तद्वपुः प्रणयसे सदनुग्रहाय ०३०९०१२१ नातिप्रसीदति तथोपचितोपचारैर् ०३०९०१२२ आराधितः सुरगणैर्हृदि बद्धकामैः ०३०९०१२३ यत्सर्वभूतदययासदलभ्ययैको ०३०९०१२४ नानाजनेष्ववहितः सुहृदन्तरात्मा ०३०९०१३१ पुंसामतो विविधकर्मभिरध्वराद्यैर् ०३०९०१३२ दानेन चोग्रतपसा परिचर्यया च ०३०९०१३३ आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियार्थो ०३०९०१३४ धर्मोऽर्पितः कर्हिचिद्म्रियते न यत्र ०३०९०१४१ शश्वत्स्वरूपमहसैव निपीतभेद ०३०९०१४२ मोहाय बोधधिषणाय नमः परस्मै ०३०९०१४३ विश्वोद्भवस्थितिलयेषु निमित्तलीला ०३०९०१४४ रासाय ते नम इदं चकृमेश्वराय ०३०९०१५१ यस्यावतारगुणकर्मविडम्बनानि ०३०९०१५२ नामानि येऽसुविगमे विवशा गृणन्ति ०३०९०१५३ तेऽनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा ०३०९०१५४ संयान्त्यपावृतामृतं तमजं प्रपद्ये ०३०९०१६१ यो वा अहं च गिरिशश्च विभुः स्वयं च ०३०९०१६२ स्थित्युद्भवप्रलयहेतव आत्ममूलम् ०३०९०१६३ भित्त्वा त्रिपाद्ववृध एक उरुप्ररोहस् ०३०९०१६४ तस्मै नमो भगवते भुवनद्रुमाय ०३०९०१७१ लोको विकर्मनिरतः कुशले प्रमत्तः ०३०९०१७२ कर्मण्ययं त्वदुदिते भवदर्चने स्वे ०३०९०१७३ यस्तावदस्य बलवानिह जीविताशां ०३०९०१७४ सद्यश्छिनत्त्यनिमिषाय नमोऽस्तु तस्मै ०३०९०१८१ यस्माद्बिभेम्यहमपि द्विपरार्धधिष्ण्यम् ०३०९०१८२ अध्यासितः सकललोकनमस्कृतं यत् ०३०९०१८३ तेपे तपो बहुसवोऽवरुरुत्समानस् ०३०९०१८४ तस्मै नमो भगवतेऽधिमखाय तुभ्यम् ०३०९०१९१ तिर्यङ्मनुष्यविबुधादिषु जीवयोनिष्व् ०३०९०१९२ आत्मेच्छयात्मकृतसेतुपरीप्सया यः ०३०९०१९३ रेमे निरस्तविषयोऽप्यवरुद्धदेहस् ०३०९०१९४ तस्मै नमो भगवते पुरुषोत्तमाय ०३०९०२०१ योऽविद्ययानुपहतोऽपि दशार्धवृत्त्या ०३०९०२०२ निद्रामुवाह जठरीकृतलोकयात्रः ०३०९०२०३ अन्तर्जलेऽहिकशिपुस्पर्शानुकूलां ०३०९०२०४ भीमोर्मिमालिनि जनस्य सुखं विवृण्वन् ०३०९०२११ यन्नाभिपद्मभवनादहमासमीड्य ०३०९०२१२ लोकत्रयोपकरणो यदनुग्रहेण ०३०९०२१३ तस्मै नमस्त उदरस्थभवाय योग ०३०९०२१४ निद्रावसानविकसन्नलिनेक्षणाय ०३०९०२२१ सोऽयं समस्तजगतां सुहृदेक आत्मा ०३०९०२२२ सत्त्वेन यन्मृडयते भगवान्भगेन ०३०९०२२३ तेनैव मे दृशमनुस्पृशताद्यथाहं ०३०९०२२४ स्रक्ष्यामि पूर्ववदिदं प्रणतप्रियोऽसौ ०३०९०२३१ एष प्रपन्नवरदो रमयात्मशक्त्या ०३०९०२३२ यद्यत्करिष्यति गृहीतगुणावतारः ०३०९०२३३ तस्मिन्स्वविक्रममिदं सृजतोऽपि चेतो ०३०९०२३४ युञ्जीत कर्मशमलं च यथा विजह्याम् ०३०९०२४१ नाभिह्रदादिह सतोऽम्भसि यस्य पुंसो ०३०९०२४२ विज्ञानशक्तिरहमासमनन्तशक्तेः ०३०९०२४३ रूपं विचित्रमिदमस्य विवृण्वतो मे ०३०९०२४४ मा रीरिषीष्ट निगमस्य गिरां विसर्गः ०३०९०२५१ सोऽसावदभ्रकरुणो भगवान्विवृद्ध ०३०९०२५२ प्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् ०३०९०२५३ उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादं ०३०९०२५४ माध्व्या गिरापनयतात्पुरुषः पुराणः ०३०९०२६० मैत्रेय उवाच ०३०९०२६१ स्वसम्भवं निशाम्यैवं तपोविद्यासमाधिभिः ०३०९०२६२ यावन्मनोवचः स्तुत्वा विरराम स खिन्नवत् ०३०९०२७१ अथाभिप्रेतमन्वीक्ष्य ब्रह्मणो मधुसूदनः ०३०९०२७२ विषण्णचेतसं तेन कल्पव्यतिकराम्भसा ०३०९०२८१ लोकसंस्थानविज्ञान आत्मनः परिखिद्यतः ०३०९०२८२ तमाहागाधया वाचा कश्मलं शमयन्निव ०३०९०२९० श्रीभगवानुवाच ०३०९०२९१ मा वेदगर्भ गास्तन्द्रीं सर्ग उद्यममावह ०३०९०२९२ तन्मयापादितं ह्यग्रे यन्मां प्रार्थयते भवान् ०३०९०३०१ भूयस्त्वं तप आतिष्ठ विद्यां चैव मदाश्रयाम् ०३०९०३०२ ताभ्यामन्तर्हृदि ब्रह्मन्लोकान्द्रक्ष्यस्यपावृतान् ०३०९०३११ तत आत्मनि लोके च भक्तियुक्तः समाहितः ०३०९०३१२ द्रष्टासि मां ततं ब्रह्मन्मयि लोकांस्त्वमात्मनः ०३०९०३२१ यदा तु सर्वभूतेषु दारुष्वग्निमिव स्थितम् ०३०९०३२२ प्रतिचक्षीत मां लोको जह्यात्तर्ह्येव कश्मलम् ०३०९०३३१ यदा रहितमात्मानं भूतेन्द्रियगुणाशयैः ०३०९०३३२ स्वरूपेण मयोपेतं पश्यन्स्वाराज्यमृच्छति ०३०९०३४१ नानाकर्मवितानेन प्रजा बह्वीः सिसृक्षतः ०३०९०३४२ नात्मावसीदत्यस्मिंस्ते वर्षीयान्मदनुग्रहः ०३०९०३५१ ऋषिमाद्यं न बध्नाति पापीयांस्त्वां रजोगुणः ०३०९०३५२ यन्मनो मयि निर्बद्धं प्रजाः संसृजतोऽपि ते ०३०९०३६१ ज्ञातोऽहं भवता त्वद्य दुर्विज्ञेयोऽपि देहिनाम् ०३०९०३६२ यन्मां त्वं मन्यसेऽयुक्तं भूतेन्द्रियगुणात्मभिः ०३०९०३७१ तुभ्यं मद्विचिकित्सायामात्मा मे दर्शितोऽबहिः ०३०९०३७२ नालेन सलिले मूलं पुष्करस्य विचिन्वतः ०३०९०३८१ यच्चकर्थाङ्ग मत्स्तोत्रं मत्कथाभ्युदयाङ्कितम् ०३०९०३८२ यद्वा तपसि ते निष्ठा स एष मदनुग्रहः ०३०९०३९१ प्रीतोऽहमस्तु भद्रं ते लोकानां विजयेच्छया ०३०९०३९२ यदस्तौषीर्गुणमयं निर्गुणं मानुवर्णयन् ०३०९०४०१ य एतेन पुमान्नित्यं स्तुत्वा स्तोत्रेण मां भजेत् ०३०९०४०२ तस्याशु सम्प्रसीदेयं सर्वकामवरेश्वरः ०३०९०४११ पूर्तेन तपसा यज्ञैर्दानैर्योगसमाधिना ०३०९०४१२ राद्धं निःश्रेयसं पुंसां मत्प्रीतिस्तत्त्वविन्मतम् ०३०९०४२१ अहमात्मात्मनां धातः प्रेष्ठः सन्प्रेयसामपि ०३०९०४२२ अतो मयि रतिं कुर्याद्देहादिर्यत्कृते प्रियः ०३०९०४३१ सर्ववेदमयेनेदमात्मनात्मात्मयोनिना ०३०९०४३२ प्रजाः सृज यथापूर्वं याश्च मय्यनुशेरते ०३०९०४४० मैत्रेय उवाच ०३०९०४४१ तस्मा एवं जगत्स्रष्ट्रे प्रधानपुरुषेश्वरः ०३०९०४४२ व्यज्येदं स्वेन रूपेण कञ्जनाभस्तिरोदधे ०३१०००१० विदुर उवाच ०३१०००११ अन्तर्हिते भगवति ब्रह्मा लोकपितामहः ०३१०००१२ प्रजाः ससर्ज कतिधा दैहिकीर्मानसीर्विभुः ०३१०००२१ ये च मे भगवन्पृष्टास्त्वय्यर्था बहुवित्तम ०३१०००२२ तान्वदस्वानुपूर्व्येण छिन्धि नः सर्वसंशयान् ०३१०००३० सूत उवाच ०३१०००३१ एवं सञ्चोदितस्तेन क्षत्त्रा कौषारविर्मुनिः ०३१०००३२ प्रीतः प्रत्याह तान्प्रश्नान्हृदिस्थानथ भार्गव ०३१०००४० मैत्रेय उवाच ०३१०००४१ विरिञ्चोऽपि तथा चक्रे दिव्यं वर्षशतं तपः ०३१०००४२ आत्मन्यात्मानमावेश्य यथाह भगवानजः ०३१०००५१ तद्विलोक्याब्जसम्भूतो वायुना यदधिष्ठितः ०३१०००५२ पद्ममम्भश्च तत्काल कृतवीर्येण कम्पितम् ०३१०००६१ तपसा ह्येधमानेन विद्यया चात्मसंस्थया ०३१०००६२ विवृद्धविज्ञानबलो न्यपाद्वायुं सहाम्भसा ०३१०००७१ तद्विलोक्य वियद्व्यापि पुष्करं यदधिष्ठितम् ०३१०००७२ अनेन लोकान्प्राग्लीनान्कल्पितास्मीत्यचिन्तयत् ०३१०००८१ पद्मकोशं तदाविश्य भगवत्कर्मचोदितः ०३१०००८२ एकं व्यभाङ्क्षीदुरुधा त्रिधा भाव्यं द्विसप्तधा ०३१०००९१ एतावाञ्जीवलोकस्य संस्थाभेदः समाहृतः ०३१०००९२ धर्मस्य ह्यनिमित्तस्य विपाकः परमेष्ठ्यसौ ०३१००१०० विदुर उवाच ०३१००१०१ यथात्थ बहुरूपस्य हरेरद्भुतकर्मणः ०३१००१०२ कालाख्यं लक्षणं ब्रह्मन्यथा वर्णय नः प्रभो ०३१००११० मैत्रेय उवाच ०३१००१११ गुणव्यतिकराकारो निर्विशेषोऽप्रतिष्ठितः ०३१००११२ पुरुषस्तदुपादानमात्मानं लीलयासृजत् ०३१००१२१ विश्वं वै ब्रह्मतन्मात्रं संस्थितं विष्णुमायया ०३१००१२२ ईश्वरेण परिच्छिन्नं कालेनाव्यक्तमूर्तिना ०३१००१३१ यथेदानीं तथाग्रे च पश्चादप्येतदीदृशम् ०३१००१३२ सर्गो नवविधस्तस्य प्राकृतो वैकृतस्तु यः ०३१००१४१ कालद्रव्यगुणैरस्य त्रिविधः प्रतिसङ्क्रमः ०३१००१४२ आद्यस्तु महतः सर्गो गुणवैषम्यमात्मनः ०३१००१५१ द्वितीयस्त्वहमो यत्र द्रव्यज्ञानक्रियोदयः ०३१००१५२ भूतसर्गस्तृतीयस्तु तन्मात्रो द्रव्यशक्तिमान् ०३१००१६१ चतुर्थ ऐन्द्रियः सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियात्मकः ०३१००१६२ वैकारिको देवसर्गः पञ्चमो यन्मयं मनः ०३१००१७१ षष्ठस्तु तमसः सर्गो यस्त्वबुद्धिकृतः प्रभोः ०३१००१७२ षडिमे प्राकृताः सर्गा वैकृतानपि मे शृणु ०३१००१८१ रजोभाजो भगवतो लीलेयं हरिमेधसः ०३१००१८२ सप्तमो मुख्यसर्गस्तु षड्विधस्तस्थुषां च यः ०३१००१९१ वनस्पत्योषधिलता त्वक्सारा वीरुधो द्रुमाः ०३१००१९२ उत्स्रोतसस्तमःप्राया अन्तःस्पर्शा विशेषिणः ०३१००२०१ तिरश्चामष्टमः सर्गः सोऽष्टाविंशद्विधो मतः ०३१००२०२ अविदो भूरितमसो घ्राणज्ञा हृद्यवेदिनः ०३१००२११ गौरजो महिषः कृष्णः सूकरो गवयो रुरुः ०३१००२१२ द्विशफाः पशवश्चेमे अविरुष्ट्रश्च सत्तम ०३१००२२१ खरोऽश्वोऽश्वतरो गौरः शरभश्चमरी तथा ०३१००२२२ एते चैकशफाः क्षत्तः शृणु पञ्चनखान्पशून् ०३१००२३१ श्वा सृगालो वृको व्याघ्रो मार्जारः शशशल्लकौ ०३१००२३२ सिंहः कपिर्गजः कूर्मो गोधा च मकरादयः ०३१००२४१ कङ्कगृध्रबकश्येन भासभल्लूकबर्हिणः ०३१००२४२ हंससारसचक्राह्व काकोलूकादयः खगाः ०३१००२५१ अर्वाक्स्रोतस्तु नवमः क्षत्तरेकविधो नृणाम् ०३१००२५२ रजोऽधिकाः कर्मपरा दुःखे च सुखमानिनः ०३१००२६१ वैकृतास्त्रय एवैते देवसर्गश्च सत्तम ०३१००२६२ वैकारिकस्तु यः प्रोक्तः कौमारस्तूभयात्मकः ०३१००२७१ देवसर्गश्चाष्टविधो विबुधाः पितरोऽसुराः ०३१००२७२ गन्धर्वाप्सरसः सिद्धा यक्षरक्षांसि चारणाः ०३१००२८१ भूतप्रेतपिशाचाश्च विद्याध्राः किन्नरादयः ०३१००२८२ दशैते विदुराख्याताः सर्गास्ते विश्वसृक्कृताः ०३१००२९१ अतः परं प्रवक्ष्यामि वंशान्मन्वन्तराणि च ०३१००२९२ एवं रजःप्लुतः स्रष्टा कल्पादिष्वात्मभूर्हरिः ०३१००२९३ सृजत्यमोघसङ्कल्प आत्मैवात्मानमात्मना ०३११००१० मैत्रेय उवाच ०३११००११ चरमः सद्विशेषाणामनेकोऽसंयुतः सदा ०३११००१२ परमाणुः स विज्ञेयो नृणामैक्यभ्रमो यतः ०३११००२१ सत एव पदार्थस्य स्वरूपावस्थितस्य यत् ०३११००२२ कैवल्यं परममहानविशेषो निरन्तरः ०३११००३१ एवं कालोऽप्यनुमितः सौक्ष्म्ये स्थौल्ये च सत्तम ०३११००३२ संस्थानभुक्त्या भगवानव्यक्तो व्यक्तभुग्विभुः ०३११००४१ स कालः परमाणुर्वै यो भुङ्क्ते परमाणुताम् ०३११००४२ सतोऽविशेषभुग्यस्तु स कालः परमो महान् ०३११००५१ अणुर्द्वौ परमाणू स्यात्त्रसरेणुस्त्रयः स्मृतः ०३११००५२ जालार्करश्म्यवगतः खमेवानुपतन्नगात् ०३११००६१ त्रसरेणुत्रिकं भुङ्क्ते यः कालः स त्रुटिः स्मृतः ०३११००६२ शतभागस्तु वेधः स्यात्तैस्त्रिभिस्तु लवः स्मृतः ०३११००७१ निमेषस्त्रिलवो ज्ञेय आम्नातस्ते त्रयः क्षणः ०३११००७२ क्षणान्पञ्च विदुः काष्ठां लघु ता दश पञ्च च ०३११००८१ लघूनि वै समाम्नाता दश पञ्च च नाडिका ०३११००८२ ते द्वे मुहूर्तः प्रहरः षड्यामः सप्त वा नृणाम् ०३११००९१ द्वादशार्धपलोन्मानं चतुर्भिश्चतुरङ्गुलैः ०३११००९२ स्वर्णमाषैः कृतच्छिद्रं यावत्प्रस्थजलप्लुतम् ०३११०१०१ यामाश्चत्वारश्चत्वारो मर्त्यानामहनी उभे ०३११०१०२ पक्षः पञ्चदशाहानि शुक्लः कृष्णश्च मानद ०३११०१११ तयोः समुच्चयो मासः पितॄणां तदहर्निशम् ०३११०११२ द्वौ तावृतुः षडयनं दक्षिणं चोत्तरं दिवि ०३११०१२१ अयने चाहनी प्राहुर्वत्सरो द्वादश स्मृतः ०३११०१२२ संवत्सरशतं न्णां परमायुर्निरूपितम् ०३११०१३१ ग्रहर्क्षताराचक्रस्थः परमाण्वादिना जगत् ०३११०१३२ संवत्सरावसानेन पर्येत्यनिमिषो विभुः ०३११०१४१ संवत्सरः परिवत्सर इडावत्सर एव च ०३११०१४२ अनुवत्सरो वत्सरश्च विदुरैवं प्रभाष्यते ०३११०१५१ यः सृज्यशक्तिमुरुधोच्छ्वसयन्स्वशक्त्या ०३११०१५२ पुंसोऽभ्रमाय दिवि धावति भूतभेदः ०३११०१५३ कालाख्यया गुणमयं क्रतुभिर्वितन्वंस् ०३११०१५४ तस्मै बलिं हरत वत्सरपञ्चकाय ०३११०१६० विदुर उवाच ०३११०१६१ पितृदेवमनुष्याणामायुः परमिदं स्मृतम् ०३११०१६२ परेषां गतिमाचक्ष्व ये स्युः कल्पाद्बहिर्विदः ०३११०१७१ भगवान्वेद कालस्य गतिं भगवतो ननु ०३११०१७२ विश्वं विचक्षते धीरा योगराद्धेन चक्षुषा ०३११०१८० मैत्रेय उवाच ०३११०१८१ कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् ०३११०१८२ दिव्यैर्द्वादशभिर्वर्षैः सावधानं निरूपितम् ०३११०१९१ चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् ०३११०१९२ सङ्ख्यातानि सहस्राणि द्विगुणानि शतानि च ०३११०२०१ सन्ध्यासन्ध्यांशयोरन्तर्यः कालः शतसङ्ख्ययोः ०३११०२०२ तमेवाहुर्युगं तज्ज्ञा यत्र धर्मो विधीयते ०३११०२११ धर्मश्चतुष्पान्मनुजान्कृते समनुवर्तते ०३११०२१२ स एवान्येष्वधर्मेण व्येति पादेन वर्धता ०३११०२२१ त्रिलोक्या युगसाहस्रं बहिराब्रह्मणो दिनम् ०३११०२२२ तावत्येव निशा तात यन्निमीलति विश्वसृक् ०३११०२३१ निशावसान आरब्धो लोककल्पोऽनुवर्तते ०३११०२३२ यावद्दिनं भगवतो मनून्भुञ्जंश्चतुर्दश ०३११०२४१ स्वं स्वं कालं मनुर्भुङ्क्ते साधिकां ह्येकसप्ततिम् ०३११०२४२ मन्वन्तरेषु मनवस्तद्वंश्या ऋषयः सुराः ०३११०२४३ भवन्ति चैव युगपत्सुरेशाश्चानु ये च तान् ०३११०२५१ एष दैनन्दिनः सर्गो ब्राह्मस्त्रैलोक्यवर्तनः ०३११०२५२ तिर्यङ्नृपितृदेवानां सम्भवो यत्र कर्मभिः ०३११०२६१ मन्वन्तरेषु भगवान्बिभ्रत्सत्त्वं स्वमूर्तिभिः ०३११०२६२ मन्वादिभिरिदं विश्वमवत्युदितपौरुषः ०३११०२७१ तमोमात्रामुपादाय प्रतिसंरुद्धविक्रमः ०३११०२७२ कालेनानुगताशेष आस्ते तूष्णीं दिनात्यये ०३११०२८१ तमेवान्वपि धीयन्ते लोका भूरादयस्त्रयः ०३११०२८२ निशायामनुवृत्तायां निर्मुक्तशशिभास्करम् ०३११०२९१ त्रिलोक्यां दह्यमानायां शक्त्या सङ्कर्षणाग्निना ०३११०२९२ यान्त्यूष्मणा महर्लोकाज्जनं भृग्वादयोऽर्दिताः ०३११०३०१ तावत्त्रिभुवनं सद्यः कल्पान्तैधितसिन्धवः ०३११०३०२ प्लावयन्त्युत्कटाटोप चण्डवातेरितोर्मयः ०३११०३११ अन्तः स तस्मिन्सलिल आस्तेऽनन्तासनो हरिः ०३११०३१२ योगनिद्रानिमीलाक्षः स्तूयमानो जनालयैः ०३११०३२१ एवंविधैरहोरात्रैः कालगत्योपलक्षितैः ०३११०३२२ अपक्षितमिवास्यापि परमायुर्वयःशतम् ०३११०३३१ यदर्धमायुषस्तस्य परार्धमभिधीयते ०३११०३३२ पूर्वः परार्धोऽपक्रान्तो ह्यपरोऽद्य प्रवर्तते ०३११०३४१ पूर्वस्यादौ परार्धस्य ब्राह्मो नाम महानभूत् ०३११०३४२ कल्पो यत्राभवद्ब्रह्मा शब्दब्रह्मेति यं विदुः ०३११०३५१ तस्यैव चान्ते कल्पोऽभूद्यं पाद्ममभिचक्षते ०३११०३५२ यद्धरेर्नाभिसरस आसील्लोकसरोरुहम् ०३११०३६१ अयं तु कथितः कल्पो द्वितीयस्यापि भारत ०३११०३६२ वाराह इति विख्यातो यत्रासीच्छूकरो हरिः ०३११०३७१ कालोऽयं द्विपरार्धाख्यो निमेष उपचर्यते ०३११०३७२ अव्याकृतस्यानन्तस्य ह्यनादेर्जगदात्मनः ०३११०३८१ कालोऽयं परमाण्वादिर्द्विपरार्धान्त ईश्वरः ०३११०३८२ नैवेशितुं प्रभुर्भूम्न ईश्वरो धाममानिनाम् ०३११०३९१ विकारैः सहितो युक्तैर्विशेषादिभिरावृतः ०३११०३९२ आण्डकोशो बहिरयं पञ्चाशत्कोटिविस्तृतः ०३११०४०१ दशोत्तराधिकैर्यत्र प्रविष्टः परमाणुवत् ०३११०४०२ लक्ष्यतेऽन्तर्गताश्चान्ये कोटिशो ह्यण्डराशयः ०३११०४११ तदाहुरक्षरं ब्रह्म सर्वकारणकारणम् ०३११०४१२ विष्णोर्धाम परं साक्षात्पुरुषस्य महात्मनः ०३१२००१० मैत्रेय उवाच ०३१२००११ इति ते वर्णितः क्षत्तः कालाख्यः परमात्मनः ०३१२००१२ महिमा वेदगर्भोऽथ यथास्राक्षीन्निबोध मे ०३१२००२१ ससर्जाग्रेऽन्धतामिस्रमथ तामिस्रमादिकृत् ०३१२००२२ महामोहं च मोहं च तमश्चाज्ञानवृत्तयः ०३१२००३१ दृष्ट्वा पापीयसीं सृष्टिं नात्मानं बह्वमन्यत ०३१२००३२ भगवद्ध्यानपूतेन मनसान्यां ततोऽसृजत् ०३१२००४१ सनकं च सनन्दं च सनातनमथात्मभूः ०३१२००४२ सनत्कुमारं च मुनीन्निष्क्रियानूर्ध्वरेतसः ०३१२००५१ तान्बभाषे स्वभूः पुत्रान्प्रजाः सृजत पुत्रकाः ०३१२००५२ तन्नैच्छन्मोक्षधर्माणो वासुदेवपरायणाः ०३१२००६१ सोऽवध्यातः सुतैरेवं प्रत्याख्यातानुशासनैः ०३१२००६२ क्रोधं दुर्विषहं जातं नियन्तुमुपचक्रमे ०३१२००७१ धिया निगृह्यमाणोऽपि भ्रुवोर्मध्यात्प्रजापतेः ०३१२००७२ सद्योऽजायत तन्मन्युः कुमारो नीललोहितः ०३१२००८१ स वै रुरोद देवानां पूर्वजो भगवान्भवः ०३१२००८२ नामानि कुरु मे धातः स्थानानि च जगद्गुरो ०३१२००९१ इति तस्य वचः पाद्मो भगवान्परिपालयन् ०३१२००९२ अभ्यधाद्भद्रया वाचा मा रोदीस्तत्करोमि ते ०३१२०१०१ यदरोदीः सुरश्रेष्ठ सोद्वेग इव बालकः ०३१२०१०२ ततस्त्वामभिधास्यन्ति नाम्ना रुद्र इति प्रजाः ०३१२०१११ हृदिन्द्रियाण्यसुर्व्योम वायुरग्निर्जलं मही ०३१२०११२ सूर्यश्चन्द्रस्तपश्चैव स्थानान्यग्रे कृतानि ते ०३१२०१२१ मन्युर्मनुर्महिनसो महाञ्छिव ऋतध्वजः ०३१२०१२२ उग्ररेता भवः कालो वामदेवो धृतव्रतः ०३१२०१३१ धीर्धृतिरसलोमा च नियुत्सर्पिरिलाम्बिका ०३१२०१३२ इरावती स्वधा दीक्षा रुद्राण्यो रुद्र ते स्त्रियः ०३१२०१४१ गृहाणैतानि नामानि स्थानानि च सयोषणः ०३१२०१४२ एभिः सृज प्रजा बह्वीः प्रजानामसि यत्पतिः ०३१२०१५१ इत्यादिष्टः स्वगुरुणा भगवान्नीललोहितः ०३१२०१५२ सत्त्वाकृतिस्वभावेन ससर्जात्मसमाः प्रजाः ०३१२०१६१ रुद्राणां रुद्रसृष्टानां समन्ताद्ग्रसतां जगत् ०३१२०१६२ निशाम्यासङ्ख्यशो यूथान्प्रजापतिरशङ्कत ०३१२०१७१ अलं प्रजाभिः सृष्टाभिरीदृशीभिः सुरोत्तम ०३१२०१७२ मया सह दहन्तीभिर्दिशश्चक्षुर्भिरुल्बणैः ०३१२०१८१ तप आतिष्ठ भद्रं ते सर्वभूतसुखावहम् ०३१२०१८२ तपसैव यथा पूर्वं स्रष्टा विश्वमिदं भवान् ०३१२०१९१ तपसैव परं ज्योतिर्भगवन्तमधोक्षजम् ०३१२०१९२ सर्वभूतगुहावासमञ्जसा विन्दते पुमान् ०३१२०२०० मैत्रेय उवाच ०३१२०२०१ एवमात्मभुवादिष्टः परिक्रम्य गिरां पतिम् ०३१२०२०२ बाढमित्यमुमामन्त्र्य विवेश तपसे वनम् ०३१२०२११ अथाभिध्यायतः सर्गं दश पुत्राः प्रजज्ञिरे ०३१२०२१२ भगवच्छक्तियुक्तस्य लोकसन्तानहेतवः ०३१२०२२१ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ०३१२०२२२ भृगुर्वसिष्ठो दक्षश्च दशमस्तत्र नारदः ०३१२०२३१ उत्सङ्गान्नारदो जज्ञे दक्षोऽङ्गुष्ठात्स्वयम्भुवः ०३१२०२३२ प्राणाद्वसिष्ठः सञ्जातो भृगुस्त्वचि करात्क्रतुः ०३१२०२४१ पुलहो नाभितो जज्ञे पुलस्त्यः कर्णयोरृषिः ०३१२०२४२ अङ्गिरा मुखतोऽक्ष्णोऽत्रिर्मरीचिर्मनसोऽभवत् ०३१२०२५१ धर्मः स्तनाद्दक्षिणतो यत्र नारायणः स्वयम् ०३१२०२५२ अधर्मः पृष्ठतो यस्मान्मृत्युर्लोकभयङ्करः ०३१२०२६१ हृदि कामो भ्रुवः क्रोधो लोभश्चाधरदच्छदात् ०३१२०२६२ आस्याद्वाक्सिन्धवो मेढ्रान्निरृतिः पायोरघाश्रयः ०३१२०२७१ छायायाः कर्दमो जज्ञे देवहूत्याः पतिः प्रभुः ०३१२०२७२ मनसो देहतश्चेदं जज्ञे विश्वकृतो जगत् ०३१२०२८१ वाचं दुहितरं तन्वीं स्वयम्भूर्हरतीं मनः ०३१२०२८२ अकामां चकमे क्षत्तः सकाम इति नः श्रुतम् ०३१२०२९१ तमधर्मे कृतमतिं विलोक्य पितरं सुताः ०३१२०२९२ मरीचिमुख्या मुनयो विश्रम्भात्प्रत्यबोधयन् ०३१२०३०१ नैतत्पूर्वैः कृतं त्वद्ये न करिष्यन्ति चापरे ०३१२०३०२ यस्त्वं दुहितरं गच्छेरनिगृह्याङ्गजं प्रभुः ०३१२०३११ तेजीयसामपि ह्येतन्न सुश्लोक्यं जगद्गुरो ०३१२०३१२ यद्वृत्तमनुतिष्ठन्वै लोकः क्षेमाय कल्पते ०३१२०३२१ तस्मै नमो भगवते य इदं स्वेन रोचिषा ०३१२०३२२ आत्मस्थं व्यञ्जयामास स धर्मं पातुमर्हति ०३१२०३३१ स इत्थं गृणतः पुत्रान्पुरो दृष्ट्वा प्रजापतीन् ०३१२०३३२ प्रजापतिपतिस्तन्वं तत्याज व्रीडितस्तदा ०३१२०३३३ तां दिशो जगृहुर्घोरां नीहारं यद्विदुस्तमः ०३१२०३४१ कदाचिद्ध्यायतः स्रष्टुर्वेदा आसंश्चतुर्मुखात् ०३१२०३४२ कथं स्रक्ष्याम्यहं लोकान्समवेतान्यथा पुरा ०३१२०३५१ चातुर्होत्रं कर्मतन्त्रमुपवेदनयैः सह ०३१२०३५२ धर्मस्य पादाश्चत्वारस्तथैवाश्रमवृत्तयः ०३१२०३६० विदुर उवाच ०३१२०३६१ स वै विश्वसृजामीशो वेदादीन्मुखतोऽसृजत् ०३१२०३६२ यद्यद्येनासृजद्देवस्तन्मे ब्रूहि तपोधन ०३१२०३७० मैत्रेय उवाच ०३१२०३७१ ऋग्यजुःसामाथर्वाख्यान्वेदान्पूर्वादिभिर्मुखैः ०३१२०३७२ शास्त्रमिज्यां स्तुतिस्तोमं प्रायश्चित्तं व्यधात्क्रमात् ०३१२०३८१ आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं वेदमात्मनः ०३१२०३८२ स्थापत्यं चासृजद्वेदं क्रमात्पूर्वादिभिर्मुखैः ०३१२०३९१ इतिहासपुराणानि पञ्चमं वेदमीश्वरः ०३१२०३९२ सर्वेभ्य एव वक्त्रेभ्यः ससृजे सर्वदर्शनः ०३१२०४०१ षोडश्युक्थौ पूर्ववक्त्रात्पुरीष्यग्निष्टुतावथ ०३१२०४०२ आप्तोर्यामातिरात्रौ च वाजपेयं सगोसवम् ०३१२०४११ विद्या दानं तपः सत्यं धर्मस्येति पदानि च ०३१२०४१२ आश्रमांश्च यथासङ्ख्यमसृजत्सह वृत्तिभिः ०३१२०४२१ सावित्रं प्राजापत्यं च ब्राह्मं चाथ बृहत्तथा ०३१२०४२२ वार्ता सञ्चयशालीन शिलोञ्छ इति वै गृहे ०३१२०४३१ वैखानसा वालखिल्यौ दुम्बराः फेनपा वने ०३१२०४३२ न्यासे कुटीचकः पूर्वं बह्वोदो हंसनिष्क्रियौ ०३१२०४४१ आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तथैव च ०३१२०४४२ एवं व्याहृतयश्चासन्प्रणवो ह्यस्य दह्रतः ०३१२०४५१ तस्योष्णिगासील्लोमभ्यो गायत्री च त्वचो विभोः ०३१२०४५२ त्रिष्टुम्मांसात्स्नुतोऽनुष्टुब्जगत्यस्थ्नः प्रजापतेः ०३१२०४६१ मज्जायाः पङ्क्तिरुत्पन्ना बृहती प्राणतोऽभवत् ०३१२०४६२ स्पर्शस्तस्याभवज्जीवः स्वरो देह उदाहृत ०३१२०४७१ ऊष्माणमिन्द्रियाण्याहुरन्तःस्था बलमात्मनः ०३१२०४७२ स्वराः सप्त विहारेण भवन्ति स्म प्रजापतेः ०३१२०४८१ शब्दब्रह्मात्मनस्तस्य व्यक्ताव्यक्तात्मनः परः ०३१२०४८२ ब्रह्मावभाति विततो नानाशक्त्युपबृंहितः ०३१२०४९१ ततोऽपरामुपादाय स सर्गाय मनो दधे ०३१२०४९२ ऋषीणां भूरिवीर्याणामपि सर्गमविस्तृतम् ०३१२०५०१ ज्ञात्वा तद्धृदये भूयश्चिन्तयामास कौरव ०३१२०५०२ अहो अद्भुतमेतन्मे व्यापृतस्यापि नित्यदा ०३१२०५११ न ह्येधन्ते प्रजा नूनं दैवमत्र विघातकम् ०३१२०५१२ एवं युक्तकृतस्तस्य दैवं चावेक्षतस्तदा ०३१२०५२१ कस्य रूपमभूद्द्वेधा यत्कायमभिचक्षते ०३१२०५२२ ताभ्यां रूपविभागाभ्यां मिथुनं समपद्यत ०३१२०५३१ यस्तु तत्र पुमान्सोऽभून्मनुः स्वायम्भुवः स्वराट् ०३१२०५३२ स्त्री यासीच्छतरूपाख्या महिष्यस्य महात्मनः ०३१२०५४१ तदा मिथुनधर्मेण प्रजा ह्येधाम्बभूविरे ०३१२०५४२ स चापि शतरूपायां पञ्चापत्यान्यजीजनत् ०३१२०५५१ प्रियव्रतोत्तानपादौ तिस्रः कन्याश्च भारत ०३१२०५५२ आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति सत्तम ०३१२०५६१ आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम् ०३१२०५६२ दक्षायादात्प्रसूतिं च यत आपूरितं जगत् ०३१३००१० श्रीशुक उवाच ०३१३००११ निशम्य वाचं वदतो मुनेः पुण्यतमां नृप ०३१३००१२ भूयः पप्रच्छ कौरव्यो वासुदेवकथादृतः ०३१३००२० विदुर उवाच ०३१३००२१ स वै स्वायम्भुवः सम्राट्प्रियः पुत्रः स्वयम्भुवः ०३१३००२२ प्रतिलभ्य प्रियां पत्नीं किं चकार ततो मुने ०३१३००३१ चरितं तस्य राजर्षेरादिराजस्य सत्तम ०३१३००३२ ब्रूहि मे श्रद्दधानाय विष्वक्सेनाश्रयो ह्यसौ ०३१३००४१ श्रुतस्य पुंसां सुचिरश्रमस्य नन्वञ्जसा सूरिभिरीडितोऽर्थः ०३१३००४२ तत्तद्गुणानुश्रवणं मुकुन्द पादारविन्दं हृदयेषु येषाम् ०३१३००५० श्रीशुक उवाच ०३१३००५१ इति ब्रुवाणं विदुरं विनीतं सहस्रशीर्ष्णश्चरणोपधानम् ०३१३००५२ प्रहृष्टरोमा भगवत्कथायां प्रणीयमानो मुनिरभ्यचष्ट ०३१३००६० मैत्रेय उवाच ०३१३००६१ यदा स्वभार्यया सार्धं जातः स्वायम्भुवो मनुः ०३१३००६२ प्राञ्जलिः प्रणतश्चेदं वेदगर्भमभाषत ०३१३००७१ त्वमेकः सर्वभूतानां जन्मकृद्वृत्तिदः पिता ०३१३००७२ तथापि नः प्रजानां ते शुश्रूषा केन वा भवेत् ०३१३००८१ तद्विधेहि नमस्तुभ्यं कर्मस्वीड्यात्मशक्तिषु ०३१३००८२ यत्कृत्वेह यशो विष्वगमुत्र च भवेद्गतिः ०३१३००९० ब्रह्मोवाच ०३१३००९१ प्रीतस्तुभ्यमहं तात स्वस्ति स्ताद्वां क्षितीश्वर ०३१३००९२ यन्निर्व्यलीकेन हृदा शाधि मेत्यात्मनार्पितम् ०३१३०१०१ एतावत्यात्मजैर्वीर कार्या ह्यपचितिर्गुरौ ०३१३०१०२ शक्त्याप्रमत्तैर्गृह्येत सादरं गतमत्सरैः ०३१३०१११ स त्वमस्यामपत्यानि सदृशान्यात्मनो गुणैः ०३१३०११२ उत्पाद्य शास धर्मेण गां यज्ञैः पुरुषं यज ०३१३०१२१ परं शुश्रूषणं मह्यं स्यात्प्रजारक्षया नृप ०३१३०१२२ भगवांस्ते प्रजाभर्तुर्हृषीकेशोऽनुतुष्यति ०३१३०१३१ येषां न तुष्टो भगवान्यज्ञलिङ्गो जनार्दनः ०३१३०१३२ तेषां श्रमो ह्यपार्थाय यदात्मा नादृतः स्वयम् ०३१३०१४० मनुरुवाच ०३१३०१४१ आदेशेऽहं भगवतो वर्तेयामीवसूदन ०३१३०१४२ स्थानं त्विहानुजानीहि प्रजानां मम च प्रभो ०३१३०१५१ यदोकः सर्वभूतानां मही मग्ना महाम्भसि ०३१३०१५२ अस्या उद्धरणे यत्नो देव देव्या विधीयताम् ०३१३०१६० मैत्रेय उवाच ०३१३०१६१ परमेष्ठी त्वपां मध्ये तथा सन्नामवेक्ष्य गाम् ०३१३०१६२ कथमेनां समुन्नेष्य इति दध्यौ धिया चिरम् ०३१३०१७१ सृजतो मे क्षितिर्वार्भिः प्लाव्यमाना रसां गता ०३१३०१७२ अथात्र किमनुष्ठेयमस्माभिः सर्गयोजितैः ०३१३०१७३ यस्याहं हृदयादासं स ईशो विदधातु मे ०३१३०१८१ इत्यभिध्यायतो नासा विवरात्सहसानघ ०३१३०१८२ वराहतोको निरगादङ्गुष्ठपरिमाणकः ०३१३०१९१ तस्याभिपश्यतः खस्थः क्षणेन किल भारत ०३१३०१९२ गजमात्रः प्रववृधे तदद्भुतमभून्महत् ०३१३०२०१ मरीचिप्रमुखैर्विप्रैः कुमारैर्मनुना सह ०३१३०२०२ दृष्ट्वा तत्सौकरं रूपं तर्कयामास चित्रधा ०३१३०२११ किमेतत्सूकरव्याजं सत्त्वं दिव्यमवस्थितम् ०३१३०२१२ अहो बताश्चर्यमिदं नासाया मे विनिःसृतम् ०३१३०२२१ दृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्रः क्षणाद्गण्डशिलासमः ०३१३०२२२ अपि स्विद्भगवानेष यज्ञो मे खेदयन्मनः ०३१३०२३१ इति मीमांसतस्तस्य ब्रह्मणः सह सूनुभिः ०३१३०२३२ भगवान्यज्ञपुरुषो जगर्जागेन्द्रसन्निभः ०३१३०२४१ ब्रह्माणं हर्षयामास हरिस्तांश्च द्विजोत्तमान् ०३१३०२४२ स्वगर्जितेन ककुभः प्रतिस्वनयता विभुः ०३१३०२५१ निशम्य ते घर्घरितं स्वखेद क्षयिष्णु मायामयसूकरस्य ०३१३०२५२ जनस्तपःसत्यनिवासिनस्ते त्रिभिः पवित्रैर्मुनयोऽगृणन्स्म ०३१३०२६१ तेषां सतां वेदवितानमूर्तिर्ब्रह्मावधार्यात्मगुणानुवादम् ०३१३०२६२ विनद्य भूयो विबुधोदयाय गजेन्द्रलीलो जलमाविवेश ०३१३०२७१ उत्क्षिप्तवालः खचरः कठोरः सटा विधुन्वन्खररोमशत्वक् ०३१३०२७२ खुराहताभ्रः सितदंष्ट्र ईक्षा ज्योतिर्बभासे भगवान्महीध्रः ०३१३०२८१ घ्राणेन पृथ्व्याः पदवीं विजिघ्रन्क्रोडापदेशः स्वयमध्वराङ्गः ०३१३०२८२ करालदंष्ट्रोऽप्यकरालदृग्भ्यामुद्वीक्ष्य विप्रान्गृणतोऽविशत्कम् ०३१३०२९१ स वज्रकूटाङ्गनिपातवेग विशीर्णकुक्षिः स्तनयन्नुदन्वान् ०३१३०२९२ उत्सृष्टदीर्घोर्मिभुजैरिवार्तश्चुक्रोश यज्ञेश्वर पाहि मेति ०३१३०३०१ खुरैः क्षुरप्रैर्दरयंस्तदाप उत्पारपारं त्रिपरू रसायाम् ०३१३०३०२ ददर्श गां तत्र सुषुप्सुरग्रे यां जीवधानीं स्वयमभ्यधत्त ०३१३०३११ पातालमूलेश्वरभोगसंहतौ विन्यस्य पादौ पृथिवीं च बिभ्रतः ०३१३०३१२ यस्योपमानो न बभूव सोऽच्युतो ममास्तु माङ्गल्यविवृद्धये हरिः ०३१३०३२१ स्वदंष्ट्रयोद्धृत्य महीं निमग्नां स उत्थितः संरुरुचे रसायाः ०३१३०३२२ तत्रापि दैत्यं गदयापतन्तं सुनाभसन्दीपिततीव्रमन्युः ०३१३०३३१ जघान रुन्धानमसह्यविक्रमं स लीलयेभं मृगराडिवाम्भसि ०३१३०३३२ तद्रक्तपङ्काङ्कितगण्डतुण्डो यथा गजेन्द्रो जगतीं विभिन्दन् ०३१३०३४१ तमालनीलं सितदन्तकोट्या क्ष्मामुत्क्षिपन्तं गजलीलयाङ्ग ०३१३०३४२ प्रज्ञाय बद्धाञ्जलयोऽनुवाकैर्विरिञ्चिमुख्या उपतस्थुरीशम् ०३१३०३५० ऋषय ऊचुः ०३१३०३५१ जितं जितं तेऽजित यज्ञभावन त्रयीं तनुं स्वां परिधुन्वते नमः ०३१३०३५२ यद्रोमगर्तेषु निलिल्युरद्धयस्तस्मै नमः कारणसूकराय ते ०३१३०३६१ रूपं तवैतन्ननु दुष्कृतात्मनां दुर्दर्शनं देव यदध्वरात्मकम् ०३१३०३६२ छन्दांसि यस्य त्वचि बर्हिरोमस्वाज्यं दृशि त्वङ्घ्रिषु चातुर्होत्रम् ०३१३०३७१ स्रक्तुण्ड आसीत्स्रुव ईश नासयोरिडोदरे चमसाः कर्णरन्ध्रे ०३१३०३७२ प्राशित्रमास्ये ग्रसने ग्रहास्तु ते यच्चर्वणं ते भगवन्नग्निहोत्रम् ०३१३०३८१ दीक्षानुजन्मोपसदः शिरोधरं त्वं प्रायणीयोदयनीयदंष्ट्रः ०३१३०३८२ जिह्वा प्रवर्ग्यस्तव शीर्षकं क्रतोः सत्यावसथ्यं चितयोऽसवो हि ते ०३१३०३९१ सोमस्तु रेतः सवनान्यवस्थितिः संस्थाविभेदास्तव देव धातवः ०३१३०३९२ सत्राणि सर्वाणि शरीरसन्धिस्त्वं सर्वयज्ञक्रतुरिष्टिबन्धनः ०३१३०४०१ नमो नमस्तेऽखिलमन्त्रदेवता द्रव्याय सर्वक्रतवे क्रियात्मने ०३१३०४०२ वैराग्यभक्त्यात्मजयानुभावित ज्ञानाय विद्यागुरवे नमो नमः ०३१३०४११ दंष्ट्राग्रकोट्या भगवंस्त्वया धृता विराजते भूधर भूः सभूधरा ०३१३०४१२ यथा वनान्निःसरतो दता धृता मतङ्गजेन्द्रस्य सपत्रपद्मिनी ०३१३०४२१ त्रयीमयं रूपमिदं च सौकरं भूमण्डलेनाथ दता धृतेन ते ०३१३०४२२ चकास्ति शृङ्गोढघनेन भूयसा कुलाचलेन्द्रस्य यथैव विभ्रमः ०३१३०४३१ संस्थापयैनां जगतां सतस्थुषां लोकाय पत्नीमसि मातरं पिता ०३१३०४३२ विधेम चास्यै नमसा सह त्वया यस्यां स्वतेजोऽग्निमिवारणावधाः ०३१३०४४१ कः श्रद्दधीतान्यतमस्तव प्रभो रसां गताया भुव उद्विबर्हणम् ०३१३०४४२ न विस्मयोऽसौ त्वयि विश्वविस्मये यो माययेदं ससृजेऽतिविस्मयम् ०३१३०४५१ विधुन्वता वेदमयं निजं वपुर्जनस्तपःसत्यनिवासिनो वयम् ०३१३०४५२ सटाशिखोद्धूतशिवाम्बुबिन्दुभिर्विमृज्यमाना भृशमीश पाविताः ०३१३०४६१ स वै बत भ्रष्टमतिस्तवैषते यः कर्मणां पारमपारकर्मणः ०३१३०४६२ यद्योगमायागुणयोगमोहितं विश्वं समस्तं भगवन्विधेहि शम् ०३१३०४७० मैत्रेय उवाच ०३१३०४७१ इत्युपस्थीयमानोऽसौ मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः ०३१३०४७२ सलिले स्वखुराक्रान्त उपाधत्तावितावनिम् ०३१३०४८१ स इत्थं भगवानुर्वीं विष्वक्सेनः प्रजापतिः ०३१३०४८२ रसाया लीलयोन्नीतामप्सु न्यस्य ययौ हरिः ०३१३०४९१ य एवमेतां हरिमेधसो हरेः कथां सुभद्रां कथनीयमायिनः ०३१३०४९२ शृण्वीत भक्त्या श्रवयेत वोशतीं जनार्दनोऽस्याशु हृदि प्रसीदति ०३१३०५०१ तस्मिन्प्रसन्ने सकलाशिषां प्रभौ किं दुर्लभं ताभिरलं लवात्मभिः ०३१३०५०२ अनन्यदृष्ट्या भजतां गुहाशयः स्वयं विधत्ते स्वगतिं परः पराम् ०३१३०५११ को नाम लोके पुरुषार्थसारवित्पुराकथानां भगवत्कथासुधाम् ०३१३०५१२ आपीय कर्णाञ्जलिभिर्भवापहामहो विरज्येत विना नरेतरम् ०३१४००१० श्रीशुक उवाच ०३१४००११ निशम्य कौषारविणोपवर्णितां हरेः कथां कारणसूकरात्मनः ०३१४००१२ पुनः स पप्रच्छ तमुद्यताञ्जलिर्न चातितृप्तो विदुरो धृतव्रतः ०३१४००२० विदुर उवाच ०३१४००२१ तेनैव तु मुनिश्रेष्ठ हरिणा यज्ञमूर्तिना ०३१४००२२ आदिदैत्यो हिरण्याक्षो हत इत्यनुशुश्रुम ०३१४००३१ तस्य चोद्धरतः क्षौणीं स्वदंष्ट्राग्रेण लीलया ०३१४००३२ दैत्यराजस्य च ब्रह्मन्कस्माद्धेतोरभून्मृधः ०३१४००४१ श्रद्दधानाय भक्ताय ब्रूहि तज्जन्मविस्तरम् ०३१४००४२ ऋषे न तृप्यति मनः परं कौतूहलं हि मे ०३१४००५० मैत्रेय उवाच ०३१४००५१ साधु वीर त्वया पृष्टमवतारकथां हरेः ०३१४००५२ यत्त्वं पृच्छसि मर्त्यानां मृत्युपाशविशातनीम् ०३१४००६१ ययोत्तानपदः पुत्रो मुनिना गीतयार्भकः ०३१४००६२ मृत्योः कृत्वैव मूर्ध्न्यङ्घ्रिमारुरोह हरेः पदम् ०३१४००७१ अथात्रापीतिहासोऽयं श्रुतो मे वर्णितः पुरा ०३१४००७२ ब्रह्मणा देवदेवेन देवानामनुपृच्छताम् ०३१४००८१ दितिर्दाक्षायणी क्षत्तर्मारीचं कश्यपं पतिम् ०३१४००८२ अपत्यकामा चकमे सन्ध्यायां हृच्छयार्दिता ०३१४००९१ इष्ट्वाग्निजिह्वं पयसा पुरुषं यजुषां पतिम् ०३१४००९२ निम्लोचत्यर्क आसीनमग्न्यगारे समाहितम् ०३१४०१०० दितिरुवाच ०३१४०१०१ एष मां त्वत्कृते विद्वन्काम आत्तशरासनः ०३१४०१०२ दुनोति दीनां विक्रम्य रम्भामिव मतङ्गजः ०३१४०१११ तद्भवान्दह्यमानायां सपत्नीनां समृद्धिभिः ०३१४०११२ प्रजावतीनां भद्रं ते मय्यायुङ्क्तामनुग्रहम् ०३१४०१२१ भर्तर्याप्तोरुमानानां लोकानाविशते यशः ०३१४०१२२ पतिर्भवद्विधो यासां प्रजया ननु जायते ०३१४०१३१ पुरा पिता नो भगवान्दक्षो दुहितृवत्सलः ०३१४०१३२ कं वृणीत वरं वत्सा इत्यपृच्छत नः पृथक् ०३१४०१४१ स विदित्वात्मजानां नो भावं सन्तानभावनः ०३१४०१४२ त्रयोदशाददात्तासां यास्ते शीलमनुव्रताः ०३१४०१५१ अथ मे कुरु कल्याणं कामं कमललोचन ०३१४०१५२ आर्तोपसर्पणं भूमन्नमोघं हि महीयसि ०३१४०१६१ इति तां वीर मारीचः कृपणां बहुभाषिणीम् ०३१४०१६२ प्रत्याहानुनयन्वाचा प्रवृद्धानङ्गकश्मलाम् ०३१४०१७१ एष तेऽहं विधास्यामि प्रियं भीरु यदिच्छसि ०३१४०१७२ तस्याः कामं न कः कुर्यात्सिद्धिस्त्रैवर्गिकी यतः ०३१४०१८१ सर्वाश्रमानुपादाय स्वाश्रमेण कलत्रवान् ०३१४०१८२ व्यसनार्णवमत्येति जलयानैर्यथार्णवम् ०३१४०१९१ यामाहुरात्मनो ह्यर्धं श्रेयस्कामस्य मानिनि ०३१४०१९२ यस्यां स्वधुरमध्यस्य पुमांश्चरति विज्वरः ०३१४०२०१ यामाश्रित्येन्द्रियारातीन्दुर्जयानितराश्रमैः ०३१४०२०२ वयं जयेम हेलाभिर्दस्यून्दुर्गपतिर्यथा ०३१४०२११ न वयं प्रभवस्तां त्वामनुकर्तुं गृहेश्वरि ०३१४०२१२ अप्यायुषा वा कार्त्स्न्येन ये चान्ये गुणगृध्नवः ०३१४०२२१ अथापि काममेतं ते प्रजात्यै करवाण्यलम् ०३१४०२२२ यथा मां नातिरोचन्ति मुहूर्तं प्रतिपालय ०३१४०२३१ एषा घोरतमा वेला घोराणां घोरदर्शना ०३१४०२३२ चरन्ति यस्यां भूतानि भूतेशानुचराणि ह ०३१४०२४१ एतस्यां साध्वि सन्ध्यायां भगवान्भूतभावनः ०३१४०२४२ परीतो भूतपर्षद्भिर्वृषेणाटति भूतराट् ०३१४०२५१ श्मशानचक्रानिलधूलिधूम्र विकीर्णविद्योतजटाकलापः ०३१४०२५२ भस्मावगुण्ठामलरुक्मदेहो देवस्त्रिभिः पश्यति देवरस्ते ०३१४०२६१ न यस्य लोके स्वजनः परो वा नात्यादृतो नोत कश्चिद्विगर्ह्यः ०३१४०२६२ वयं व्रतैर्यच्चरणापविद्धामाशास्महेऽजां बत भुक्तभोगाम् ०३१४०२७१ यस्यानवद्याचरितं मनीषिणो गृणन्त्यविद्यापटलं बिभित्सवः ०३१४०२७२ निरस्तसाम्यातिशयोऽपि यत्स्वयं पिशाचचर्यामचरद्गतिः सताम् ०३१४०२८१ हसन्ति यस्याचरितं हि दुर्भगाः स्वात्मन्रतस्याविदुषः समीहितम् ०३१४०२८२ यैर्वस्त्रमाल्याभरणानुलेपनैः श्वभोजनं स्वात्मतयोपलालितम् ०३१४०२९१ ब्रह्मादयो यत्कृतसेतुपाला यत्कारणं विश्वमिदं च माया ०३१४०२९२ आज्ञाकरी यस्य पिशाचचर्या अहो विभूम्नश्चरितं विडम्बनम् ०३१४०३०० मैत्रेय उवाच ०३१४०३०१ सैवं संविदिते भर्त्रा मन्मथोन्मथितेन्द्रिया ०३१४०३०२ जग्राह वासो ब्रह्मर्षेर्वृषलीव गतत्रपा ०३१४०३११ स विदित्वाथ भार्यायास्तं निर्बन्धं विकर्मणि ०३१४०३१२ नत्वा दिष्टाय रहसि तयाथोपविवेश हि ०३१४०३२१ अथोपस्पृश्य सलिलं प्राणानायम्य वाग्यतः ०३१४०३२२ ध्यायञ्जजाप विरजं ब्रह्म ज्योतिः सनातनम् ०३१४०३३१ दितिस्तु व्रीडिता तेन कर्मावद्येन भारत ०३१४०३३२ उपसङ्गम्य विप्रर्षिमधोमुख्यभ्यभाषत ०३१४०३४० दितिरुवाच ०३१४०३४१ न मे गर्भमिमं ब्रह्मन्भूतानामृषभोऽवधीत् ०३१४०३४२ रुद्रः पतिर्हि भूतानां यस्याकरवमंहसम् ०३१४०३५१ नमो रुद्राय महते देवायोग्राय मीढुषे ०३१४०३५२ शिवाय न्यस्तदण्डाय धृतदण्डाय मन्यवे ०३१४०३६१ स नः प्रसीदतां भामो भगवानुर्वनुग्रहः ०३१४०३६२ व्याधस्याप्यनुकम्प्यानां स्त्रीणां देवः सतीपतिः ०३१४०३७० मैत्रेय उवाच ०३१४०३७१ स्वसर्गस्याशिषं लोक्यामाशासानां प्रवेपतीम् ०३१४०३७२ निवृत्तसन्ध्यानियमो भार्यामाह प्रजापतिः ०३१४०३८० कश्यप उवाच ०३१४०३८१ अप्रायत्यादात्मनस्ते दोषान्मौहूर्तिकादुत ०३१४०३८२ मन्निदेशातिचारेण देवानां चातिहेलनात् ०३१४०३९१ भविष्यतस्तवाभद्रावभद्रे जाठराधमौ ०३१४०३९२ लोकान्सपालांस्त्रींश्चण्डि मुहुराक्रन्दयिष्यतः ०३१४०४०१ प्राणिनां हन्यमानानां दीनानामकृतागसाम् ०३१४०४०२ स्त्रीणां निगृह्यमाणानां कोपितेषु महात्मसु ०३१४०४११ तदा विश्वेश्वरः क्रुद्धो भगवाल्लोकभावनः ०३१४०४१२ हनिष्यत्यवतीर्यासौ यथाद्रीन्शतपर्वधृक् ०३१४०४२० दितिरुवाच ०३१४०४२१ वधं भगवता साक्षात्सुनाभोदारबाहुना ०३१४०४२२ आशासे पुत्रयोर्मह्यं मा क्रुद्धाद्ब्राह्मणाद्प्रभो ०३१४०४३१ न ब्रह्मदण्डदग्धस्य न भूतभयदस्य च ०३१४०४३२ नारकाश्चानुगृह्णन्ति यां यां योनिमसौ गतः ०३१४०४४० कश्यप उवाच ०३१४०४४१ कृतशोकानुतापेन सद्यः प्रत्यवमर्शनात् ०३१४०४४२ भगवत्युरुमानाच्च भवे मय्यपि चादरात् ०३१४०४५१ पुत्रस्यैव च पुत्राणां भवितैकः सतां मतः ०३१४०४५२ गास्यन्ति यद्यशः शुद्धं भगवद्यशसा समम् ०३१४०४६१ योगैर्हेमेव दुर्वर्णं भावयिष्यन्ति साधवः ०३१४०४६२ निर्वैरादिभिरात्मानं यच्छीलमनुवर्तितुम् ०३१४०४७१ यत्प्रसादादिदं विश्वं प्रसीदति यदात्मकम् ०३१४०४७२ स स्वदृग्भगवान्यस्य तोष्यतेऽनन्यया दृशा ०३१४०४८१ स वै महाभागवतो महात्मा महानुभावो महतां महिष्ठः ०३१४०४८२ प्रवृद्धभक्त्या ह्यनुभाविताशये निवेश्य वैकुण्ठमिमं विहास्यति ०३१४०४९१ अलम्पटः शीलधरो गुणाकरो हृष्टः परर्द्ध्या व्यथितो दुःखितेषु ०३१४०४९१ अभूतशत्रुर्जगतः शोकहर्ता नैदाघिकं तापमिवोडुराजः ०३१४०५०१ अन्तर्बहिश्चामलमब्जनेत्रं स्वपूरुषेच्छानुगृहीतरूपम् ०३१४०५०२ पौत्रस्तव श्रीललनाललामं द्रष्टा स्फुरत्कुण्डलमण्डिताननम् ०३१४०५१० मैत्रेय उवाच ०३१४०५११ श्रुत्वा भागवतं पौत्रममोदत दितिर्भृशम् ०३१४०५१२ पुत्रयोश्च वधं कृष्णाद्विदित्वासीन्महामनाः ०३१५००१० मैत्रेय उवाच ०३१५००११ प्राजापत्यं तु तत्तेजः परतेजोहनं दितिः ०३१५००१२ दधार वर्षाणि शतं शङ्कमाना सुरार्दनात् ०३१५००२१ लोके तेनाहतालोके लोकपाला हतौजसः ०३१५००२२ न्यवेदयन्विश्वसृजे ध्वान्तव्यतिकरं दिशाम् ०३१५००३० देवा ऊचुः ०३१५००३१ तम एतद्विभो वेत्थ संविग्ना यद्वयं भृशम् ०३१५००३२ न ह्यव्यक्तं भगवतः कालेनास्पृष्टवर्त्मनः ०३१५००४१ देवदेव जगद्धातर्लोकनाथशिखामणे ०३१५००४२ परेषामपरेषां त्वं भूतानामसि भाववित् ०३१५००५१ नमो विज्ञानवीर्याय माययेदमुपेयुषे ०३१५००५२ गृहीतगुणभेदाय नमस्तेऽव्यक्तयोनये ०३१५००६१ ये त्वानन्येन भावेन भावयन्त्यात्मभावनम् ०३१५००६२ आत्मनि प्रोतभुवनं परं सदसदात्मकम् ०३१५००७१ तेषां सुपक्वयोगानां जितश्वासेन्द्रियात्मनाम् ०३१५००७२ लब्धयुष्मत्प्रसादानां न कुतश्चित्पराभवः ०३१५००८१ यस्य वाचा प्रजाः सर्वा गावस्तन्त्येव यन्त्रिताः ०३१५००८२ हरन्ति बलिमायत्तास्तस्मै मुख्याय ते नमः ०३१५००९१ स त्वं विधत्स्व शं भूमंस्तमसा लुप्तकर्मणाम् ०३१५००९२ अदभ्रदयया दृष्ट्या आपन्नानर्हसीक्षितुम् ०३१५०१०१ एष देव दितेर्गर्भ ओजः काश्यपमर्पितम् ०३१५०१०२ दिशस्तिमिरयन्सर्वा वर्धतेऽग्निरिवैधसि ०३१५०११० मैत्रेय उवाच ०३१५०१११ स प्रहस्य महाबाहो भगवान्शब्दगोचरः ०३१५०११२ प्रत्याचष्टात्मभूर्देवान्प्रीणन्रुचिरया गिरा ०३१५०१२० ब्रह्मोवाच ०३१५०१२१ मानसा मे सुता युष्मत् पूर्वजाः सनकादयः ०३१५०१२२ चेरुर्विहायसा लोकाल्लोकेषु विगतस्पृहाः ०३१५०१३१ त एकदा भगवतो वैकुण्ठस्यामलात्मनः ०३१५०१३२ ययुर्वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकनमस्कृतम् ०३१५०१४१ वसन्ति यत्र पुरुषाः सर्वे वैकुण्ठमूर्तयः ०३१५०१४२ येऽनिमित्तनिमित्तेन धर्मेणाराधयन्हरिम् ०३१५०१५१ यत्र चाद्यः पुमानास्ते भगवान्शब्दगोचरः ०३१५०१५२ सत्त्वं विष्टभ्य विरजं स्वानां नो मृडयन्वृषः ०३१५०१६१ यत्र नैःश्रेयसं नाम वनं कामदुघैर्द्रुमैः ०३१५०१६२ सर्वर्तुश्रीभिर्विभ्राजत्कैवल्यमिव मूर्तिमत् ०३१५०१७१ वैमानिकाः सललनाश्चरितानि शश्वद् ०३१५०१७२ गायन्ति यत्र शमलक्षपणानि भर्तुः ०३१५०१७३ अन्तर्जलेऽनुविकसन्मधुमाधवीनां ०३१५०१७४ गन्धेन खण्डितधियोऽप्यनिलं क्षिपन्तः ०३१५०१८१ पारावतान्यभृतसारसचक्रवाक ०३१५०१८२ दात्यूहहंसशुकतित्तिरिबर्हिणां यः ०३१५०१८३ कोलाहलो विरमतेऽचिरमात्रमुच्चैर् ०३१५०१८४ भृङ्गाधिपे हरिकथामिव गायमाने ०३१५०१९१ मन्दारकुन्दकुरबोत्पलचम्पकार्ण ०३१५०१९२ पुन्नागनागबकुलाम्बुजपारिजाताः ०३१५०१९३ गन्धेऽर्चिते तुलसिकाभरणेन तस्या ०३१५०१९४ यस्मिंस्तपः सुमनसो बहु मानयन्ति ०३१५०२०१ यत्सङ्कुलं हरिपदानतिमात्रदृष्टैर् ०३१५०२०२ वैदूर्यमारकतहेममयैर्विमानैः ०३१५०२०३ येषां बृहत्कटितटाः स्मितशोभिमुख्यः ०३१५०२०४ कृष्णात्मनां न रज आदधुरुत्स्मयाद्यैः ०३१५०२११ श्री रूपिणी क्वणयती चरणारविन्दं ०३१५०२१२ लीलाम्बुजेन हरिसद्मनि मुक्तदोषा ०३१५०२१३ संलक्ष्यते स्फटिककुड्य उपेतहेम्नि ०३१५०२१४ सम्मार्जतीव यदनुग्रहणेऽन्ययत्नः ०३१५०२२१ वापीषु विद्रुमतटास्वमलामृताप्सु ०३१५०२२२ प्रेष्यान्विता निजवने तुलसीभिरीशम् ०३१५०२२३ अभ्यर्चती स्वलकमुन्नसमीक्ष्य वक्त्रम् ०३१५०२२४ उच्छेषितं भगवतेत्यमताङ्ग यच्छ्रीः ०३१५०२३१ यन्न व्रजन्त्यघभिदो रचनानुवादाच् ०३१५०२३२ छृण्वन्ति येऽन्यविषयाः कुकथा मतिघ्नीः ०३१५०२३३ यास्तु श्रुता हतभगैर्नृभिरात्तसारास् ०३१५०२३४ तांस्तान्क्षिपन्त्यशरणेषु तमःसु हन्त ०३१५०२४१ येऽभ्यर्थितामपि च नो नृगतिं प्रपन्ना ०३१५०२४२ ज्ञानं च तत्त्वविषयं सहधर्मं यत्र ०३१५०२४३ नाराधनं भगवतो वितरन्त्यमुष्य ०३१५०२४४ सम्मोहिता विततया बत मायया ते ०३१५०२५१ यच्च व्रजन्त्यनिमिषामृषभानुवृत्त्या ०३१५०२५२ दूरे यमा ह्युपरि नः स्पृहणीयशीलाः ०३१५०२५३ भर्तुर्मिथः सुयशसः कथनानुराग ०३१५०२५४ वैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गाः ०३१५०२६१ तद्विश्वगुर्वधिकृतं भुवनैकवन्द्यं ०३१५०२६२ दिव्यं विचित्रविबुधाग्र्यविमानशोचिः ०३१५०२६३ आपुः परां मुदमपूर्वमुपेत्य योग ०३१५०२६४ मायाबलेन मुनयस्तदथो विकुण्ठम् ०३१५०२७१ तस्मिन्नतीत्य मुनयः षडसज्जमानाः ०३१५०२७२ कक्षाः समानवयसावथ सप्तमायाम् ०३१५०२७३ देवावचक्षत गृहीतगदौ परार्ध्य ०३१५०२७४ केयूरकुण्डलकिरीटविटङ्कवेषौ ०३१५०२८१ मत्तद्विरेफवनमालिकया निवीतौ ०३१५०२८२ विन्यस्तयासितचतुष्टयबाहुमध्ये ०३१५०२८३ वक्त्रं भ्रुवा कुटिलया स्फुटनिर्गमाभ्यां ०३१५०२८४ रक्तेक्षणेन च मनाग्रभसं दधानौ ०३१५०२९१ द्वार्येतयोर्निविविशुर्मिषतोरपृष्ट्वा ०३१५०२९२ पूर्वा यथा पुरटवज्रकपाटिका याः ०३१५०२९३ सर्वत्र तेऽविषमया मुनयः स्वदृष्ट्या ०३१५०२९४ ये सञ्चरन्त्यविहता विगताभिशङ्काः ०३१५०३०१ तान्वीक्ष्य वातरशनांश्चतुरः कुमारान् ०३१५०३०२ वृद्धान्दशार्धवयसो विदितात्मतत्त्वान् ०३१५०३०३ वेत्रेण चास्खलयतामतदर्हणांस्तौ ०३१५०३०४ तेजो विहस्य भगवत्प्रतिकूलशीलौ ०३१५०३११ ताभ्यां मिषत्स्वनिमिषेषु निषिध्यमानाः ०३१५०३१२ स्वर्हत्तमा ह्यपि हरेः प्रतिहारपाभ्याम् ०३१५०३१३ ऊचुः सुहृत्तमदिदृक्षितभङ्ग ईषत् ०३१५०३१४ कामानुजेन सहसा त उपप्लुताक्षाः ०३१५०३२० मुनय ऊचुः ०३१५०३२१ को वामिहैत्य भगवत्परिचर्ययोच्चैस् ०३१५०३२२ तद्धर्मिणां निवसतां विषमः स्वभावः ०३१५०३२३ तस्मिन्प्रशान्तपुरुषे गतविग्रहे वां ०३१५०३२४ को वात्मवत्कुहकयोः परिशङ्कनीयः ०३१५०३३१ न ह्यन्तरं भगवतीह समस्तकुक्षाव् ०३१५०३३२ आत्मानमात्मनि नभो नभसीव धीराः ०३१५०३३३ पश्यन्ति यत्र युवयोः सुरलिङ्गिनोः किं ०३१५०३३४ व्युत्पादितं ह्युदरभेदि भयं यतोऽस्य ०३१५०३४१ तद्वाममुष्य परमस्य विकुण्ठभर्तुः ०३१५०३४२ कर्तुं प्रकृष्टमिह धीमहि मन्दधीभ्याम् ०३१५०३४३ लोकानितो व्रजतमन्तरभावदृष्ट्या ०३१५०३४४ पापीयसस्त्रय इमे रिपवोऽस्य यत्र ०३१५०३५१ तेषामितीरितमुभाववधार्य घोरं ०३१५०३५२ तं ब्रह्मदण्डमनिवारणमस्त्रपूगैः ०३१५०३५३ सद्यो हरेरनुचरावुरु बिभ्यतस्तत् ०३१५०३५४ पादग्रहावपततामतिकातरेण ०३१५०३६१ भूयादघोनि भगवद्भिरकारि दण्डो ०३१५०३६२ यो नौ हरेत सुरहेलनमप्यशेषम् ०३१५०३६३ मा वोऽनुतापकलया भगवत्स्मृतिघ्नो ०३१५०३६४ मोहो भवेदिह तु नौ व्रजतोरधोऽधः ०३१५०३७१ एवं तदैव भगवानरविन्दनाभः ०३१५०३७२ स्वानां विबुध्य सदतिक्रममार्यहृद्यः ०३१५०३७३ तस्मिन्ययौ परमहंसमहामुनीनाम् ०३१५०३७४ अन्वेषणीयचरणौ चलयन्सहश्रीः ०३१५०३८१ तं त्वागतं प्रतिहृतौपयिकं स्वपुम्भिस् ०३१५०३८२ तेऽचक्षताक्षविषयं स्वसमाधिभाग्यम् ०३१५०३८३ हंसश्रियोर्व्यजनयोः शिववायुलोलच् ०३१५०३८४ छुभ्रातपत्रशशिकेसरशीकराम्बुम् ०३१५०३९१ कृत्स्नप्रसादसुमुखं स्पृहणीयधाम ०३१५०३९२ स्नेहावलोककलया हृदि संस्पृशन्तम् ०३१५०३९३ श्यामे पृथावुरसि शोभितया श्रिया स्वश् ०३१५०३९४ चूडामणिं सुभगयन्तमिवात्मधिष्ण्यम् ०३१५०४०१ पीतांशुके पृथुनितम्बिनि विस्फुरन्त्या ०३१५०४०२ काञ्च्यालिभिर्विरुतया वनमालया च ०३१५०४०३ वल्गुप्रकोष्ठवलयं विनतासुतांसे ०३१५०४०४ विन्यस्तहस्तमितरेण धुनानमब्जम् ०३१५०४११ विद्युत्क्षिपन्मकरकुण्डलमण्डनार्ह ०३१५०४१२ गण्डस्थलोन्नसमुखं मणिमत्किरीटम् ०३१५०४१३ दोर्दण्डषण्डविवरे हरता परार्ध्य ०३१५०४१४ हारेण कन्धरगतेन च कौस्तुभेन ०३१५०४२१ अत्रोपसृष्टमिति चोत्स्मितमिन्दिरायाः ०३१५०४२२ स्वानां धिया विरचितं बहुसौष्ठवाढ्यम् ०३१५०४२३ मह्यं भवस्य भवतां च भजन्तमङ्गं ०३१५०४२४ नेमुर्निरीक्ष्य न वितृप्तदृशो मुदा कैः ०३१५०४३१ तस्यारविन्दनयनस्य पदारविन्द ०३१५०४३२ किञ्जल्कमिश्रतुलसीमकरन्दवायुः ०३१५०४३३ अन्तर्गतः स्वविवरेण चकार तेषां ०३१५०४३४ सङ्क्षोभमक्षरजुषामपि चित्ततन्वोः ०३१५०४४१ ते वा अमुष्य वदनासितपद्मकोशम् ०३१५०४४२ उद्वीक्ष्य सुन्दरतराधरकुन्दहासम् ०३१५०४४३ लब्धाशिषः पुनरवेक्ष्य तदीयमङ्घ्रि ०३१५०४४४ द्वन्द्वं नखारुणमणिश्रयणं निदध्युः ०३१५०४५१ पुंसां गतिं मृगयतामिह योगमार्गैर् ०३१५०४५२ ध्यानास्पदं बहुमतं नयनाभिरामम् ०३१५०४५३ पौंस्नं वपुर्दर्शयानमनन्यसिद्धैर् ०३१५०४५४ औत्पत्तिकैः समगृणन्युतमष्टभोगैः ०३१५०४६० कुमारा ऊचुः ०३१५०४६१ योऽन्तर्हितो हृदि गतोऽपि दुरात्मनां त्वं ०३१५०४६२ सोऽद्यैव नो नयनमूलमनन्त राद्धः ०३१५०४६३ यर्ह्येव कर्णविवरेण गुहां गतो नः ०३१५०४६४ पित्रानुवर्णितरहा भवदुद्भवेन ०३१५०४७१ तं त्वां विदाम भगवन्परमात्मतत्त्वं ०३१५०४७२ सत्त्वेन सम्प्रति रतिं रचयन्तमेषाम् ०३१५०४७३ यत्तेऽनुतापविदितैर्दृढभक्तियोगैर् ०३१५०४७४ उद्ग्रन्थयो हृदि विदुर्मुनयो विरागाः ०३१५०४८१ नात्यन्तिकं विगणयन्त्यपि ते प्रसादं ०३१५०४८२ किम्वन्यदर्पितभयं भ्रुव उन्नयैस्ते ०३१५०४८३ येऽङ्ग त्वदङ्घ्रिशरणा भवतः कथायाः ०३१५०४८४ कीर्तन्यतीर्थयशसः कुशला रसज्ञाः ०३१५०४९१ कामं भवः स्ववृजिनैर्निरयेषु नः स्ताच् ०३१५०४९२ चेतोऽलिवद्यदि नु ते पदयो रमेत ०३१५०४९३ वाचश्च नस्तुलसिवद्यदि तेऽङ्घ्रिशोभाः ०३१५०४९४ पूर्येत ते गुणगणैर्यदि कर्णरन्ध्रः ०३१५०५०१ प्रादुश्चकर्थ यदिदं पुरुहूत रूपं ०३१५०५०२ तेनेश निर्वृतिमवापुरलं दृशो नः ०३१५०५०३ तस्मा इदं भगवते नम इद्विधेम ०३१५०५०४ योऽनात्मनां दुरुदयो भगवान्प्रतीतः ०३१६००१० ब्रह्मोवाच ०३१६००११ इति तद्गृणतां तेषां मुनीनां योगधर्मिणाम् ०३१६००१२ प्रतिनन्द्य जगादेदं विकुण्ठनिलयो विभुः ०३१६००२० श्रीभगवानुवाच ०३१६००२१ एतौ तौ पार्षदौ मह्यं जयो विजय एव च ०३१६००२२ कदर्थीकृत्य मां यद्वो बह्वक्रातामतिक्रमम् ०३१६००३१ यस्त्वेतयोर्धृतो दण्डो भवद्भिर्मामनुव्रतैः ०३१६००३२ स एवानुमतोऽस्माभिर्मुनयो देवहेलनात् ०३१६००४१ तद्वः प्रसादयाम्यद्य ब्रह्म दैवं परं हि मे ०३१६००४२ तद्धीत्यात्मकृतं मन्ये यत्स्वपुम्भिरसत्कृताः ०३१६००५१ यन्नामानि च गृह्णाति लोको भृत्ये कृतागसि ०३१६००५२ सोऽसाधुवादस्तत्कीर्तिं हन्ति त्वचमिवामयः ०३१६००६१ यस्यामृतामलयशःश्रवणावगाहः ०३१६००६२ सद्यः पुनाति जगदाश्वपचाद्विकुण्ठः ०३१६००६३ सोऽहं भवद्भ्य उपलब्धसुतीर्थकीर्तिश् ०३१६००६४ छिन्द्यां स्वबाहुमपि वः प्रतिकूलवृत्तिम् ०३१६००७१ यत्सेवया चरणपद्मपवित्ररेणुं ०३१६००७२ सद्यः क्षताखिलमलं प्रतिलब्धशीलम् ०३१६००७३ न श्रीर्विरक्तमपि मां विजहाति यस्याः ०३१६००७४ प्रेक्षालवार्थ इतरे नियमान्वहन्ति ०३१६००८१ नाहं तथाद्मि यजमानहविर्विताने ०३१६००८२ श्च्योतद्घृतप्लुतमदन्हुतभुङ्मुखेन ०३१६००८३ यद्ब्राह्मणस्य मुखतश्चरतोऽनुघासं ०३१६००८४ तुष्टस्य मय्यवहितैर्निजकर्मपाकैः ०३१६००९१ येषां बिभर्म्यहमखण्डविकुण्ठयोग ०३१६००९२ मायाविभूतिरमलाङ्घ्रिरजः किरीटैः ०३१६००९३ विप्रांस्तु को न विषहेत यदर्हणाम्भः ०३१६००९४ सद्यः पुनाति सहचन्द्रललामलोकान् ०३१६०१०१ ये मे तनूर्द्विजवरान्दुहतीर्मदीया ०३१६०१०२ भूतान्यलब्धशरणानि च भेदबुद्ध्या ०३१६०१०३ द्रक्ष्यन्त्यघक्षतदृशो ह्यहिमन्यवस्तान् ०३१६०१०४ गृध्रा रुषा मम कुषन्त्यधिदण्डनेतुः ०३१६०१११ ये ब्राह्मणान्मयि धिया क्षिपतोऽर्चयन्तस् ०३१६०११२ तुष्यद्धृदः स्मितसुधोक्षितपद्मवक्त्राः ०३१६०११३ वाण्यानुरागकलयात्मजवद्गृणन्तः ०३१६०११४ सम्बोधयन्त्यहमिवाहमुपाहृतस्तैः ०३१६०१२१ तन्मे स्वभर्तुरवसायमलक्षमाणौ ०३१६०१२२ युष्मद्व्यतिक्रमगतिं प्रतिपद्य सद्यः ०३१६०१२३ भूयो ममान्तिकमितां तदनुग्रहो मे ०३१६०१२४ यत्कल्पतामचिरतो भृतयोर्विवासः ०३१६०१३० ब्रह्मोवाच ०३१६०१३१ अथ तस्योशतीं देवीमृषिकुल्यां सरस्वतीम् ०३१६०१३२ नास्वाद्य मन्युदष्टानां तेषामात्माप्यतृप्यत ०३१६०१४१ सतीं व्यादाय शृण्वन्तो लघ्वीं गुर्वर्थगह्वराम् ०३१६०१४२ विगाह्यागाधगम्भीरां न विदुस्तच्चिकीर्षितम् ०३१६०१५१ ते योगमाययारब्ध पारमेष्ठ्यमहोदयम् ०३१६०१५२ प्रोचुः प्राञ्जलयो विप्राः प्रहृष्टाः क्षुभितत्वचः ०३१६०१६० ऋषय ऊचुः ०३१६०१६१ न वयं भगवन्विद्मस्तव देव चिकीर्षितम् ०३१६०१६२ कृतो मेऽनुग्रहश्चेति यदध्यक्षः प्रभाषसे ०३१६०१७१ ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणाः किल ते प्रभो ०३१६०१७२ विप्राणां देवदेवानां भगवानात्मदैवतम् ०३१६०१८१ त्वत्तः सनातनो धर्मो रक्ष्यते तनुभिस्तव ०३१६०१८२ धर्मस्य परमो गुह्यो निर्विकारो भवान्मतः ०३१६०१९१ तरन्ति ह्यञ्जसा मृत्युं निवृत्ता यदनुग्रहात् ०३१६०१९२ योगिनः स भवान्किं स्विदनुगृह्येत यत्परैः ०३१६०२०१ यं वै विभूतिरुपयात्यनुवेलमन्यैर् ०३१६०२०२ अर्थार्थिभिः स्वशिरसा धृतपादरेणुः ०३१६०२०३ धन्यार्पिताङ्घ्रितुलसीनवदामधाम्नो ०३१६०२०४ लोकं मधुव्रतपतेरिव कामयाना ०३१६०२११ यस्तां विविक्तचरितैरनुवर्तमानां ०३१६०२१२ नात्याद्रियत्परमभागवतप्रसङ्गः ०३१६०२१३ स त्वं द्विजानुपथपुण्यरजःपुनीतः ०३१६०२१४ श्रीवत्सलक्ष्म किमगा भगभाजनस्त्वम् ०३१६०२२१ धर्मस्य ते भगवतस्त्रियुग त्रिभिः स्वैः ०३१६०२२२ पद्भिश्चराचरमिदं द्विजदेवतार्थम् ०३१६०२२३ नूनं भृतं तदभिघाति रजस्तमश्च ०३१६०२२४ सत्त्वेन नो वरदया तनुवा निरस्य ०३१६०२३१ न त्वं द्विजोत्तमकुलं यदि हात्मगोपं ०३१६०२३२ गोप्ता वृषः स्वर्हणेन ससूनृतेन ०३१६०२३३ तर्ह्येव नङ्क्ष्यति शिवस्तव देव पन्था ०३१६०२३४ लोकोऽग्रहीष्यदृषभस्य हि तत्प्रमाणम् ०३१६०२४१ तत्तेऽनभीष्टमिव सत्त्वनिधेर्विधित्सोः ०३१६०२४२ क्षेमं जनाय निजशक्तिभिरुद्धृतारेः ०३१६०२४३ नैतावता त्र्यधिपतेर्बत विश्वभर्तुस् ०३१६०२४४ तेजः क्षतं त्ववनतस्य स ते विनोदः ०३१६०२५१ यं वानयोर्दममधीश भवान्विधत्ते ०३१६०२५२ वृत्तिं नु वा तदनुमन्महि निर्व्यलीकम् ०३१६०२५३ अस्मासु वा य उचितो ध्रियतां स दण्डो ०३१६०२५४ येऽनागसौ वयमयुङ्क्ष्महि किल्बिषेण ०३१६०२६० श्रीभगवानुवाच ०३१६०२६१ एतौ सुरेतरगतिं प्रतिपद्य सद्यः ०३१६०२६२ संरम्भसम्भृतसमाध्यनुबद्धयोगौ ०३१६०२६३ भूयः सकाशमुपयास्यत आशु यो वः ०३१६०२६४ शापो मयैव निमितस्तदवेत विप्राः ०३१६०२७० ब्रह्मोवाच ०३१६०२७१ अथ ते मुनयो दृष्ट्वा नयनानन्दभाजनम् ०३१६०२७२ वैकुण्ठं तदधिष्ठानं विकुण्ठं च स्वयम्प्रभम् ०३१६०२८१ भगवन्तं परिक्रम्य प्रणिपत्यानुमान्य च ०३१६०२८२ प्रतिजग्मुः प्रमुदिताः शंसन्तो वैष्णवीं श्रियम् ०३१६०२९१ भगवाननुगावाह यातं मा भैष्टमस्तु शम् ०३१६०२९२ ब्रह्मतेजः समर्थोऽपि हन्तुं नेच्छे मतं तु मे ०३१६०३०१ एतत्पुरैव निर्दिष्टं रमया क्रुद्धया यदा ०३१६०३०२ पुरापवारिता द्वारि विशन्ती मय्युपारते ०३१६०३११ मयि संरम्भयोगेन निस्तीर्य ब्रह्महेलनम् ०३१६०३१२ प्रत्येष्यतं निकाशं मे कालेनाल्पीयसा पुनः ०३१६०३२१ द्वाःस्थावादिश्य भगवान्विमानश्रेणिभूषणम् ०३१६०३२२ सर्वातिशयया लक्ष्म्या जुष्टं स्वं धिष्ण्यमाविशत् ०३१६०३३१ तौ तु गीर्वाणऋषभौ दुस्तराद्धरिलोकतः ०३१६०३३२ हतश्रियौ ब्रह्मशापादभूतां विगतस्मयौ ०३१६०३४१ तदा विकुण्ठधिषणात्तयोर्निपतमानयोः ०३१६०३४२ हाहाकारो महानासीद्विमानाग्र्येषु पुत्रकाः ०३१६०३५१ तावेव ह्यधुना प्राप्तौ पार्षदप्रवरौ हरेः ०३१६०३५२ दितेर्जठरनिर्विष्टं काश्यपं तेज उल्बणम् ०३१६०३६१ तयोरसुरयोरद्य तेजसा यमयोर्हि वः ०३१६०३६२ आक्षिप्तं तेज एतर्हि भगवांस्तद्विधित्सति ०३१६०३७१ विश्वस्य यः स्थितिलयोद्भवहेतुराद्यो ०३१६०३७२ योगेश्वरैरपि दुरत्यययोगमायः ०३१६०३७३ क्षेमं विधास्यति स नो भगवांस्त्र्यधीशस् ०३१६०३७४ तत्रास्मदीयविमृशेन कियानिहार्थः ०३१७००१० मैत्रेय उवाच ०३१७००११ निशम्यात्मभुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिताः ०३१७००१२ ततः सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकसः ०३१७००२१ दितिस्तु भर्तुरादेशादपत्यपरिशङ्किनी ०३१७००२२ पूर्णे वर्षशते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ०३१७००३१ उत्पाता बहवस्तत्र निपेतुर्जायमानयोः ०३१७००३२ दिवि भुव्यन्तरिक्षे च लोकस्योरुभयावहाः ०३१७००४१ सहाचला भुवश्चेलुर्दिशः सर्वाः प्रजज्वलुः ०३१७००४२ सोल्काश्चाशनयः पेतुः केतवश्चार्तिहेतवः ०३१७००५१ ववौ वायुः सुदुःस्पर्शः फूत्कारानीरयन्मुहुः ०३१७००५२ उन्मूलयन्नगपतीन्वात्यानीको रजोध्वजः ०३१७००६१ उद्धसत्तडिदम्भोद घटया नष्टभागणे ०३१७००६२ व्योम्नि प्रविष्टतमसा न स्म व्यादृश्यते पदम् ०३१७००७१ चुक्रोश विमना वार्धिरुदूर्मिः क्षुभितोदरः ०३१७००७२ सोदपानाश्च सरितश्चुक्षुभुः शुष्कपङ्कजाः ०३१७००८१ मुहुः परिधयोऽभूवन्सराह्वोः शशिसूर्ययोः ०३१७००८२ निर्घाता रथनिर्ह्रादा विवरेभ्यः प्रजज्ञिरे ०३१७००९१ अन्तर्ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निमुल्बणम् ०३१७००९२ सृगालोलूकटङ्कारैः प्रणेदुरशिवं शिवाः ०३१७०१०१ सङ्गीतवद्रोदनवदुन्नमय्य शिरोधराम् ०३१७०१०२ व्यमुञ्चन्विविधा वाचो ग्रामसिंहास्ततस्ततः ०३१७०१११ खराश्च कर्कशैः क्षत्तः खुरैर्घ्नन्तो धरातलम् ०३१७०११२ खार्काररभसा मत्ताः पर्यधावन्वरूथशः ०३१७०१२१ रुदन्तो रासभत्रस्ता नीडादुदपतन्खगाः ०३१७०१२२ घोषेऽरण्ये च पशवः शकृन्मूत्रमकुर्वत ०३१७०१३१ गावोऽत्रसन्नसृग्दोहास्तोयदाः पूयवर्षिणः ०३१७०१३२ व्यरुदन्देवलिङ्गानि द्रुमाः पेतुर्विनानिलम् ०३१७०१४१ ग्रहान्पुण्यतमानन्ये भगणांश्चापि दीपिताः ०३१७०१४२ अतिचेरुर्वक्रगत्या युयुधुश्च परस्परम् ०३१७०१५१ दृष्ट्वान्यांश्च महोत्पातानतत्तत्त्वविदः प्रजाः ०३१७०१५२ ब्रह्मपुत्रानृते भीता मेनिरे विश्वसम्प्लवम् ०३१७०१६१ तावादिदैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्मपौरुषौ ०३१७०१६२ ववृधातेऽश्मसारेण कायेनाद्रिपती इव ०३१७०१७१ दिविस्पृशौ हेमकिरीटकोटिभिर्निरुद्धकाष्ठौ स्फुरदङ्गदाभुजौ ०३१७०१७२ गां कम्पयन्तौ चरणैः पदे पदे कट्या सुकाञ्च्यार्कमतीत्य तस्थतुः ०३१७०१८१ प्रजापतिर्नाम तयोरकार्षीद्यः प्राक्स्वदेहाद्यमयोरजायत ०३१७०१८२ तं वै हिरण्यकशिपुं विदुः प्रजा यं तं हिरण्याक्षमसूत साग्रतः ०३१७०१९१ चक्रे हिरण्यकशिपुर्दोर्भ्यां ब्रह्मवरेण च ०३१७०१९२ वशे सपालान्लोकांस्त्रीनकुतोमृत्युरुद्धतः ०३१७०२०१ हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य प्रियः प्रीतिकृदन्वहम् ०३१७०२०२ गदापाणिर्दिवं यातो युयुत्सुर्मृगयन्रणम् ०३१७०२११ तं वीक्ष्य दुःसहजवं रणत्काञ्चननूपुरम् ०३१७०२१२ वैजयन्त्या स्रजा जुष्टमंसन्यस्तमहागदम् ०३१७०२२१ मनोवीर्यवरोत्सिक्तमसृण्यमकुतोभयम् ०३१७०२२२ भीता निलिल्यिरे देवास्तार्क्ष्यत्रस्ता इवाहयः ०३१७०२३१ स वै तिरोहितान्दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्यराट् ०३१७०२३२ सेन्द्रान्देवगणान्क्षीबानपश्यन्व्यनदद्भृशम् ०३१७०२४१ ततो निवृत्तः क्रीडिष्यन्गम्भीरं भीमनिस्वनम् ०३१७०२४२ विजगाहे महासत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विपः ०३१७०२५१ तस्मिन्प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादोगणाः सन्नधियः ससाध्वसाः ०३१७०२५२ अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवुः ०३१७०२६१ स वर्षपूगानुदधौ महाबलश्चरन्महोर्मीञ्छ्वसनेरितान्मुहुः ०३१७०२६२ मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरीमासेदिवांस्तात पुरीं प्रचेतसः ०३१७०२७१ तत्रोपलभ्यासुरलोकपालकं यादोगणानामृषभं प्रचेतसम् ०३१७०२७२ स्मयन्प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचवज्जगाद मे देह्यधिराज संयुगम् ०३१७०२८१ त्वं लोकपालोऽधिपतिर्बृहच्छ्रवा वीर्यापहो दुर्मदवीरमानिनाम् ०३१७०२८२ विजित्य लोकेऽखिलदैत्यदानवान्यद्राजसूयेन पुरायजत्प्रभो ०३१७०२९१ स एवमुत्सिक्तमदेन विद्विषा दृढं प्रलब्धो भगवानपां पतिः ०३१७०२९२ रोषं समुत्थं शमयन्स्वया धिया व्यवोचदङ्गोपशमं गता वयम् ०३१७०३०१ पश्यामि नान्यं पुरुषात्पुरातनाद्यः संयुगे त्वां रणमार्गकोविदम् ०३१७०३०२ आराधयिष्यत्यसुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवादृशाः ०३१७०३११ तं वीरमारादभिपद्य विस्मयः शयिष्यसे वीरशये श्वभिर्वृतः ०३१७०३१२ यस्त्वद्विधानामसतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सदनुग्रहेच्छया ०३१८००१० मैत्रेय उवाच ०३१८००११ तदेवमाकर्ण्य जलेशभाषितं महामनास्तद्विगणय्य दुर्मदः ०३१८००१२ हरेर्विदित्वा गतिमङ्ग नारदाद्रसातलं निर्विविशे त्वरान्वितः ०३१८००२१ ददर्श तत्राभिजितं धराधरं प्रोन्नीयमानावनिमग्रदंष्ट्रया ०३१८००२२ मुष्णन्तमक्ष्णा स्वरुचोऽरुणश्रिया जहास चाहो वनगोचरो मृगः ०३१८००३१ आहैनमेह्यज्ञ महीं विमुञ्च नो रसौकसां विश्वसृजेयमर्पिता ०३१८००३२ न स्वस्ति यास्यस्यनया ममेक्षतः सुराधमासादितसूकराकृते ०३१८००४१ त्वं नः सपत्नैरभवाय किं भृतो यो मायया हन्त्यसुरान्परोक्षजित् ०३१८००४२ त्वां योगमायाबलमल्पपौरुषं संस्थाप्य मूढ प्रमृजे सुहृच्छुचः ०३१८००५१ त्वयि संस्थिते गदया शीर्णशीर्षण्यस्मद्भुजच्युतया ये च तुभ्यम् ०३१८००५२ बलिं हरन्त्यृषयो ये च देवाः स्वयं सर्वे न भविष्यन्त्यमूलाः ०३१८००६१ स तुद्यमानोऽरिदुरुक्ततोमरैर्दंष्ट्राग्रगां गामुपलक्ष्य भीताम् ०३१८००६२ तोदं मृषन्निरगादम्बुमध्याद्ग्राहाहतः सकरेणुर्यथेभः ०३१८००७१ तं निःसरन्तं सलिलादनुद्रुतो हिरण्यकेशो द्विरदं यथा झषः ०३१८००७२ करालदंष्ट्रोऽशनिनिस्वनोऽब्रवीद्गतह्रियां किं त्वसतां विगर्हितम् ०३१८००८१ स गामुदस्तात्सलिलस्य गोचरे विन्यस्य तस्यामदधात्स्वसत्त्वम् ०३१८००८२ अभिष्टुतो विश्वसृजा प्रसूनैरापूर्यमाणो विबुधैः पश्यतोऽरेः ०३१८००९१ परानुषक्तं तपनीयोपकल्पं महागदं काञ्चनचित्रदंशम् ०३१८००९२ मर्माण्यभीक्ष्णं प्रतुदन्तं दुरुक्तैः प्रचण्डमन्युः प्रहसंस्तं बभाषे ०३१८०१०० श्रीभगवानुवाच ०३१८०१०१ सत्यं वयं भो वनगोचरा मृगा युष्मद्विधान्मृगये ग्रामसिंहान् ०३१८०१०२ न मृत्युपाशैः प्रतिमुक्तस्य वीरा विकत्थनं तव गृह्णन्त्यभद्र ०३१८०१११ एते वयं न्यासहरा रसौकसां गतह्रियो गदया द्रावितास्ते ०३१८०११२ तिष्ठामहेऽथापि कथञ्चिदाजौ स्थेयं क्व यामो बलिनोत्पाद्य वैरम् ०३१८०१२१ त्वं पद्रथानां किल यूथपाधिपो घटस्व नोऽस्वस्तय आश्वनूहः ०३१८०१२२ संस्थाप्य चास्मान्प्रमृजाश्रु स्वकानां यः स्वां प्रतिज्ञां नातिपिपर्त्यसभ्यः ०३१८०१३० मैत्रेय उवाच ०३१८०१३१ सोऽधिक्षिप्तो भगवता प्रलब्धश्च रुषा भृशम् ०३१८०१३२ आजहारोल्बणं क्रोधं क्रीड्यमानोऽहिराडिव ०३१८०१४१ सृजन्नमर्षितः श्वासान्मन्युप्रचलितेन्द्रियः ०३१८०१४२ आसाद्य तरसा दैत्यो गदया न्यहनद्धरिम् ०३१८०१५१ भगवांस्तु गदावेगं विसृष्टं रिपुणोरसि ०३१८०१५२ अवञ्चयत्तिरश्चीनो योगारूढ इवान्तकम् ०३१८०१६१ पुनर्गदां स्वामादाय भ्रामयन्तमभीक्ष्णशः ०३१८०१६२ अभ्यधावद्धरिः क्रुद्धः संरम्भाद्दष्टदच्छदम् ०३१८०१७१ ततश्च गदयारातिं दक्षिणस्यां भ्रुवि प्रभुः ०३१८०१७२ आजघ्ने स तु तां सौम्य गदया कोविदोऽहनत् ०३१८०१८१ एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिरेव च ०३१८०१८२ जिगीषया सुसंरब्धावन्योन्यमभिजघ्नतुः ०३१८०१९१ तयोः स्पृधोस्तिग्मगदाहताङ्गयोः क्षतास्रवघ्राणविवृद्धमन्य्वोः ०३१८०१९२ विचित्रमार्गांश्चरतोर्जिगीषया व्यभादिलायामिव शुष्मिणोर्मृधः ०३१८०२०१ दैत्यस्य यज्ञावयवस्य माया गृहीतवाराहतनोर्महात्मनः ०३१८०२०२ कौरव्य मह्यां द्विषतोर्विमर्दनं दिदृक्षुरागादृषिभिर्वृतः स्वराट् ०३१८०२११ आसन्नशौण्डीरमपेतसाध्वसं कृतप्रतीकारमहार्यविक्रमम् ०३१८०२१२ विलक्ष्य दैत्यं भगवान्सहस्रणीर्जगाद नारायणमादिसूकरम् ०३१८०२२० ब्रह्मोवाच ०३१८०२२१ एष ते देव देवानामङ्घ्रिमूलमुपेयुषाम् ०३१८०२२२ विप्राणां सौरभेयीणां भूतानामप्यनागसाम् ०३१८०२३१ आगस्कृद्भयकृद्दुष्कृदस्मद्राद्धवरोऽसुरः ०३१८०२३२ अन्वेषन्नप्रतिरथो लोकानटति कण्टकः ०३१८०२४१ मैनं मायाविनं दृप्तं निरङ्कुशमसत्तमम् ०३१८०२४२ आक्रीड बालवद्देव यथाशीविषमुत्थितम् ०३१८०२५१ न यावदेष वर्धेत स्वां वेलां प्राप्य दारुणः ०३१८०२५२ स्वां देव मायामास्थाय तावज्जह्यघमच्युत ०३१८०२६१ एषा घोरतमा सन्ध्या लोकच्छम्बट्करी प्रभो ०३१८०२६२ उपसर्पति सर्वात्मन्सुराणां जयमावह ०३१८०२७१ अधुनैषोऽभिजिन्नाम योगो मौहूर्तिको ह्यगात् ०३१८०२७२ शिवाय नस्त्वं सुहृदामाशु निस्तर दुस्तरम् ०३१८०२८१ दिष्ट्या त्वां विहितं मृत्युमयमासादितः स्वयम् ०३१८०२८२ विक्रम्यैनं मृधे हत्वा लोकानाधेहि शर्मणि ०३१९००१० मैत्रेय उवाच ०३१९००११ अवधार्य विरिञ्चस्य निर्व्यलीकामृतं वचः ०३१९००१२ प्रहस्य प्रेमगर्भेण तदपाङ्गेन सोऽग्रहीत् ०३१९००२१ ततः सपत्नं मुखतश्चरन्तमकुतोभयम् ०३१९००२२ जघानोत्पत्य गदया हनावसुरमक्षजः ०३१९००३१ सा हता तेन गदया विहता भगवत्करात् ०३१९००३२ विघूर्णितापतद्रेजे तदद्भुतमिवाभवत् ०३१९००४१ स तदा लब्धतीर्थोऽपि न बबाधे निरायुधम् ०३१९००४२ मानयन्स मृधे धर्मं विष्वक्सेनं प्रकोपयन् ०३१९००५१ गदायामपविद्धायां हाहाकारे विनिर्गते ०३१९००५२ मानयामास तद्धर्मं सुनाभं चास्मरद्विभुः ०३१९००६१ तं व्यग्रचक्रं दितिपुत्राधमेन स्वपार्षदमुख्येन विषज्जमानम् ०३१९००६२ चित्रा वाचोऽतद्विदां खेचराणां तत्र स्मासन्स्वस्ति तेऽमुं जहीति ०३१९००७१ स तं निशाम्यात्तरथाङ्गमग्रतो व्यवस्थितं पद्मपलाशलोचनम् ०३१९००७२ विलोक्य चामर्षपरिप्लुतेन्द्रियो रुषा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन् ०३१९००८१ करालदंष्ट्रश्चक्षुर्भ्यां सञ्चक्षाणो दहन्निव ०३१९००८२ अभिप्लुत्य स्वगदया हतोऽसीत्याहनद्धरिम् ०३१९००९१ पदा सव्येन तां साधो भगवान्यज्ञसूकरः ०३१९००९२ लीलया मिषतः शत्रोः प्राहरद्वातरंहसम् ०३१९०१०१ आह चायुधमाधत्स्व घटस्व त्वं जिगीषसि ०३१९०१०२ इत्युक्तः स तदा भूयस्ताडयन्व्यनदद्भृशम् ०३१९०१११ तां स आपततीं वीक्ष्य भगवान्समवस्थितः ०३१९०११२ जग्राह लीलया प्राप्तां गरुत्मानिव पन्नगीम् ०३१९०१२१ स्वपौरुषे प्रतिहते हतमानो महासुरः ०३१९०१२२ नैच्छद्गदां दीयमानां हरिणा विगतप्रभः ०३१९०१३१ जग्राह त्रिशिखं शूलं ज्वलज्ज्वलनलोलुपम् ०३१९०१३२ यज्ञाय धृतरूपाय विप्रायाभिचरन्यथा ०३१९०१४१ तदोजसा दैत्यमहाभटार्पितं चकासदन्तःख उदीर्णदीधिति ०३१९०१४२ चक्रेण चिच्छेद निशातनेमिना हरिर्यथा तार्क्ष्यपतत्रमुज्झितम् ०३१९०१५१ वृक्णे स्वशूले बहुधारिणा हरेः प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् ०३१९०१५२ प्रवृद्धरोषः स कठोरमुष्टिना नदन्प्रहृत्यान्तरधीयतासुरः ०३१९०१६१ तेनेत्थमाहतः क्षत्तर्भगवानादिसूकरः ०३१९०१६२ नाकम्पत मनाक्क्वापि स्रजा हत इव द्विपः ०३१९०१७१ अथोरुधासृजन्मायां योगमायेश्वरे हरौ ०३१९०१७२ यां विलोक्य प्रजास्त्रस्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम् ०३१९०१८१ प्रववुर्वायवश्चण्डास्तमः पांसवमैरयन् ०३१९०१८२ दिग्भ्यो निपेतुर्ग्रावाणः क्षेपणैः प्रहिता इव ०३१९०१९१ द्यौर्नष्टभगणाभ्रौघैः सविद्युत्स्तनयित्नुभिः ०३१९०१९२ वर्षद्भिः पूयकेशासृग् विण्मूत्रास्थीनि चासकृत् ०३१९०२०१ गिरयः प्रत्यदृश्यन्त नानायुधमुचोऽनघ ०३१९०२०२ दिग्वाससो यातुधान्यः शूलिन्यो मुक्तमूर्धजाः ०३१९०२११ बहुभिर्यक्षरक्षोभिः पत्त्यश्वरथकुञ्जरैः ०३१९०२१२ आततायिभिरुत्सृष्टा हिंस्रा वाचोऽतिवैशसाः ०३१९०२२१ प्रादुष्कृतानां मायानामासुरीणां विनाशयत् ०३१९०२२२ सुदर्शनास्त्रं भगवान्प्रायुङ्क्त दयितं त्रिपात् ०३१९०२३१ तदा दितेः समभवत्सहसा हृदि वेपथुः ०३१९०२३२ स्मरन्त्या भर्तुरादेशं स्तनाच्चासृक्प्रसुस्रुवे ०३१९०२४१ विनष्टासु स्वमायासु भूयश्चाव्रज्य केशवम् ०३१९०२४२ रुषोपगूहमानोऽमुं ददृशेऽवस्थितं बहिः ०३१९०२५१ तं मुष्टिभिर्विनिघ्नन्तं वज्रसारैरधोक्षजः ०३१९०२५२ करेण कर्णमूलेऽहन्यथा त्वाष्ट्रं मरुत्पतिः ०३१९०२६१ स आहतो विश्वजिता ह्यवज्ञया परिभ्रमद्गात्र उदस्तलोचनः ०३१९०२६२ विशीर्णबाह्वङ्घ्रिशिरोरुहोऽपतद्यथा नगेन्द्रो लुलितो नभस्वता ०३१९०२७१ क्षितौ शयानं तमकुण्ठवर्चसं करालदंष्ट्रं परिदष्टदच्छदम् ०३१९०२७२ अजादयो वीक्ष्य शशंसुरागता अहो इमं को नु लभेत संस्थितिम् ०३१९०२८१ यं योगिनो योगसमाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गादसतो मुमुक्षया ०३१९०२८२ तस्यैष दैत्यऋषभः पदाहतो मुखं प्रपश्यंस्तनुमुत्ससर्ज ह ०३१९०२९१ एतौ तौ पार्षदावस्य शापाद्यातावसद्गतिम् ०३१९०२९२ पुनः कतिपयैः स्थानं प्रपत्स्येते ह जन्मभिः ०३१९०३०० देवा ऊचुः ०३१९०३०१ नमो नमस्तेऽखिलयज्ञतन्तवे स्थितौ गृहीतामलसत्त्वमूर्तये ०३१९०३०२ दिष्ट्या हतोऽयं जगतामरुन्तुदस्त्वत्पादभक्त्या वयमीश निर्वृताः ०३१९०३१० मैत्रेय उवाच ०३१९०३११ एवं हिरण्याक्षमसह्यविक्रमं स सादयित्वा हरिरादिसूकरः ०३१९०३१२ जगाम लोकं स्वमखण्डितोत्सवं समीडितः पुष्करविष्टरादिभिः ०३१९०३२१ मया यथानूक्तमवादि ते हरेः कृतावतारस्य सुमित्र चेष्टितम् ०३१९०३२२ यथा हिरण्याक्ष उदारविक्रमो महामृधे क्रीडनवन्निराकृतः ०३१९०३३० सूत उवाच ०३१९०३३१ इति कौषारवाख्यातामाश्रुत्य भगवत्कथाम् ०३१९०३३२ क्षत्तानन्दं परं लेभे महाभागवतो द्विज ०३१९०३४१ अन्येषां पुण्यश्लोकानामुद्दामयशसां सताम् ०३१९०३४२ उपश्रुत्य भवेन्मोदः श्रीवत्साङ्कस्य किं पुनः ०३१९०३५१ यो गजेन्द्रं झषग्रस्तं ध्यायन्तं चरणाम्बुजम् ०३१९०३५२ क्रोशन्तीनां करेणूनां कृच्छ्रतोऽमोचयद्द्रुतम् ०३१९०३६१ तं सुखाराध्यमृजुभिरनन्यशरणैर्नृभिः ०३१९०३६२ कृतज्ञः को न सेवेत दुराराध्यमसाधुभिः ०३१९०३७१ यो वै हिरण्याक्षवधं महाद्भुतं विक्रीडितं कारणसूकरात्मनः ०३१९०३७२ शृणोति गायत्यनुमोदतेऽञ्जसा विमुच्यते ब्रह्मवधादपि द्विजाः ०३१९०३८१ एतन्महापुण्यमलं पवित्रं धन्यं यशस्यं पदमायुराशिषाम् ०३१९०३८२ प्राणेन्द्रियाणां युधि शौर्यवर्धनं नारायणोऽन्ते गतिरङ्ग शृण्वताम् ०३२०००१० शौनक उवाच ०३२०००११ महीं प्रतिष्ठामध्यस्य सौते स्वायम्भुवो मनुः ०३२०००१२ कान्यन्वतिष्ठद्द्वाराणि मार्गायावरजन्मनाम् ०३२०००२१ क्षत्ता महाभागवतः कृष्णस्यैकान्तिकः सुहृत् ०३२०००२२ यस्तत्याजाग्रजं कृष्णे सापत्यमघवानिति ०३२०००३१ द्वैपायनादनवरो महित्वे तस्य देहजः ०३२०००३२ सर्वात्मना श्रितः कृष्णं तत्परांश्चाप्यनुव्रतः ०३२०००४१ किमन्वपृच्छन्मैत्रेयं विरजास्तीर्थसेवया ०३२०००४२ उपगम्य कुशावर्त आसीनं तत्त्ववित्तमम् ०३२०००५१ तयोः संवदतोः सूत प्रवृत्ता ह्यमलाः कथाः ०३२०००५२ आपो गाङ्गा इवाघघ्नीर्हरेः पादाम्बुजाश्रयाः ०३२०००६१ ता नः कीर्तय भद्रं ते कीर्तन्योदारकर्मणः ०३२०००६२ रसज्ञः को नु तृप्येत हरिलीलामृतं पिबन् ०३२०००७१ एवमुग्रश्रवाः पृष्ट ऋषिभिर्नैमिषायनैः ०३२०००७२ भगवत्यर्पिताध्यात्मस्तानाह श्रूयतामिति ०३२०००८० सूत उवाच ०३२०००८१ हरेर्धृतक्रोडतनोः स्वमायया निशम्य गोरुद्धरणं रसातलात् ०३२०००८२ लीलां हिरण्याक्षमवज्ञया हतं सञ्जातहर्षो मुनिमाह भारतः ०३२०००९० विदुर उवाच ०३२०००९१ प्रजापतिपतिः सृष्ट्वा प्रजासर्गे प्रजापतीन् ०३२०००९२ किमारभत मे ब्रह्मन्प्रब्रूह्यव्यक्तमार्गवित् ०३२००१०१ ये मरीच्यादयो विप्रा यस्तु स्वायम्भुवो मनुः ०३२००१०२ ते वै ब्रह्मण आदेशात्कथमेतदभावयन् ०३२००१११ सद्वितीयाः किमसृजन्स्वतन्त्रा उत कर्मसु ०३२००११२ आहो स्वित्संहताः सर्व इदं स्म समकल्पयन् ०३२००१२० मैत्रेय उवाच ०३२००१२१ दैवेन दुर्वितर्क्येण परेणानिमिषेण च ०३२००१२२ जातक्षोभाद्भगवतो महानासीद्गुणत्रयात् ०३२००१३१ रजःप्रधानान्महतस्त्रिलिङ्गो दैवचोदितात् ०३२००१३२ जातः ससर्ज भूतादिर्वियदादीनि पञ्चशः ०३२००१४१ तानि चैकैकशः स्रष्टुमसमर्थानि भौतिकम् ०३२००१४२ संहत्य दैवयोगेन हैममण्डमवासृजन् ०३२००१५१ सोऽशयिष्टाब्धिसलिले आण्डकोशो निरात्मकः ०३२००१५२ साग्रं वै वर्षसाहस्रमन्ववात्सीत्तमीश्वरः ०३२००१६१ तस्य नाभेरभूत्पद्मं सहस्रार्कोरुदीधिति ०३२००१६२ सर्वजीवनिकायौको यत्र स्वयमभूत्स्वराट् ०३२००१७१ सोऽनुविष्टो भगवता यः शेते सलिलाशये ०३२००१७२ लोकसंस्थां यथा पूर्वं निर्ममे संस्थया स्वया ०३२००१८१ ससर्ज च्छाययाविद्यां पञ्चपर्वाणमग्रतः ०३२००१८२ तामिस्रमन्धतामिस्रं तमो मोहो महातमः ०३२००१९१ विससर्जात्मनः कायं नाभिनन्दंस्तमोमयम् ०३२००१९२ जगृहुर्यक्षरक्षांसि रात्रिं क्षुत्तृट्समुद्भवाम् ०३२००२०१ क्षुत्तृड्भ्यामुपसृष्टास्ते तं जग्धुमभिदुद्रुवुः ०३२००२०२ मा रक्षतैनं जक्षध्वमित्यूचुः क्षुत्तृडर्दिताः ०३२००२११ देवस्तानाह संविग्नो मा मां जक्षत रक्षत ०३२००२१२ अहो मे यक्षरक्षांसि प्रजा यूयं बभूविथ ०३२००२२१ देवताः प्रभया या या दीव्यन्प्रमुखतोऽसृजत् ०३२००२२२ ते अहार्षुर्देवयन्तो विसृष्टां तां प्रभामहः ०३२००२३१ देवोऽदेवाञ्जघनतः सृजति स्मातिलोलुपान् ०३२००२३२ त एनं लोलुपतया मैथुनायाभिपेदिरे ०३२००२४१ ततो हसन्स भगवानसुरैर्निरपत्रपैः ०३२००२४२ अन्वीयमानस्तरसा क्रुद्धो भीतः परापतत् ०३२००२५१ स उपव्रज्य वरदं प्रपन्नार्तिहरं हरिम् ०३२००२५२ अनुग्रहाय भक्तानामनुरूपात्मदर्शनम् ०३२००२६१ पाहि मां परमात्मंस्ते प्रेषणेनासृजं प्रजाः ०३२००२६२ ता इमा यभितुं पापा उपाक्रामन्ति मां प्रभो ०३२००२७१ त्वमेकः किल लोकानां क्लिष्टानां क्लेशनाशनः ०३२००२७२ त्वमेकः क्लेशदस्तेषामनासन्नपदां तव ०३२००२८१ सोऽवधार्यास्य कार्पण्यं विविक्ताध्यात्मदर्शनः ०३२००२८२ विमुञ्चात्मतनुं घोरामित्युक्तो विमुमोच ह ०३२००२९१ तां क्वणच्चरणाम्भोजां मदविह्वललोचनाम् ०३२००२९२ काञ्चीकलापविलसद् दुकूलच्छन्नरोधसम् ०३२००३०१ अन्योन्यश्लेषयोत्तुङ्ग निरन्तरपयोधराम् ०३२००३०२ सुनासां सुद्विजां स्निग्ध हासलीलावलोकनाम् ०३२००३११ गूहन्तीं व्रीडयात्मानं नीलालकवरूथिनीम् ०३२००३१२ उपलभ्यासुरा धर्म सर्वे सम्मुमुहुः स्त्रियम् ०३२००३२१ अहो रूपमहो धैर्यमहो अस्या नवं वयः ०३२००३२२ मध्ये कामयमानानामकामेव विसर्पति ०३२००३३१ वितर्कयन्तो बहुधा तां सन्ध्यां प्रमदाकृतिम् ०३२००३३२ अभिसम्भाव्य विश्रम्भात्पर्यपृच्छन्कुमेधसः ०३२००३४१ कासि कस्यासि रम्भोरु को वार्थस्तेऽत्र भामिनि ०३२००३४२ रूपद्रविणपण्येन दुर्भगान्नो विबाधसे ०३२००३५१ या वा काचित्त्वमबले दिष्ट्या सन्दर्शनं तव ०३२००३५२ उत्सुनोषीक्षमाणानां कन्दुकक्रीडया मनः ०३२००३६१ नैकत्र ते जयति शालिनि पादपद्मं ०३२००३६२ घ्नन्त्या मुहुः करतलेन पतत्पतङ्गम् ०३२००३६३ मध्यं विषीदति बृहत्स्तनभारभीतं ०३२००३६४ शान्तेव दृष्टिरमला सुशिखासमूहः ०३२००३७१ इति सायन्तनीं सन्ध्यामसुराः प्रमदायतीम् ०३२००३७२ प्रलोभयन्तीं जगृहुर्मत्वा मूढधियः स्त्रियम् ०३२००३८१ प्रहस्य भावगम्भीरं जिघ्रन्त्यात्मानमात्मना ०३२००३८२ कान्त्या ससर्ज भगवान्गन्धर्वाप्सरसां गणान् ०३२००३९१ विससर्ज तनुं तां वै ज्योत्स्नां कान्तिमतीं प्रियाम् ०३२००३९२ त एव चाददुः प्रीत्या विश्वावसुपुरोगमाः ०३२००४०१ सृष्ट्वा भूतपिशाचांश्च भगवानात्मतन्द्रिणा ०३२००४०२ दिग्वाससो मुक्तकेशान्वीक्ष्य चामीलयद्दृशौ ०३२००४११ जगृहुस्तद्विसृष्टां तां जृम्भणाख्यां तनुं प्रभोः ०३२००४१२ निद्रामिन्द्रियविक्लेदो यया भूतेषु दृश्यते ०३२००४१३ येनोच्छिष्टान्धर्षयन्ति तमुन्मादं प्रचक्षते ०३२००४२१ ऊर्जस्वन्तं मन्यमान आत्मानं भगवानजः ०३२००४२२ साध्यान्गणान्पितृगणान्परोक्षेणासृजत्प्रभुः ०३२००४३१ त आत्मसर्गं तं कायं पितरः प्रतिपेदिरे ०३२००४३२ साध्येभ्यश्च पितृभ्यश्च कवयो यद्वितन्वते ०३२००४४१ सिद्धान्विद्याधरांश्चैव तिरोधानेन सोऽसृजत् ०३२००४४२ तेभ्योऽददात्तमात्मानमन्तर्धानाख्यमद्भुतम् ०३२००४५१ स किन्नरान्किम्पुरुषान्प्रत्यात्म्येनासृजत्प्रभुः ०३२००४५२ मानयन्नात्मनात्मानमात्माभासं विलोकयन् ०३२००४६१ ते तु तज्जगृहू रूपं त्यक्तं यत्परमेष्ठिना ०३२००४६२ मिथुनीभूय गायन्तस्तमेवोषसि कर्मभिः ०३२००४७१ देहेन वै भोगवता शयानो बहुचिन्तया ०३२००४७२ सर्गेऽनुपचिते क्रोधादुत्ससर्ज ह तद्वपुः ०३२००४८१ येऽहीयन्तामुतः केशा अहयस्तेऽङ्ग जज्ञिरे ०३२००४८२ सर्पाः प्रसर्पतः क्रूरा नागा भोगोरुकन्धराः ०३२००४९१ स आत्मानं मन्यमानः कृतकृत्यमिवात्मभूः ०३२००४९२ तदा मनून्ससर्जान्ते मनसा लोकभावनान् ०३२००५०१ तेभ्यः सोऽसृजत्स्वीयं पुरं पुरुषमात्मवान् ०३२००५०२ तान्दृष्ट्वा ये पुरा सृष्टाः प्रशशंसुः प्रजापतिम् ०३२००५११ अहो एतज्जगत्स्रष्टः सुकृतं बत ते कृतम् ०३२००५१२ प्रतिष्ठिताः क्रिया यस्मिन्साकमन्नमदाम हे ०३२००५२१ तपसा विद्यया युक्तो योगेन सुसमाधिना ०३२००५२२ ऋषीनृषिर्हृषीकेशः ससर्जाभिमताः प्रजाः ०३२००५३१ तेभ्यश्चैकैकशः स्वस्य देहस्यांशमदादजः ०३२००५३२ यत्तत्समाधियोगर्द्धि तपोविद्याविरक्तिमत् ०३२१००१० विदुर उवाच ०३२१००११ स्वायम्भुवस्य च मनोरंशः परमसम्मतः ०३२१००१२ कथ्यतां भगवन्यत्र मैथुनेनैधिरे प्रजाः ०३२१००२१ प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य वै ०३२१००२२ यथाधर्मं जुगुपतुः सप्तद्वीपवतीं महीम् ०३२१००३१ तस्य वै दुहिता ब्रह्मन्देवहूतीति विश्रुता ०३२१००३२ पत्नी प्रजापतेरुक्ता कर्दमस्य त्वयानघ ०३२१००४१ तस्यां स वै महायोगी युक्तायां योगलक्षणैः ०३२१००४२ ससर्ज कतिधा वीर्यं तन्मे शुश्रूषवे वद ०३२१००५१ रुचिर्यो भगवान्ब्रह्मन्दक्षो वा ब्रह्मणः सुतः ०३२१००५२ यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम् ०३२१००६० मैत्रेय उवाच ०३२१००६१ प्रजाः सृजेति भगवान्कर्दमो ब्रह्मणोदितः ०३२१००६२ सरस्वत्यां तपस्तेपे सहस्राणां समा दश ०३२१००७१ ततः समाधियुक्तेन क्रियायोगेन कर्दमः ०३२१००७२ सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्नवरदाशुषम् ०३२१००८१ तावत्प्रसन्नो भगवान्पुष्कराक्षः कृते युगे ०३२१००८२ दर्शयामास तं क्षत्तः शाब्दं ब्रह्म दधद्वपुः ०३२१००९१ स तं विरजमर्काभं सितपद्मोत्पलस्रजम् ०३२१००९२ स्निग्धनीलालकव्रात वक्त्राब्जं विरजोऽम्बरम् ०३२१०१०१ किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाधरम् ०३२१०१०२ श्वेतोत्पलक्रीडनकं मनःस्पर्शस्मितेक्षणम् ०३२१०१११ विन्यस्तचरणाम्भोजमंसदेशे गरुत्मतः ०३२१०११२ दृष्ट्वा खेऽवस्थितं वक्षः श्रियं कौस्तुभकन्धरम् ०३२१०१२१ जातहर्षोऽपतन्मूर्ध्ना क्षितौ लब्धमनोरथः ०३२१०१२२ गीर्भिस्त्वभ्यगृणात्प्रीति स्वभावात्मा कृताञ्जलिः ०३२१०१३० ऋषिरुवाच ०३२१०१३१ जुष्टं बताद्याखिलसत्त्वराशेः सांसिद्ध्यमक्ष्णोस्तव दर्शनान्नः ०३२१०१३२ यद्दर्शनं जन्मभिरीड्य सद्भिराशासते योगिनो रूढयोगाः ०३२१०१४१ ये मायया ते हतमेधसस्त्वत् पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् ०३२१०१४२ उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामान्निरयेऽपि ये स्युः ०३२१०१५१ तथा स चाहं परिवोढुकामः समानशीलां गृहमेधधेनुम् ०३२१०१५२ उपेयिवान्मूलमशेषमूलं दुराशयः कामदुघाङ्घ्रिपस्य ०३२१०१६१ प्रजापतेस्ते वचसाधीश तन्त्या लोकः किलायं कामहतोऽनुबद्धः ०३२१०१६२ अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम् ०३२१०१७१ लोकांश्च लोकानुगतान्पशूंश्च हित्वा श्रितास्ते चरणातपत्रम् ०३२१०१७२ परस्परं त्वद्गुणवादसीधु पीयूषनिर्यापितदेहधर्माः ०३२१०१८१ न तेऽजराक्षभ्रमिरायुरेषां त्रयोदशारं त्रिशतं षष्टिपर्व ०३२१०१८२ षण्नेम्यनन्तच्छदि यत्त्रिणाभि करालस्रोतो जगदाच्छिद्य धावत् ०३२१०१९१ एकः स्वयं सन्जगतः सिसृक्षया द्वितीययात्मन्नधियोगमायया ०३२१०१९२ सृजस्यदः पासि पुनर्ग्रसिष्यसे यथोर्णनाभिर्भगवन्स्वशक्तिभिः ०३२१०२०१ नैतद्बताधीश पदं तवेप्सितं यन्मायया नस्तनुषे भूतसूक्ष्मम् ०३२१०२०२ अनुग्रहायास्त्वपि यर्हि मायया लसत्तुलस्या भगवान्विलक्षितः ०३२१०२११ तं त्वानुभूत्योपरतक्रियार्थं स्वमायया वर्तितलोकतन्त्रम् ०३२१०२१२ नमाम्यभीक्ष्णं नमनीयपाद सरोजमल्पीयसि कामवर्षम् ०३२१०२२० ऋषिरुवाच ०३२१०२२१ इत्यव्यलीकं प्रणुतोऽब्जनाभस्तमाबभाषे वचसामृतेन ०३२१०२२२ सुपर्णपक्षोपरि रोचमानः प्रेमस्मितोद्वीक्षणविभ्रमद्भ्रूः ०३२१०२३० श्रीभगवानुवाच ०३२१०२३१ विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् ०३२१०२३२ यदर्थमात्मनियमैस्त्वयैवाहं समर्चितः ०३२१०२४१ न वै जातु मृषैव स्यात्प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् ०३२१०२४२ भवद्विधेष्वतितरां मयि सङ्गृभितात्मनाम् ०३२१०२५१ प्रजापतिसुतः सम्राण्मनुर्विख्यातमङ्गलः ०३२१०२५२ ब्रह्मावर्तं योऽधिवसन्शास्ति सप्तार्णवां महीम् ०३२१०२६१ स चेह विप्र राजर्षिर्महिष्या शतरूपया ०३२१०२६२ आयास्यति दिदृक्षुस्त्वां परश्वो धर्मकोविदः ०३२१०२७१ आत्मजामसितापाङ्गीं वयःशीलगुणान्विताम् ०३२१०२७२ मृगयन्तीं पतिं दास्यत्यनुरूपाय ते प्रभो ०३२१०२८१ समाहितं ते हृदयं यत्रेमान्परिवत्सरान् ०३२१०२८२ सा त्वां ब्रह्मन्नृपवधूः काममाशु भजिष्यति ०३२१०२९१ या त आत्मभृतं वीर्यं नवधा प्रसविष्यति ०३२१०२९२ वीर्ये त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्यञ्जसात्मनः ०३२१०३०१ त्वं च सम्यगनुष्ठाय निदेशं म उशत्तमः ०३२१०३०२ मयि तीर्थीकृताशेष क्रियार्थो मां प्रपत्स्यसे ०३२१०३११ कृत्वा दयां च जीवेषु दत्त्वा चाभयमात्मवान् ०३२१०३१२ मय्यात्मानं सह जगद्द्रक्ष्यस्यात्मनि चापि माम् ०३२१०३२१ सहाहं स्वांशकलया त्वद्वीर्येण महामुने ०३२१०३२२ तव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेष्ये तत्त्वसंहिताम् ०३२१०३३० मैत्रेय उवाच ०३२१०३३१ एवं तमनुभाष्याथ भगवान्प्रत्यगक्षजः ०३२१०३३२ जगाम बिन्दुसरसः सरस्वत्या परिश्रितात् ०३२१०३४१ निरीक्षतस्तस्य ययावशेष सिद्धेश्वराभिष्टुतसिद्धमार्गः ०३२१०३४२ आकर्णयन्पत्ररथेन्द्रपक्षैरुच्चारितं स्तोममुदीर्णसाम ०३२१०३५१ अथ सम्प्रस्थिते शुक्ले कर्दमो भगवानृषिः ०३२१०३५२ आस्ते स्म बिन्दुसरसि तं कालं प्रतिपालयन् ०३२१०३६१ मनुः स्यन्दनमास्थाय शातकौम्भपरिच्छदम् ०३२१०३६२ आरोप्य स्वां दुहितरं सभार्यः पर्यटन्महीम् ०३२१०३७१ तस्मिन्सुधन्वन्नहनि भगवान्यत्समादिशत् ०३२१०३७२ उपायादाश्रमपदं मुनेः शान्तव्रतस्य तत् ०३२१०३८१ यस्मिन्भगवतो नेत्रान्न्यपतन्नश्रुबिन्दवः ०३२१०३८२ कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया भृशम् ०३२१०३९१ तद्वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् ०३२१०३९२ पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ०३२१०४०१ पुण्यद्रुमलताजालैः कूजत्पुण्यमृगद्विजैः ०३२१०४०२ सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं वनराजिश्रियान्वितम् ०३२१०४११ मत्तद्विजगणैर्घुष्टं मत्तभ्रमरविभ्रमम् ०३२१०४१२ मत्तबर्हिनटाटोपमाह्वयन्मत्तकोकिलम् ०३२१०४२१ कदम्बचम्पकाशोक करञ्जबकुलासनैः ०३२१०४२२ कुन्दमन्दारकुटजैश्चूतपोतैरलङ्कृतम् ०३२१०४३१ कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कुररैर्जलकुक्कुटैः ०३२१०४३२ सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्वल्गु कूजितम् ०३२१०४४१ तथैव हरिणैः क्रोडैः श्वाविद्गवयकुञ्जरैः ०३२१०४४२ गोपुच्छैर्हरिभिर्मर्कैर्नकुलैर्नाभिभिर्वृतम् ०३२१०४५१ प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराजः सहात्मजः ०३२१०४५२ ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन्हुतहुताशनम् ०३२१०४६१ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् ०३२१०४६२ नातिक्षामं भगवतः स्निग्धापाङ्गावलोकनात् ०३२१०४६३ तद्व्याहृतामृतकला पीयूषश्रवणेन च ०३२१०४७१ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् ०३२१०४७२ उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ०३२१०४८१ अथोटजमुपायातं नृदेवं प्रणतं पुरः ०३२१०४८२ सपर्यया पर्यगृह्णात्प्रतिनन्द्यानुरूपया ०३२१०४९१ गृहीतार्हणमासीनं संयतं प्रीणयन्मुनिः ०३२१०४९२ स्मरन्भगवदादेशमित्याह श्लक्ष्णया गिरा ०३२१०५०१ नूनं चङ्क्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते ०३२१०५०२ वधाय चासतां यस्त्वं हरेः शक्तिर्हि पालिनी ०३२१०५११ योऽर्केन्द्वग्नीन्द्रवायूनां यमधर्मप्रचेतसाम् ०३२१०५१२ रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नमः ०३२१०५२१ न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् ०३२१०५२२ विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ०३२१०५३१ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुवः ०३२१०५३२ विकर्षन्बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ०३२१०५४१ तदैव सेतवः सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धनाः ०३२१०५४२ भगवद्रचिता राजन्भिद्येरन्बत दस्युभिः ०३२१०५५१ अधर्मश्च समेधेत लोलुपैर्व्यङ्कुशैर्नृभिः ०३२१०५५२ शयाने त्वयि लोकोऽयं दस्युग्रस्तो विनङ्क्ष्यति ०३२१०५६१ अथापि पृच्छे त्वां वीर यदर्थं त्वमिहागतः ०३२१०५६२ तद्वयं निर्व्यलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ०३२२००१० मैत्रेय उवाच ०३२२००११ एवमाविष्कृताशेष गुणकर्मोदयो मुनिम् ०३२२००१२ सव्रीड इव तं सम्राडुपारतमुवाच ह ०३२२००२० मनुरुवाच ०३२२००२१ ब्रह्मासृजत्स्वमुखतो युष्मानात्मपरीप्सया ०३२२००२२ छन्दोमयस्तपोविद्या योगयुक्तानलम्पटान् ०३२२००३१ तत्त्राणायासृजच्चास्मान्दोःसहस्रात्सहस्रपात् ०३२२००३२ हृदयं तस्य हि ब्रह्म क्षत्रमङ्गं प्रचक्षते ०३२२००४१ अतो ह्यन्योन्यमात्मानं ब्रह्म क्षत्रं च रक्षतः ०३२२००४२ रक्षति स्माव्ययो देवः स यः सदसदात्मकः ०३२२००५१ तव सन्दर्शनादेव च्छिन्ना मे सर्वसंशयाः ०३२२००५२ यत्स्वयं भगवान्प्रीत्या धर्ममाह रिरक्षिषोः ०३२२००६१ दिष्ट्या मे भगवान्दृष्टो दुर्दर्शो योऽकृतात्मनाम् ०३२२००६२ दिष्ट्या पादरजः स्पृष्टं शीर्ष्णा मे भवतः शिवम् ०३२२००७१ दिष्ट्या त्वयानुशिष्टोऽहं कृतश्चानुग्रहो महान् ०३२२००७२ अपावृतैः कर्णरन्ध्रैर्जुष्टा दिष्ट्योशतीर्गिरः ०३२२००८१ स भवान्दुहितृस्नेह परिक्लिष्टात्मनो मम ०३२२००८२ श्रोतुमर्हसि दीनस्य श्रावितं कृपया मुने ०३२२००९१ प्रियव्रतोत्तानपदोः स्वसेयं दुहिता मम ०३२२००९२ अन्विच्छति पतिं युक्तं वयःशीलगुणादिभिः ०३२२०१०१ यदा तु भवतः शील श्रुतरूपवयोगुणान् ०३२२०१०२ अशृणोन्नारदादेषा त्वय्यासीत्कृतनिश्चया ०३२२०१११ तत्प्रतीच्छ द्विजाग्र्येमां श्रद्धयोपहृतां मया ०३२२०११२ सर्वात्मनानुरूपां ते गृहमेधिषु कर्मसु ०३२२०१२१ उद्यतस्य हि कामस्य प्रतिवादो न शस्यते ०३२२०१२२ अपि निर्मुक्तसङ्गस्य कामरक्तस्य किं पुनः ०३२२०१३१ य उद्यतमनादृत्य कीनाशमभियाचते ०३२२०१३२ क्षीयते तद्यशः स्फीतं मानश्चावज्ञया हतः ०३२२०१४१ अहं त्वाशृणवं विद्वन्विवाहार्थं समुद्यतम् ०३२२०१४२ अतस्त्वमुपकुर्वाणः प्रत्तां प्रतिगृहाण मे ०३२२०१५० ऋषिरुवाच ०३२२०१५१ बाढमुद्वोढुकामोऽहमप्रत्ता च तवात्मजा ०३२२०१५२ आवयोरनुरूपोऽसावाद्यो वैवाहिको विधिः ०३२२०१६१ कामः स भूयान्नरदेव तेऽस्याः पुत्र्याः समाम्नायविधौ प्रतीतः ०३२२०१६२ क एव ते तनयां नाद्रियेत स्वयैव कान्त्या क्षिपतीमिव श्रियम् ०३२२०१७१ यां हर्म्यपृष्ठे क्वणदङ्घ्रिशोभां विक्रीडतीं कन्दुकविह्वलाक्षीम् ०३२२०१७२ विश्वावसुर्न्यपतत्स्वाद्विमानाद्विलोक्य सम्मोहविमूढचेताः ०३२२०१८१ तां प्रार्थयन्तीं ललनाललाममसेवितश्रीचरणैरदृष्टाम् ०३२२०१८२ वत्सां मनोरुच्चपदः स्वसारं को नानुमन्येत बुधोऽभियाताम् ०३२२०१९१ अतो भजिष्ये समयेन साध्वीं यावत्तेजो बिभृयादात्मनो मे ०३२२०१९२ अतो धर्मान्पारमहंस्यमुख्यान्शुक्लप्रोक्तान्बहु मन्येऽविहिंस्रान् ०३२२०२०१ यतोऽभवद्विश्वमिदं विचित्रं संस्थास्यते यत्र च वावतिष्ठते ०३२२०२०२ प्रजापतीनां पतिरेष मह्यं परं प्रमाणं भगवाननन्तः ०३२२०२१० मैत्रेय उवाच ०३२२०२११ स उग्रधन्वन्नियदेवाबभाषे आसीच्च तूष्णीमरविन्दनाभम् ०३२२०२१२ धियोपगृह्णन्स्मितशोभितेन मुखेन चेतो लुलुभे देवहूत्याः ०३२२०२२१ सोऽनु ज्ञात्वा व्यवसितं महिष्या दुहितुः स्फुटम् ०३२२०२२२ तस्मै गुणगणाढ्याय ददौ तुल्यां प्रहर्षितः ०३२२०२३१ शतरूपा महाराज्ञी पारिबर्हान्महाधनान् ०३२२०२३२ दम्पत्योः पर्यदात्प्रीत्या भूषावासः परिच्छदान् ०३२२०२४१ प्रत्तां दुहितरं सम्राट्सदृक्षाय गतव्यथः ०३२२०२४२ उपगुह्य च बाहुभ्यामौत्कण्ठ्योन्मथिताशयः ०३२२०२५१ अशक्नुवंस्तद्विरहं मुञ्चन्बाष्पकलां मुहुः ०३२२०२५२ आसिञ्चदम्ब वत्सेति नेत्रोदैर्दुहितुः शिखाः ०३२२०२६१ आमन्त्र्य तं मुनिवरमनुज्ञातः सहानुगः ०३२२०२६२ प्रतस्थे रथमारुह्य सभार्यः स्वपुरं नृपः ०३२२०२७१ उभयोरृषिकुल्यायाः सरस्वत्याः सुरोधसोः ०३२२०२७२ ऋषीणामुपशान्तानां पश्यन्नाश्रमसम्पदः ०३२२०२८१ तमायान्तमभिप्रेत्य ब्रह्मावर्तात्प्रजाः पतिम् ०३२२०२८२ गीतसंस्तुतिवादित्रैः प्रत्युदीयुः प्रहर्षिताः ०३२२०२९१ बर्हिष्मती नाम पुरी सर्वसम्पत्समन्विता ०३२२०२९२ न्यपतन्यत्र रोमाणि यज्ञस्याङ्गं विधुन्वतः ०३२२०३०१ कुशाः काशास्त एवासन्शश्वद्धरितवर्चसः ०३२२०३०२ ऋषयो यैः पराभाव्य यज्ञघ्नान्यज्ञमीजिरे ०३२२०३११ कुशकाशमयं बर्हिरास्तीर्य भगवान्मनुः ०३२२०३१२ अयजद्यज्ञपुरुषं लब्धा स्थानं यतो भुवम् ०३२२०३२१ बर्हिष्मतीं नाम विभुर्यां निर्विश्य समावसत् ०३२२०३२२ तस्यां प्रविष्टो भवनं तापत्रयविनाशनम् ०३२२०३३१ सभार्यः सप्रजः कामान्बुभुजेऽन्याविरोधतः ०३२२०३३२ सङ्गीयमानसत्कीर्तिः सस्त्रीभिः सुरगायकैः ०३२२०३३३ प्रत्यूषेष्वनुबद्धेन हृदा शृण्वन्हरेः कथाः ०३२२०३४१ निष्णातं योगमायासु मुनिं स्वायम्भुवं मनुम् ०३२२०३४२ यदाभ्रंशयितुं भोगा न शेकुर्भगवत्परम् ०३२२०३५१ अयातयामास्तस्यासन्यामाः स्वान्तरयापनाः ०३२२०३५२ शृण्वतो ध्यायतो विष्णोः कुर्वतो ब्रुवतः कथाः ०३२२०३६१ स एवं स्वान्तरं निन्ये युगानामेकसप्ततिम् ०३२२०३६२ वासुदेवप्रसङ्गेन परिभूतगतित्रयः ०३२२०३७१ शारीरा मानसा दिव्या वैयासे ये च मानुषाः ०३२२०३७२ भौतिकाश्च कथं क्लेशा बाधन्ते हरिसंश्रयम् ०३२२०३८१ यः पृष्टो मुनिभिः प्राह धर्मान्नानाविधान्छुभान् ०३२२०३८२ नृणां वर्णाश्रमाणां च सर्वभूतहितः सदा ०३२२०३९१ एतत्त आदिराजस्य मनोश्चरितमद्भुतम् ०३२२०३९२ वर्णितं वर्णनीयस्य तदपत्योदयं शृणु ०३२३००१० मैत्रेय उवाच ०३२३००११ पितृभ्यां प्रस्थिते साध्वी पतिमिङ्गितकोविदा ०३२३००१२ नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या भवानीव भवं प्रभुम् ०३२३००२१ विश्रम्भेणात्मशौचेन गौरवेण दमेन च ०३२३००२२ शुश्रूषया सौहृदेन वाचा मधुरया च भोः ०३२३००३१ विसृज्य कामं दम्भं च द्वेषं लोभमघं मदम् ०३२३००३२ अप्रमत्तोद्यता नित्यं तेजीयांसमतोषयत् ०३२३००४१ स वै देवर्षिवर्यस्तां मानवीं समनुव्रताम् ०३२३००४२ दैवाद्गरीयसः पत्युराशासानां महाशिषः ०३२३००५१ कालेन भूयसा क्षामां कर्शितां व्रतचर्यया ०३२३००५२ प्रेमगद्गदया वाचा पीडितः कृपयाब्रवीत् ०३२३००६० कर्दम उवाच ०३२३००६१ तुष्टोऽहमद्य तव मानवि मानदायाः ०३२३००६२ शुश्रूषया परमया परया च भक्त्या ०३२३००६३ यो देहिनामयमतीव सुहृत्स देहो ०३२३००६४ नावेक्षितः समुचितः क्षपितुं मदर्थे ०३२३००७१ ये मे स्वधर्मनिरतस्य तपःसमाधि ०३२३००७२ विद्यात्मयोगविजिता भगवत्प्रसादाः ०३२३००७३ तानेव ते मदनुसेवनयावरुद्धान् ०३२३००७४ दृष्टिं प्रपश्य वितराम्यभयानशोकान् ०३२३००८१ अन्ये पुनर्भगवतो भ्रुव उद्विजृम्भ ०३२३००८२ विभ्रंशितार्थरचनाः किमुरुक्रमस्य ०३२३००८३ सिद्धासि भुङ्क्ष्व विभवान्निजधर्मदोहान् ०३२३००८४ दिव्यान्नरैर्दुरधिगान्नृपविक्रियाभिः ०३२३००९१ एवं ब्रुवाणमबलाखिलयोगमाया ०३२३००९२ विद्याविचक्षणमवेक्ष्य गताधिरासीत् ०३२३००९३ सम्प्रश्रयप्रणयविह्वलया गिरेषद् ०३२३००९४ व्रीडावलोकविलसद्धसिताननाह ०३२३०१०० देवहूतिरुवाच ०३२३०१०१ राद्धं बत द्विजवृषैतदमोघयोग ०३२३०१०२ मायाधिपे त्वयि विभो तदवैमि भर्तः ०३२३०१०३ यस्तेऽभ्यधायि समयः सकृदङ्गसङ्गो ०३२३०१०४ भूयाद्गरीयसि गुणः प्रसवः सतीनाम् ०३२३०१११ तत्रेतिकृत्यमुपशिक्ष यथोपदेशं ०३२३०११२ येनैष मे कर्शितोऽतिरिरंसयात्मा ०३२३०११३ सिद्ध्येत ते कृतमनोभवधर्षिताया ०३२३०११४ दीनस्तदीश भवनं सदृशं विचक्ष्व ०३२३०१२० मैत्रेय उवाच ०३२३०१२१ प्रियायाः प्रियमन्विच्छन्कर्दमो योगमास्थितः ०३२३०१२२ विमानं कामगं क्षत्तस्तर्ह्येवाविरचीकरत् ०३२३०१३१ सर्वकामदुघं दिव्यं सर्वरत्नसमन्वितम् ०३२३०१३२ सर्वर्द्ध्युपचयोदर्कं मणिस्तम्भैरुपस्कृतम् ०३२३०१४१ दिव्योपकरणोपेतं सर्वकालसुखावहम् ०३२३०१४२ पट्टिकाभिः पताकाभिर्विचित्राभिरलङ्कृतम् ०३२३०१५१ स्रग्भिर्विचित्रमाल्याभिर्मञ्जुशिञ्जत्षडङ्घ्रिभिः ०३२३०१५२ दुकूलक्षौमकौशेयैर्नानावस्त्रैर्विराजितम् ०३२३०१६१ उपर्युपरि विन्यस्त निलयेषु पृथक्पृथक् ०३२३०१६२ क्षिप्तैः कशिपुभिः कान्तं पर्यङ्कव्यजनासनैः ०३२३०१७१ तत्र तत्र विनिक्षिप्त नानाशिल्पोपशोभितम् ०३२३०१७२ महामरकतस्थल्या जुष्टं विद्रुमवेदिभिः ०३२३०१८१ द्वाःसु विद्रुमदेहल्या भातं वज्रकपाटवत् ०३२३०१८२ शिखरेष्विन्द्रनीलेषु हेमकुम्भैरधिश्रितम् ०३२३०१९१ चक्षुष्मत्पद्मरागाग्र्यैर्वज्रभित्तिषु निर्मितैः ०३२३०१९२ जुष्टं विचित्रवैतानैर्महार्हैर्हेमतोरणैः ०३२३०२०१ हंसपारावतव्रातैस्तत्र तत्र निकूजितम् ०३२३०२०२ कृत्रिमान्मन्यमानैः स्वानधिरुह्याधिरुह्य च ०३२३०२११ विहारस्थानविश्राम संवेशप्राङ्गणाजिरैः ०३२३०२१२ यथोपजोषं रचितैर्विस्मापनमिवात्मनः ०३२३०२२१ ईदृग्गृहं तत्पश्यन्तीं नातिप्रीतेन चेतसा ०३२३०२२२ सर्वभूताशयाभिज्ञः प्रावोचत्कर्दमः स्वयम् ०३२३०२३१ निमज्ज्यास्मिन्ह्रदे भीरु विमानमिदमारुह ०३२३०२३२ इदं शुक्लकृतं तीर्थमाशिषां यापकं नृणाम् ०३२३०२४१ सा तद्भर्तुः समादाय वचः कुवलयेक्षणा ०३२३०२४२ सरजं बिभ्रती वासो वेणीभूतांश्च मूर्धजान् ०३२३०२५१ अङ्गं च मलपङ्केन सञ्छन्नं शबलस्तनम् ०३२३०२५२ आविवेश सरस्वत्याः सरः शिवजलाशयम् ०३२३०२६१ सान्तः सरसि वेश्मस्थाः शतानि दश कन्यकाः ०३२३०२६२ सर्वाः किशोरवयसो ददर्शोत्पलगन्धयः ०३२३०२७१ तां दृष्ट्वा सहसोत्थाय प्रोचुः प्राञ्जलयः स्त्रियः ०३२३०२७२ वयं कर्मकरीस्तुभ्यं शाधि नः करवाम किम् ०३२३०२८१ स्नानेन तां महार्हेण स्नापयित्वा मनस्विनीम् ०३२३०२८२ दुकूले निर्मले नूत्ने ददुरस्यै च मानदाः ०३२३०२९१ भूषणानि परार्ध्यानि वरीयांसि द्युमन्ति च ०३२३०२९२ अन्नं सर्वगुणोपेतं पानं चैवामृतासवम् ०३२३०३०१ अथादर्शे स्वमात्मानं स्रग्विणं विरजाम्बरम् ०३२३०३०२ विरजं कृतस्वस्त्ययनं कन्याभिर्बहुमानितम् ०३२३०३११ स्नातं कृतशिरःस्नानं सर्वाभरणभूषितम् ०३२३०३१२ निष्कग्रीवं वलयिनं कूजत्काञ्चननूपुरम् ०३२३०३२१ श्रोण्योरध्यस्तया काञ्च्या काञ्चन्या बहुरत्नया ०३२३०३२२ हारेण च महार्हेण रुचकेन च भूषितम् ०३२३०३३१ सुदता सुभ्रुवा श्लक्ष्ण स्निग्धापाङ्गेन चक्षुषा ०३२३०३३२ पद्मकोशस्पृधा नीलैरलकैश्च लसन्मुखम् ०३२३०३४१ यदा सस्मार ऋषभमृषीणां दयितं पतिम् ०३२३०३४२ तत्र चास्ते सह स्त्रीभिर्यत्रास्ते स प्रजापतिः ०३२३०३५१ भर्तुः पुरस्तादात्मानं स्त्रीसहस्रवृतं तदा ०३२३०३५२ निशाम्य तद्योगगतिं संशयं प्रत्यपद्यत ०३२३०३६१ स तां कृतमलस्नानां विभ्राजन्तीमपूर्ववत् ०३२३०३६२ आत्मनो बिभ्रतीं रूपं संवीतरुचिरस्तनीम् ०३२३०३७१ विद्याधरीसहस्रेण सेव्यमानां सुवाससम् ०३२३०३७२ जातभावो विमानं तदारोहयदमित्रहन् ०३२३०३८१ तस्मिन्नलुप्तमहिमा प्रिययानुरक्तो ०३२३०३८२ विद्याधरीभिरुपचीर्णवपुर्विमाने ०३२३०३८३ बभ्राज उत्कचकुमुद्गणवानपीच्यस् ०३२३०३८४ ताराभिरावृत इवोडुपतिर्नभःस्थः ०३२३०३९१ तेनाष्टलोकपविहारकुलाचलेन्द्र ०३२३०३९२ द्रोणीष्वनङ्गसखमारुतसौभगासु ०३२३०३९३ सिद्धैर्नुतो द्युधुनिपातशिवस्वनासु ०३२३०३९४ रेमे चिरं धनदवल्ललनावरूथी ०३२३०४०१ वैश्रम्भके सुरसने नन्दने पुष्पभद्रके ०३२३०४०२ मानसे चैत्ररथ्ये च स रेमे रामया रतः ०३२३०४११ भ्राजिष्णुना विमानेन कामगेन महीयसा ०३२३०४१२ वैमानिकानत्यशेत चरल्लोकान्यथानिलः ०३२३०४२१ किं दुरापादनं तेषां पुंसामुद्दामचेतसाम् ०३२३०४२२ यैराश्रितस्तीर्थपदश्चरणो व्यसनात्ययः ०३२३०४३१ प्रेक्षयित्वा भुवो गोलं पत्न्यै यावान्स्वसंस्थया ०३२३०४३२ बह्वाश्चर्यं महायोगी स्वाश्रमाय न्यवर्तत ०३२३०४४१ विभज्य नवधात्मानं मानवीं सुरतोत्सुकाम् ०३२३०४४२ रामां निरमयन्रेमे वर्षपूगान्मुहूर्तवत् ०३२३०४५१ तस्मिन्विमान उत्कृष्टां शय्यां रतिकरीं श्रिता ०३२३०४५२ न चाबुध्यत तं कालं पत्यापीच्येन सङ्गता ०३२३०४६१ एवं योगानुभावेन दम्पत्यो रममाणयोः ०३२३०४६२ शतं व्यतीयुः शरदः कामलालसयोर्मनाक् ०३२३०४७१ तस्यामाधत्त रेतस्तां भावयन्नात्मनात्मवित् ०३२३०४७२ नोधा विधाय रूपं स्वं सर्वसङ्कल्पविद्विभुः ०३२३०४८१ अतः सा सुषुवे सद्यो देवहूतिः स्त्रियः प्रजाः ०३२३०४८२ सर्वास्ताश्चारुसर्वाङ्ग्यो लोहितोत्पलगन्धयः ०३२३०४९१ पतिं सा प्रव्रजिष्यन्तं तदालक्ष्योशती बहिः ०३२३०४९२ स्मयमाना विक्लवेन हृदयेन विदूयता ०३२३०५०१ लिखन्त्यधोमुखी भूमिं पदा नखमणिश्रिया ०३२३०५०२ उवाच ललितां वाचं निरुध्याश्रुकलां शनैः ०३२३०५१० देवहूतिरुवाच ०३२३०५११ सर्वं तद्भगवान्मह्यमुपोवाह प्रतिश्रुतम् ०३२३०५१२ अथापि मे प्रपन्नाया अभयं दातुमर्हसि ०३२३०५२१ ब्रह्मन्दुहितृभिस्तुभ्यं विमृग्याः पतयः समाः ०३२३०५२२ कश्चित्स्यान्मे विशोकाय त्वयि प्रव्रजिते वनम् ०३२३०५३१ एतावतालं कालेन व्यतिक्रान्तेन मे प्रभो ०३२३०५३२ इन्द्रियार्थप्रसङ्गेन परित्यक्तपरात्मनः ०३२३०५४१ इन्द्रियार्थेषु सज्जन्त्या प्रसङ्गस्त्वयि मे कृतः ०३२३०५४२ अजानन्त्या परं भावं तथाप्यस्त्वभयाय मे ०३२३०५५१ सङ्गो यः संसृतेर्हेतुरसत्सु विहितोऽधिया ०३२३०५५२ स एव साधुषु कृतो निःसङ्गत्वाय कल्पते ०३२३०५६१ नेह यत्कर्म धर्माय न विरागाय कल्पते ०३२३०५६२ न तीर्थपदसेवायै जीवन्नपि मृतो हि सः ०३२३०५७१ साहं भगवतो नूनं वञ्चिता मायया दृढम् ०३२३०५७२ यत्त्वां विमुक्तिदं प्राप्य न मुमुक्षेय बन्धनात् ०३२४००१० मैत्रेय उवाच ०३२४००११ निर्वेदवादिनीमेवं मनोर्दुहितरं मुनिः ०३२४००१२ दयालुः शालिनीमाह शुक्लाभिव्याहृतं स्मरन् ०३२४००२० ऋषिरुवाच ०३२४००२१ मा खिदो राजपुत्रीत्थमात्मानं प्रत्यनिन्दिते ०३२४००२२ भगवांस्तेऽक्षरो गर्भमदूरात्सम्प्रपत्स्यते ०३२४००३१ धृतव्रतासि भद्रं ते दमेन नियमेन च ०३२४००३२ तपोद्रविणदानैश्च श्रद्धया चेश्वरं भज ०३२४००४१ स त्वयाराधितः शुक्लो वितन्वन्मामकं यशः ०३२४००४२ छेत्ता ते हृदयग्रन्थिमौदर्यो ब्रह्मभावनः ०३२४००५० मैत्रेय उवाच ०३२४००५१ देवहूत्यपि सन्देशं गौरवेण प्रजापतेः ०३२४००५२ सम्यक्ष्रद्धाय पुरुषं कूटस्थमभजद्गुरुम् ०३२४००६१ तस्यां बहुतिथे काले भगवान्मधुसूदनः ०३२४००६२ कार्दमं वीर्यमापन्नो जज्ञेऽग्निरिव दारुणि ०३२४००७१ अवादयंस्तदा व्योम्नि वादित्राणि घनाघनाः ०३२४००७२ गायन्ति तं स्म गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसो मुदा ०३२४००८१ पेतुः सुमनसो दिव्याः खेचरैरपवर्जिताः ०३२४००८२ प्रसेदुश्च दिशः सर्वा अम्भांसि च मनांसि च ०३२४००९१ तत्कर्दमाश्रमपदं सरस्वत्या परिश्रितम् ०३२४००९२ स्वयम्भूः साकमृषिभिर्मरीच्यादिभिरभ्ययात् ०३२४०१०१ भगवन्तं परं ब्रह्म सत्त्वेनांशेन शत्रुहन् ०३२४०१०२ तत्त्वसङ्ख्यानविज्ञप्त्यै जातं विद्वानजः स्वराट् ०३२४०१११ सभाजयन्विशुद्धेन चेतसा तच्चिकीर्षितम् ०३२४०११२ प्रहृष्यमाणैरसुभिः कर्दमं चेदमभ्यधात् ०३२४०१२० ब्रह्मोवाच ०३२४०१२१ त्वया मेऽपचितिस्तात कल्पिता निर्व्यलीकतः ०३२४०१२२ यन्मे सञ्जगृहे वाक्यं भवान्मानद मानयन् ०३२४०१३१ एतावत्येव शुश्रूषा कार्या पितरि पुत्रकैः ०३२४०१३२ बाढमित्यनुमन्येत गौरवेण गुरोर्वचः ०३२४०१४१ इमा दुहितरः सत्यस्तव वत्स सुमध्यमाः ०३२४०१४२ सर्गमेतं प्रभावैः स्वैर्बृंहयिष्यन्त्यनेकधा ०३२४०१५१ अतस्त्वमृषिमुख्येभ्यो यथाशीलं यथारुचि ०३२४०१५२ आत्मजाः परिदेह्यद्य विस्तृणीहि यशो भुवि ०३२४०१६१ वेदाहमाद्यं पुरुषमवतीर्णं स्वमायया ०३२४०१६२ भूतानां शेवधिं देहं बिभ्राणं कपिलं मुने ०३२४०१७१ ज्ञानविज्ञानयोगेन कर्मणामुद्धरन्जटाः ०३२४०१७२ हिरण्यकेशः पद्माक्षः पद्ममुद्रापदाम्बुजः ०३२४०१८१ एष मानवि ते गर्भं प्रविष्टः कैटभार्दनः ०३२४०१८२ अविद्यासंशयग्रन्थिं छित्त्वा गां विचरिष्यति ०३२४०१९१ अयं सिद्धगणाधीशः साङ्ख्याचार्यैः सुसम्मतः ०३२४०१९२ लोके कपिल इत्याख्यां गन्ता ते कीर्तिवर्धनः ०३२४०२०० मैत्रेय उवाच ०३२४०२०१ तावाश्वास्य जगत्स्रष्टा कुमारैः सहनारदः ०३२४०२०२ हंसो हंसेन यानेन त्रिधामपरमं ययौ ०३२४०२११ गते शतधृतौ क्षत्तः कर्दमस्तेन चोदितः ०३२४०२१२ यथोदितं स्वदुहित्ः प्रादाद्विश्वसृजां ततः ०३२४०२२१ मरीचये कलां प्रादादनसूयामथात्रये ०३२४०२२२ श्रद्धामङ्गिरसेऽयच्छत्पुलस्त्याय हविर्भुवम् ०३२४०२३१ पुलहाय गतिं युक्तां क्रतवे च क्रियां सतीम् ०३२४०२३२ ख्यातिं च भृगवेऽयच्छद्वसिष्ठायाप्यरुन्धतीम् ०३२४०२४१ अथर्वणेऽददाच्छान्तिं यया यज्ञो वितन्यते ०३२४०२४२ विप्रर्षभान्कृतोद्वाहान्सदारान्समलालयत् ०३२४०२५१ ततस्त ऋषयः क्षत्तः कृतदारा निमन्त्र्य तम् ०३२४०२५२ प्रातिष्ठन्नन्दिमापन्नाः स्वं स्वमाश्रममण्डलम् ०३२४०२६१ स चावतीर्णं त्रियुगमाज्ञाय विबुधर्षभम् ०३२४०२६२ विविक्त उपसङ्गम्य प्रणम्य समभाषत ०३२४०२७१ अहो पापच्यमानानां निरये स्वैरमङ्गलैः ०३२४०२७२ कालेन भूयसा नूनं प्रसीदन्तीह देवताः ०३२४०२८१ बहुजन्मविपक्वेन सम्यग्योगसमाधिना ०३२४०२८२ द्रष्टुं यतन्ते यतयः शून्यागारेषु यत्पदम् ०३२४०२९१ स एव भगवानद्य हेलनं न गणय्य नः ०३२४०२९२ गृहेषु जातो ग्राम्याणां यः स्वानां पक्षपोषणः ०३२४०३०१ स्वीयं वाक्यमृतं कर्तुमवतीर्णोऽसि मे गृहे ०३२४०३०२ चिकीर्षुर्भगवान्ज्ञानं भक्तानां मानवर्धनः ०३२४०३११ तान्येव तेऽभिरूपाणि रूपाणि भगवंस्तव ०३२४०३१२ यानि यानि च रोचन्ते स्वजनानामरूपिणः ०३२४०३२१ त्वां सूरिभिस्तत्त्वबुभुत्सयाद्धा सदाभिवादार्हणपादपीठम् ०३२४०३२२ ऐश्वर्यवैराग्ययशोऽवबोध वीर्यश्रिया पूर्तमहं प्रपद्ये ०३२४०३३१ परं प्रधानं पुरुषं महान्तं कालं कविं त्रिवृतं लोकपालम् ०३२४०३३२ आत्मानुभूत्यानुगतप्रपञ्चं स्वच्छन्दशक्तिं कपिलं प्रपद्ये ०३२४०३४१ अ स्माभिपृच्छेऽद्य पतिं प्रजानां त्वयावतीर्णर्ण उताप्तकामः ०३२४०३४२ परिव्रजत्पदवीमास्थितोऽहं चरिष्ये त्वां हृदि युञ्जन्विशोकः ०३२४०३५० श्रीभगवानुवाच ०३२४०३५१ मया प्रोक्तं हि लोकस्य प्रमाणं सत्यलौकिके ०३२४०३५२ अथाजनि मया तुभ्यं यदवोचमृतं मुने ०३२४०३६१ एतन्मे जन्म लोकेऽस्मिन्मुमुक्षूणां दुराशयात् ०३२४०३६२ प्रसङ्ख्यानाय तत्त्वानां सम्मतायात्मदर्शने ०३२४०३७१ एष आत्मपथोऽव्यक्तो नष्टः कालेन भूयसा ०३२४०३७२ तं प्रवर्तयितुं देहमिमं विद्धि मया भृतम् ०३२४०३८१ गच्छ कामं मयापृष्टो मयि सन्न्यस्तकर्मणा ०३२४०३८२ जित्वा सुदुर्जयं मृत्युममृतत्वाय मां भज ०३२४०३९१ मामात्मानं स्वयञ्ज्योतिः सर्वभूतगुहाशयम् ०३२४०३९२ आत्मन्येवात्मना वीक्ष्य विशोकोऽभयमृच्छसि ०३२४०४०१ मात्र आध्यात्मिकीं विद्यां शमनीं सर्वकर्मणाम् ०३२४०४०२ वितरिष्ये यया चासौ भयं चातितरिष्यति ०३२४०४१० मैत्रेय उवाच ०३२४०४११ एवं समुदितस्तेन कपिलेन प्रजापतिः ०३२४०४१२ दक्षिणीकृत्य तं प्रीतो वनमेव जगाम ह ०३२४०४२१ व्रतं स आस्थितो मौनमात्मैकशरणो मुनिः ०३२४०४२२ निःसङ्गो व्यचरत्क्षोणीमनग्निरनिकेतनः ०३२४०४३१ मनो ब्रह्मणि युञ्जानो यत्तत्सदसतः परम् ०३२४०४३२ गुणावभासे विगुण एकभक्त्यानुभाविते ०३२४०४४१ निरहङ्कृतिर्निर्ममश्च निर्द्वन्द्वः समदृक्स्वदृक् ०३२४०४४२ प्रत्यक्प्रशान्तधीर्धीरः प्रशान्तोर्मिरिवोदधिः ०३२४०४५१ वासुदेवे भगवति सर्वज्ञे प्रत्यगात्मनि ०३२४०४५२ परेण भक्तिभावेन लब्धात्मा मुक्तबन्धनः ०३२४०४६१ आत्मानं सर्वभूतेषु भगवन्तमवस्थितम् ०३२४०४६२ अपश्यत्सर्वभूतानि भगवत्यपि चात्मनि ०३२४०४७१ इच्छाद्वेषविहीनेन सर्वत्र समचेतसा ०३२४०४७२ भगवद्भक्तियुक्तेन प्राप्ता भागवती गतिः ०३२५००१० शौनक उवाच ०३२५००११ कपिलस्तत्त्वसङ्ख्याता भगवानात्ममायया ०३२५००१२ जातः स्वयमजः साक्षादात्मप्रज्ञप्तये नृणाम् ०३२५००२१ न ह्यस्य वर्ष्मणः पुंसां वरिम्णः सर्वयोगिनाम् ०३२५००२२ विश्रुतौ श्रुतदेवस्य भूरि तृप्यन्ति मेऽसवः ०३२५००३१ यद्यद्विधत्ते भगवान्स्वच्छन्दात्मात्ममायया ०३२५००३२ तानि मे श्रद्दधानस्य कीर्तन्यान्यनुकीर्तय ०३२५००४० सूत उवाच ०३२५००४१ द्वैपायनसखस्त्वेवं मैत्रेयो भगवांस्तथा ०३२५००४२ प्राहेदं विदुरं प्रीत आन्वीक्षिक्यां प्रचोदितः ०३२५००५० मैत्रेय उवाच ०३२५००५१ पितरि प्रस्थितेऽरण्यं मातुः प्रियचिकीर्षया ०३२५००५२ तस्मिन्बिन्दुसरेऽवात्सीद्भगवान्कपिलः किल ०३२५००६१ तमासीनमकर्माणं तत्त्वमार्गाग्रदर्शनम् ०३२५००६२ स्वसुतं देवहूत्याह धातुः संस्मरती वचः ०३२५००७० देवहूतिरुवाच ०३२५००७१ निर्विण्णा नितरां भूमन्नसदिन्द्रियतर्षणात् ०३२५००७२ येन सम्भाव्यमानेन प्रपन्नान्धं तमः प्रभो ०३२५००८१ तस्य त्वं तमसोऽन्धस्य दुष्पारस्याद्य पारगम् ०३२५००८२ सच्चक्षुर्जन्मनामन्ते लब्धं मे त्वदनुग्रहात् ०३२५००९१ य आद्यो भगवान्पुंसामीश्वरो वै भवान्किल ०३२५००९२ लोकस्य तमसान्धस्य चक्षुः सूर्य इवोदितः ०३२५०१०१ अथ मे देव सम्मोहमपाक्रष्टुं त्वमर्हसि ०३२५०१०२ योऽवग्रहोऽहं ममेतीत्येतस्मिन्योजितस्त्वया ०३२५०१११ तं त्वा गताहं शरणं शरण्यं स्वभृत्यसंसारतरोः कुठारम् ०३२५०११२ जिज्ञासयाहं प्रकृतेः पूरुषस्य नमामि सद्धर्मविदां वरिष्ठम् ०३२५०१२० मैत्रेय उवाच ०३२५०१२१ इति स्वमातुर्निरवद्यमीप्सितं निशम्य पुंसामपवर्गवर्धनम् ०३२५०१२२ धियाभिनन्द्यात्मवतां सतां गतिर्बभाष ईषत्स्मितशोभिताननः ०३२५०१३० श्रीभगवानुवाच ०३२५०१३१ योग आध्यात्मिकः पुंसां मतो निःश्रेयसाय मे ०३२५०१३२ अत्यन्तोपरतिर्यत्र दुःखस्य च सुखस्य च ०३२५०१४१ तमिमं ते प्रवक्ष्यामि यमवोचं पुरानघे ०३२५०१४२ ऋषीणां श्रोतुकामानां योगं सर्वाङ्गनैपुणम् ०३२५०१५१ चेतः खल्वस्य बन्धाय मुक्तये चात्मनो मतम् ०३२५०१५२ गुणेषु सक्तं बन्धाय रतं वा पुंसि मुक्तये ०३२५०१६१ अहं ममाभिमानोत्थैः कामलोभादिभिर्मलैः ०३२५०१६२ वीतं यदा मनः शुद्धमदुःखमसुखं समम् ०३२५०१७१ तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृतेः परम् ०३२५०१७२ निरन्तरं स्वयञ्ज्योतिरणिमानमखण्डितम् ०३२५०१८१ ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियुक्तेन चात्मना ०३२५०१८२ परिपश्यत्युदासीनं प्रकृतिं च हतौजसम् ०३२५०१९१ न युज्यमानया भक्त्या भगवत्यखिलात्मनि ०३२५०१९२ सदृशोऽस्ति शिवः पन्था योगिनां ब्रह्मसिद्धये ०३२५०२०१ प्रसङ्गमजरं पाशमात्मनः कवयो विदुः ०३२५०२०२ स एव साधुषु कृतो मोक्षद्वारमपावृतम् ०३२५०२११ तितिक्षवः कारुणिकाः सुहृदः सर्वदेहिनाम् ०३२५०२१२ अजातशत्रवः शान्ताः साधवः साधुभूषणाः ०३२५०२२१ मय्यनन्येन भावेन भक्तिं कुर्वन्ति ये दृढाम् ०३२५०२२२ मत्कृते त्यक्तकर्माणस्त्यक्तस्वजनबान्धवाः ०३२५०२३१ मदाश्रयाः कथा मृष्टाः शृण्वन्ति कथयन्ति च ०३२५०२३२ तपन्ति विविधास्तापा नैतान्मद्गतचेतसः ०३२५०२४१ त एते साधवः साध्वि सर्वसङ्गविवर्जिताः ०३२५०२४२ सङ्गस्तेष्वथ ते प्रार्थ्यः सङ्गदोषहरा हि ते ०३२५०२५१ सतां प्रसङ्गान्मम वीर्यसंविदो भवन्ति हृत्कर्णरसायनाः कथाः ०३२५०२५२ तज्जोषणादाश्वपवर्गवर्त्मनि श्रद्धा रतिर्भक्तिरनुक्रमिष्यति ०३२५०२६१ भक्त्या पुमान्जातविराग ऐन्द्रियाद्दृष्टश्रुतान्मद्रचनानुचिन्तया ०३२५०२६२ चित्तस्य यत्तो ग्रहणे योगयुक्तो यतिष्यते ऋजुभिर्योगमार्गैः ०३२५०२७१ असेवयायं प्रकृतेर्गुणानां ज्ञानेन वैराग्यविजृम्भितेन ०३२५०२७२ योगेन मय्यर्पितया च भक्त्या मां प्रत्यगात्मानमिहावरुन्धे ०३२५०२८० देवहूतिरुवाच ०३२५०२८१ काचित्त्वय्युचिता भक्तिः कीदृशी मम गोचरा ०३२५०२८२ यया पदं ते निर्वाणमञ्जसान्वाश्नवा अहम् ०३२५०२९१ यो योगो भगवद्बाणो निर्वाणात्मंस्त्वयोदितः ०३२५०२९२ कीदृशः कति चाङ्गानि यतस्तत्त्वावबोधनम् ०३२५०३०१ तदेतन्मे विजानीहि यथाहं मन्दधीर्हरे ०३२५०३०२ सुखं बुद्ध्येय दुर्बोधं योषा भवदनुग्रहात् ०३२५०३१० मैत्रेय उवाच ०३२५०३११ विदित्वार्थं कपिलो मातुरित्थं जातस्नेहो यत्र तन्वाभिजातः ०३२५०३१२ तत्त्वाम्नायं यत्प्रवदन्ति साङ्ख्यं प्रोवाच वै भक्तिवितानयोगम् ०३२५०३२० श्रीभगवानुवाच ०३२५०३२१ देवानां गुणलिङ्गानामानुश्रविककर्मणाम् ०३२५०३२२ सत्त्व एवैकमनसो वृत्तिः स्वाभाविकी तु या ०३२५०३४१ अनिमित्ता भागवती भक्तिः सिद्धेर्गरीयसी ०३२५०३४२ जरयत्याशु या कोशं निगीर्णमनलो यथा ०३२५०३५१ नैकात्मतां मे स्पृहयन्ति केचिन्मत्पादसेवाभिरता मदीहाः ०३२५०३५२ येऽन्योन्यतो भागवताः प्रसज्य सभाजयन्ते मम पौरुषाणि ०३२५०३६१ पश्यन्ति ते मे रुचिराण्यम्ब सन्तः प्रसन्नवक्त्रारुणलोचनानि ०३२५०३६२ रूपाणि दिव्यानि वरप्रदानि साकं वाचं स्पृहणीयां वदन्ति ०३२५०३७१ तैर्दर्शनीयावयवैरुदार विलासहासेक्षितवामसूक्तैः ०३२५०३७२ हृतात्मनो हृतप्राणांश्च भक्तिरनिच्छतो मे गतिमण्वीं प्रयुङ्क्ते ०३२५०३८१ अथो विभूतिं मम मायाविनस्तामैश्वर्यमष्टाङ्गमनुप्रवृत्तम् ०३२५०३८२ श्रियं भागवतीं वास्पृहयन्ति भद्रां परस्य मे तेऽश्नुवते तु लोके ०३२५०३९१ न कर्हिचिन्मत्पराः शान्तरूपे नङ्क्ष्यन्ति नो मेऽनिमिषो लेढि हेतिः ०३२५०३९२ येषामहं प्रिय आत्मा सुतश्च सखा गुरुः सुहृदो दैवमिष्टम् ०३२५०४०१ इमं लोकं तथैवामुमात्मानमुभयायिनम् ०३२५०४०२ आत्मानमनु ये चेह ये रायः पशवो गृहाः ०३२५०४११ विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् ०३२५०४१२ भजन्त्यनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये ०३२५०४२१ नान्यत्र मद्भगवतः प्रधानपुरुषेश्वरात् ०३२५०४२२ आत्मनः सर्वभूतानां भयं तीव्रं निवर्तते ०३२५०४३१ मद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति मद्भयात् ०३२५०४३२ वर्षतीन्द्रो दहत्यग्निर्मृत्युश्चरति मद्भयात् ०३२५०४४१ ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिनः ०३२५०४४२ क्षेमाय पादमूलं मे प्रविशन्त्यकुतोभयम् ०३२५०४५१ एतावानेव लोकेऽस्मिन्पुंसां निःश्रेयसोदयः ०३२५०४५२ तीव्रेण भक्तियोगेन मनो मय्यर्पितं स्थिरम् ०३२६००१० श्रीभगवानुवाच ०३२६००११ अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वानां लक्षणं पृथक् ०३२६००१२ यद्विदित्वा विमुच्येत पुरुषः प्राकृतैर्गुणैः ०३२६००२१ ज्ञानं निःश्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्मदर्शनम् ०३२६००२२ यदाहुर्वर्णये तत्ते हृदयग्रन्थिभेदनम् ०३२६००३१ अनादिरात्मा पुरुषो निर्गुणः प्रकृतेः परः ०३२६००३२ प्रत्यग्धामा स्वयञ्ज्योतिर्विश्वं येन समन्वितम् ०३२६००४१ स एष प्रकृतिं सूक्ष्मां दैवीं गुणमयीं विभुः ०३२६००४२ यदृच्छयैवोपगतामभ्यपद्यत लीलया ०३२६००५१ गुणैर्विचित्राः सृजतीं सरूपाः प्रकृतिं प्रजाः ०३२६००५२ विलोक्य मुमुहे सद्यः स इह ज्ञानगूहया ०३२६००६१ एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृतेः पुमान् ०३२६००६२ कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते ०३२६००७१ तदस्य संसृतिर्बन्धः पारतन्त्र्यं च तत्कृतम् ०३२६००७२ भवत्यकर्तुरीशस्य साक्षिणो निर्वृतात्मनः ०३२६००८१ कार्यकारणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदुः ०३२६००८२ भोक्तृत्वे सुखदुःखानां पुरुषं प्रकृतेः परम् ०३२६००९० देवहूतिरुवाच ०३२६००९१ प्रकृतेः पुरुषस्यापि लक्षणं पुरुषोत्तम ०३२६००९२ ब्रूहि कारणयोरस्य सदसच्च यदात्मकम् ०३२६०१०० श्रीभगवानुवाच ०३२६०१०१ यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् ०३२६०१०२ प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ०३२६०१११ पञ्चभिः पञ्चभिर्ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा ०३२६०११२ एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदुः ०३२६०१२१ महाभूतानि पञ्चैव भूरापोऽग्निर्मरुन्नभः ०३२६०१२२ तन्मात्राणि च तावन्ति गन्धादीनि मतानि मे ०३२६०१३१ इन्द्रियाणि दश श्रोत्रं त्वग्दृग्रसननासिकाः ०३२६०१३२ वाक्करौ चरणौ मेढ्रं पायुर्दशम उच्यते ०३२६०१४१ मनो बुद्धिरहङ्कारश्चित्तमित्यन्तरात्मकम् ०३२६०१४२ चतुर्धा लक्ष्यते भेदो वृत्त्या लक्षणरूपया ०३२६०१५१ एतावानेव सङ्ख्यातो ब्रह्मणः सगुणस्य ह ०३२६०१५२ सन्निवेशो मया प्रोक्तो यः कालः पञ्चविंशकः ०३२६०१६१ प्रभावं पौरुषं प्राहुः कालमेके यतो भयम् ०३२६०१६२ अहङ्कारविमूढस्य कर्तुः प्रकृतिमीयुषः ०३२६०१७१ प्रकृतेर्गुणसाम्यस्य निर्विशेषस्य मानवि ०३२६०१७२ चेष्टा यतः स भगवान्काल इत्युपलक्षितः ०३२६०१८१ अन्तः पुरुषरूपेण कालरूपेण यो बहिः ०३२६०१८२ समन्वेत्येष सत्त्वानां भगवानात्ममायया ०३२६०१९१ दैवात्क्षुभितधर्मिण्यां स्वस्यां योनौ परः पुमान् ०३२६०१९२ आधत्त वीर्यं सासूत महत्तत्त्वं हिरण्मयम् ०३२६०२०१ विश्वमात्मगतं व्यञ्जन्कूटस्थो जगदङ्कुरः ०३२६०२०२ स्वतेजसापिबत्तीव्रमात्मप्रस्वापनं तमः ०३२६०२११ यत्तत्सत्त्वगुणं स्वच्छं शान्तं भगवतः पदम् ०३२६०२१२ यदाहुर्वासुदेवाख्यं चित्तं तन्महदात्मकम् ०३२६०२२१ स्वच्छत्वमविकारित्वं शान्तत्वमिति चेतसः ०३२६०२२२ वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तं यथापां प्रकृतिः परा ०३२६०२३१ महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् ०३२६०२३२ क्रियाशक्तिरहङ्कारस्त्रिविधः समपद्यत ०३२६०२४१ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भवः ०३२६०२४२ मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ०३२६०२५१ सहस्रशिरसं साक्षाद्यमनन्तं प्रचक्षते ०३२६०२५२ सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रियमनोमयम् ०३२६०२६१ कर्तृत्वं करणत्वं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् ०३२६०२६२ शान्तघोरविमूढत्वमिति वा स्यादहङ्कृतेः ०३२६०२७१ वैकारिकाद्विकुर्वाणान्मनस्तत्त्वमजायत ०३२६०२७२ यत्सङ्कल्पविकल्पाभ्यां वर्तते कामसम्भवः ०३२६०२८१ यद्विदुर्ह्यनिरुद्धाख्यं हृषीकाणामधीश्वरम् ०३२६०२८२ शारदेन्दीवरश्यामं संराध्यं योगिभिः शनैः ०३२६०२९१ तैजसात्तु विकुर्वाणाद्बुद्धितत्त्वमभूत्सति ०३२६०२९२ द्रव्यस्फुरणविज्ञानमिन्द्रियाणामनुग्रहः ०३२६०३०१ संशयोऽथ विपर्यासो निश्चयः स्मृतिरेव च ०३२६०३०२ स्वाप इत्युच्यते बुद्धेर्लक्षणं वृत्तितः पृथक् ०३२६०३११ तैजसानीन्द्रियाण्येव क्रियाज्ञानविभागशः ०३२६०३१२ प्राणस्य हि क्रियाशक्तिर्बुद्धेर्विज्ञानशक्तिता ०३२६०३२१ तामसाच्च विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यचोदितात् ०३२६०३२२ शब्दमात्रमभूत्तस्मान्नभः श्रोत्रं तु शब्दगम् ०३२६०३३१ अर्थाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुर्लिङ्गत्वमेव च ०३२६०३३२ तन्मात्रत्वं च नभसो लक्षणं कवयो विदुः ०३२६०३४१ भूतानां छिद्रदातृत्वं बहिरन्तरमेव च ०३२६०३४२ प्राणेन्द्रियात्मधिष्ण्यत्वं नभसो वृत्तिलक्षणम् ०३२६०३५१ नभसः शब्दतन्मात्रात्कालगत्या विकुर्वतः ०३२६०३५२ स्पर्शोऽभवत्ततो वायुस्त्वक्स्पर्शस्य च सङ्ग्रहः ०३२६०३६१ मृदुत्वं कठिनत्वं च शैत्यमुष्णत्वमेव च ०३२६०३६२ एतत्स्पर्शस्य स्पर्शत्वं तन्मात्रत्वं नभस्वतः ०३२६०३७१ चालनं व्यूहनं प्राप्तिर्नेतृत्वं द्रव्यशब्दयोः ०३२६०३७२ सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं वायोः कर्माभिलक्षणम् ०३२६०३८१ वायोश्च स्पर्शतन्मात्राद्रूपं दैवेरितादभूत् ०३२६०३८२ समुत्थितं ततस्तेजश्चक्षू रूपोपलम्भनम् ०३२६०३९१ द्रव्याकृतित्वं गुणता व्यक्तिसंस्थात्वमेव च ०३२६०३९२ तेजस्त्वं तेजसः साध्वि रूपमात्रस्य वृत्तयः ०३२६०४०१ द्योतनं पचनं पानमदनं हिममर्दनम् ०३२६०४०२ तेजसो वृत्तयस्त्वेताः शोषणं क्षुत्तृडेव च ०३२६०४११ रूपमात्राद्विकुर्वाणात्तेजसो दैवचोदितात् ०३२६०४१२ रसमात्रमभूत्तस्मादम्भो जिह्वा रसग्रहः ०३२६०४२१ कषायो मधुरस्तिक्तः कट्वम्ल इति नैकधा ०३२६०४२२ भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते ०३२६०४३१ क्लेदनं पिण्डनं तृप्तिः प्राणनाप्यायनोन्दनम् ०३२६०४३२ तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमाः ०३२६०४४१ रसमात्राद्विकुर्वाणादम्भसो दैवचोदितात् ०३२६०४४२ गन्धमात्रमभूत्तस्मात्पृथ्वी घ्राणस्तु गन्धगः ०३२६०४५१ करम्भपूतिसौरभ्य शान्तोग्राम्लादिभिः पृथक् ०३२६०४५२ द्रव्यावयववैषम्याद्गन्ध एको विभिद्यते ०३२६०४६१ भावनं ब्रह्मणः स्थानं धारणं सद्विशेषणम् ०३२६०४६२ सर्वसत्त्वगुणोद्भेदः पृथिवीवृत्तिलक्षणम् ०३२६०४७१ नभोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्छ्रोत्रमुच्यते ०३२६०४७२ वायोर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य तत्स्पर्शनं विदुः ०३२६०४८१ तेजोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्चक्षुरुच्यते ०३२६०४८२ अम्भोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तद्रसनं विदुः ०३२६०४८३ भूमेर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य स घ्राण उच्यते ०३२६०४९१ परस्य दृश्यते धर्मो ह्यपरस्मिन्समन्वयात् ०३२६०४९२ अतो विशेषो भावानां भूमावेवोपलक्ष्यते ०३२६०५०१ एतान्यसंहत्य यदा महदादीनि सप्त वै ०३२६०५०२ कालकर्मगुणोपेतो जगदादिरुपाविशत् ०३२६०५११ ततस्तेनानुविद्धेभ्यो युक्तेभ्योऽण्डमचेतनम् ०३२६०५१२ उत्थितं पुरुषो यस्मादुदतिष्ठदसौ विराट् ०३२६०५२१ एतदण्डं विशेषाख्यं क्रमवृद्धैर्दशोत्तरैः ०३२६०५२२ तोयादिभिः परिवृतं प्रधानेनावृतैर्बहिः ०३२६०५२३ यत्र लोकवितानोऽयं रूपं भगवतो हरेः ०३२६०५३१ हिरण्मयादण्डकोशादुत्थाय सलिले शयात् ०३२६०५३२ तमाविश्य महादेवो बहुधा निर्बिभेद खम् ०३२६०५४१ निरभिद्यतास्य प्रथमं मुखं वाणी ततोऽभवत् ०३२६०५४२ वाण्या वह्निरथो नासे प्राणोतो घ्राण एतयोः ०३२६०५५१ घ्राणाद्वायुरभिद्येतामक्षिणी चक्षुरेतयोः ०३२६०५५२ तस्मात्सूर्यो न्यभिद्येतां कर्णौ श्रोत्रं ततो दिशः ०३२६०५६१ निर्बिभेद विराजस्त्वग् रोमश्मश्र्वादयस्ततः ०३२६०५६२ तत ओषधयश्चासन्शिश्नं निर्बिभिदे ततः ०३२६०५७१ रेतस्तस्मादाप आसन्निरभिद्यत वै गुदम् ०३२६०५७२ गुदादपानोऽपानाच्च मृत्युर्लोकभयङ्करः ०३२६०५८१ हस्तौ च निरभिद्येतां बलं ताभ्यां ततः स्वराट् ०३२६०५८२ पादौ च निरभिद्येतां गतिस्ताभ्यां ततो हरिः ०३२६०५९१ नाड्योऽस्य निरभिद्यन्त ताभ्यो लोहितमाभृतम् ०३२६०५९२ नद्यस्ततः समभवन्नुदरं निरभिद्यत ०३२६०६०१ क्षुत्पिपासे ततः स्यातां समुद्रस्त्वेतयोरभूत् ०३२६०६०२ अथास्य हृदयं भिन्नं हृदयान्मन उत्थितम् ०३२६०६११ मनसश्चन्द्रमा जातो बुद्धिर्बुद्धेर्गिरां पतिः ०३२६०६१२ अहङ्कारस्ततो रुद्रश्चित्तं चैत्यस्ततोऽभवत् ०३२६०६२१ एते ह्यभ्युत्थिता देवा नैवास्योत्थापनेऽशकन् ०३२६०६२२ पुनराविविशुः खानि तमुत्थापयितुं क्रमात् ०३२६०६३१ वह्निर्वाचा मुखं भेजे नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६३२ घ्राणेन नासिके वायुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६४१ अक्षिणी चक्षुषादित्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६४२ श्रोत्रेण कर्णौ च दिशो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६५१ त्वचं रोमभिरोषध्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६५२ रेतसा शिश्नमापस्तु नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६६१ गुदं मृत्युरपानेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६६२ हस्ताविन्द्रो बलेनैव नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६७१ विष्णुर्गत्यैव चरणौ नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६७२ नाडीर्नद्यो लोहितेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६८१ क्षुत्तृड्भ्यामुदरं सिन्धुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६८२ हृदयं मनसा चन्द्रो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६९१ बुद्ध्या ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०६९२ रुद्रोऽभिमत्या हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् ०३२६०७०१ चित्तेन हृदयं चैत्यः क्षेत्रज्ञः प्राविशद्यदा ०३२६०७०२ विराट्तदैव पुरुषः सलिलादुदतिष्ठत ०३२६०७११ यथा प्रसुप्तं पुरुषं प्राणेन्द्रियमनोधियः ०३२६०७१२ प्रभवन्ति विना येन नोत्थापयितुमोजसा ०३२६०७२१ तमस्मिन्प्रत्यगात्मानं धिया योगप्रवृत्तया ०३२६०७२२ भक्त्या विरक्त्या ज्ञानेन विविच्यात्मनि चिन्तयेत् ०३२७००१० श्रीभगवानुवाच ०३२७००११ प्रकृतिस्थोऽपि पुरुषो नाज्यते प्राकृतैर्गुणैः ०३२७००१२ अविकारादकर्तृत्वान्निर्गुणत्वाज्जलार्कवत् ०३२७००२१ स एष यर्हि प्रकृतेर्गुणेष्वभिविषज्जते ०३२७००२२ अहङ्क्रियाविमूढात्मा कर्तास्मीत्यभिमन्यते ०३२७००३१ तेन संसारपदवीमवशोऽभ्येत्यनिर्वृतः ०३२७००३२ प्रासङ्गिकैः कर्मदोषैः सदसन्मिश्रयोनिषु ०३२७००४१ अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते ०३२७००४२ ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ०३२७००५१ अत एव शनैश्चित्तं प्रसक्तमसतां पथि ०३२७००५२ भक्तियोगेन तीव्रेण विरक्त्या च नयेद्वशम् ०३२७००६१ यमादिभिर्योगपथैरभ्यसञ्श्रद्धयान्वितः ०३२७००६२ मयि भावेन सत्येन मत्कथाश्रवणेन च ०३२७००७१ सर्वभूतसमत्वेन निर्वैरेणाप्रसङ्गतः ०३२७००७२ ब्रह्मचर्येण मौनेन स्वधर्मेण बलीयसा ०३२७००८१ यदृच्छयोपलब्धेन सन्तुष्टो मितभुङ्मुनिः ०३२७००८२ विविक्तशरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान् ०३२७००९१ सानुबन्धे च देहेऽस्मिन्नकुर्वन्नसदाग्रहम् ०३२७००९२ ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन प्रकृतेः पुरुषस्य च ०३२७०१०१ निवृत्तबुद्ध्यवस्थानो दूरीभूतान्यदर्शनः ०३२७०१०२ उपलभ्यात्मनात्मानं चक्षुषेवार्कमात्मदृक् ०३२७०१११ मुक्तलिङ्गं सदाभासमसति प्रतिपद्यते ०३२७०११२ सतो बन्धुमसच्चक्षुः सर्वानुस्यूतमद्वयम् ०३२७०१२१ यथा जलस्थ आभासः स्थलस्थेनावदृश्यते ०३२७०१२२ स्वाभासेन तथा सूर्यो जलस्थेन दिवि स्थितः ०३२७०१३१ एवं त्रिवृदहङ्कारो भूतेन्द्रियमनोमयैः ०३२७०१३२ स्वाभासैर्लक्षितोऽनेन सदाभासेन सत्यदृक् ०३२७०१४१ भूतसूक्ष्मेन्द्रियमनो बुद्ध्यादिष्विह निद्रया ०३२७०१४२ लीनेष्वसति यस्तत्र विनिद्रो निरहङ्क्रियः ०३२७०१५१ मन्यमानस्तदात्मानमनष्टो नष्टवन्मृषा ०३२७०१५२ नष्टेऽहङ्करणे द्रष्टा नष्टवित्त इवातुरः ०३२७०१६१ एवं प्रत्यवमृश्यासावात्मानं प्रतिपद्यते ०३२७०१६२ साहङ्कारस्य द्रव्यस्य योऽवस्थानमनुग्रहः ०३२७०१७० देवहूतिरुवाच ०३२७०१७१ पुरुषं प्रकृतिर्ब्रह्मन्न विमुञ्चति कर्हिचित् ०३२७०१७२ अन्योन्यापाश्रयत्वाच्च नित्यत्वादनयोः प्रभो ०३२७०१८१ यथा गन्धस्य भूमेश्च न भावो व्यतिरेकतः ०३२७०१८२ अपां रसस्य च यथा तथा बुद्धेः परस्य च ०३२७०१९१ अकर्तुः कर्मबन्धोऽयं पुरुषस्य यदाश्रयः ०३२७०१९२ गुणेषु सत्सु प्रकृतेः कैवल्यं तेष्वतः कथम् ०३२७०२०१ क्वचित्तत्त्वावमर्शेन निवृत्तं भयमुल्बणम् ०३२७०२०२ अनिवृत्तनिमित्तत्वात्पुनः प्रत्यवतिष्ठते ०३२७०२१० श्रीभगवानुवाच ०३२७०२११ अनिमित्तनिमित्तेन स्वधर्मेणामलात्मना ०३२७०२१२ तीव्रया मयि भक्त्या च श्रुतसम्भृतया चिरम् ०३२७०२२१ ज्ञानेन दृष्टतत्त्वेन वैराग्येण बलीयसा ०३२७०२२२ तपोयुक्तेन योगेन तीव्रेणात्मसमाधिना ०३२७०२३१ प्रकृतिः पुरुषस्येह दह्यमाना त्वहर्निशम् ०३२७०२३२ तिरोभवित्री शनकैरग्नेर्योनिरिवारणिः ०३२७०२४१ भुक्तभोगा परित्यक्ता दृष्टदोषा च नित्यशः ०३२७०२४२ नेश्वरस्याशुभं धत्ते स्वे महिम्नि स्थितस्य च ०३२७०२५१ यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् ०३२७०२५२ स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ०३२७०२६१ एवं विदिततत्त्वस्य प्रकृतिर्मयि मानसम् ०३२७०२६२ युञ्जतो नापकुरुत आत्मारामस्य कर्हिचित् ०३२७०२७१ यदैवमध्यात्मरतः कालेन बहुजन्मना ०३२७०२७२ सर्वत्र जातवैराग्य आब्रह्मभुवनान्मुनिः ०३२७०२८१ मद्भक्तः प्रतिबुद्धार्थो मत्प्रसादेन भूयसा ०३२७०२८२ निःश्रेयसं स्वसंस्थानं कैवल्याख्यं मदाश्रयम् ०३२७०२९१ प्राप्नोतीहाञ्जसा धीरः स्वदृशा च्छिन्नसंशयः ०३२७०२९२ यद्गत्वा न निवर्तेत योगी लिङ्गाद्विनिर्गमे ०३२७०३०१ यदा न योगोपचितासु चेतो मायासु सिद्धस्य विषज्जतेऽङ्ग ०३२७०३०२ अनन्यहेतुष्वथ मे गतिः स्यादात्यन्तिकी यत्र न मृत्युहासः ०३२८००१० श्रीभगवानुवाच ०३२८००११ योगस्य लक्षणं वक्ष्ये सबीजस्य नृपात्मजे ०३२८००१२ मनो येनैव विधिना प्रसन्नं याति सत्पथम् ०३२८००२१ स्वधर्माचरणं शक्त्या विधर्माच्च निवर्तनम् ०३२८००२२ दैवाल्लब्धेन सन्तोष आत्मविच्चरणार्चनम् ०३२८००३१ ग्राम्यधर्मनिवृत्तिश्च मोक्षधर्मरतिस्तथा ०३२८००३२ मितमेध्यादनं शश्वद्विविक्तक्षेमसेवनम् ०३२८००४१ अहिंसा सत्यमस्तेयं यावदर्थपरिग्रहः ०३२८००४२ ब्रह्मचर्यं तपः शौचं स्वाध्यायः पुरुषार्चनम् ०३२८००५१ मौनं सदासनजयः स्थैर्यं प्राणजयः शनैः ०३२८००५२ प्रत्याहारश्चेन्द्रियाणां विषयान्मनसा हृदि ०३२८००६१ स्वधिष्ण्यानामेकदेशे मनसा प्राणधारणम् ०३२८००६२ वैकुण्ठलीलाभिध्यानं समाधानं तथात्मनः ०३२८००७१ एतैरन्यैश्च पथिभिर्मनो दुष्टमसत्पथम् ०३२८००७२ बुद्ध्या युञ्जीत शनकैर्जितप्राणो ह्यतन्द्रितः ०३२८००८१ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य विजितासन आसनम् ०३२८००८२ तस्मिन्स्वस्ति समासीन ऋजुकायः समभ्यसेत् ०३२८००९१ प्राणस्य शोधयेन्मार्गं पूरकुम्भकरेचकैः ०३२८००९२ प्रतिकूलेन वा चित्तं यथा स्थिरमचञ्चलम् ०३२८०१०१ मनोऽचिरात्स्याद्विरजं जितश्वासस्य योगिनः ०३२८०१०२ वाय्वग्निभ्यां यथा लोहं ध्मातं त्यजति वै मलम् ०३२८०१११ प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषान् ०३२८०११२ प्रत्याहारेण संसर्गान्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ०३२८०१२१ यदा मनः स्वं विरजं योगेन सुसमाहितम् ०३२८०१२२ काष्ठां भगवतो ध्यायेत्स्वनासाग्रावलोकनः ०३२८०१३१ प्रसन्नवदनाम्भोजं पद्मगर्भारुणेक्षणम् ०३२८०१३२ नीलोत्पलदलश्यामं शङ्खचक्रगदाधरम् ०३२८०१४१ लसत्पङ्कजकिञ्जल्क पीतकौशेयवाससम् ०३२८०१४२ श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् ०३२८०१५१ मत्तद्विरेफकलया परीतं वनमालया ०३२८०१५२ परार्ध्यहारवलय किरीटाङ्गदनूपुरम् ०३२८०१६१ काञ्चीगुणोल्लसच्छ्रोणिं हृदयाम्भोजविष्टरम् ०३२८०१६२ दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम् ०३२८०१७१ अपीच्यदर्शनं शश्वत्सर्वलोकनमस्कृतम् ०३२८०१७२ सन्तं वयसि कैशोरे भृत्यानुग्रहकातरम् ०३२८०१८१ कीर्तन्यतीर्थयशसं पुण्यश्लोकयशस्करम् ०३२८०१८२ ध्यायेद्देवं समग्राङ्गं यावन्न च्यवते मनः ०३२८०१९१ स्थितं व्रजन्तमासीनं शयानं वा गुहाशयम् ०३२८०१९२ प्रेक्षणीयेहितं ध्यायेच्छुद्धभावेन चेतसा ०३२८०२०१ तस्मिन्लब्धपदं चित्तं सर्वावयवसंस्थितम् ०३२८०२०२ विलक्ष्यैकत्र संयुज्यादङ्गे भगवतो मुनिः ०३२८०२११ सञ्चिन्तयेद्भगवतश्चरणारविन्दं ०३२८०२१२ वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् ०३२८०२१३ उत्तुङ्गरक्तविलसन्नखचक्रवाल ०३२८०२१४ ज्योत्स्नाभिराहतमहद्धृदयान्धकारम् ०३२८०२२१ यच्छौचनिःसृतसरित्प्रवरोदकेन ०३२८०२२२ तीर्थेन मूर्ध्न्यधिकृतेन शिवः शिवोऽभूत् ०३२८०२२३ ध्यातुर्मनःशमलशैलनिसृष्टवज्रं ०३२८०२२४ ध्यायेच्चिरं भगवतश्चरणारविन्दम् ०३२८०२३१ जानुद्वयं जलजलोचनया जनन्या ०३२८०२३२ लक्ष्म्याखिलस्य सुरवन्दितया विधातुः ०३२८०२३३ ऊर्वोर्निधाय करपल्लवरोचिषा यत् ०३२८०२३४ संलालितं हृदि विभोरभवस्य कुर्यात् ०३२८०२४१ ऊरू सुपर्णभुजयोरधि शोभमानाव् ०३२८०२४२ ओजोनिधी अतसिकाकुसुमावभासौ ०३२८०२४३ व्यालम्बिपीतवरवाससि वर्तमान ०३२८०२४४ काञ्चीकलापपरिरम्भि नितम्बबिम्बम् ०३२८०२५१ नाभिह्रदं भुवनकोशगुहोदरस्थं ०३२८०२५२ यत्रात्मयोनिधिषणाखिललोकपद्मम् ०३२८०२५३ व्यूढं हरिन्मणिवृषस्तनयोरमुष्य ०३२८०२५४ ध्यायेद्द्वयं विशदहारमयूखगौरम् ०३२८०२६१ वक्षोऽधिवासमृषभस्य महाविभूतेः ०३२८०२६२ पुंसां मनोनयननिर्वृतिमादधानम् ०३२८०२६३ कण्ठं च कौस्तुभमणेरधिभूषणार्थं ०३२८०२६४ कुर्यान्मनस्यखिललोकनमस्कृतस्य ०३२८०२७१ बाहूंश्च मन्दरगिरेः परिवर्तनेन ०३२८०२७२ निर्णिक्तबाहुवलयानधिलोकपालान् ०३२८०२७३ सञ्चिन्तयेद्दशशतारमसह्यतेजः ०३२८०२७४ शङ्खं च तत्करसरोरुहराजहंसम् ०३२८०२८१ कौमोदकीं भगवतो दयितां स्मरेत ०३२८०२८२ दिग्धामरातिभटशोणितकर्दमेन ०३२८०२८३ मालां मधुव्रतवरूथगिरोपघुष्टां ०३२८०२८४ चैत्यस्य तत्त्वममलं मणिमस्य कण्ठे ०३२८०२९१ भृत्यानुकम्पितधियेह गृहीतमूर्तेः ०३२८०२९२ सञ्चिन्तयेद्भगवतो वदनारविन्दम् ०३२८०२९३ यद्विस्फुरन्मकरकुण्डलवल्गितेन ०३२८०२९४ विद्योतितामलकपोलमुदारनासम् ०३२८०३०१ यच्छ्रीनिकेतमलिभिः परिसेव्यमानं ०३२८०३०२ भूत्या स्वया कुटिलकुन्तलवृन्दजुष्टम् ०३२८०३०३ मीनद्वयाश्रयमधिक्षिपदब्जनेत्रं ०३२८०३०४ ध्यायेन्मनोमयमतन्द्रित उल्लसद्भ्रु ०३२८०३११ तस्यावलोकमधिकं कृपयातिघोर ०३२८०३१२ तापत्रयोपशमनाय निसृष्टमक्ष्णोः ०३२८०३१३ स्निग्धस्मितानुगुणितं विपुलप्रसादं ०३२८०३१४ ध्यायेच्चिरं विपुलभावनया गुहायाम् ०३२८०३२१ हासं हरेरवनताखिललोकतीव्र ०३२८०३२२ शोकाश्रुसागरविशोषणमत्युदारम् ०३२८०३२३ सम्मोहनाय रचितं निजमाययास्य ०३२८०३२४ भ्रूमण्डलं मुनिकृते मकरध्वजस्य ०३२८०३३१ ध्यानायनं प्रहसितं बहुलाधरोष्ठ ०३२८०३३२ भासारुणायिततनुद्विजकुन्दपङ्क्ति ०३२८०३३३ ध्यायेत्स्वदेहकुहरेऽवसितस्य विष्णोर् ०३२८०३३४ भक्त्यार्द्रयार्पितमना न पृथग्दिदृक्षेत् ०३२८०३४१ एवं हरौ भगवति प्रतिलब्धभावो ०३२८०३४२ भक्त्या द्रवद्धृदय उत्पुलकः प्रमोदात् ०३२८०३४३ औत्कण्ठ्यबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानस् ०३२८०३४४ तच्चापि चित्तबडिशं शनकैर्वियुङ्क्ते ०३२८०३५१ मुक्ताश्रयं यर्हि निर्विषयं विरक्तं ०३२८०३५२ निर्वाणमृच्छति मनः सहसा यथार्चिः ०३२८०३५३ आत्मानमत्र पुरुषोऽव्यवधानमेकम् ०३२८०३५४ अन्वीक्षते प्रतिनिवृत्तगुणप्रवाहः ०३२८०३६१ सोऽप्येतया चरमया मनसो निवृत्त्या ०३२८०३६२ तस्मिन्महिम्न्यवसितः सुखदुःखबाह्ये ०३२८०३६३ हेतुत्वमप्यसति कर्तरि दुःखयोर्यत् ०३२८०३६४ स्वात्मन्विधत्त उपलब्धपरात्मकाष्ठः ०३२८०३७१ देहं च तं न चरमः स्थितमुत्थितं वा ०३२८०३७२ सिद्धो विपश्यति यतोऽध्यगमत्स्वरूपम् ०३२८०३७३ दैवादुपेतमथ दैववशादपेतं ०३२८०३७४ वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्धः ०३२८०३८१ देहोऽपि दैववशगः खलु कर्म यावत् ०३२८०३८२ स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासुः ०३२८०३८३ तं सप्रपञ्चमधिरूढसमाधियोगः ०३२८०३८४ स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तुः ०३२८०३९१ यथा पुत्राच्च वित्ताच्च पृथङ्मर्त्यः प्रतीयते ०३२८०३९२ अप्यात्मत्वेनाभिमताद्देहादेः पुरुषस्तथा ०३२८०४०१ यथोल्मुकाद्विस्फुलिङ्गाद्धूमाद्वापि स्वसम्भवात् ०३२८०४०२ अप्यात्मत्वेनाभिमताद्यथाग्निः पृथगुल्मुकात् ०३२८०४११ भूतेन्द्रियान्तःकरणात्प्रधानाज्जीवसञ्ज्ञितात् ०३२८०४१२ आत्मा तथा पृथग्द्रष्टा भगवान्ब्रह्मसञ्ज्ञितः ०३२८०४२१ सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ०३२८०४२२ ईक्षेतानन्यभावेन भूतेष्विव तदात्मताम् ०३२८०४३१ स्वयोनिषु यथा ज्योतिरेकं नाना प्रतीयते ०३२८०४३२ योनीनां गुणवैषम्यात्तथात्मा प्रकृतौ स्थितः ०३२८०४४१ तस्मादिमां स्वां प्रकृतिं दैवीं सदसदात्मिकाम् ०३२८०४४२ दुर्विभाव्यां पराभाव्य स्वरूपेणावतिष्ठते ०३२९००१० देवहूतिरुवाच ०३२९००११ लक्षणं महदादीनां प्रकृतेः पुरुषस्य च ०३२९००१२ स्वरूपं लक्ष्यतेऽमीषां येन तत्पारमार्थिकम् ०३२९००२१ यथा साङ्ख्येषु कथितं यन्मूलं तत्प्रचक्षते ०३२९००२२ भक्तियोगस्य मे मार्गं ब्रूहि विस्तरशः प्रभो ०३२९००३१ विरागो येन पुरुषो भगवन्सर्वतो भवेत् ०३२९००३२ आचक्ष्व जीवलोकस्य विविधा मम संसृतीः ०३२९००४१ कालस्येश्वररूपस्य परेषां च परस्य ते ०३२९००४२ स्वरूपं बत कुर्वन्ति यद्धेतोः कुशलं जनाः ०३२९००५१ लोकस्य मिथ्याभिमतेरचक्षुषश्चिरं प्रसुप्तस्य तमस्यनाश्रये ०३२९००५२ श्रान्तस्य कर्मस्वनुविद्धया धिया त्वमाविरासीः किल योगभास्करः ०३२९००६० मैत्रेय उवाच ०३२९००६१ इति मातुर्वचः श्लक्ष्णं प्रतिनन्द्य महामुनिः ०३२९००६२ आबभाषे कुरुश्रेष्ठ प्रीतस्तां करुणार्दितः ०३२९००७० श्रीभगवानुवाच ०३२९००७१ भक्तियोगो बहुविधो मार्गैर्भामिनि भाव्यते ०३२९००७२ स्वभावगुणमार्गेण पुंसां भावो विभिद्यते ०३२९००८१ अभिसन्धाय यो हिंसां दम्भं मात्सर्यमेव वा ०३२९००८२ संरम्भी भिन्नदृग्भावं मयि कुर्यात्स तामसः ०३२९००९१ विषयानभिसन्धाय यश ऐश्वर्यमेव वा ०३२९००९२ अर्चादावर्चयेद्यो मां पृथग्भावः स राजसः ०३२९०१०१ कर्मनिर्हारमुद्दिश्य परस्मिन्वा तदर्पणम् ०३२९०१०२ यजेद्यष्टव्यमिति वा पृथग्भावः स सात्त्विकः ०३२९०१११ मद्गुणश्रुतिमात्रेण मयि सर्वगुहाशये ०३२९०११२ मनोगतिरविच्छिन्ना यथा गङ्गाम्भसोऽम्बुधौ ०३२९०१२१ लक्षणं भक्तियोगस्य निर्गुणस्य ह्युदाहृतम् ०३२९०१२२ अहैतुक्यव्यवहिता या भक्तिः पुरुषोत्तमे ०३२९०१३१ सालोक्यसार्ष्टिसामीप्य सारूप्यैकत्वमप्युत ०३२९०१३२ दीयमानं न गृह्णन्ति विना मत्सेवनं जनाः ०३२९०१४१ स एव भक्तियोगाख्य आत्यन्तिक उदाहृतः ०३२९०१४२ येनातिव्रज्य त्रिगुणं मद्भावायोपपद्यते ०३२९०१५१ निषेवितेनानिमित्तेन स्वधर्मेण महीयसा ०३२९०१५२ क्रियायोगेन शस्तेन नातिहिंस्रेण नित्यशः ०३२९०१६१ मद्धिष्ण्यदर्शनस्पर्श पूजास्तुत्यभिवन्दनैः ०३२९०१६२ भूतेषु मद्भावनया सत्त्वेनासङ्गमेन च ०३२९०१७१ महतां बहुमानेन दीनानामनुकम्पया ०३२९०१७२ मैत्र्या चैवात्मतुल्येषु यमेन नियमेन च ०३२९०१८१ आध्यात्मिकानुश्रवणान्नामसङ्कीर्तनाच्च मे ०३२९०१८२ आर्जवेनार्यसङ्गेन निरहङ्क्रियया तथा ०३२९०१९१ मद्धर्मणो गुणैरेतैः परिसंशुद्ध आशयः ०३२९०१९२ पुरुषस्याञ्जसाभ्येति श्रुतमात्रगुणं हि माम् ०३२९०२०१ यथा वातरथो घ्राणमावृङ्क्ते गन्ध आशयात् ०३२९०२०२ एवं योगरतं चेत आत्मानमविकारि यत् ०३२९०२११ अहं सर्वेषु भूतेषु भूतात्मावस्थितः सदा ०३२९०२१२ तमवज्ञाय मां मर्त्यः कुरुतेऽर्चाविडम्बनम् ०३२९०२२१ यो मां सर्वेषु भूतेषु सन्तमात्मानमीश्वरम् ०३२९०२२२ हित्वार्चां भजते मौढ्याद्भस्मन्येव जुहोति सः ०३२९०२३१ द्विषतः परकाये मां मानिनो भिन्नदर्शिनः ०३२९०२३२ भूतेषु बद्धवैरस्य न मनः शान्तिमृच्छति ०३२९०२४१ अहमुच्चावचैर्द्रव्यैः क्रिययोत्पन्नयानघे ०३२९०२४२ नैव तुष्येऽर्चितोऽर्चायां भूतग्रामावमानिनः ०३२९०२५१ अर्चादावर्चयेत्तावदीश्वरं मां स्वकर्मकृत् ०३२९०२५२ यावन्न वेद स्वहृदि सर्वभूतेष्ववस्थितम् ०३२९०२६१ आत्मनश्च परस्यापि यः करोत्यन्तरोदरम् ०३२९०२६२ तस्य भिन्नदृशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम् ०३२९०२७१ अथ मां सर्वभूतेषु भूतात्मानं कृतालयम् ०३२९०२७२ अर्हयेद्दानमानाभ्यां मैत्र्याभिन्नेन चक्षुषा ०३२९०२८१ जीवाः श्रेष्ठा ह्यजीवानां ततः प्राणभृतः शुभे ०३२९०२८२ ततः सचित्ताः प्रवरास्ततश्चेन्द्रियवृत्तयः ०३२९०२९१ तत्रापि स्पर्शवेदिभ्यः प्रवरा रसवेदिनः ०३२९०२९२ तेभ्यो गन्धविदः श्रेष्ठास्ततः शब्दविदो वराः ०३२९०३०१ रूपभेदविदस्तत्र ततश्चोभयतोदतः ०३२९०३०२ तेषां बहुपदाः श्रेष्ठाश्चतुष्पादस्ततो द्विपात् ०३२९०३११ ततो वर्णाश्च चत्वारस्तेषां ब्राह्मण उत्तमः ०३२९०३१२ ब्राह्मणेष्वपि वेदज्ञो ह्यर्थज्ञोऽभ्यधिकस्ततः ०३२९०३२१ अर्थज्ञात्संशयच्छेत्ता ततः श्रेयान्स्वकर्मकृत् ०३२९०३२२ मुक्तसङ्गस्ततो भूयानदोग्धा धर्ममात्मनः ०३२९०३३१ तस्मान्मय्यर्पिताशेष क्रियार्थात्मा निरन्तरः ०३२९०३३२ मय्यर्पितात्मनः पुंसो मयि सन्न्यस्तकर्मणः ०३२९०३३३ न पश्यामि परं भूतमकर्तुः समदर्शनात् ०३२९०३४१ मनसैतानि भूतानि प्रणमेद्बहुमानयन् ०३२९०३४२ ईश्वरो जीवकलया प्रविष्टो भगवानिति ०३२९०३५१ भक्तियोगश्च योगश्च मया मानव्युदीरितः ०३२९०३५२ ययोरेकतरेणैव पुरुषः पुरुषं व्रजेत् ०३२९०३६१ एतद्भगवतो रूपं ब्रह्मणः परमात्मनः ०३२९०३६२ परं प्रधानं पुरुषं दैवं कर्मविचेष्टितम् ०३२९०३७१ रूपभेदास्पदं दिव्यं काल इत्यभिधीयते ०३२९०३७२ भूतानां महदादीनां यतो भिन्नदृशां भयम् ०३२९०३८१ योऽन्तः प्रविश्य भूतानि भूतैरत्त्यखिलाश्रयः ०३२९०३८२ स विष्ण्वाख्योऽधियज्ञोऽसौ कालः कलयतां प्रभुः ०३२९०३९१ न चास्य कश्चिद्दयितो न द्वेष्यो न च बान्धवः ०३२९०३९२ आविशत्यप्रमत्तोऽसौ प्रमत्तं जनमन्तकृत् ०३२९०४०१ यद्भयाद्वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति यद्भयात् ०३२९०४०२ यद्भयाद्वर्षते देवो भगणो भाति यद्भयात् ०३२९०४११ यद्वनस्पतयो भीता लताश्चौषधिभिः सह ०३२९०४१२ स्वे स्वे कालेऽभिगृह्णन्ति पुष्पाणि च फलानि च ०३२९०४२१ स्रवन्ति सरितो भीता नोत्सर्पत्युदधिर्यतः ०३२९०४२२ अग्निरिन्धे सगिरिभिर्भूर्न मज्जति यद्भयात् ०३२९०४३१ नभो ददाति श्वसतां पदं यन्नियमाददः ०३२९०४३२ लोकं स्वदेहं तनुते महान्सप्तभिरावृतम् ०३२९०४४१ गुणाभिमानिनो देवाः सर्गादिष्वस्य यद्भयात् ०३२९०४४२ वर्तन्तेऽनुयुगं येषां वश एतच्चराचरम् ०३२९०४५१ सोऽनन्तोऽन्तकरः कालोऽनादिरादिकृदव्ययः ०३२९०४५२ जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ०३३०००१० कपिल उवाच ०३३०००११ तस्यैतस्य जनो नूनं नायं वेदोरुविक्रमम् ०३३०००१२ काल्यमानोऽपि बलिनो वायोरिव घनावलिः ०३३०००२१ यं यमर्थमुपादत्ते दुःखेन सुखहेतवे ०३३०००२२ तं तं धुनोति भगवान्पुमान्छोचति यत्कृते ०३३०००३१ यदध्रुवस्य देहस्य सानुबन्धस्य दुर्मतिः ०३३०००३२ ध्रुवाणि मन्यते मोहाद्गृहक्षेत्रवसूनि च ०३३०००४१ जन्तुर्वै भव एतस्मिन्यां यां योनिमनुव्रजेत् ०३३०००४२ तस्यां तस्यां स लभते निर्वृतिं न विरज्यते ०३३०००५१ नरकस्थोऽपि देहं वै न पुमांस्त्यक्तुमिच्छति ०३३०००५२ नारक्यां निर्वृतौ सत्यां देवमायाविमोहितः ०३३०००६१ आत्मजायासुतागार पशुद्रविणबन्धुषु ०३३०००६२ निरूढमूलहृदय आत्मानं बहु मन्यते ०३३०००७१ सन्दह्यमानसर्वाङ्ग एषामुद्वहनाधिना ०३३०००७२ करोत्यविरतं मूढो दुरितानि दुराशयः ०३३०००८१ आक्षिप्तात्मेन्द्रियः स्त्रीणामसतीनां च मायया ०३३०००८२ रहो रचितयालापैः शिशूनां कलभाषिणाम् ०३३०००९१ गृहेषु कूटधर्मेषु दुःखतन्त्रेष्वतन्द्रितः ०३३०००९२ कुर्वन्दुःखप्रतीकारं सुखवन्मन्यते गृही ०३३००१०१ अर्थैरापादितैर्गुर्व्या हिंसयेतस्ततश्च तान् ०३३००१०२ पुष्णाति येषां पोषेण शेषभुग्यात्यधः स्वयम् ०३३००१११ वार्तायां लुप्यमानायामारब्धायां पुनः पुनः ०३३००११२ लोभाभिभूतो निःसत्त्वः परार्थे कुरुते स्पृहाम् ०३३००१२१ कुटुम्बभरणाकल्पो मन्दभाग्यो वृथोद्यमः ०३३००१२२ श्रिया विहीनः कृपणो ध्यायन्छ्वसिति मूढधीः ०३३००१३१ एवं स्वभरणाकल्पं तत्कलत्रादयस्तथा ०३३००१३२ नाद्रियन्ते यथा पूर्वं कीनाशा इव गोजरम् ०३३००१४१ तत्राप्यजातनिर्वेदो भ्रियमाणः स्वयम्भृतैः ०३३००१४२ जरयोपात्तवैरूप्यो मरणाभिमुखो गृहे ०३३००१५१ आस्तेऽवमत्योपन्यस्तं गृहपाल इवाहरन् ०३३००१५२ आमयाव्यप्रदीप्ताग्निरल्पाहारोऽल्पचेष्टितः ०३३००१६१ वायुनोत्क्रमतोत्तारः कफसंरुद्धनाडिकः ०३३००१६२ कासश्वासकृतायासः कण्ठे घुरघुरायते ०३३००१७१ शयानः परिशोचद्भिः परिवीतः स्वबन्धुभिः ०३३००१७२ वाच्यमानोऽपि न ब्रूते कालपाशवशं गतः ०३३००१८१ एवं कुटुम्बभरणे व्यापृतात्माजितेन्द्रियः ०३३००१८२ म्रियते रुदतां स्वानामुरुवेदनयास्तधीः ०३३००१९१ यमदूतौ तदा प्राप्तौ भीमौ सरभसेक्षणौ ०३३००१९२ स दृष्ट्वा त्रस्तहृदयः शकृन्मूत्रं विमुञ्चति ०३३००२०१ यातनादेह आवृत्य पाशैर्बद्ध्वा गले बलात् ०३३००२०२ नयतो दीर्घमध्वानं दण्ड्यं राजभटा यथा ०३३००२११ तयोर्निर्भिन्नहृदयस्तर्जनैर्जातवेपथुः ०३३००२१२ पथि श्वभिर्भक्ष्यमाण आर्तोऽघं स्वमनुस्मरन् ०३३००२२१ क्षुत्तृट्परीतोऽर्कदवानलानिलैः सन्तप्यमानः पथि तप्तवालुके ०३३००२२२ कृच्छ्रेण पृष्ठे कशया च ताडितश्चलत्यशक्तोऽपि निराश्रमोदके ०३३००२३१ तत्र तत्र पतन्छ्रान्तो मूर्च्छितः पुनरुत्थितः ०३३००२३२ पथा पापीयसा नीतस्तरसा यमसादनम् ०३३००२४१ योजनानां सहस्राणि नवतिं नव चाध्वनः ०३३००२४२ त्रिभिर्मुहूर्तैर्द्वाभ्यां वा नीतः प्राप्नोति यातनाः ०३३००२५१ आदीपनं स्वगात्राणां वेष्टयित्वोल्मुकादिभिः ०३३००२५२ आत्ममांसादनं क्वापि स्वकृत्तं परतोऽपि वा ०३३००२६१ जीवतश्चान्त्राभ्युद्धारः श्वगृध्रैर्यमसादने ०३३००२६२ सर्पवृश्चिकदंशाद्यैर्दशद्भिश्चात्मवैशसम् ०३३००२७१ कृन्तनं चावयवशो गजादिभ्यो भिदापनम् ०३३००२७२ पातनं गिरिशृङ्गेभ्यो रोधनं चाम्बुगर्तयोः ०३३००२८१ यास्तामिस्रान्धतामिस्रा रौरवाद्याश्च यातनाः ०३३००२८२ भुङ्क्ते नरो वा नारी वा मिथः सङ्गेन निर्मिताः ०३३००२९१ अत्रैव नरकः स्वर्ग इति मातः प्रचक्षते ०३३००२९२ या यातना वै नारक्यस्ता इहाप्युपलक्षिताः ०३३००३०१ एवं कुटुम्बं बिभ्राण उदरम्भर एव वा ०३३००३०२ विसृज्येहोभयं प्रेत्य भुङ्क्ते तत्फलमीदृशम् ०३३००३११ एकः प्रपद्यते ध्वान्तं हित्वेदं स्वकलेवरम् ०३३००३१२ कुशलेतरपाथेयो भूतद्रोहेण यद्भृतम् ०३३००३२१ दैवेनासादितं तस्य शमलं निरये पुमान् ०३३००३२२ भुङ्क्ते कुटुम्बपोषस्य हृतवित्त इवातुरः ०३३००३३१ केवलेन ह्यधर्मेण कुटुम्बभरणोत्सुकः ०३३००३३२ याति जीवोऽन्धतामिस्रं चरमं तमसः पदम् ०३३००३४१ अधस्तान्नरलोकस्य यावतीर्यातनादयः ०३३००३४२ क्रमशः समनुक्रम्य पुनरत्राव्रजेच्छुचिः ०३३१००१० श्रीभगवानुवाच ०३३१००११ कर्मणा दैवनेत्रेण जन्तुर्देहोपपत्तये ०३३१००१२ स्त्रियाः प्रविष्ट उदरं पुंसो रेतःकणाश्रयः ०३३१००२१ कललं त्वेकरात्रेण पञ्चरात्रेण बुद्बुदम् ०३३१००२२ दशाहेन तु कर्कन्धूः पेश्यण्डं वा ततः परम् ०३३१००३१ मासेन तु शिरो द्वाभ्यां बाह्वङ्घ्र्याद्यङ्गविग्रहः ०३३१००३२ नखलोमास्थिचर्माणि लिङ्गच्छिद्रोद्भवस्त्रिभिः ०३३१००४१ चतुर्भिर्धातवः सप्त पञ्चभिः क्षुत्तृडुद्भवः ०३३१००४२ षड्भिर्जरायुणा वीतः कुक्षौ भ्राम्यति दक्षिणे ०३३१००५१ मातुर्जग्धान्नपानाद्यैरेधद्धातुरसम्मते ०३३१००५२ शेते विण्मूत्रयोर्गर्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे ०३३१००६१ कृमिभिः क्षतसर्वाङ्गः सौकुमार्यात्प्रतिक्षणम् ०३३१००६२ मूर्च्छामाप्नोत्युरुक्लेशस्तत्रत्यैः क्षुधितैर्मुहुः ०३३१००७१ कटुतीक्ष्णोष्णलवण रूक्षाम्लादिभिरुल्बणैः ०३३१००७२ मातृभुक्तैरुपस्पृष्टः सर्वाङ्गोत्थितवेदनः ०३३१००८१ उल्बेन संवृतस्तस्मिन्नन्त्रैश्च बहिरावृतः ०३३१००८२ आस्ते कृत्वा शिरः कुक्षौ भुग्नपृष्ठशिरोधरः ०३३१००९१ अकल्पः स्वाङ्गचेष्टायां शकुन्त इव पञ्जरे ०३३१००९२ तत्र लब्धस्मृतिर्दैवात्कर्म जन्मशतोद्भवम् ०३३१००९३ स्मरन्दीर्घमनुच्छ्वासं शर्म किं नाम विन्दते ०३३१०१०१ आरभ्य सप्तमान्मासाल्लब्धबोधोऽपि वेपितः ०३३१०१०२ नैकत्रास्ते सूतिवातैर्विष्ठाभूरिव सोदरः ०३३१०१११ नाथमान ऋषिर्भीतः सप्तवध्रिः कृताञ्जलिः ०३३१०११२ स्तुवीत तं विक्लवया वाचा येनोदरेऽर्पितः ०३३१०१२० जन्तुरुवाच ०३३१०१२१ तस्योपसन्नमवितुं जगदिच्छयात्त ०३३१०१२२ नानातनोर्भुवि चलच्चरणारविन्दम् ०३३१०१२३ सोऽहं व्रजामि शरणं ह्यकुतोभयं मे ०३३१०१२४ येनेदृशी गतिरदर्श्यसतोऽनुरूपा ०३३१०१३१ यस्त्वत्र बद्ध इव कर्मभिरावृतात्मा ०३३१०१३२ भूतेन्द्रियाशयमयीमवलम्ब्य मायाम् ०३३१०१३३ आस्ते विशुद्धमविकारमखण्डबोधम् ०३३१०१३४ आतप्यमानहृदयेऽवसितं नमामि ०३३१०१४१ यः पञ्चभूतरचिते रहितः शरीरे ०३३१०१४२ च्छन्नोऽयथेन्द्रियगुणार्थचिदात्मकोऽहम् ०३३१०१४३ तेनाविकुण्ठमहिमानमृषिं तमेनं ०३३१०१४४ वन्दे परं प्रकृतिपूरुषयोः पुमांसम् ०३३१०१५१ यन्माययोरुगुणकर्मनिबन्धनेऽस्मिन् ०३३१०१५२ सांसारिके पथि चरंस्तदभिश्रमेण ०३३१०१५३ नष्टस्मृतिः पुनरयं प्रवृणीत लोकं ०३३१०१५४ युक्त्या कया महदनुग्रहमन्तरेण ०३३१०१६१ ज्ञानं यदेतददधात्कतमः स देवस् ०३३१०१६२ त्रैकालिकं स्थिरचरेष्वनुवर्तितांशः ०३३१०१६३ तं जीवकर्मपदवीमनुवर्तमानास् ०३३१०१६४ तापत्रयोपशमनाय वयं भजेम ०३३१०१७१ देह्यन्यदेहविवरे जठराग्निनासृग् ०३३१०१७२ विण्मूत्रकूपपतितो भृशतप्तदेहः ०३३१०१७३ इच्छन्नितो विवसितुं गणयन्स्वमासान् ०३३१०१७४ निर्वास्यते कृपणधीर्भगवन्कदा नु ०३३१०१८१ येनेदृशीं गतिमसौ दशमास्य ईश ०३३१०१८२ सङ्ग्राहितः पुरुदयेन भवादृशेन ०३३१०१८३ स्वेनैव तुष्यतु कृतेन स दीननाथः ०३३१०१८४ को नाम तत्प्रति विनाञ्जलिमस्य कुर्यात् ०३३१०१९१ पश्यत्ययं धिषणया ननु सप्तवध्रिः ०३३१०१९२ शारीरके दमशरीर्यपरः स्वदेहे ०३३१०१९३ यत्सृष्टयासं तमहं पुरुषं पुराणं ०३३१०१९४ पश्ये बहिर्हृदि च चैत्यमिव प्रतीतम् ०३३१०२०१ सोऽहं वसन्नपि विभो बहुदुःखवासं ०३३१०२०२ गर्भान्न निर्जिगमिषे बहिरन्धकूपे ०३३१०२०३ यत्रोपयातमुपसर्पति देवमाया ०३३१०२०४ मिथ्या मतिर्यदनु संसृतिचक्रमेतत् ०३३१०२११ तस्मादहं विगतविक्लव उद्धरिष्य ०३३१०२१२ आत्मानमाशु तमसः सुहृदात्मनैव ०३३१०२१३ भूयो यथा व्यसनमेतदनेकरन्ध्रं ०३३१०२१४ मा मे भविष्यदुपसादितविष्णुपादः ०३३१०२२० कपिल उवाच ०३३१०२२१ एवं कृतमतिर्गर्भे दशमास्यः स्तुवन्नृषिः ०३३१०२२२ सद्यः क्षिपत्यवाचीनं प्रसूत्यै सूतिमारुतः ०३३१०२३१ तेनावसृष्टः सहसा कृत्वावाक्षिर आतुरः ०३३१०२३२ विनिष्क्रामति कृच्छ्रेण निरुच्छ्वासो हतस्मृतिः ०३३१०२४१ पतितो भुव्यसृङ्मिश्रः विष्ठाभूरिव चेष्टते ०३३१०२४२ रोरूयति गते ज्ञाने विपरीतां गतिं गतः ०३३१०२५१ परच्छन्दं न विदुषा पुष्यमाणो जनेन सः ०३३१०२५२ अनभिप्रेतमापन्नः प्रत्याख्यातुमनीश्वरः ०३३१०२६१ शायितोऽशुचिपर्यङ्के जन्तुः स्वेदजदूषिते ०३३१०२६२ नेशः कण्डूयनेऽङ्गानामासनोत्थानचेष्टने ०३३१०२७१ तुदन्त्यामत्वचं दंशा मशका मत्कुणादयः ०३३१०२७२ रुदन्तं विगतज्ञानं कृमयः कृमिकं यथा ०३३१०२८१ इत्येवं शैशवं भुक्त्वा दुःखं पौगण्डमेव च ०३३१०२८२ अलब्धाभीप्सितोऽज्ञानादिद्धमन्युः शुचार्पितः ०३३१०२९१ सह देहेन मानेन वर्धमानेन मन्युना ०३३१०२९२ करोति विग्रहं कामी कामिष्वन्ताय चात्मनः ०३३१०३०१ भूतैः पञ्चभिरारब्धे देहे देह्यबुधोऽसकृत् ०३३१०३०२ अहं ममेत्यसद्ग्राहः करोति कुमतिर्मतिम् ०३३१०३११ तदर्थं कुरुते कर्म यद्बद्धो याति संसृतिम् ०३३१०३१२ योऽनुयाति ददत्क्लेशमविद्याकर्मबन्धनः ०३३१०३२१ यद्यसद्भिः पथि पुनः शिश्नोदरकृतोद्यमैः ०३३१०३२२ आस्थितो रमते जन्तुस्तमो विशति पूर्ववत् ०३३१०३३१ सत्यं शौचं दया मौनं बुद्धिः श्रीर्ह्रीर्यशः क्षमा ०३३१०३३२ शमो दमो भगश्चेति यत्सङ्गाद्याति सङ्क्षयम् ०३३१०३४१ तेष्वशान्तेषु मूढेषु खण्डितात्मस्वसाधुषु ०३३१०३४२ सङ्गं न कुर्याच्छोच्येषु योषित्क्रीडामृगेषु च ०३३१०३५१ न तथास्य भवेन्मोहो बन्धश्चान्यप्रसङ्गतः ०३३१०३५२ योषित्सङ्गाद्यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गतः ०३३१०३६१ प्रजापतिः स्वां दुहितरं दृष्ट्वा तद्रूपधर्षितः ०३३१०३६२ रोहिद्भूतां सोऽन्वधावदृक्षरूपी हतत्रपः ०३३१०३७१ तत्सृष्टसृष्टसृष्टेषु को न्वखण्डितधीः पुमान् ०३३१०३७२ ऋषिं नारायणमृते योषिन्मय्येह मायया ०३३१०३८१ बलं मे पश्य मायायाः स्त्रीमय्या जयिनो दिशाम् ०३३१०३८२ या करोति पदाक्रान्तान्भ्रूविजृम्भेण केवलम् ०३३१०३९१ सङ्गं न कुर्यात्प्रमदासु जातु योगस्य पारं परमारुरुक्षुः ०३३१०३९२ मत्सेवया प्रतिलब्धात्मलाभो वदन्ति या निरयद्वारमस्य ०३३१०४०१ योपयाति शनैर्माया योषिद्देवविनिर्मिता ०३३१०४०२ तामीक्षेतात्मनो मृत्युं तृणैः कूपमिवावृतम् ०३३१०४११ यां मन्यते पतिं मोहान्मन्मायामृषभायतीम् ०३३१०४१२ स्त्रीत्वं स्त्रीसङ्गतः प्राप्तो वित्तापत्यगृहप्रदम् ०३३१०४२१ तामात्मनो विजानीयात्पत्यपत्यगृहात्मकम् ०३३१०४२२ दैवोपसादितं मृत्युं मृगयोर्गायनं यथा ०३३१०४३१ देहेन जीवभूतेन लोकाल्लोकमनुव्रजन् ०३३१०४३२ भुञ्जान एव कर्माणि करोत्यविरतं पुमान् ०३३१०४४१ जीवो ह्यस्यानुगो देहो भूतेन्द्रियमनोमयः ०३३१०४४२ तन्निरोधोऽस्य मरणमाविर्भावस्तु सम्भवः ०३३१०४५१ द्रव्योपलब्धिस्थानस्य द्रव्येक्षायोग्यता यदा ०३३१०४५२ तत्पञ्चत्वमहंमानादुत्पत्तिर्द्रव्यदर्शनम् ०३३१०४६१ यथाक्ष्णोर्द्रव्यावयव दर्शनायोग्यता यदा ०३३१०४६२ तदैव चक्षुषो द्रष्टुर्द्रष्टृत्वायोग्यतानयोः ०३३१०४७१ तस्मान्न कार्यः सन्त्रासो न कार्पण्यं न सम्भ्रमः ०३३१०४७२ बुद्ध्वा जीवगतिं धीरो मुक्तसङ्गश्चरेदिह ०३३१०४८१ सम्यग्दर्शनया बुद्ध्या योगवैराग्ययुक्तया ०३३१०४८२ मायाविरचिते लोके चरेन्न्यस्य कलेवरम् ०३३२००१० कपिल उवाच ०३३२००११ अथ यो गृहमेधीयान्धर्मानेवावसन्गृहे ०३३२००१२ काममर्थं च धर्मान्स्वान्दोग्धि भूयः पिपर्ति तान् ०३३२००२१ स चापि भगवद्धर्मात्काममूढः पराङ्मुखः ०३३२००२२ यजते क्रतुभिर्देवान्पित्ंश्च श्रद्धयान्वितः ०३३२००३१ तच्छ्रद्धयाक्रान्तमतिः पितृदेवव्रतः पुमान् ०३३२००३२ गत्वा चान्द्रमसं लोकं सोमपाः पुनरेष्यति ०३३२००४१ यदा चाहीन्द्रशय्यायां शेतेऽनन्तासनो हरिः ०३३२००४२ तदा लोका लयं यान्ति त एते गृहमेधिनाम् ०३३२००५१ ये स्वधर्मान्न दुह्यन्ति धीराः कामार्थहेतवे ०३३२००५२ निःसङ्गा न्यस्तकर्माणः प्रशान्ताः शुद्धचेतसः ०३३२००६१ निवृत्तिधर्मनिरता निर्ममा निरहङ्कृताः ०३३२००६२ स्वधर्माप्तेन सत्त्वेन परिशुद्धेन चेतसा ०३३२००७१ सूर्यद्वारेण ते यान्ति पुरुषं विश्वतोमुखम् ०३३२००७२ परावरेशं प्रकृतिमस्योत्पत्त्यन्तभावनम् ०३३२००८१ द्विपरार्धावसाने यः प्रलयो ब्रह्मणस्तु ते ०३३२००८२ तावदध्यासते लोकं परस्य परचिन्तकाः ०३३२००९१ क्ष्माम्भोऽनलानिलवियन्मनैन्द्रियार्थ ०३३२००९२ भूतादिभिः परिवृतं प्रतिसञ्जिहीर्षुः ०३३२००९३ अव्याकृतं विशति यर्हि गुणत्रयात्माकालं ०३३२००९४ पराख्यमनुभूय परः स्वयम्भूः ०३३२०१०१ एवं परेत्य भगवन्तमनुप्रविष्टाये ०३३२०१०२ योगिनो जितमरुन्मनसो विरागाः ०३३२०१०३ तेनैव साकममृतं पुरुषं पुराणं ०३३२०१०४ ब्रह्म प्रधानमुपयान्त्यगताभिमानाः ०३३२०१११ अथ तं सर्वभूतानां हृत्पद्मेषु कृतालयम् ०३३२०११२ श्रुतानुभावं शरणं व्रज भावेन भामिनि ०३३२०१२१ आद्यः स्थिरचराणां यो वेदगर्भः सहर्षिभिः ०३३२०१२२ योगेश्वरैः कुमाराद्यैः सिद्धैर्योगप्रवर्तकैः ०३३२०१३१ भेददृष्ट्याभिमानेन निःसङ्गेनापि कर्मणा ०३३२०१३२ कर्तृत्वात्सगुणं ब्रह्म पुरुषं पुरुषर्षभम् ०३३२०१४१ स संसृत्य पुनः काले कालेनेश्वरमूर्तिना ०३३२०१४२ जाते गुणव्यतिकरे यथापूर्वं प्रजायते ०३३२०१५१ ऐश्वर्यं पारमेष्ठ्यं च तेऽपि धर्मविनिर्मितम् ०३३२०१५२ निषेव्य पुनरायान्ति गुणव्यतिकरे सति ०३३२०१६१ ये त्विहासक्तमनसः कर्मसु श्रद्धयान्विताः ०३३२०१६२ कुर्वन्त्यप्रतिषिद्धानि नित्यान्यपि च कृत्स्नशः ०३३२०१७१ रजसा कुण्ठमनसः कामात्मानोऽजितेन्द्रियाः ०३३२०१७२ पित्न्यजन्त्यनुदिनं गृहेष्वभिरताशयाः ०३३२०१८१ त्रैवर्गिकास्ते पुरुषा विमुखा हरिमेधसः ०३३२०१८२ कथायां कथनीयोरु विक्रमस्य मधुद्विषः ०३३२०१९१ नूनं दैवेन विहता ये चाच्युतकथासुधाम् ०३३२०१९२ हित्वा शृण्वन्त्यसद्गाथाः पुरीषमिव विड्भुजः ०३३२०२०१ दक्षिणेन पथार्यम्णः पितृलोकं व्रजन्ति ते ०३३२०२०२ प्रजामनु प्रजायन्ते श्मशानान्तक्रियाकृतः ०३३२०२११ ततस्ते क्षीणसुकृताः पुनर्लोकमिमं सति ०३३२०२११ पतन्ति विवशा देवैः सद्यो विभ्रंशितोदयाः ०३३२०२२१ तस्मात्त्वं सर्वभावेन भजस्व परमेष्ठिनम् ०३३२०२२२ तद्गुणाश्रयया भक्त्या भजनीयपदाम्बुजम् ०३३२०२३१ वासुदेवे भगवति भक्तियोगः प्रयोजितः ०३३२०२३२ जनयत्याशु वैराग्यं ज्ञानं यद्ब्रह्मदर्शनम् ०३३२०२४१ यदास्य चित्तमर्थेषु समेष्विन्द्रियवृत्तिभिः ०३३२०२४२ न विगृह्णाति वैषम्यं प्रियमप्रियमित्युत ०३३२०२५१ स तदैवात्मनात्मानं निःसङ्गं समदर्शनम् ०३३२०२५२ हेयोपादेयरहितमारूढं पदमीक्षते ०३३२०२६१ ज्ञानमात्रं परं ब्रह्म परमात्मेश्वरः पुमान् ०३३२०२६२ दृश्यादिभिः पृथग्भावैर्भगवानेक ईयते ०३३२०२७१ एतावानेव योगेन समग्रेणेह योगिनः ०३३२०२७२ युज्यतेऽभिमतो ह्यर्थो यदसङ्गस्तु कृत्स्नशः ०३३२०२८१ ज्ञानमेकं पराचीनैरिन्द्रियैर्ब्रह्म निर्गुणम् ०३३२०२८२ अवभात्यर्थरूपेण भ्रान्त्या शब्दादिधर्मिणा ०३३२०२९१ यथा महानहंरूपस्त्रिवृत्पञ्चविधः स्वराट् ०३३२०२९२ एकादशविधस्तस्य वपुरण्डं जगद्यतः ०३३२०३०१ एतद्वै श्रद्धया भक्त्या योगाभ्यासेन नित्यशः ०३३२०३०२ समाहितात्मा निःसङ्गो विरक्त्या परिपश्यति ०३३२०३११ इत्येतत्कथितं गुर्वि ज्ञानं तद्ब्रह्मदर्शनम् ०३३२०३१२ येनानुबुद्ध्यते तत्त्वं प्रकृतेः पुरुषस्य च ०३३२०३२१ ज्ञानयोगश्च मन्निष्ठो नैर्गुण्यो भक्तिलक्षणः ०३३२०३२२ द्वयोरप्येक एवार्थो भगवच्छब्दलक्षणः ०३३२०३३१ यथेन्द्रियैः पृथग्द्वारैरर्थो बहुगुणाश्रयः ०३३२०३३२ एको नानेयते तद्वद्भगवान्शास्त्रवर्त्मभिः ०३३२०३४१ क्रियया क्रतुभिर्दानैस्तपःस्वाध्यायमर्शनैः ०३३२०३४२ आत्मेन्द्रियजयेनापि सन्न्यासेन च कर्मणाम् ०३३२०३५१ योगेन विविधाङ्गेन भक्तियोगेन चैव हि ०३३२०३५२ धर्मेणोभयचिह्नेन यः प्रवृत्तिनिवृत्तिमान् ०३३२०३६१ आत्मतत्त्वावबोधेन वैराग्येण दृढेन च ०३३२०३६२ ईयते भगवानेभिः सगुणो निर्गुणः स्वदृक् ०३३२०३७१ प्रावोचं भक्तियोगस्य स्वरूपं ते चतुर्विधम् ०३३२०३७२ कालस्य चाव्यक्तगतेर्योऽन्तर्धावति जन्तुषु ०३३२०३८१ जीवस्य संसृतीर्बह्वीरविद्याकर्मनिर्मिताः ०३३२०३८२ यास्वङ्ग प्रविशन्नात्मा न वेद गतिमात्मनः ०३३२०३९१ नैतत्खलायोपदिशेन्नाविनीताय कर्हिचित् ०३३२०३९२ न स्तब्धाय न भिन्नाय नैव धर्मध्वजाय च ०३३२०४०१ न लोलुपायोपदिशेन्न गृहारूढचेतसे ०३३२०४०२ नाभक्ताय च मे जातु न मद्भक्तद्विषामपि ०३३२०४११ श्रद्दधानाय भक्ताय विनीतायानसूयवे ०३३२०४१२ भूतेषु कृतमैत्राय शुश्रूषाभिरताय च ०३३२०४२१ बहिर्जातविरागाय शान्तचित्ताय दीयताम् ०३३२०४२२ निर्मत्सराय शुचये यस्याहं प्रेयसां प्रियः ०३३२०४३१ य इदं शृणुयादम्ब श्रद्धया पुरुषः सकृत् ०३३२०४३२ यो वाभिधत्ते मच्चित्तः स ह्येति पदवीं च मे ०३३३००१० मैत्रेय उवाच ०३३३००११ एवं निशम्य कपिलस्य वचो जनित्रीसा कर्दमस्य दयिता किल देवहूतिः ०३३३००१२ विस्रस्तमोहपटला तमभिप्रणम्यतुष्टाव तत्त्वविषयाङ्कितसिद्धिभूमिम् ०३३३००२० देवहूतिरुवाच ०३३३००२१ अथाप्यजोऽन्तःसलिले शयानं भूतेन्द्रियार्थात्ममयं वपुस्ते ०३३३००२२ गुणप्रवाहं सदशेषबीजं दध्यौ स्वयं यज्जठराब्जजातः ०३३३००३१ स एव विश्वस्य भवान्विधत्ते गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्यः ०३३३००३२ सर्गाद्यनीहोऽवितथाभिसन्धिरात्मेश्वरोऽतर्क्यसहस्रशक्तिः ०३३३००४१ स त्वं भृतो मे जठरेण नाथ कथं नु यस्योदर एतदासीत् ०३३३००४२ विश्वं युगान्ते वटपत्र एकः शेते स्म मायाशिशुरङ्घ्रिपानः ०३३३००५१ त्वं देहतन्त्रः प्रशमाय पाप्मनां निदेशभाजां च विभो विभूतये ०३३३००५२ यथावतारास्तव सूकरादयस्तथायमप्यात्मपथोपलब्धये ०३३३००६१ यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनाद्यत्प्रह्वणाद्यत्स्मरणादपि क्वचित् ०३३३००६२ श्वादोऽपि सद्यः सवनाय कल्पते कुतः पुनस्ते भगवन्नु दर्शनात् ०३३३००७१ अहो बत श्वपचोऽतो गरीयान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तुभ्यम् ०३३३००७२ तेपुस्तपस्ते जुहुवुः सस्नुरार्या ब्रह्मानूचुर्नाम गृणन्ति ये ते ०३३३००८१ तं त्वामहं ब्रह्म परं पुमांसं प्रत्यक्स्रोतस्यात्मनि संविभाव्यम् ०३३३००८२ स्वतेजसा ध्वस्तगुणप्रवाहं वन्दे विष्णुं कपिलं वेदगर्भम् ०३३३००९० मैत्रेय उवाच ०३३३००९१ ईडितो भगवानेवं कपिलाख्यः परः पुमान् ०३३३००९२ वाचाविक्लवयेत्याह मातरं मातृवत्सलः ०३३३०१०० कपिल उवाच ०३३३०१०१ मार्गेणानेन मातस्ते सुसेव्येनोदितेन मे ०३३३०१०२ आस्थितेन परां काष्ठामचिरादवरोत्स्यसि ०३३३०१११ श्रद्धत्स्वैतन्मतं मह्यं जुष्टं यद्ब्रह्मवादिभिः ०३३३०११२ येन मामभयं याया मृत्युमृच्छन्त्यतद्विदः ०३३३०१२० मैत्रेय उवाच ०३३३०१२१ इति प्रदर्श्य भगवान्सतीं तामात्मनो गतिम् ०३३३०१२२ स्वमात्रा ब्रह्मवादिन्या कपिलोऽनुमतो ययौ ०३३३०१३१ सा चापि तनयोक्तेन योगादेशेन योगयुक् ०३३३०१३२ तस्मिन्नाश्रम आपीडे सरस्वत्याः समाहिता ०३३३०१४१ अभीक्ष्णावगाहकपिशान्जटिलान्कुटिलालकान् ०३३३०१४२ आत्मानं चोग्रतपसा बिभ्रती चीरिणं कृशम् ०३३३०१५१ प्रजापतेः कर्दमस्य तपोयोगविजृम्भितम् ०३३३०१५२ स्वगार्हस्थ्यमनौपम्यं प्रार्थ्यं वैमानिकैरपि ०३३३०१६१ पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः ०३३३०१६२ आसनानि च हैमानि सुस्पर्शास्तरणानि च ०३३३०१७१ स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च ०३३३०१७२ रत्नप्रदीपा आभान्ति ललना रत्नसंयुताः ०३३३०१८१ गृहोद्यानं कुसुमितै रम्यं बह्वमरद्रुमैः ०३३३०१८२ कूजद्विहङ्गमिथुनं गायन्मत्तमधुव्रतम् ०३३३०१९१ यत्र प्रविष्टमात्मानं विबुधानुचरा जगुः ०३३३०१९२ वाप्यामुत्पलगन्धिन्यां कर्दमेनोपलालितम् ०३३३०२०१ हित्वा तदीप्सिततममप्याखण्डलयोषिताम् ०३३३०२०२ किञ्चिच्चकार वदनं पुत्रविश्लेषणातुरा ०३३३०२११ वनं प्रव्रजिते पत्यावपत्यविरहातुरा ०३३३०२१२ ज्ञाततत्त्वाप्यभून्नष्टे वत्से गौरिव वत्सला ०३३३०२२१ तमेव ध्यायती देवमपत्यं कपिलं हरिम् ०३३३०२२२ बभूवाचिरतो वत्स निःस्पृहा तादृशे गृहे ०३३३०२३१ ध्यायती भगवद्रूपं यदाह ध्यानगोचरम् ०३३३०२३२ सुतः प्रसन्नवदनं समस्तव्यस्तचिन्तया ०३३३०२४१ भक्तिप्रवाहयोगेन वैराग्येण बलीयसा ०३३३०२४२ युक्तानुष्ठानजातेन ज्ञानेन ब्रह्महेतुना ०३३३०२५१ विशुद्धेन तदात्मानमात्मना विश्वतोमुखम् ०३३३०२५२ स्वानुभूत्या तिरोभूत मायागुणविशेषणम् ०३३३०२६१ ब्रह्मण्यवस्थितमतिर्भगवत्यात्मसंश्रये ०३३३०२६२ निवृत्तजीवापत्तित्वात्क्षीणक्लेशाप्तनिर्वृतिः ०३३३०२७१ नित्यारूढसमाधित्वात्परावृत्तगुणभ्रमा ०३३३०२७२ न सस्मार तदात्मानं स्वप्ने दृष्टमिवोत्थितः ०३३३०२८१ तद्देहः परतः पोषोऽप्यकृशश्चाध्यसम्भवात् ०३३३०२८२ बभौ मलैरवच्छन्नः सधूम इव पावकः ०३३३०२९१ स्वाङ्गं तपोयोगमयं मुक्तकेशं गताम्बरम् ०३३३०२९२ दैवगुप्तं न बुबुधे वासुदेवप्रविष्टधीः ०३३३०३०१ एवं सा कपिलोक्तेन मार्गेणाचिरतः परम् ०३३३०३०२ आत्मानं ब्रह्मनिर्वाणं भगवन्तमवाप ह ०३३३०३११ तद्वीरासीत्पुण्यतमं क्षेत्रं त्रैलोक्यविश्रुतम् ०३३३०३१२ नाम्ना सिद्धपदं यत्र सा संसिद्धिमुपेयुषी ०३३३०३२१ तस्यास्तद्योगविधुत मार्त्यं मर्त्यमभूत्सरित् ०३३३०३२२ स्रोतसां प्रवरा सौम्य सिद्धिदा सिद्धसेविता ०३३३०३३१ कपिलोऽपि महायोगी भगवान्पितुराश्रमात् ०३३३०३३२ मातरं समनुज्ञाप्य प्रागुदीचीं दिशं ययौ ०३३३०३४१ सिद्धचारणगन्धर्वैर्मुनिभिश्चाप्सरोगणैः ०३३३०३४२ स्तूयमानः समुद्रेण दत्तार्हणनिकेतनः ०३३३०३५१ आस्ते योगं समास्थाय साङ्ख्याचार्यैरभिष्टुतः ०३३३०३५२ त्रयाणामपि लोकानामुपशान्त्यै समाहितः ०३३३०३६१ एतन्निगदितं तात यत्पृष्टोऽहं तवानघ ०३३३०३६२ कपिलस्य च संवादो देवहूत्याश्च पावनः ०३३३०३७१ य इदमनुशृणोति योऽभिधत्ते कपिलमुनेर्मतमात्मयोगगुह्यम् ०३३३०३७२ भगवति कृतधीः सुपर्णकेतावुपलभते भगवत्पदारविन्दम् ०४०१००१० मैत्रेय उवाच ०४०१००११ मनोस्तु शतरूपायां तिस्रः कन्याश्च जज्ञिरे ०४०१००१२ आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः ०४०१००२१ आकूतिं रुचये प्रादादपि भ्रातृमतीं नृपः ०४०१००२२ पुत्रिकाधर्ममाश्रित्य शतरूपानुमोदितः ०४०१००३१ प्रजापतिः स भगवान्रुचिस्तस्यामजीजनत् ०४०१००३२ मिथुनं ब्रह्मवर्चस्वी परमेण समाधिना ०४०१००४१ यस्तयोः पुरुषः साक्षाद्विष्णुर्यज्ञस्वरूपधृक् ०४०१००४२ या स्त्री सा दक्षिणा भूतेरंशभूतानपायिनी ०४०१००५१ आनिन्ये स्वगृहं पुत्र्याः पुत्रं विततरोचिषम् ०४०१००५२ स्वायम्भुवो मुदा युक्तो रुचिर्जग्राह दक्षिणाम् ०४०१००६१ तां कामयानां भगवानुवाह यजुषां पतिः ०४०१००६२ तुष्टायां तोषमापन्नोऽ जनयद्द्वादशात्मजान् ०४०१००७१ तोषः प्रतोषः सन्तोषो भद्रः शान्तिरिडस्पतिः ०४०१००७२ इध्मः कविर्विभुः स्वह्नः सुदेवो रोचनो द्विषट् ०४०१००८१ तुषिता नाम ते देवा आसन्स्वायम्भुवान्तरे ०४०१००८२ मरीचिमिश्रा ऋषयो यज्ञः सुरगणेश्वरः ०४०१००९१ प्रियव्रतोत्तानपादौ मनुपुत्रौ महौजसौ ०४०१००९२ तत्पुत्रपौत्रनप्तॄणामनुवृत्तं तदन्तरम् ०४०१०१०१ देवहूतिमदात्तात कर्दमायात्मजां मनुः ०४०१०१०२ तत्सम्बन्धि श्रुतप्रायं भवता गदतो मम ०४०१०१११ दक्षाय ब्रह्मपुत्राय प्रसूतिं भगवान्मनुः ०४०१०११२ प्रायच्छद्यत्कृतः सर्गस्त्रिलोक्यां विततो महान् ०४०१०१२१ याः कर्दमसुताः प्रोक्ता नव ब्रह्मर्षिपत्नयः ०४०१०१२२ तासां प्रसूतिप्रसवं प्रोच्यमानं निबोध मे ०४०१०१३१ पत्नी मरीचेस्तु कला सुषुवे कर्दमात्मजा ०४०१०१३२ कश्यपं पूर्णिमानं च ययोरापूरितं जगत् ०४०१०१४१ पूर्णिमासूत विरजं विश्वगं च परन्तप ०४०१०१४२ देवकुल्यां हरेः पाद शौचाद्याभूत्सरिद्दिवः ०४०१०१५१ अत्रेः पत्न्यनसूया त्रीञ्जज्ञे सुयशसः सुतान् ०४०१०१५२ दत्तं दुर्वाससं सोममात्मेशब्रह्मसम्भवान् ०४०१०१६० विदुर उवाच ०४०१०१६१ अत्रेर्गृहे सुरश्रेष्ठाः स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतवः ०४०१०१६२ किञ्चिच्चिकीर्षवो जाता एतदाख्याहि मे गुरो ०४०१०१७० मैत्रेय उवाच ०४०१०१७१ ब्रह्मणा चोदितः सृष्टावत्रिर्ब्रह्मविदां वरः ०४०१०१७२ सह पत्न्या ययावृक्षं कुलाद्रिं तपसि स्थितः ०४०१०१८१ तस्मिन्प्रसूनस्तबक पलाशाशोककानने ०४०१०१८२ वार्भिः स्रवद्भिरुद्घुष्टे निर्विन्ध्यायाः समन्ततः ०४०१०१९१ प्राणायामेन संयम्य मनो वर्षशतं मुनिः ०४०१०१९२ अतिष्ठदेकपादेन निर्द्वन्द्वोऽनिलभोजनः ०४०१०२०१ शरणं तं प्रपद्येऽहं य एव जगदीश्वरः ०४०१०२०२ प्रजामात्मसमां मह्यं प्रयच्छत्विति चिन्तयन् ०४०१०२११ तप्यमानं त्रिभुवनं प्राणायामैधसाग्निना ०४०१०२१२ निर्गतेन मुनेर्मूर्ध्नः समीक्ष्य प्रभवस्त्रयः ०४०१०२२१ अप्सरोमुनिगन्धर्व सिद्धविद्याधरोरगैः ०४०१०२२२ वितायमानयशसस्तदाश्रमपदं ययुः ०४०१०२३१ तत्प्रादुर्भावसंयोग विद्योतितमना मुनिः ०४०१०२३२ उत्तिष्ठन्नेकपादेन ददर्श विबुधर्षभान् ०४०१०२४१ प्रणम्य दण्डवद्भूमावुपतस्थेऽर्हणाञ्जलिः ०४०१०२४२ वृषहंससुपर्णस्थान्स्वैः स्वैश्चिह्नैश्च चिह्नितान् ०४०१०२५१ कृपावलोकेन हसद् वदनेनोपलम्भितान् ०४०१०२५२ तद्रोचिषा प्रतिहते निमील्य मुनिरक्षिणी ०४०१०२६१ चेतस्तत्प्रवणं युञ्जन्नस्तावीत्संहताञ्जलिः ०४०१०२६२ श्लक्ष्णया सूक्तया वाचा सर्वलोकगरीयसः ०४०१०२७० अत्रिरुवाच ०४०१०२७१ विश्वोद्भवस्थितिलयेषु विभज्यमानैर् ०४०१०२७२ मायागुणैरनुयुगं विगृहीतदेहाः ०४०१०२७३ ते ब्रह्मविष्णुगिरिशाः प्रणतोऽस्म्यहं वस् ०४०१०२७४ तेभ्यः क एव भवतां म इहोपहूतः ०४०१०२८१ एको मयेह भगवान्विविधप्रधानैश् ०४०१०२८२ चित्तीकृतः प्रजननाय कथं नु यूयम् ०४०१०२८३ अत्रागतास्तनुभृतां मनसोऽपि दूराद् ०४०१०२८४ ब्रूत प्रसीदत महानिह विस्मयो मे ०४०१०२९० मैत्रेय उवाच ०४०१०२९१ इति तस्य वचः श्रुत्वा त्रयस्ते विबुधर्षभाः ०४०१०२९२ प्रत्याहुः श्लक्ष्णया वाचा प्रहस्य तमृषिं प्रभो ०४०१०३०० देवा ऊचुः ०४०१०३०१ यथा कृतस्ते सङ्कल्पो भाव्यं तेनैव नान्यथा ०४०१०३०२ सत्सङ्कल्पस्य ते ब्रह्मन्यद्वै ध्यायति ते वयम् ०४०१०३११ अथास्मदंशभूतास्ते आत्मजा लोकविश्रुताः ०४०१०३१२ भवितारोऽङ्ग भद्रं ते विस्रप्स्यन्ति च ते यशः ०४०१०३२१ एवं कामवरं दत्त्वा प्रतिजग्मुः सुरेश्वराः ०४०१०३२२ सभाजितास्तयोः सम्यग्दम्पत्योर्मिषतोस्ततः ०४०१०३३१ सोमोऽभूद्ब्रह्मणोऽंशेन दत्तो विष्णोस्तु योगवित् ०४०१०३३२ दुर्वासाः शङ्करस्यांशो निबोधाङ्गिरसः प्रजाः ०४०१०३४१ श्रद्धा त्वङ्गिरसः पत्नी चतस्रोऽसूत कन्यकाः ०४०१०३४२ सिनीवाली कुहू राका चतुर्थ्यनुमतिस्तथा ०४०१०३५१ तत्पुत्रावपरावास्तां ख्यातौ स्वारोचिषेऽन्तरे ०४०१०३५२ उतथ्यो भगवान्साक्षाद्ब्रह्मिष्ठश्च बृहस्पतिः ०४०१०३६१ पुलस्त्योऽजनयत्पत्न्यामगस्त्यं च हविर्भुवि ०४०१०३६२ सोऽन्यजन्मनि दह्राग्निर्विश्रवाश्च महातपाः ०४०१०३७१ तस्य यक्षपतिर्देवः कुबेरस्त्विडविडासुतः ०४०१०३७२ रावणः कुम्भकर्णश्च तथान्यस्यां विभीषणः ०४०१०३८१ पुलहस्य गतिर्भार्या त्रीनसूत सती सुतान् ०४०१०३८२ कर्मश्रेष्ठं वरीयांसं सहिष्णुं च महामते ०४०१०३९१ क्रतोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत ०४०१०३९२ ऋषीन्षष्टिसहस्राणि ज्वलतो ब्रह्मतेजसा ०४०१०४०१ ऊर्जायां जज्ञिरे पुत्रा वसिष्ठस्य परन्तप ०४०१०४०२ चित्रकेतुप्रधानास्ते सप्त ब्रह्मर्षयोऽमलाः ०४०१०४११ चित्रकेतुः सुरोचिश्च विरजा मित्र एव च ०४०१०४१२ उल्बणो वसुभृद्यानो द्युमान्शक्त्यादयोऽपरे ०४०१०४२१ चित्तिस्त्वथर्वणः पत्नी लेभे पुत्रं धृतव्रतम् ०४०१०४२२ दध्यञ्चमश्वशिरसं भृगोर्वंशं निबोध मे ०४०१०४३१ भृगुः ख्यात्यां महाभागः पत्न्यां पुत्रानजीजनत् ०४०१०४३२ धातारं च विधातारं श्रियं च भगवत्पराम् ०४०१०४४१ आयतिं नियतिं चैव सुते मेरुस्तयोरदात् ०४०१०४४२ ताभ्यां तयोरभवतां मृकण्डः प्राण एव च ०४०१०४५१ मार्कण्डेयो मृकण्डस्य प्राणाद्वेदशिरा मुनिः ०४०१०४५२ कविश्च भार्गवो यस्य भगवानुशना सुतः ०४०१०४६१ त एते मुनयः क्षत्तर्लोकान्सर्गैरभावयन् ०४०१०४६२ एष कर्दमदौहित्र सन्तानः कथितस्तव ०४०१०४६३ शृण्वतः श्रद्दधानस्य सद्यः पापहरः परः ०४०१०४७१ प्रसूतिं मानवीं दक्ष उपयेमे ह्यजात्मजः ०४०१०४७२ तस्यां ससर्ज दुहितॄः षोडशामललोचनाः ०४०१०४८१ त्रयोदशादाद्धर्माय तथैकामग्नये विभुः ०४०१०४८२ पितृभ्य एकां युक्तेभ्यो भवायैकां भवच्छिदे ०४०१०४९१ श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टिः पुष्टिः क्रियोन्नतिः ०४०१०४९२ बुद्धिर्मेधा तितिक्षा ह्रीर्मूर्तिर्धर्मस्य पत्नयः ०४०१०५०१ श्रद्धासूत शुभं मैत्री प्रसादमभयं दया ०४०१०५०२ शान्तिः सुखं मुदं तुष्टिः स्मयं पुष्टिरसूयत ०४०१०५११ योगं क्रियोन्नतिर्दर्पमर्थं बुद्धिरसूयत ०४०१०५१२ मेधा स्मृतिं तितिक्षा तु क्षेमं ह्रीः प्रश्रयं सुतम् ०४०१०५२१ मूर्तिः सर्वगुणोत्पत्तिर्नरनारायणावृषी ०४०१०५३१ ययोर्जन्मन्यदो विश्वमभ्यनन्दत्सुनिर्वृतम् ०४०१०५३२ मनांसि ककुभो वाताः प्रसेदुः सरितोऽद्रयः ०४०१०५४१ दिव्यवाद्यन्त तूर्याणि पेतुः कुसुमवृष्टयः ०४०१०५४२ मुनयस्तुष्टुवुस्तुष्टा जगुर्गन्धर्वकिन्नराः ०४०१०५५१ नृत्यन्ति स्म स्त्रियो देव्य आसीत्परममङ्गलम् ०४०१०५५२ देवा ब्रह्मादयः सर्वे उपतस्थुरभिष्टवैः ०४०१०५६० देवा ऊचुः ०४०१०५६१ यो मायया विरचितं निजयात्मनीदं ०४०१०५६२ खे रूपभेदमिव तत्प्रतिचक्षणाय ०४०१०५६३ एतेन धर्मसदने ऋषिमूर्तिनाद्य ०४०१०५६४ प्रादुश्चकार पुरुषाय नमः परस्मै ०४०१०५७१ सोऽयं स्थितिव्यतिकरोपशमाय सृष्टान् ०४०१०५७२ सत्त्वेन नः सुरगणाननुमेयतत्त्वः ०४०१०५७३ दृश्याददभ्रकरुणेन विलोकनेन ०४०१०५७४ यच्छ्रीनिकेतममलं क्षिपतारविन्दम् ०४०१०५८१ एवं सुरगणैस्तात भगवन्तावभिष्टुतौ ०४०१०५८२ लब्धावलोकैर्ययतुरर्चितौ गन्धमादनम् ०४०१०५९१ ताविमौ वै भगवतो हरेरंशाविहागतौ ०४०१०५९२ भारव्ययाय च भुवः कृष्णौ यदुकुरूद्वहौ ०४०१०६०१ स्वाहाभिमानिनश्चाग्नेरात्मजांस्त्रीनजीजनत् ०४०१०६०२ पावकं पवमानं च शुचिं च हुतभोजनम् ०४०१०६११ तेभ्योऽग्नयः समभवन्चत्वारिंशच्च पञ्च च ०४०१०६१२ त एवैकोनपञ्चाशत्साकं पितृपितामहैः ०४०१०६२१ वैतानिके कर्मणि यन् नामभिर्ब्रह्मवादिभिः ०४०१०६२२ आग्नेय्य इष्टयो यज्ञे निरूप्यन्तेऽग्नयस्तु ते ०४०१०६३१ अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सौम्याः पितर आज्यपाः ०४०१०६३२ साग्नयोऽनग्नयस्तेषां पत्नी दाक्षायणी स्वधा ०४०१०६४१ तेभ्यो दधार कन्ये द्वे वयुनां धारिणीं स्वधा ०४०१०६४२ उभे ते ब्रह्मवादिन्यौ ज्ञानविज्ञानपारगे ०४०१०६५१ भवस्य पत्नी तु सती भवं देवमनुव्रता ०४०१०६५२ आत्मनः सदृशं पुत्रं न लेभे गुणशीलतः ०४०१०६६१ पितर्यप्रतिरूपे स्वे भवायानागसे रुषा ०४०१०६६२ अप्रौढैवात्मनात्मानमजहाद्योगसंयुता ०४०२००१० विदुर उवाच ०४०२००११ भवे शीलवतां श्रेष्ठे दक्षो दुहितृवत्सलः ०४०२००१२ विद्वेषमकरोत्कस्मादनादृत्यात्मजां सतीम् ०४०२००२१ कस्तं चराचरगुरुं निर्वैरं शान्तविग्रहम् ०४०२००२२ आत्मारामं कथं द्वेष्टि जगतो दैवतं महत् ०४०२००३१ एतदाख्याहि मे ब्रह्मन्जामातुः श्वशुरस्य च ०४०२००३२ विद्वेषस्तु यतः प्राणांस्तत्यजे दुस्त्यजान्सती ०४०२००४० मैत्रेय उवाच ०४०२००४१ पुरा विश्वसृजां सत्रे समेताः परमर्षयः ०४०२००४२ तथामरगणाः सर्वे सानुगा मुनयोऽग्नयः ०४०२००५१ तत्र प्रविष्टमृषयो दृष्ट्वार्कमिव रोचिषा ०४०२००५२ भ्राजमानं वितिमिरं कुर्वन्तं तन्महत्सदः ०४०२००६१ उदतिष्ठन्सदस्यास्ते स्वधिष्ण्येभ्यः सहाग्नयः ०४०२००६२ ऋते विरिञ्चां शर्वं च तद्भासाक्षिप्तचेतसः ०४०२००७१ सदसस्पतिभिर्दक्षो भगवान्साधु सत्कृतः ०४०२००७२ अजं लोकगुरुं नत्वा निषसाद तदाज्ञया ०४०२००८१ प्राङ्निषण्णं मृडं दृष्ट्वा नामृष्यत्तदनादृतः ०४०२००८२ उवाच वामं चक्षुर्भ्यामभिवीक्ष्य दहन्निव ०४०२००९१ श्रूयतां ब्रह्मर्षयो मे सहदेवाः सहाग्नयः ०४०२००९२ साधूनां ब्रुवतो वृत्तं नाज्ञानान्न च मत्सरात् ०४०२०१०१ अयं तु लोकपालानां यशोघ्नो निरपत्रपः ०४०२०१०२ सद्भिराचरितः पन्था येन स्तब्धेन दूषितः ०४०२०१११ एष मे शिष्यतां प्राप्तो यन्मे दुहितुरग्रहीत् ०४०२०११२ पाणिं विप्राग्निमुखतः सावित्र्या इव साधुवत् ०४०२०१२१ गृहीत्वा मृगशावाक्ष्याः पाणिं मर्कटलोचनः ०४०२०१२२ प्रत्युत्थानाभिवादार्हे वाचाप्यकृत नोचितम् ०४०२०१३१ लुप्तक्रियायाशुचये मानिने भिन्नसेतवे ०४०२०१३२ अनिच्छन्नप्यदां बालां शूद्रायेवोशतीं गिरम् ०४०२०१४१ प्रेतावासेषु घोरेषु प्रेतैर्भूतगणैर्वृतः ०४०२०१४२ अटत्युन्मत्तवन्नग्नो व्युप्तकेशो हसन्रुदन् ०४०२०१५१ चिताभस्मकृतस्नानः प्रेतस्रङ्न्रस्थिभूषणः ०४०२०१५२ शिवापदेशो ह्यशिवो मत्तो मत्तजनप्रियः ०४०२०१५३ पतिः प्रमथनाथानां तमोमात्रात्मकात्मनाम् ०४०२०१६१ तस्मा उन्मादनाथाय नष्टशौचाय दुर्हृदे ०४०२०१६२ दत्ता बत मया साध्वी चोदिते परमेष्ठिना ०४०२०१७० मैत्रेय उवाच ०४०२०१७१ विनिन्द्यैवं स गिरिशमप्रतीपमवस्थितम् ०४०२०१७२ दक्षोऽथाप उपस्पृश्य क्रुद्धः शप्तुं प्रचक्रमे ०४०२०१८१ अयं तु देवयजन इन्द्रोपेन्द्रादिभिर्भवः ०४०२०१८२ सह भागं न लभतां देवैर्देवगणाधमः ०४०२०१९१ निषिध्यमानः स सदस्यमुख्यैर्दक्षो गिरित्राय विसृज्य शापम् ०४०२०१९२ तस्माद्विनिष्क्रम्य विवृद्धमन्युर्जगाम कौरव्य निजं निकेतनम् ०४०२०२०१ विज्ञाय शापं गिरिशानुगाग्रणीर्नन्दीश्वरो रोषकषायदूषितः ०४०२०२०२ दक्षाय शापं विससर्ज दारुणं ये चान्वमोदंस्तदवाच्यतां द्विजाः ०४०२०२११ य एतन्मर्त्यमुद्दिश्य भगवत्यप्रतिद्रुहि ०४०२०२१२ द्रुह्यत्यज्ञः पृथग्दृष्टिस्तत्त्वतो विमुखो भवेत् ०४०२०२२१ गृहेषु कूटधर्मेषु सक्तो ग्राम्यसुखेच्छया ०४०२०२२२ कर्मतन्त्रं वितनुते वेदवादविपन्नधीः ०४०२०२३१ बुद्ध्या पराभिध्यायिन्या विस्मृतात्मगतिः पशुः ०४०२०२३२ स्त्रीकामः सोऽस्त्वतितरां दक्षो बस्तमुखोऽचिरात् ०४०२०२४१ विद्याबुद्धिरविद्यायां कर्ममय्यामसौ जडः ०४०२०२४२ संसरन्त्विह ये चामुमनु शर्वावमानिनम् ०४०२०२५१ गिरः श्रुतायाः पुष्पिण्या मधुगन्धेन भूरिणा ०४०२०२५२ मथ्ना चोन्मथितात्मानः सम्मुह्यन्तु हरद्विषः ०४०२०२६१ सर्वभक्षा द्विजा वृत्त्यै धृतविद्यातपोव्रताः ०४०२०२६२ वित्तदेहेन्द्रियारामा याचका विचरन्त्विह ०४०२०२७१ तस्यैवं वदतः शापं श्रुत्वा द्विजकुलाय वै ०४०२०२७२ भृगुः प्रत्यसृजच्छापं ब्रह्मदण्डं दुरत्ययम् ०४०२०२८१ भवव्रतधरा ये च ये च तान्समनुव्रताः ०४०२०२८२ पाषण्डिनस्ते भवन्तु सच्छास्त्रपरिपन्थिनः ०४०२०२९१ नष्टशौचा मूढधियो जटाभस्मास्थिधारिणः ०४०२०२९२ विशन्तु शिवदीक्षायां यत्र दैवं सुरासवम् ०४०२०३०१ ब्रह्म च ब्राह्मणांश्चैव यद्यूयं परिनिन्दथ ०४०२०३०२ सेतुं विधारणं पुंसामतः पाषण्डमाश्रिताः ०४०२०३११ एष एव हि लोकानां शिवः पन्थाः सनातनः ०४०२०३१२ यं पूर्वे चानुसन्तस्थुर्यत्प्रमाणं जनार्दनः ०४०२०३२१ तद्ब्रह्म परमं शुद्धं सतां वर्त्म सनातनम् ०४०२०३२२ विगर्ह्य यात पाषण्डं दैवं वो यत्र भूतराट् ०४०२०३३० मैत्रेय उवाच ०४०२०३३१ तस्यैवं वदतः शापं भृगोः स भगवान्भवः ०४०२०३३२ निश्चक्राम ततः किञ्चिद्विमना इव सानुगः ०४०२०३४१ तेऽपि विश्वसृजः सत्रं सहस्रपरिवत्सरान् ०४०२०३४२ संविधाय महेष्वास यत्रेज्य ऋषभो हरिः ०४०२०३५१ आप्लुत्यावभृथं यत्र गङ्गा यमुनयान्विता ०४०२०३५२ विरजेनात्मना सर्वे स्वं स्वं धाम ययुस्ततः ०४०३००१० मैत्रेय उवाच ०४०३००११ सदा विद्विषतोरेवं कालो वै ध्रियमाणयोः ०४०३००१२ जामातुः श्वशुरस्यापि सुमहानतिचक्रमे ०४०३००२१ यदाभिषिक्तो दक्षस्तु ब्रह्मणा परमेष्ठिना ०४०३००२२ प्रजापतीनां सर्वेषामाधिपत्ये स्मयोऽभवत् ०४०३००३१ इष्ट्वा स वाजपेयेन ब्रह्मिष्ठानभिभूय च ०४०३००३२ बृहस्पतिसवं नाम समारेभे क्रतूत्तमम् ०४०३००४१ तस्मिन्ब्रह्मर्षयः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः ०४०३००४२ आसन्कृतस्वस्त्ययनास्तत्पत्न्यश्च सभर्तृकाः ०४०३००५१ तदुपश्रुत्य नभसि खेचराणां प्रजल्पताम् ०४०३००५२ सती दाक्षायणी देवी पितृयज्ञमहोत्सवम् ०४०३००६१ व्रजन्तीः सर्वतो दिग्भ्य उपदेववरस्त्रियः ०४०३००६२ विमानयानाः सप्रेष्ठा निष्ककण्ठीः सुवाससः ०४०३००७१ दृष्ट्वा स्वनिलयाभ्याशे लोलाक्षीर्मृष्टकुण्डलाः ०४०३००७२ पतिं भूतपतिं देवमौत्सुक्यादभ्यभाषत ०४०३००८० सत्युवाच ०४०३००८१ प्रजापतेस्ते श्वशुरस्य साम्प्रतं निर्यापितो यज्ञमहोत्सवः किल ०४०३००८२ वयं च तत्राभिसराम वाम ते यद्यर्थितामी विबुधा व्रजन्ति हि ०४०३००९१ तस्मिन्भगिन्यो मम भर्तृभिः स्वकैर्ध्रुवं गमिष्यन्ति सुहृद्दिदृक्षवः ०४०३००९२ अहं च तस्मिन्भवताभिकामये सहोपनीतं परिबर्हमर्हितुम् ०४०३०१०१ तत्र स्वसॄर्मे ननु भर्तृसम्मिता मातृष्वसॄः क्लिन्नधियं च मातरम् ०४०३०१०२ द्रक्ष्ये चिरोत्कण्ठमना महर्षिभिरुन्नीयमानं च मृडाध्वरध्वजम् ०४०३०१११ त्वय्येतदाश्चर्यमजात्ममायया विनिर्मितं भाति गुणत्रयात्मकम् ०४०३०११२ तथाप्यहं योषिदतत्त्वविच्च ते दीना दिदृक्षे भव मे भवक्षितिम् ०४०३०१२१ पश्य प्रयान्तीरभवान्ययोषितोऽप्यलङ्कृताः कान्तसखा वरूथशः ०४०३०१२२ यासां व्रजद्भिः शितिकण्ठ मण्डितं नभो विमानैः कलहंसपाण्डुभिः ०४०३०१३१ कथं सुतायाः पितृगेहकौतुकं निशम्य देहः सुरवर्य नेङ्गते ०४०३०१३२ अनाहुता अप्यभियन्ति सौहृदं भर्तुर्गुरोर्देहकृतश्च केतनम् ०४०३०१४१ तन्मे प्रसीदेदममर्त्य वाञ्छितं कर्तुं भवान्कारुणिको बतार्हति ०४०३०१४२ त्वयात्मनोऽर्धेऽहमदभ्रचक्षुषा निरूपिता मानुगृहाण याचितः ०४०३०१५० ऋषिरुवाच ०४०३०१५१ एवं गिरित्रः प्रिययाभिभाषितः प्रत्यभ्यधत्त प्रहसन्सुहृत्प्रियः ०४०३०१५२ संस्मारितो मर्मभिदः कुवागिषून्यानाह को विश्वसृजां समक्षतः ०४०३०१६० श्रीभगवानुवाच ०४०३०१६१ त्वयोदितं शोभनमेव शोभने अनाहुता अप्यभियन्ति बन्धुषु ०४०३०१६२ ते यद्यनुत्पादितदोषदृष्टयो बलीयसानात्म्यमदेन मन्युना ०४०३०१७१ विद्यातपोवित्तवपुर्वयःकुलैः सतां गुणैः षड्भिरसत्तमेतरैः ०४०३०१७२ स्मृतौ हतायां भृतमानदुर्दृशः स्तब्धा न पश्यन्ति हि धाम भूयसाम् ०४०३०१८१ नैतादृशानां स्वजनव्यपेक्षया गृहान्प्रतीयादनवस्थितात्मनाम् ०४०३०१८२ येऽभ्यागतान्वक्रधियाभिचक्षते आरोपितभ्रूभिरमर्षणाक्षिभिः ०४०३०१९१ तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखैः शेतेऽर्दिताङ्गो हृदयेन दूयता ०४०३०१९२ स्वानां यथा वक्रधियां दुरुक्तिभिर्दिवानिशं तप्यति मर्मताडितः ०४०३०२०१ व्यक्तं त्वमुत्कृष्टगतेः प्रजापतेः प्रियात्मजानामसि सुभ्रु मे मता ०४०३०२०२ तथापि मानं न पितुः प्रपत्स्यसे मदाश्रयात्कः परितप्यते यतः ०४०३०२११ पापच्यमानेन हृदातुरेन्द्रियः समृद्धिभिः पूरुषबुद्धिसाक्षिणाम् ०४०३०२१२ अकल्प एषामधिरोढुमञ्जसा परं पदं द्वेष्टि यथासुरा हरिम् ०४०३०२२१ प्रत्युद्गमप्रश्रयणाभिवादनं विधीयते साधु मिथः सुमध्यमे ०४०३०२२२ प्राज्ञैः परस्मै पुरुषाय चेतसा गुहाशयायैव न देहमानिने ०४०३०२३१ सत्त्वं विशुद्धं वसुदेवशब्दितं यदीयते तत्र पुमानपावृतः ०४०३०२३२ सत्त्वे च तस्मिन्भगवान्वासुदेवो ह्यधोक्षजो मे नमसा विधीयते ०४०३०२४१ तत्ते निरीक्ष्यो न पितापि देहकृद्दक्षो मम द्विट्तदनुव्रताश्च ये ०४०३०२४२ यो विश्वसृग्यज्ञगतं वरोरु मामनागसं दुर्वचसाकरोत्तिरः ०४०३०२५१ यदि व्रजिष्यस्यतिहाय मद्वचो भद्रं भवत्या न ततो भविष्यति ०४०३०२५२ सम्भावितस्य स्वजनात्पराभवो यदा स सद्यो मरणाय कल्पते ०४०४००१० मैत्रेय उवाच ०४०४००११ एतावदुक्त्वा विरराम शङ्करः पत्न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् ०४०४००१२ सुहृद्दिदृक्षुः परिशङ्किता भवान्निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ०४०४००२१ सुहृद्दिदृक्षाप्रतिघातदुर्मनाः स्नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला ०४०४००२२ भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथुः ०४०४००३१ ततो विनिःश्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा ०४०४००३२ पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान्प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रियः ०४०४००४१ तामन्वगच्छन्द्रुतविक्रमां सतीमेकां त्रिनेत्रानुचराः सहस्रशः ०४०४००४२ सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादयः पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथाः ०४०४००५१ तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभिः ०४०४००५२ गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभिर्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययुः ०४०४००६१ आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वशः ०४०४००६२ मृद्दार्वयःकाञ्चनदर्भचर्मभिर्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ०४०४००७१ तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद्विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जनः ०४०४००७२ ऋते स्वसॄर्वै जननीं च सादराः प्रेमाश्रुकण्ठ्यः परिषस्वजुर्मुदा ०४०४००८१ सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् ०४०४००८२ दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ०४०४००९१ अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ ०४०४००९२ अनादृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ०४०४०१०१ जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् ०४०४०१०२ स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान्निगृह्य देवी जगतोऽभिशृण्वतः ०४०४०११० देव्युवाच ०४०४०१११ न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायनः प्रियस्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मनः ०४०४०११२ तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतमः प्रतीपयेत् ०४०४०१२१ दोषान्परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवादृशो द्विज ०४०४०१२२ गुणांश्च फल्गून्बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ०४०४०१३१ नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु ०४०४०१३२ सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभिर्निरस्ततेजःसु तदेव शोभनम् ०४०४०१४१ यद्द्व्यक्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् ०४०४०१४२ पवित्रकीर्तिं तमलङ्घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतरः ०४०४०१५१ यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभिर्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभिः ०४०४०१५२ लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिनस्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ०४०४०१६१ किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटाः श्मशाने ०४०४०१६२ तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचैर्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ०४०४०१७१ कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने ०४०४०१७२ छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चेज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्मः ०४०४०१८१ अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिणः ०४०४०१८२ जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ०४०४०१९१ न वेदवादाननुवर्तते मतिः स्व एव लोके रमतो महामुनेः ०४०४०१९२ यथा गतिर्देवमनुष्ययोः पृथक्स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थितः ०४०४०२०१ कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् ०४०४०२०२ विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ०४०४०२११ मा वः पदव्यः पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभिः ०४०४०२१२ तदन्नतृप्तैरसुभृद्भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविताः ०४०४०२२१ नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना ०४०४०२२२ व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गतस्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ०४०४०२३१ गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मनाः ०४०४०२३२ व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ०४०४०२४० मैत्रेय उवाच ०४०४०२४१ इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन्क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् ०४०४०२४२ स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य दृग्योगपथं समाविशत् ०४०४०२५१ कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रतः ०४०४०२५२ शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ०४०४०२६१ एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहुः समारोपितमङ्कमादरात् ०४०४०२६२ जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ०४०४०२७१ ततः स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् ०४०४०२७२ ददर्श देहो हतकल्मषः सती सद्यः प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ०४०४०२८१ तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महधा हेति वादः सुमहानजायत ०४०४०२८२ हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून्केन सती प्रकोपिता ०४०४०२९१ अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजाः ०४०४०२९२ जहावसून्यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ०४०४०३०१ सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक्च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति ०४०४०३०२ यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधतः ०४०४०३११ वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् ०४०४०३१२ दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधाः ०४०४०३२१ तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान्भृगुः ०४०४०३२२ यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ०४०४०३३१ अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा ०४०४०३३२ ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ताः सहस्रशः ०४०४०३४१ तैरलातायुधैः सर्वे प्रमथाः सहगुह्यकाः ०४०४०३४२ हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्भिर्ब्रह्मतेजसा ०४०५००१० मैत्रेय उवाच ०४०५००११ भवो भवान्या निधनं प्रजापतेरसत्कृताया अवगम्य नारदात् ०४०५००१२ स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभिर्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ०४०५००२१ क्रुद्धः सुदष्टौष्ठपुटः स धूर्जटिर्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् ०४०५००२२ उत्कृत्य रुद्रः सहसोत्थितो हसन्गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ०४०५००३१ ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक्त्रिसूर्यदृक् ०४०५००३२ करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धजः कपालमाली विविधोद्यतायुधः ०४०५००४१ तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान्भूतनाथः ०४०५००४२ दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे ०४०५००५१ आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् ०४०५००५२ मेनेतदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सहः सहिष्णुम् ०४०५००६१ अन्वीयमानः स तु रुद्रपार्षदैर्भृशं नदद्भिर्व्यनदत्सुभैरवम् ०४०५००६२ उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद्घोषणभूषणाङ्घ्रिः ०४०५००७१ अथर्त्विजो यजमानः सदस्याः ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् ०४०५००७२ तमः किमेतत्कुत एतद्रजोऽभूदिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्युः ०४०५००८१ वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यवः प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्डः ०४०५००८२ गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ०४०५००९१ प्रसूतिमिश्राः स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य ०४०५००९२ यत्पश्यन्तीनां दुहितॄणां प्रजेशः सुतां सतीमवदध्यावनागाम् ०४०५०१०१ यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलापः स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्रः ०४०५०१०२ वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजानुच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ०४०५०१११ अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या ०४०५०११२ करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातुः ०४०५०१२१ बह्वेवमुद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मनः ०४०५०१२२ उत्पेतुरुत्पाततमाः सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ०४०५०१३१ तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैरुदायुधैः ०४०५०१३२ पिङ्गैः पिशङ्गैर्मकरोदराननैः पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत ०४०५०१४१ केचिद्बभञ्जुः प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे ०४०५०१४२ सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ०४०५०१५१ रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् ०४०५०१५२ कुण्डेष्वमूत्रयन्केचिद्बिभिदुर्वेदिमेखलाः ०४०५०१६१ अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् ०४०५०१६२ अपरे जगृहुर्देवान्प्रत्यासन्नान्पलायितान् ०४०५०१७१ भृगुं बबन्ध मणिमान्वीरभद्रः प्रजापतिम् ०४०५०१७२ चण्डेशः पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ०४०५०१८१ सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्याः सदिवौकसः ०४०५०१८२ तैरर्द्यमानाः सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन् ०४०५०१९१ जुह्वतः स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान्भवः ०४०५०१९२ भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन् ०४०५०२०१ भगस्य नेत्रे भगवान्पातितस्य रुषा भुवि ०४०५०२०२ उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा यः शपन्तमसूसुचत् ०४०५०२११ पूष्णो ह्यपातयद्दन्तान्कालिङ्गस्य यथा बलः ०४०५०२१२ शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दतः ०४०५०२२१ आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना ०४०५०२२२ छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत्त्र्यम्बकस्तदा ०४०५०२३१ शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हरः ०४०५०२३२ विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम् ०४०५०२४१ दृष्ट्वा सञ्ज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे ०४०५०२४२ यजमानपशोः कस्य कायात्तेनाहरच्छिरः ०४०५०२५१ साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम् ०४०५०२५२ भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्ययः ०४०५०२६१ जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नावमर्षितः ०४०५०२६२ तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद्गुह्यकालयम् ०४०६००१० मैत्रेय उवाच ०४०६००११ अथ देवगणाः सर्वे रुद्रानीकैः पराजिताः ०४०६००१२ शूलपट्टिशनिस्त्रिंश गदापरिघमुद्गरैः ०४०६००२१ सञ्छिन्नभिन्नसर्वाङ्गाः सर्त्विक्सभ्या भयाकुलाः ०४०६००२२ स्वयम्भुवे नमस्कृत्य कार्त्स्न्येनैतन्न्यवेदयन् ०४०६००३१ उपलभ्य पुरैवैतद्भगवानब्जसम्भवः ०४०६००३२ नारायणश्च विश्वात्मा न कस्याध्वरमीयतुः ०४०६००४१ तदाकर्ण्य विभुः प्राह तेजीयसि कृतागसि ०४०६००४२ क्षेमाय तत्र सा भूयान्न प्रायेण बुभूषताम् ०४०६००५१ अथापि यूयं कृतकिल्बिषा भवं ये बर्हिषो भागभाजं परादुः ०४०६००५२ प्रसादयध्वं परिशुद्धचेतसा क्षिप्रप्रसादं प्रगृहीताङ्घ्रिपद्मम् ०४०६००६१ आशासाना जीवितमध्वरस्य लोकः सपालः कुपिते न यस्मिन् ०४०६००६२ तमाशु देवं प्रियया विहीनं क्षमापयध्वं हृदि विद्धं दुरुक्तैः ०४०६००७१ नाहं न यज्ञो न च यूयमन्ये ये देहभाजो मुनयश्च तत्त्वम् ०४०६००७२ विदुः प्रमाणं बलवीर्ययोर्वा यस्यात्मतन्त्रस्य क उपायं विधित्सेत् ०४०६००८१ स इत्थमादिश्य सुरानजस्तु तैः समन्वितः पितृभिः सप्रजेशैः ०४०६००८२ ययौ स्वधिष्ण्यान्निलयं पुरद्विषः कैलासमद्रिप्रवरं प्रियं प्रभोः ०४०६००९१ जन्मौषधितपोमन्त्र योगसिद्धैर्नरेतरैः ०४०६००९२ जुष्टं किन्नरगन्धर्वैरप्सरोभिर्वृतं सदा ०४०६०१०१ नानामणिमयैः शृङ्गैर्नानाधातुविचित्रितैः ०४०६०१०२ नानाद्रुमलतागुल्मैर्नानामृगगणावृतैः ०४०६०१११ नानामलप्रस्रवणैर्नानाकन्दरसानुभिः ०४०६०११२ रमणं विहरन्तीनां रमणैः सिद्धयोषिताम् ०४०६०१२१ मयूरकेकाभिरुतं मदान्धालिविमूर्च्छितम् ०४०६०१२२ प्लावितै रक्तकण्ठानां कूजितैश्च पतत्त्रिणाम् ०४०६०१३१ आह्वयन्तमिवोद्धस्तैर्द्विजान्कामदुघैर्द्रुमैः ०४०६०१३२ व्रजन्तमिव मातङ्गैर्गृणन्तमिव निर्झरैः ०४०६०१४१ मन्दारैः पारिजातैश्च सरलैश्चोपशोभितम् ०४०६०१४२ तमालैः शालतालैश्च कोविदारासनार्जुनैः ०४०६०१५१ चूतैः कदम्बैर्नीपैश्च नागपुन्नागचम्पकैः ०४०६०१५२ पाटलाशोकबकुलैः कुन्दैः कुरबकैरपि ०४०६०१६१ स्वर्णार्णशतपत्रैश्च वररेणुकजातिभिः ०४०६०१६२ कुब्जकैर्मल्लिकाभिश्च माधवीभिश्च मण्डितम् ०४०६०१७१ पनसोदुम्बराश्वत्थ प्लक्षन्यग्रोधहिङ्गुभिः ०४०६०१७२ भूर्जैरोषधिभिः पूगै राजपूगैश्च जम्बुभिः ०४०६०१८१ खर्जूराम्रातकाम्राद्यैः प्रियालमधुकेङ्गुदैः ०४०६०१८२ द्रुमजातिभिरन्यैश्च राजितं वेणुकीचकैः ०४०६०१९१ कुमुदोत्पलकह्लार शतपत्रवनर्द्धिभिः ०४०६०१९२ नलिनीषु कलं कूजत् खगवृन्दोपशोभितम् ०४०६०२०१ मृगैः शाखामृगैः क्रोडैर्मृगेन्द्रैरृक्षशल्यकैः ०४०६०२०२ गवयैः शरभैर्व्याघ्रै रुरुभिर्महिषादिभिः ०४०६०२११ कर्णान्त्रैकपदाश्वास्यैर्निर्जुष्टं वृकनाभिभिः ०४०६०२१२ कदलीखण्डसंरुद्ध नलिनीपुलिनश्रियम् ०४०६०२२१ पर्यस्तं नन्दया सत्याः स्नानपुण्यतरोदया ०४०६०२२२ विलोक्य भूतेशगिरिं विबुधा विस्मयं ययुः ०४०६०२३१ ददृशुस्तत्र ते रम्यामलकां नाम वै पुरीम् ०४०६०२३२ वनं सौगन्धिकं चापि यत्र तन्नाम पङ्कजम् ०४०६०२४१ नन्दा चालकनन्दा च सरितौ बाह्यतः पुरः ०४०६०२४२ तीर्थपादपदाम्भोज रजसातीव पावने ०४०६०२५१ ययोः सुरस्त्रियः क्षत्तरवरुह्य स्वधिष्ण्यतः ०४०६०२५२ क्रीडन्ति पुंसः सिञ्चन्त्यो विगाह्य रतिकर्शिताः ०४०६०२६१ ययोस्तत्स्नानविभ्रष्ट नवकुङ्कुमपिञ्जरम् ०४०६०२६२ वितृषोऽपि पिबन्त्यम्भः पाययन्तो गजा गजीः ०४०६०२७१ तारहेममहारत्न विमानशतसङ्कुलाम् ०४०६०२७२ जुष्टां पुण्यजनस्त्रीभिर्यथा खं सतडिद्घनम् ०४०६०२८१ हित्वा यक्षेश्वरपुरीं वनं सौगन्धिकं च तत् ०४०६०२८२ द्रुमैः कामदुघैर्हृद्यं चित्रमाल्यफलच्छदैः ०४०६०२९१ रक्तकण्ठखगानीक स्वरमण्डितषट्पदम् ०४०६०२९२ कलहंसकुलप्रेष्ठं खरदण्डजलाशयम् ०४०६०३०१ वनकुञ्जरसङ्घृष्ट हरिचन्दनवायुना ०४०६०३०२ अधि पुण्यजनस्त्रीणां मुहुरुन्मथयन्मनः ०४०६०३११ वैदूर्यकृतसोपाना वाप्य उत्पलमालिनीः ०४०६०३१२ प्राप्तं किम्पुरुषैर्दृष्ट्वा त आराद्ददृशुर्वटम् ०४०६०३२१ स योजनशतोत्सेधः पादोनविटपायतः ०४०६०३२२ पर्यक्कृताचलच्छायो निर्नीडस्तापवर्जितः ०४०६०३३१ तस्मिन्महायोगमये मुमुक्षुशरणे सुराः ०४०६०३३२ ददृशुः शिवमासीनं त्यक्तामर्षमिवान्तकम् ०४०६०३४१ सनन्दनाद्यैर्महासिद्धैः शान्तैः संशान्तविग्रहम् ०४०६०३४२ उपास्यमानं सख्या च भर्त्रा गुह्यकरक्षसाम् ०४०६०३५१ विद्यातपोयोगपथमास्थितं तमधीश्वरम् ०४०६०३५२ चरन्तं विश्वसुहृदं वात्सल्याल्लोकमङ्गलम् ०४०६०३६१ लिङ्गं च तापसाभीष्टं भस्मदण्डजटाजिनम् ०४०६०३६२ अङ्गेन सन्ध्याभ्ररुचा चन्द्रलेखां च बिभ्रतम् ०४०६०३७१ उपविष्टं दर्भमय्यां बृस्यां ब्रह्म सनातनम् ०४०६०३७२ नारदाय प्रवोचन्तं पृच्छते शृण्वतां सताम् ०४०६०३८१ कृत्वोरौ दक्षिणे सव्यं पादपद्मं च जानुनि ०४०६०३८२ बाहुं प्रकोष्ठेऽक्षमालामासीनं तर्कमुद्रया ०४०६०३९१ तं ब्रह्मनिर्वाणसमाधिमाश्रितं व्युपाश्रितं गिरिशं योगकक्षाम् ०४०६०३९२ सलोकपाला मुनयो मनूनामाद्यं मनुं प्राञ्जलयः प्रणेमुः ०४०६०४०१ स तूपलभ्यागतमात्मयोनिं सुरासुरेशैरभिवन्दिताङ्घ्रिः ०४०६०४०२ उत्थाय चक्रे शिरसाभिवन्दनमर्हत्तमः कस्य यथैव विष्णुः ०४०६०४११ तथापरे सिद्धगणा महर्षिभिर्ये वै समन्तादनु नीललोहितम् ०४०६०४१२ नमस्कृतः प्राह शशाङ्कशेखरं कृतप्रणामं प्रहसन्निवात्मभूः ०४०६०४२० ब्रह्मोवाच ०४०६०४२१ आने त्वामीशं विश्वस्य जगतो योनिबीजयोः ०४०६०४२२ शक्तेः शिवस्य च परं यत्तद्ब्रह्मा निरन्तरम् ०४०६०४३१ त्वमेव भगवन्नेतच्छिवशक्त्योः स्वरूपयोः ०४०६०४३२ विश्वं सृजसि पास्यत्सि क्रीडन्नूर्णपटो यथा ०४०६०४४१ त्वमेव धर्मार्थदुघाभिपत्तये दक्षेण सूत्रेण ससर्जिथाध्वरम् ०४०६०४४२ त्वयैव लोकेऽवसिताश्च सेतवो यान्ब्राह्मणाः श्रद्दधते धृतव्रताः ०४०६०४५१ त्वं कर्मणां मङ्गल मङ्गलानां कर्तुः स्वलोकं तनुषे स्वः परं वा ०४०६०४५२ अमङ्गलानां च तमिस्रमुल्बणं विपर्ययः केन तदेव कस्यचित् ०४०६०४६१ न वै सतां त्वच्चरणार्पितात्मनां भूतेषु सर्वेष्वभिपश्यतां तव ०४०६०४६२ भूतानि चात्मन्यपृथग्दिदृक्षतां प्रायेण रोषोऽभिभवेद्यथा पशुम् ०४०६०४७१ पृथग्धियः कर्मदृशो दुराशयाः परोदयेनार्पितहृद्रुजोऽनिशम् ०४०६०४७२ परान्दुरुक्तैर्वितुदन्त्यरुन्तुदास्तान्मावधीद्दैववधान्भवद्विधः ०४०६०४८१ यस्मिन्यदा पुष्करनाभमायया दुरन्तया स्पृष्टधियः पृथग्दृशः ०४०६०४८२ कुर्वन्ति तत्र ह्यनुकम्पया कृपां न साधवो दैवबलात्कृते क्रमम् ०४०६०४९१ भवांस्तु पुंसः परमस्य मायया दुरन्तयास्पृष्टमतिः समस्तदृक् ०४०६०४९२ तया हतात्मस्वनुकर्मचेतःस्वनुग्रहं कर्तुमिहार्हसि प्रभो ०४०६०५०१ कुर्वध्वरस्योद्धरणं हतस्य भोः त्वयासमाप्तस्य मनो प्रजापतेः ०४०६०५०२ न यत्र भागं तव भागिनो ददुः कुयाजिनो येन मखो निनीयते ०४०६०५११ जीवताद्यजमानोऽयं प्रपद्येताक्षिणी भगः ०४०६०५१२ भृगोः श्मश्रूणि रोहन्तु पूष्णो दन्ताश्च पूर्ववत् ०४०६०५२१ देवानां भग्नगात्राणामृत्विजां चायुधाश्मभिः ०४०६०५२२ भवतानुगृहीतानामाशु मन्योऽस्त्वनातुरम् ०४०६०५३१ एष ते रुद्र भागोऽस्तु यदुच्छिष्टोऽध्वरस्य वै ०४०६०५३२ यज्ञस्ते रुद्र भागेन कल्पतामद्य यज्ञहन् ०४०७००१० मैत्रेय उवाच ०४०७००११ इत्यजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता ०४०७००१२ अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयतामिति ०४०७००२० महादेव उवाच ०४०७००२१ नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये ०४०७००२२ देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया ०४०७००३१ प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्वजमुखं शिरः ०४०७००३२ मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भगः ०४०७००४१ पूषा तु यजमानस्य दद्भिर्जक्षतु पिष्टभुक् ०४०७००४२ देवाः प्रकृतसर्वाङ्गा ये म उच्छेषणं ददुः ०४०७००५१ बाहुभ्यामश्विनोः पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहवः ०४०७००५२ भवन्त्वध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत् ०४०७००६० मैत्रेय उवाच ०४०७००६१ तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् ०४०७००६२ परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वित्यथाब्रुवन् ०४०७००७१ ततो मीढ्वांसमामन्त्र्य शुनासीराः सहर्षिभिः ०४०७००७२ भूयस्तद्देवयजनं समीढ्वद्वेधसो ययुः ०४०७००८१ विधाय कार्त्स्न्येन च तद्यदाह भगवान्भवः ०४०७००८२ सन्दधुः कस्य कायेन सवनीयपशोः शिरः ०४०७००९१ सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षितः ०४०७००९२ सद्यः सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम् ०४०७०१०१ तदा वृषध्वजद्वेष कलिलात्मा प्रजापतिः ०४०७०१०२ शिवावलोकादभवच्छरद्ध्रद इवामलः ०४०७०१११ भवस्तवाय कृतधीर्नाशक्नोदनुरागतः ०४०७०११२ औत्कण्ठ्याद्बाष्पकलया सम्परेतां सुतां स्मरन् ०४०७०१२१ कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मनः प्रेमविह्वलितः सुधीः ०४०७०१२२ शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापतिः ०४०७०१३० दक्ष उवाच ०४०७०१३१ भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे ०४०७०१३२ दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्धः ०४०७०१३३ न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन्नवज्ञा ०४०७०१३४ तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु ०४०७०१४१ विद्यातपोव्रतधरान्मुखतः स्म विप्रान् ०४०७०१४२ ब्रह्मात्मतत्त्वमवितुं प्रथमं त्वमस्राक् ०४०७०१४३ तद्ब्राह्मणान्परम सर्वविपत्सु पासि ०४०७०१४४ पालः पशूनिव विभो प्रगृहीतदण्डः ०४०७०१५१ योऽसौ मयाविदिततत्त्वदृशा सभायां ०४०७०१५२ क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम् ०४०७०१५३ अर्वाक्पतन्तमर्हत्तमनिन्दयापाद् ०४०७०१५४ दृष्ट्यार्द्रया स भगवान्स्वकृतेन तुष्येत् ०४०७०१६० मैत्रेय उवाच ०४०७०१६१ क्षमाप्यैवं स मीढ्वांसं ब्रह्मणा चानुमन्त्रितः ०४०७०१६२ कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभिः ०४०७०१७१ वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमाः ०४०७०१७२ पुरोडाशं निरवपन्वीरसंसर्गशुद्धये ०४०७०१८१ अध्वर्युणात्तहविषा यजमानो विशाम्पते ०४०७०१८२ धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूद्धरिः ०४०७०१९१ तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश ०४०७०१९२ मुष्णंस्तेज उपानीतस्तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना ०४०७०२०१ श्यामो हिरण्यरशनोऽर्ककिरीटजुष्टो ०४०७०२०२ नीलालकभ्रमरमण्डितकुण्डलास्यः ०४०७०२०३ शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्म ०४०७०२०४ व्यग्रैर्हिरण्मयभुजैरिव कर्णिकारः ०४०७०२११ वक्षस्यधिश्रितवधूर्वनमाल्युदार ०४०७०२१२ हासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् ०४०७०२१३ पार्श्वभ्रमद्व्यजनचामरराजहंसः ०४०७०२१४ श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमानः ०४०७०२२१ तमुपागतमालक्ष्य सर्वे सुरगणादयः ०४०७०२२२ प्रणेमुः सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायकाः ०४०७०२३१ तत्तेजसा हतरुचः सन्नजिह्वाः ससाध्वसाः ०४०७०२३२ मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम् ०४०७०२४१ अप्यर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्वात्मभुवादयः ०४०७०२४२ यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम् ०४०७०२५१ दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं ०४०७०२५२ यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् ०४०७०२५३ सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा ०४०७०२५४ गृणन्प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः ०४०७०२६० दक्ष उवाच ०४०७०२६१ शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं ०४०७०२६२ चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् ०४०७०२६३ तिष्ठंस्तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्याम् ०४०७०२६४ आस्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतन्त्रः ०४०७०२७० ऋत्विज ऊचुः ०४०७०२७१ तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात् ०४०७०२७२ कर्मण्यवग्रहधियो भगवन्विदामः ०४०७०२७३ धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यं ०४०७०२७४ ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्थाः ०४०७०२८० सदस्या ऊचुः ०४०७०२८१ उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्र ०४०७०२८२ व्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभारः ०४०७०२८३ द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थः ०४०७०२८४ पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्टः ०४०७०२९० रुद्र उवाच ०४०७०२९१ तव वरद वराङ्घ्रावाशिषेहाखिलार्थे ०४०७०२९२ ह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये ०४०७०२९३ यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धं ०४०७०२९४ जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण ०४०७०३०० भृगुरुवाच ०४०७०३०१ यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा ०४०७०३०२ ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्तः ०४०७०३०३ नात्मन्श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वं ०४०७०३०४ सोऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धुः ०४०७०३१० ब्रह्मोवाच ०४०७०३११ नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थ भेदग्रहैः पुरुषो यावदीक्षेत् ०४०७०३१२ ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो मायामयाद्व्यतिरिक्तो मतस्त्वम् ०४०७०३२० इन्द्र उवाच ०४०७०३२१ इदमप्यच्युत विश्वभावनं वपुरानन्दकरं मनोदृशाम् ०४०७०३२२ सुरविद्विट्क्षपणैरुदायुधैर्भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभिः ०४०७०३३० पत्न्य ऊचुः ०४०७०३३१ यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टो विध्वस्तः पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् ०४०७०३३२ तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधं यज्ञात्मन्नलिनरुचा दृशा पुनीहि ०४०७०३४० ऋषय ऊचुः ०४०७०३४१ अनन्वितं ते भगवन्विचेष्टितं यदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे ०४०७०३४२ विभूतये यत उपसेदुरीश्वरीं न मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान् ०४०७०३५० सिद्धा ऊचुः ०४०७०३५१ अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां मनोवारणः क्लेशदावाग्निदग्धः ०४०७०३५२ तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावं न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्नः ०४०७०३६० यजमान्युवाच ०४०७०३६१ स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नमः श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि नः ०४०७०३६२ त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मखः शोभते शीर्षहीनः कबन्धो यथा पुरुषः ०४०७०३७० लोकपाला ऊचुः ०४०७०३७१ दृष्टः किं नो दृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वं प्रत्यग्द्रष्टा दृश्यते येन विश्वम् ०४०७०३७२ माया ह्येषा भवदीया हि भूमन्यस्त्वं षष्ठः पञ्चभिर्भासि भूतैः ०४०७०३८० योगेश्वरा ऊचुः ०४०७०३८१ प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो विश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मनः ०४०७०३८२ अथापि भक्त्येश तयोपधावतामनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल ०४०७०३९१ जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो बहुभिद्यमानगुणयात्ममायया ०४०७०३९२ रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नमः ०४०७०४०० ब्रह्मोवाच ०४०७०४०१ नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये ०४०७०४०२ निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च ०४०७०४१० अग्निरुवाच ०४०७०४११ यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् ०४०७०४१२ तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभिः स्विष्टं यजुर्भिः प्रणतोऽस्मि यज्ञम् ०४०७०४२० देवा ऊचुः ०४०७०४२१ पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं ०४०७०४२२ त्वमेवाद्यस्तस्मिन्सलिल उरगेन्द्राधिशयने ०४०७०४२३ पुमान्शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदविः ०४०७०४२४ स एवाद्याक्ष्णोर्यः पथि चरसि भृत्यानवसि नः ०४०७०४३० गन्धर्वा ऊचुः ०४०७०४३१ अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगाः ०४०७०४३२ क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन्तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम ०४०७०४४० विद्याधरा ऊचुः ०४०७०४४१ त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन् ०४०७०४४२ कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथैः स्वैः ०४०७०४४३ क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहं ०४०७०४४४ युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्व्युदस्येत् ०४०७०४५० ब्राह्मणा ऊचुः ०४०७०४५१ त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताशः स्वयं त्वं हि मन्त्रः समिद्दर्भपात्राणि च ०४०७०४५२ त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवता अग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः ०४०७०४६१ त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा ०४०७०४६२ स्तूयमानो नदल्लीलया योगिभिर्व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतुः ०४०७०४७१ स प्रसीद त्वमस्माकमाकाङ्क्षतां दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् ०४०७०४७२ कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते यज्ञविघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ०४०७०४८० मैत्रेय उवाच ०४०७०४८१ इति दक्षः कविर्यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् ०४०७०४८२ कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञभावने ०४०७०४९१ भगवान्स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् ०४०७०४९२ दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ ०४०७०५०० श्रीभगवानुवाच ०४०७०५०१ अहं ब्रह्मा च शर्वश्च जगतः कारणं परम् ०४०७०५०२ आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयन्दृगविशेषणः ०४०७०५११ आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विज ०४०७०५१२ सृजन्रक्षन्हरन्विश्वं दध्रे सञ्ज्ञां क्रियोचिताम् ०४०७०५२१ तस्मिन्ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि ०४०७०५२२ ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति ०४०७०५३१ यथा पुमान्न स्वाङ्गेषु शिरःपाण्यादिषु क्वचित् ०४०७०५३२ पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्परः ०४०७०५४१ त्रयाणामेकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् ०४०७०५४२ सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन्स शान्तिमधिगच्छति ०४०७०५५० मैत्रेय उवाच ०४०७०५५१ एवं भगवतादिष्टः प्रजापतिपतिर्हरिम् ०४०७०५५२ अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवानुभयतोऽयजत् ०४०७०५६१ रुद्रं च स्वेन भागेन ह्युपाधावत्समाहितः ०४०७०५६२ कर्मणोदवसानेन सोमपानितरानपि ०४०७०५६३ उदवस्य सहर्त्विग्भिः सस्नाववभृथं ततः ०४०७०५७१ तस्मा अप्यनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे ०४०७०५७२ धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास्ते दिवं ययुः ०४०७०५८१ एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् ०४०७०५८२ जज्ञे हिमवतः क्षेत्रे मेनायामिति शुश्रुम ०४०७०५९१ तमेव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिमम्बिका ०४०७०५९२ अनन्यभावैकगतिं शक्तिः सुप्तेव पूरुषम् ०४०७०६०१ एतद्भगवतः शम्भोः कर्म दक्षाध्वरद्रुहः ०४०७०६०२ श्रुतं भागवताच्छिष्यादुद्धवान्मे बृहस्पतेः ०४०७०६११ इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं यशस्यमायुष्यमघौघमर्षणम् ०४०७०६१२ यो नित्यदाकर्ण्य नरोऽनुकीर्तयेद्धुनोत्यघं कौरव भक्तिभावतः ०४०८००१० मैत्रेय उवाच ०४०८००११ सनकाद्या नारदश्च ऋभुर्हंसोऽरुणिर्यतिः ०४०८००१२ नैते गृहान्ब्रह्मसुता ह्यावसन्नूर्ध्वरेतसः ०४०८००२१ मृषाधर्मस्य भार्यासीद्दम्भं मायां च शत्रुहन् ०४०८००२२ असूत मिथुनं तत्तु निरृतिर्जगृहेऽप्रजः ०४०८००३१ तयोः समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते ०४०८००३२ ताभ्यां क्रोधश्च हिंसा च यद्दुरुक्तिः स्वसा कलिः ०४०८००४१ दुरुक्तौ कलिराधत्त भयं मृत्युं च सत्तम ०४०८००४२ तयोश्च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस्तथा ०४०८००५१ सङ्ग्रहेण मयाख्यातः प्रतिसर्गस्तवानघ ०४०८००५२ त्रिः श्रुत्वैतत्पुमान्पुण्यं विधुनोत्यात्मनो मलम् ०४०८००६१ अथातः कीर्तये वंशं पुण्यकीर्तेः कुरूद्वह ०४०८००६२ स्वायम्भुवस्यापि मनोर्हरेरंशांशजन्मनः ०४०८००७१ प्रियव्रतोत्तानपादौ शतरूपापतेः सुतौ ०४०८००७२ वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ ०४०८००८१ जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरुचिस्तयोः ०४०८००८२ सुरुचिः प्रेयसी पत्युर्नेतरा यत्सुतो ध्रुवः ०४०८००९१ एकदा सुरुचेः पुत्रमङ्कमारोप्य लालयन् ०४०८००९२ उत्तमं नारुरुक्षन्तं ध्रुवं राजाभ्यनन्दत ०४०८०१०१ तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास्तनयं ध्रुवम् ०४०८०१०२ सुरुचिः शृण्वतो राज्ञः सेर्ष्यमाहातिगर्विता ०४०८०१११ न वत्स नृपतेर्धिष्ण्यं भवानारोढुमर्हति ०४०८०११२ न गृहीतो मया यत्त्वं कुक्षावपि नृपात्मजः ०४०८०१२१ बालोऽसि बत नात्मानमन्यस्त्रीगर्भसम्भृतम् ०४०८०१२२ नूनं वेद भवान्यस्य दुर्लभेऽर्थे मनोरथः ०४०८०१३१ तपसाराध्य पुरुषं तस्यैवानुग्रहेण मे ०४०८०१३२ गर्भे त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम् ०४०८०१४० मैत्रेय उवाच ०४०८०१४१ मातुः सपत्न्याः स दुरुक्तिविद्धः श्वसन्रुषा दण्डहतो यथाहिः ०४०८०१४२ हित्वा मिषन्तं पितरं सन्नवाचं जगाम मातुः प्ररुदन्सकाशम् ०४०८०१५१ तं निःश्वसन्तं स्फुरिताधरोष्ठं सुनीतिरुत्सङ्ग उदूह्य बालम् ०४०८०१५२ निशम्य तत्पौरमुखान्नितान्तं सा विव्यथे यद्गदितं सपत्न्या ०४०८०१६१ सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक दावाग्निना दावलतेव बाला ०४०८०१६२ वाक्यं सपत्न्याः स्मरती सरोज श्रिया दृशा बाष्पकलामुवाह ०४०८०१७१ दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पारमपश्यती बालकमाह बाला ०४०८०१७२ मामङ्गलं तात परेषु मंस्था भुङ्क्ते जनो यत्परदुःखदस्तत् ०४०८०१८१ सत्यं सुरुच्याभिहितं भवान्मे यद्दुर्भगाया उदरे गृहीतः ०४०८०१८२ स्तन्येन वृद्धश्च विलज्जते यां भार्येति वा वोढुमिडस्पतिर्माम् ०४०८०१९१ आतिष्ठ तत्तात विमत्सरस्त्वमुक्तं समात्रापि यदव्यलीकम् ०४०८०१९२ आराधयाधोक्षजपादपद्मं यदीच्छसेऽध्यासनमुत्तमो यथा ०४०८०२०१ यस्याङ्घ्रिपद्मं परिचर्य विश्व विभावनायात्तगुणाभिपत्तेः ०४०८०२०२ अजोऽध्यतिष्ठत्खलु पारमेष्ठ्यं पदं जितात्मश्वसनाभिवन्द्यम् ०४०८०२११ तथा मनुर्वो भगवान्पितामहो यमेकमत्या पुरुदक्षिणैर्मखैः ०४०८०२१२ इष्ट्वाभिपेदे दुरवापमन्यतो भौमं सुखं दिव्यमथापवर्ग्यम् ०४०८०२२१ तमेव वत्साश्रय भृत्यवत्सलं मुमुक्षुभिर्मृग्यपदाब्जपद्धतिम् ०४०८०२२२ अनन्यभावे निजधर्मभाविते मनस्यवस्थाप्य भजस्व पूरुषम् ०४०८०२३१ नान्यं ततः पद्मपलाशलोचनाद्दुःखच्छिदं ते मृगयामि कञ्चन ०४०८०२३२ यो मृग्यते हस्तगृहीतपद्मया श्रियेतरैरङ्ग विमृग्यमाणया ०४०८०२४० मैत्रेय उवाच ०४०८०२४१ एवं सञ्जल्पितं मातुराकर्ण्यार्थागमं वचः ०४०८०२४२ सन्नियम्यात्मनात्मानं निश्चक्राम पितुः पुरात् ०४०८०२५१ नारदस्तदुपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम् ०४०८०२५२ स्पृष्ट्वा मूर्धन्यघघ्नेन पाणिना प्राह विस्मितः ०४०८०२६१ अहो तेजः क्षत्रियाणां मानभङ्गममृष्यताम् ०४०८०२६२ बालोऽप्ययं हृदा धत्ते यत्समातुरसद्वचः ०४०८०२७० नारद उवाच ०४०८०२७१ नाधुनाप्यवमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक ०४०८०२७२ लक्षयामः कुमारस्य सक्तस्य क्रीडनादिषु ०४०८०२८१ विकल्पे विद्यमानेऽपि न ह्यसन्तोषहेतवः ०४०८०२८२ पुंसो मोहमृते भिन्ना यल्लोके निजकर्मभिः ०४०८०२९१ परितुष्येत्ततस्तात तावन्मात्रेण पूरुषः ०४०८०२९२ दैवोपसादितं यावद्वीक्ष्येश्वरगतिं बुधः ०४०८०३०१ अथ मात्रोपदिष्टेन योगेनावरुरुत्ससि ०४०८०३०२ यत्प्रसादं स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम ०४०८०३११ मुनयः पदवीं यस्य निःसङ्गेनोरुजन्मभिः ०४०८०३१२ न विदुर्मृगयन्तोऽपि तीव्रयोगसमाधिना ०४०८०३२१ अतो निवर्ततामेष निर्बन्धस्तव निष्फलः ०४०८०३२२ यतिष्यति भवान्काले श्रेयसां समुपस्थिते ०४०८०३३१ यस्य यद्दैवविहितं स तेन सुखदुःखयोः ०४०८०३३२ आत्मानं तोषयन्देही तमसः पारमृच्छति ०४०८०३४१ गुणाधिकान्मुदं लिप्सेदनुक्रोशं गुणाधमात् ०४०८०३४२ मैत्रीं समानादन्विच्छेन्न तापैरभिभूयते ०४०८०३५० ध्रुव उवाच ०४०८०३५१ सोऽयं शमो भगवता सुखदुःखहतात्मनाम् ०४०८०३५२ दर्शितः कृपया पुंसां दुर्दर्शोऽस्मद्विधैस्तु यः ०४०८०३६१ अथापि मेऽविनीतस्य क्षात्त्रं घोरमुपेयुषः ०४०८०३६२ सुरुच्या दुर्वचोबाणैर्न भिन्ने श्रयते हृदि ०४०८०३७१ पदं त्रिभुवनोत्कृष्टं जिगीषोः साधु वर्त्म मे ०४०८०३७२ ब्रूह्यस्मत्पितृभिर्ब्रह्मन्नन्यैरप्यनधिष्ठितम् ०४०८०३८१ नूनं भवान्भगवतो योऽङ्गजः परमेष्ठिनः ०४०८०३८२ वितुदन्नटते वीणां हिताय जगतोऽर्कवत् ०४०८०३९० मैत्रेय उवाच ०४०८०३९१ इत्युदाहृतमाकर्ण्य भगवान्नारदस्तदा ०४०८०३९२ प्रीतः प्रत्याह तं बालं सद्वाक्यमनुकम्पया ०४०८०४०० नारद उवाच ०४०८०४०१ जनन्याभिहितः पन्थाः स वै निःश्रेयसस्य ते ०४०८०४०२ भगवान्वासुदेवस्तं भज तं प्रवणात्मना ०४०८०४११ धर्मार्थकाममोक्षाख्यं य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः ०४०८०४१२ एकं ह्येव हरेस्तत्र कारणं पादसेवनम् ०४०८०४२१ तत्तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास्तटं शुचि ०४०८०४२२ पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरेः ०४०८०४३१ स्नात्वानुसवनं तस्मिन्कालिन्द्याः सलिले शिवे ०४०८०४३२ कृत्वोचितानि निवसन्नात्मनः कल्पितासनः ०४०८०४४१ प्राणायामेन त्रिवृता प्राणेन्द्रियमनोमलम् ०४०८०४४२ शनैर्व्युदस्याभिध्यायेन्मनसा गुरुणा गुरुम् ०४०८०४५१ प्रसादाभिमुखं शश्वत्प्रसन्नवदनेक्षणम् ०४०८०४५२ सुनासं सुभ्रुवं चारु कपोलं सुरसुन्दरम् ०४०८०४६१ तरुणं रमणीयाङ्गमरुणोष्ठेक्षणाधरम् ०४०८०४६२ प्रणताश्रयणं नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम् ०४०८०४७१ श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं पुरुषं वनमालिनम् ०४०८०४७२ शङ्खचक्रगदापद्मैरभिव्यक्तचतुर्भुजम् ०४०८०४८१ किरीटिनं कुण्डलिनं केयूरवलयान्वितम् ०४०८०४८२ कौस्तुभाभरणग्रीवं पीतकौशेयवाससम् ०४०८०४९१ काञ्चीकलापपर्यस्तं लसत्काञ्चननूपुरम् ०४०८०४९२ दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम् ०४०८०५०१ पद्भ्यां नखमणिश्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम् ०४०८०५०२ हृत्पद्मकर्णिकाधिष्ण्यमाक्रम्यात्मन्यवस्थितम् ०४०८०५११ स्मयमानमभिध्यायेत्सानुरागावलोकनम् ०४०८०५१२ नियतेनैकभूतेन मनसा वरदर्षभम् ०४०८०५२१ एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः ०४०८०५२२ निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते ०४०८०५३१ जपश्च परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृपात्मज ०४०८०५३२ यं सप्तरात्रं प्रपठन्पुमान्पश्यति खेचरान् ०४०८०५४० ओं नमो भगवते वासुदेवाय ०४०८०५४१ मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद्द्रव्यमयीं बुधः ०४०८०५४२ सपर्यां विविधैर्द्रव्यैर्देशकालविभागवित् ०४०८०५५१ सलिलैः शुचिभिर्माल्यैर्वन्यैर्मूलफलादिभिः ०४०८०५५२ शस्ताङ्कुरांशुकैश्चार्चेत्तुलस्या प्रियया प्रभुम् ०४०८०५६१ लब्ध्वा द्रव्यमयीमर्चां क्षित्यम्ब्वादिषु वार्चयेत् ०४०८०५६२ आभृतात्मा मुनिः शान्तो यतवाङ्मितवन्यभुक् ०४०८०५७१ स्वेच्छावतारचरितैरचिन्त्यनिजमायया ०४०८०५७२ करिष्यत्युत्तमश्लोकस्तद्ध्यायेद्धृदयङ्गमम् ०४०८०५८१ परिचर्या भगवतो यावत्यः पूर्वसेविताः ०४०८०५८२ ता मन्त्रहृदयेनैव प्रयुञ्ज्यान्मन्त्रमूर्तये ०४०८०५९१ एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम् ०४०८०५९२ परिचर्यमाणो भगवान्भक्तिमत्परिचर्यया ०४०८०६०१ पुंसाममायिनां सम्यग्भजतां भाववर्धनः ०४०८०६०२ श्रेयो दिशत्यभिमतं यद्धर्मादिषु देहिनाम् ०४०८०६११ विरक्तश्चेन्द्रियरतौ भक्तियोगेन भूयसा ०४०८०६१२ तं निरन्तरभावेन भजेताद्धा विमुक्तये ०४०८०६२१ इत्युक्तस्तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृपार्भकः ०४०८०६२२ ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश्चरणचर्चितम् ०४०८०६३१ तपोवनं गते तस्मिन्प्रविष्टोऽन्तःपुरं मुनिः ०४०८०६३२ अर्हितार्हणको राज्ञा सुखासीन उवाच तम् ०४०८०६४० नारद उवाच ०४०८०६४१ राजन्किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता ०४०८०६४२ किं वा न रिष्यते कामो धर्मो वार्थेन संयुतः ०४०८०६५० राजोवाच ०४०८०६५१ सुतो मे बालको ब्रह्मन्स्त्रैणेनाकरुणात्मना ०४०८०६५२ निर्वासितः पञ्चवर्षः सह मात्रा महान्कविः ०४०८०६६१ अप्यनाथं वने ब्रह्मन्मा स्मादन्त्यर्भकं वृकाः ०४०८०६६२ श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लानमुखाम्बुजम् ०४०८०६७१ अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्रीजितस्योपधारय ०४०८०६७२ योऽङ्कं प्रेम्णारुरुक्षन्तं नाभ्यनन्दमसत्तमः ०४०८०६८० नारद उवाच ०४०८०६८१ मा मा शुचः स्वतनयं देवगुप्तं विशाम्पते ०४०८०६८२ तत्प्रभावमविज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद्यशो जगत् ०४०८०६९१ सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोकपालैरपि प्रभुः ०४०८०६९२ ऐष्यत्यचिरतो राजन्यशो विपुलयंस्तव ०४०८०७०० मैत्रेय उवाच ०४०८०७०१ इति देवर्षिणा प्रोक्तं विश्रुत्य जगतीपतिः ०४०८०७०२ राजलक्ष्मीमनादृत्य पुत्रमेवान्वचिन्तयत् ०४०८०७११ तत्राभिषिक्तः प्रयतस्तामुपोष्य विभावरीम् ०४०८०७१२ समाहितः पर्यचरदृष्यादेशेन पूरुषम् ०४०८०७२१ त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते कपित्थबदराशनः ०४०८०७२२ आत्मवृत्त्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन्हरिम् ०४०८०७३१ द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठेऽर्भको दिने ०४०८०७३२ तृणपर्णादिभिः शीर्णैः कृतान्नोऽभ्यर्चयन्विभुम् ०४०८०७४१ तृतीयं चानयन्मासं नवमे नवमेऽहनि ०४०८०७४२ अब्भक्ष उत्तमश्लोकमुपाधावत्समाधिना ०४०८०७५१ चतुर्थमपि वै मासं द्वादशे द्वादशेऽहनि ०४०८०७५२ वायुभक्षो जितश्वासो ध्यायन्देवमधारयत् ०४०८०७६१ पञ्चमे मास्यनुप्राप्ते जितश्वासो नृपात्मजः ०४०८०७६२ ध्यायन्ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुरिवाचलः ०४०८०७७१ सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् ०४०८०७७२ ध्यायन्भगवतो रूपं नाद्राक्षीत्किञ्चनापरम् ०४०८०७८१ आधारं महदादीनां प्रधानपुरुषेश्वरम् ०४०८०७८२ ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश्चकम्पिरे ०४०८०७९१ यदैकपादेन स पार्थिवार्भकस्तस्थौ तदङ्गुष्ठनिपीडिता मही ०४०८०७९२ ननाम तत्रार्धमिभेन्द्रधिष्ठिता तरीव सव्येतरतः पदे पदे ०४०८०८०१ तस्मिन्नभिध्यायति विश्वमात्मनो द्वारं निरुध्यासुमनन्यया धिया ०४०८०८०२ लोका निरुच्छ्वासनिपीडिता भृशं सलोकपालाः शरणं ययुर्हरिम् ०४०८०८१० देवा ऊचुः ०४०८०८११ नैवं विदामो भगवन्प्राणरोधं चराचरस्याखिलसत्त्वधाम्नः ०४०८०८१२ विधेहि तन्नो वृजिनाद्विमोक्षं प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम् ०४०८०८२० श्रीभगवानुवाच ०४०८०८२१ मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्ययान्निवर्तयिष्ये प्रतियात स्वधाम ०४०८०८२२ यतो हि वः प्राणनिरोध आसीदौत्तानपादिर्मयि सङ्गतात्मा ०४०९००१० मैत्रेय उवाच ०४०९००११ त एवमुत्सन्नभया उरुक्रमे कृतावनामाः प्रययुस्त्रिविष्टपम् ०४०९००१२ सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मता मधोर्वनं भृत्यदिदृक्षया गतः ०४०९००२१ स वै धिया योगविपाकतीव्रया हृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम् ०४०९००२२ तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्य बहिःस्थितं तदवस्थं ददर्श ०४०९००३१ तद्दर्शनेनागतसाध्वसः क्षिताववन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् ०४०९००३२ दृग्भ्यां प्रपश्यन्प्रपिबन्निवार्भकश्चुम्बन्निवास्येन भुजैरिवाश्लिषन् ०४०९००४१ स तं विवक्षन्तमतद्विदं हरिर्ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्यवस्थितः ०४०९००४२ कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुना पस्पर्श बालं कृपया कपोले ०४०९००५१ स वै तदैव प्रतिपादितां गिरं दैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णयः ०४०९००५२ तं भक्तिभावोऽभ्यगृणादसत्वरं परिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षितिः ०४०९००६० ध्रुव उवाच ०४०९००६१ योऽन्तः प्रविश्य मम वाचमिमां प्रसुप्तां ०४०९००६२ सञ्जीवयत्यखिलशक्तिधरः स्वधाम्ना ०४०९००६३ अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन् ०४०९००६४ प्राणान्नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ०४०९००७१ एकस्त्वमेव भगवन्निदमात्मशक्त्या ०४०९००७२ मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् ०४०९००७३ सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषु ०४०९००७४ नानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि ०४०९००८१ त्वद्दत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वं ०४०९००८२ सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्नः ०४०९००८३ तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं ०४०९००८४ विस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो ०४०९००९१ नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया ते ०४०९००९२ ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतोः ०४०९००९३ अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्यम् ०४०९००९४ इच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरयेऽपि न्णाम् ०४०९०१०१ या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्म ०४०९०१०२ ध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् ०४०९०१०३ सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूत् ०४०९०१०४ किं त्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात् ०४०९०१११ भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो ०४०९०११२ भूयादनन्त महताममलाशयानाम् ०४०९०११३ येनाञ्जसोल्बणमुरुव्यसनं भवाब्धिं ०४०९०११४ नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्तः ०४०९०१२१ ते न स्मरन्त्यतितरां प्रियमीश मर्त्यं ०४०९०१२२ ये चान्वदः सुतसुहृद्गृहवित्तदाराः ०४०९०१२३ ये त्वब्जनाभ भवदीयपदारविन्द ०४०९०१२४ सौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गाः ०४०९०१३१ तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्य ०४०९०१३२ मर्त्यादिभिः परिचितं सदसद्विशेषम् ०४०९०१३३ रूपं स्थविष्ठमज ते महदाद्यनेकं ०४०९०१३४ नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः ०४०९०१४१ कल्पान्त एतदखिलं जठरेण गृह्णन् ०४०९०१४२ शेते पुमान्स्वदृगनन्तसखस्तदङ्के ०४०९०१४३ यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्म ०४०९०१४४ गर्भे द्युमान्भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै ०४०९०१५१ त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा ०४०९०१५२ कूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस्त्र्यधीशः ०४०९०१५३ यद्बुद्ध्यवस्थितिमखण्डितया स्वदृष्ट्या ०४०९०१५४ द्रष्टा स्थितावधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ०४०९०१६१ यस्मिन्विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्ति ०४०९०१६२ विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् ०४०९०१६३ तद्ब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्यम् ०४०९०१६४ आनन्दमात्रमविकारमहं प्रपद्ये ०४०९०१७१ सत्याशिषो हि भगवंस्तव पादपद्मम् ०४०९०१७२ आशीस्तथानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः ०४०९०१७३ अप्येवमर्य भगवान्परिपाति दीनान् ०४०९०१७४ वाश्रेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ०४०९०१८० मैत्रेय उवाच ०४०९०१८१ अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता ०४०९०१८२ भृत्यानुरक्तो भगवान्प्रतिनन्द्येदमब्रवीत् ०४०९०१९० श्रीभगवानुवाच ०४०९०१९१ वेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक ०४०९०१९२ तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापमपि सुव्रत ०४०९०२०१ नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति ०४०९०२०२ यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रमाहितम् ०४०९०२११ मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्नु परस्तात्कल्पवासिनाम् ०४०९०२१२ धर्मोऽग्निः कश्यपः शुक्रो मुनयो ये वनौकसः ०४०९०२१३ चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारकाः ०४०९०२२१ प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रयः ०४०९०२२२ षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रियः ०४०९०२३१ त्वद्भ्रातर्युत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मनाः ०४०९०२३२ अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति ०४०९०२४१ इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञैः पुष्कलदक्षिणैः ०४०९०२४२ भुक्त्वा चेहाशिषः सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि ०४०९०२५१ ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् ०४०९०२५२ उपरिष्टादृषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गतः ०४०९०२६० मैत्रेय उवाच ०४०९०२६१ इत्यर्चितः स भगवानतिदिश्यात्मनः पदम् ०४०९०२६२ बालस्य पश्यतो धाम स्वमगाद्गरुडध्वजः ०४०९०२७१ सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णोः पादसेवोपसादितम् ०४०९०२७२ प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात्पुरम् ०४०९०२८० विदुर उवाच ०४०९०२८१ सुदुर्लभं यत्परमं पदं हरेर्मायाविनस्तच्चरणार्चनार्जितम् ०४०९०२८२ लब्ध्वाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मना कथं स्वमात्मानममन्यतार्थवित् ०४०९०२९० मैत्रेय उवाच ०४०९०२९१ मातुः सपत्न्या वाग्बाणैर्हृदि विद्धस्तु तान्स्मरन् ०४०९०२९२ नैच्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिं तस्मात्तापमुपेयिवान् ०४०९०३०० ध्रुव उवाच ०४०९०३०१ समाधिना नैकभवेन यत्पदं विदुः सनन्दादय ऊर्ध्वरेतसः ०४०९०३०२ मासैरहं षड्भिरमुष्य पादयोश्छायामुपेत्यापगतः पृथङ्मतिः ०४०९०३११ अहो बत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत ०४०९०३१२ भवच्छिदः पादमूलं गत्वा याचे यदन्तवत् ०४०९०३२१ मतिर्विदूषिता देवैः पतद्भिरसहिष्णुभिः ०४०९०३२२ यो नारदवचस्तथ्यं नाग्राहिषमसत्तमः ०४०९०३३१ दैवीं मायामुपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्नदृक् ०४०९०३३२ तप्ये द्वितीयेऽप्यसति भ्रातृभ्रातृव्यहृद्रुजा ०४०९०३४१ मयैतत्प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि ०४०९०३४२ प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् ०४०९०३४३ भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जितः ०४०९०३५१ स्वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान्मानो मे भिक्षितो बत ०४०९०३५२ ईश्वरात्क्षीणपुण्येन फलीकारानिवाधनः ०४०९०३६० मैत्रेय उवाच ०४०९०३६१ न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयो रजोजुषस्तात भवादृशा जनाः ०४०९०३६२ वाञ्छन्ति तद्दास्यमृतेऽर्थमात्मनो यदृच्छया लब्धमनःसमृद्धयः ०४०९०३७१ आकर्ण्यात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथागतम् ०४०९०३७२ राजा न श्रद्दधे भद्रमभद्रस्य कुतो मम ०४०९०३८१ श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेर्हर्षवेगेन धर्षितः ०४०९०३८२ वार्ताहर्तुरतिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम् ०४०९०३९१ सदश्वं रथमारुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् ०४०९०३९२ ब्राह्मणैः कुलवृद्धैश्च पर्यस्तोऽमात्यबन्धुभिः ०४०९०४०१ शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभिः ०४०९०४०२ निश्चक्राम पुरात्तूर्णमात्मजाभीक्षणोत्सुकः ०४०९०४११ सुनीतिः सुरुचिश्चास्य महिष्यौ रुक्मभूषिते ०४०९०४१२ आरुह्य शिबिकां सार्धमुत्तमेनाभिजग्मतुः ०४०९०४२१ तं दृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् ०४०९०४२२ अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमविह्वलः ०४०९०४३१ परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमनाः श्वसन् ०४०९०४३२ विष्वक्सेनाङ्घ्रिसंस्पर्श हताशेषाघबन्धनम् ०४०९०४४१ अथाजिघ्रन्मुहुर्मूर्ध्नि शीतैर्नयनवारिभिः ०४०९०४४२ स्नापयामास तनयं जातोद्दाममनोरथः ०४०९०४५१ अभिवन्द्य पितुः पादावाशीर्भिश्चाभिमन्त्रितः ०४०९०४५२ ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्कृतः सज्जनाग्रणीः ०४०९०४६१ सुरुचिस्तं समुत्थाप्य पादावनतमर्भकम् ०४०९०४६२ परिष्वज्याह जीवेति बाष्पगद्गदया गिरा ०४०९०४७१ यस्य प्रसन्नो भगवान्गुणैर्मैत्र्यादिभिर्हरिः ०४०९०४७२ तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नमाप इव स्वयम् ०४०९०४८१ उत्तमश्च ध्रुवश्चोभावन्योन्यं प्रेमविह्वलौ ०४०९०४८२ अङ्गसङ्गादुत्पुलकावस्रौघं मुहुरूहतुः ०४०९०४९१ सुनीतिरस्य जननी प्राणेभ्योऽपि प्रियं सुतम् ०४०९०४९२ उपगुह्य जहावाधिं तदङ्गस्पर्शनिर्वृता ०४०९०५०१ पयः स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजैः सलिलैः शिवैः ०४०९०५०२ तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहुः ०४०९०५११ तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्ट्या ते पुत्र आर्तिहा ०४०९०५१२ प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुवः ०४०९०५२१ अभ्यर्चितस्त्वया नूनं भगवान्प्रणतार्तिहा ०४०९०५२२ यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्युः सुदुर्जयम् ०४०९०५३१ लाल्यमानं जनैरेवं ध्रुवं सभ्रातरं नृपः ०४०९०५३२ आरोप्य करिणीं हृष्टः स्तूयमानोऽविशत्पुरम् ०४०९०५४१ तत्र तत्रोपसङ्कॢप्तैर्लसन्मकरतोरणैः ०४०९०५४२ सवृन्दैः कदलीस्तम्भैः पूगपोतैश्च तद्विधैः ०४०९०५५१ चूतपल्लववासःस्रङ् मुक्तादामविलम्बिभिः ०४०९०५५२ उपस्कृतं प्रतिद्वारमपां कुम्भैः सदीपकैः ०४०९०५६१ प्राकारैर्गोपुरागारैः शातकुम्भपरिच्छदैः ०४०९०५६२ सर्वतोऽलङ्कृतं श्रीमद् विमानशिखरद्युभिः ०४०९०५७१ मृष्टचत्वररथ्याट्ट मार्गं चन्दनचर्चितम् ०४०९०५७२ लाजाक्षतैः पुष्पफलैस्तण्डुलैर्बलिभिर्युतम् ०४०९०५८१ ध्रुवाय पथि दृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रियः ०४०९०५८२ सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बु दूर्वापुष्पफलानि च ०४०९०५९१ उपजह्रुः प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिषः सतीः ०४०९०५९२ शृण्वंस्तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्भवनं पितुः ०४०९०६०१ महामणिव्रातमये स तस्मिन्भवनोत्तमे ०४०९०६०२ लालितो नितरां पित्रा न्यवसद्दिवि देववत् ०४०९०६११ पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः ०४०९०६१२ आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्मा उपस्कराः ०४०९०६२१ यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च ०४०९०६२२ मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुताः ०४०९०६३१ उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैरमरद्रुमैः ०४०९०६३२ कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतैः ०४०९०६४१ वाप्यो वैदूर्यसोपानाः पद्मोत्पलकुमुद्वतीः ०४०९०६४२ हंसकारण्डवकुलैर्जुष्टाश्चक्राह्वसारसैः ०४०९०६५१ उत्तानपादो राजर्षिः प्रभावं तनयस्य तम् ०४०९०६५२ श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ०४०९०६६१ वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् ०४०९०६६२ अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुवः पतिम् ०४०९०६७१ आत्मानं च प्रवयसमाकलय्य विशाम्पतिः ०४०९०६७२ वनं विरक्तः प्रातिष्ठद्विमृशन्नात्मनो गतिम् ०४१०००१० मैत्रेय उवाच ०४१०००११ प्रजापतेर्दुहितरं शिशुमारस्य वै ध्रुवः ०४१०००१२ उपयेमे भ्रमिं नाम तत्सुतौ कल्पवत्सरौ ०४१०००२१ इलायामपि भार्यायां वायोः पुत्र्यां महाबलः ०४१०००२२ पुत्रमुत्कलनामानं योषिद्रत्नमजीजनत् ०४१०००३१ उत्तमस्त्वकृतोद्वाहो मृगयायां बलीयसा ०४१०००३२ हतः पुण्यजनेनाद्रौ तन्मातास्य गतिं गता ०४१०००४१ ध्रुवो भ्रातृवधं श्रुत्वा कोपामर्षशुचार्पितः ०४१०००४२ जैत्रं स्यन्दनमास्थाय गतः पुण्यजनालयम् ०४१०००५१ गत्वोदीचीं दिशं राजा रुद्रानुचरसेविताम् ०४१०००५२ ददर्श हिमवद्द्रोण्यां पुरीं गुह्यकसङ्कुलाम् ०४१०००६१ दध्मौ शङ्खं बृहद्बाहुः खं दिशश्चानुनादयन् ०४१०००६२ येनोद्विग्नदृशः क्षत्तरुपदेव्योऽत्रसन्भृशम् ०४१०००७१ ततो निष्क्रम्य बलिन उपदेवमहाभटाः ०४१०००७२ असहन्तस्तन्निनादमभिपेतुरुदायुधाः ०४१०००८१ स तानापततो वीर उग्रधन्वा महारथः ०४१०००८२ एकैकं युगपत्सर्वानहन्बाणैस्त्रिभिस्त्रिभिः ०४१०००९१ ते वै ललाटलग्नैस्तैरिषुभिः सर्व एव हि ०४१०००९२ मत्वा निरस्तमात्मानमाशंसन्कर्म तस्य तत् ०४१००१०१ तेऽपि चामुममृष्यन्तः पादस्पर्शमिवोरगाः ०४१००१०२ शरैरविध्यन्युगपद्द्विगुणं प्रचिकीर्षवः ०४१००१११ ततः परिघनिस्त्रिंशैः प्रासशूलपरश्वधैः ०४१००११२ शक्त्यृष्टिभिर्भुशुण्डीभिश्चित्रवाजैः शरैरपि ०४१००१२१ अभ्यवर्षन्प्रकुपिताः सरथं सहसारथिम् ०४१००१२२ इच्छन्तस्तत्प्रतीकर्तुमयुतानां त्रयोदश ०४१००१३१ औत्तानपादिः स तदा शस्त्रवर्षेण भूरिणा ०४१००१३२ न एवादृश्यताच्छन्न आसारेण यथा गिरिः ०४१००१४१ हाहाकारस्तदैवासीत्सिद्धानां दिवि पश्यताम् ०४१००१४२ हतोऽयं मानवः सूर्यो मग्नः पुण्यजनार्णवे ०४१००१५१ नदत्सु यातुधानेषु जयकाशिष्वथो मृधे ०४१००१५२ उदतिष्ठद्रथस्तस्य नीहारादिव भास्करः ०४१००१६१ धनुर्विस्फूर्जयन्दिव्यं द्विषतां खेदमुद्वहन् ०४१००१६२ अस्त्रौघं व्यधमद्बाणैर्घनानीकमिवानिलः ०४१००१७१ तस्य ते चापनिर्मुक्ता भित्त्वा वर्माणि रक्षसाम् ०४१००१७२ कायानाविविशुस्तिग्मा गिरीनशनयो यथा ०४१००१८१ भल्लैः सञ्छिद्यमानानां शिरोभिश्चारुकुण्डलैः ०४१००१८२ ऊरुभिर्हेमतालाभैर्दोर्भिर्वलयवल्गुभिः ०४१००१९१ हारकेयूरमुकुटैरुष्णीषैश्च महाधनैः ०४१००१९२ आस्तृतास्ता रणभुवो रेजुर्वीरमनोहराः ०४१००२०१ हतावशिष्टा इतरे रणाजिराद्रक्षोगणाः क्षत्रियवर्यसायकैः ०४१००२०२ प्रायो विवृक्णावयवा विदुद्रुवुर्मृगेन्द्रविक्रीडितयूथपा इव ०४१००२११ अपश्यमानः स तदाततायिनं महामृधे कञ्चन मानवोत्तमः ०४१००२१२ पुरीं दिदृक्षन्नपि नाविशद्द्विषां न मायिनां वेद चिकीर्षितं जनः ०४१००२२१ इति ब्रुवंश्चित्ररथः स्वसारथिं यत्तः परेषां प्रतियोगशङ्कितः ०४१००२२२ शुश्राव शब्दं जलधेरिवेरितं नभस्वतो दिक्षु रजोऽन्वदृश्यत ०४१००२३१ क्षणेनाच्छादितं व्योम घनानीकेन सर्वतः ०४१००२३२ विस्फुरत्तडिता दिक्षु त्रासयत्स्तनयित्नुना ०४१००२४१ ववृषू रुधिरौघासृक् पूयविण्मूत्रमेदसः ०४१००२४२ निपेतुर्गगनादस्य कबन्धान्यग्रतोऽनघ ०४१००२५१ ततः खेऽदृश्यत गिरिर्निपेतुः सर्वतोदिशम् ०४१००२५२ गदापरिघनिस्त्रिंश मुसलाः साश्मवर्षिणः ०४१००२६१ अहयोऽशनिनिःश्वासा वमन्तोऽग्निं रुषाक्षिभिः ०४१००२६२ अभ्यधावन्गजा मत्ताः सिंहव्याघ्राश्च यूथशः ०४१००२७१ समुद्र ऊर्मिभिर्भीमः प्लावयन्सर्वतो भुवम् ०४१००२७२ आससाद महाह्रादः कल्पान्त इव भीषणः ०४१००२८१ एवंविधान्यनेकानि त्रासनान्यमनस्विनाम् ०४१००२८२ ससृजुस्तिग्मगतय आसुर्या माययासुराः ०४१००२९१ ध्रुवे प्रयुक्तामसुरैस्तां मायामतिदुस्तराम् ०४१००२९२ निशम्य तस्य मुनयः शमाशंसन्समागताः ०४१००३०० मुनय ऊचुः ०४१००३०१ औत्तानपाद भगवांस्तव शार्ङ्गधन्वा ०४१००३०२ देवः क्षिणोत्ववनतार्तिहरो विपक्षान् ०४१००३०३ यन्नामधेयमभिधाय निशम्य चाद्धा ०४१००३०४ लोकोऽञ्जसा तरति दुस्तरमङ्ग मृत्युम् ०४११००१० मैत्रेय उवाच ०४११००११ निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुवः ०४११००१२ सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ०४११००२१ सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिताः ०४११००२२ क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ०४११००३१ तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जतः सुवर्णपुङ्खाः कलहंसवाससः ०४११००३२ विनिःसृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवाः शिखण्डिनः ०४११००४१ तैस्तिग्मधारैः प्रधने शिलीमुखैरितस्ततः पुण्यजना उपद्रुताः ०४११००४२ तमभ्यधावन्कुपिता उदायुधाः सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहयः ०४११००५१ स तान्पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् ०४११००५२ निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतसः ०४११००६१ तान्हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यकाननागसश्चित्ररथेन भूरिशः ०४११००६२ औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगतः सहर्षिभिः ०४११००७० मनुरुवाच ०४११००७१ अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना ०४११००७२ येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागसः ०४११००८१ नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् ०४११००८२ वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ०४११००९१ नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद्बहवो हताः ०४११००९२ भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ०४११०१०१ नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् ०४११०१०२ यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ०४११०१११ सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् ०४११०११२ आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ०४११०१२१ स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मतः ०४११०१२२ कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन्सतां व्रतम् ०४११०१३१ तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु ०४११०१३२ समत्वेन च सर्वात्मा भगवान्सम्प्रसीदति ०४११०१४१ सम्प्रसन्ने भगवति पुरुषः प्राकृतैर्गुणैः ०४११०१४२ विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ०४११०१५१ भूतैः पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि ०४११०१५२ तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ०४११०१६१ एवं प्रवर्तते सर्गः स्थितिः संयम एव च ०४११०१६२ गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मनः ०४११०१७१ निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुणः पुरुषर्षभः ०४११०१७२ व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ०४११०१८१ स खल्विदं भगवान्कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्यः ०४११०१८२ करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्नः खलु दुर्विभाव्या ०४११०१९१ सोऽनन्तोऽन्तकरः कालोऽनादिरादिकृदव्ययः ०४११०१९२ जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ०४११०२०१ न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशतः समं प्रजाः ०४११०२०२ तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घाः ०४११०२११ आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभुः ०४११०२१२ उभाभ्यां रहितः स्वस्थो दुःस्थस्य विदधात्यसौ ०४११०२२१ केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप ०४११०२२२ एके कालं परे दैवं पुंसः काममुतापरे ०४११०२३१ अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च ०४११०२३२ न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ०४११०२४१ न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगाः ०४११०२४२ विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ०४११०२५१ स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च ०४११०२५२ अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभिः ०४११०२६१ एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावनः ०४११०२६२ स्वशक्त्या मायया युक्तः सृजत्यत्ति च पाति च ०४११०२७१ तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् ०४११०२७२ यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिताः ०४११०२८१ यः पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातुः सपत्न्या वचसा भिन्नमर्मा ०४११०२८२ वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्षमाराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्याः ०४११०२९१ तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् ०४११०२९२ आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मदृग्यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ०४११०३०१ त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ ०४११०३०२ भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ०४११०३११ संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् ०४११०३१२ श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ०४११०३२१ येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् ०४११०३२२ न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मनः ०४११०३३१ हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् ०४११०३३२ यज्जघ्निवान्पुण्यजनान्भ्रातृघ्नानित्यमर्षितः ०४११०३४१ तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभिः ०४११०३४२ न यावन्महतां तेजः कुलं नोऽभिभविष्यति ०४११०३५१ एवं स्वायम्भुवः पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् ०४११०३५२ तेनाभिवन्दितः साकमृषिभिः स्वपुरं ययौ ०४१२००१० मैत्रेय उवाच ०४१२००११ ध्रुवं निवृत्तं प्रतिबुद्ध्य वैशसादपेतमन्युं भगवान्धनेश्वरः ०४१२००१२ तत्रागतश्चारणयक्षकिन्नरैः संस्तूयमानो न्यवदत्कृताञ्जलिम् ०४१२००२० धनद उवाच ०४१२००२१ भो भोः क्षत्रियदायाद परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ ०४१२००२२ यत्त्वं पितामहादेशाद्वैरं दुस्त्यजमत्यजः ०४१२००३१ न भवानवधीद्यक्षान्न यक्षा भ्रातरं तव ०४१२००३२ काल एव हि भूतानां प्रभुरप्ययभावयोः ०४१२००४१ अहं त्वमित्यपार्था धीरज्ञानात्पुरुषस्य हि ०४१२००४२ स्वाप्नीवाभात्यतद्ध्यानाद्यया बन्धविपर्ययौ ०४१२००५१ तद्गच्छ ध्रुव भद्रं ते भगवन्तमधोक्षजम् ०४१२००५२ सर्वभूतात्मभावेन सर्वभूतात्मविग्रहम् ०४१२००६१ भजस्व भजनीयाङ्घ्रिमभवाय भवच्छिदम् ०४१२००६२ युक्तं विरहितं शक्त्या गुणमय्यात्ममायया ०४१२००७१ वृणीहि कामं नृप यन्मनोगतं मत्तस्त्वमौत्तानपदेऽविशङ्कितः ०४१२००७२ वरं वरार्होऽम्बुजनाभपादयोरनन्तरं त्वां वयमङ्ग शुश्रुम ०४१२००८० मैत्रेय उवाच ०४१२००८१ स राजराजेन वराय चोदितो ध्रुवो महाभागवतो महामतिः ०४१२००८२ हरौ स वव्रेऽचलितां स्मृतिं यया तरत्ययत्नेन दुरत्ययं तमः ०४१२००९१ तस्य प्रीतेन मनसा तां दत्त्वैडविडस्ततः ०४१२००९२ पश्यतोऽन्तर्दधे सोऽपि स्वपुरं प्रत्यपद्यत ०४१२०१०१ अथायजत यज्ञेशं क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ०४१२०१०२ द्रव्यक्रियादेवतानां कर्म कर्मफलप्रदम् ०४१२०१११ सर्वात्मन्यच्युतेऽसर्वे तीव्रौघां भक्तिमुद्वहन् ०४१२०११२ ददर्शात्मनि भूतेषु तमेवावस्थितं विभुम् ०४१२०१२१ तमेवं शीलसम्पन्नं ब्रह्मण्यं दीनवत्सलम् ०४१२०१२२ गोप्तारं धर्मसेतूनां मेनिरे पितरं प्रजाः ०४१२०१३१ षट्त्रिंशद्वर्षसाहस्रं शशास क्षितिमण्डलम् ०४१२०१३२ भोगैः पुण्यक्षयं कुर्वन्नभोगैरशुभक्षयम् ०४१२०१४१ एवं बहुसवं कालं महात्माविचलेन्द्रियः ०४१२०१४२ त्रिवर्गौपयिकं नीत्वा पुत्रायादान्नृपासनम् ०४१२०१५१ मन्यमान इदं विश्वं मायारचितमात्मनि ०४१२०१५२ अविद्यारचितस्वप्नगन्धर्वनगरोपमम् ०४१२०१६१ आत्मस्त्र्यपत्यसुहृदो बलमृद्धकोशम् ०४१२०१६२ अन्तःपुरं परिविहारभुवश्च रम्याः ०४१२०१६३ भूमण्डलं जलधिमेखलमाकलय्य ०४१२०१६४ कालोपसृष्टमिति स प्रययौ विशालाम् ०४१२०१७१ तस्यां विशुद्धकरणः शिववार्विगाह्य ०४१२०१७२ बद्ध्वासनं जितमरुन्मनसाहृताक्षः ०४१२०१७३ स्थूले दधार भगवत्प्रतिरूप एतद् ०४१२०१७४ ध्यायंस्तदव्यवहितो व्यसृजत्समाधौ ०४१२०१८१ भक्तिं हरौ भगवति प्रवहन्नजस्रम् ०४१२०१८२ आनन्दबाष्पकलया मुहुरर्द्यमानः ०४१२०१८३ विक्लिद्यमानहृदयः पुलकाचिताङ्गो ०४१२०१८४ नात्मानमस्मरदसाविति मुक्तलिङ्गः ०४१२०१९१ स ददर्श विमानाग्र्यं नभसोऽवतरद्ध्रुवः ०४१२०१९२ विभ्राजयद्दश दिशो राकापतिमिवोदितम् ०४१२०२०१ तत्रानु देवप्रवरौ चतुर्भुजौ ०४१२०२०२ श्यामौ किशोरावरुणाम्बुजेक्षणौ ०४१२०२०३ स्थिताववष्टभ्य गदां सुवाससौ ०४१२०२०४ किरीटहाराङ्गदचारुकुण्डलौ ०४१२०२११ विज्ञाय तावुत्तमगायकिङ्कराव् ०४१२०२१२ अभ्युत्थितः साध्वसविस्मृतक्रमः ०४१२०२१३ ननाम नामानि गृणन्मधुद्विषः ०४१२०२१४ पार्षत्प्रधानाविति संहताञ्जलिः ०४१२०२२१ तं कृष्णपादाभिनिविष्टचेतसं ०४१२०२२२ बद्धाञ्जलिं प्रश्रयनम्रकन्धरम् ०४१२०२२३ सुनन्दनन्दावुपसृत्य सस्मितं ०४१२०२२४ प्रत्यूचतुः पुष्करनाभसम्मतौ ०४१२०२३० सुनन्दनन्दावूचतुः ०४१२०२३१ भो भो राजन्सुभद्रं ते वाचं नोऽवहितः शृणु ०४१२०२३२ यः पञ्चवर्षस्तपसा भवान्देवमतीतृपत् ०४१२०२४१ तस्याखिलजगद्धातुरावां देवस्य शार्ङ्गिणः ०४१२०२४२ पार्षदाविह सम्प्राप्तौ नेतुं त्वां भगवत्पदम् ०४१२०२५१ सुदुर्जयं विष्णुपदं जितं त्वया यत्सूरयोऽप्राप्य विचक्षते परम् ०४१२०२५२ आतिष्ठ तच्चन्द्रदिवाकरादयो ग्रहर्क्षताराः परियन्ति दक्षिणम् ०४१२०२६१ अनास्थितं ते पितृभिरन्यैरप्यङ्ग कर्हिचित् ०४१२०२६२ आतिष्ठ जगतां वन्द्यं तद्विष्णोः परमं पदम् ०४१२०२७१ एतद्विमानप्रवरमुत्तमश्लोकमौलिना ०४१२०२७२ उपस्थापितमायुष्मन्नधिरोढुं त्वमर्हसि ०४१२०२८० मैत्रेय उवाच ०४१२०२८१ निशम्य वैकुण्ठनियोज्यमुख्ययोर्मधुच्युतं वाचमुरुक्रमप्रियः ०४१२०२८२ कृताभिषेकः कृतनित्यमङ्गलो मुनीन्प्रणम्याशिषमभ्यवादयत् ०४१२०२९१ परीत्याभ्यर्च्य धिष्ण्याग्र्यं पार्षदावभिवन्द्य च ०४१२०२९२ इयेष तदधिष्ठातुं बिभ्रद्रूपं हिरण्मयम् ०४१२०३०१ तदोत्तानपदः पुत्रो ददर्शान्तकमागतम् ०४१२०३०२ मृत्योर्मूर्ध्नि पदं दत्त्वा आरुरोहाद्भुतं गृहम् ०४१२०३११ तदा दुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवादयः ०४१२०३१२ गन्धर्वमुख्याः प्रजगुः पेतुः कुसुमवृष्टयः ०४१२०३२१ स च स्वर्लोकमारोक्ष्यन्सुनीतिं जननीं ध्रुवः ०४१२०३२२ अन्वस्मरदगं हित्वा दीनां यास्ये त्रिविष्टपम् ०४१२०३३१ इति व्यवसितं तस्य व्यवसाय सुरोत्तमौ ०४१२०३३२ दर्शयामासतुर्देवीं पुरो यानेन गच्छतीम् ०४१२०३४१ तत्र तत्र प्रशंसद्भिः पथि वैमानिकैः सुरैः ०४१२०३४२ अवकीर्यमाणो ददृशे कुसुमैः क्रमशो ग्रहान् ०४१२०३५१ त्रिलोकीं देवयानेन सोऽतिव्रज्य मुनीनपि ०४१२०३५२ परस्ताद्यद्ध्रुवगतिर्विष्णोः पदमथाभ्यगात् ०४१२०३६१ यद्भ्राजमानं स्वरुचैव सर्वतो लोकास्त्रयो ह्यनु विभ्राजन्त एते ०४१२०३६२ यन्नाव्रजन्जन्तुषु येऽननुग्रहा व्रजन्ति भद्राणि चरन्ति येऽनिशम् ०४१२०३७१ शान्ताः समदृशः शुद्धाः सर्वभूतानुरञ्जनाः ०४१२०३७२ यान्त्यञ्जसाच्युतपदमच्युतप्रियबान्धवाः ०४१२०३८१ इत्युत्तानपदः पुत्रो ध्रुवः कृष्णपरायणः ०४१२०३८२ अभूत्त्रयाणां लोकानां चूडामणिरिवामलः ०४१२०३९१ गम्भीरवेगोऽनिमिषं ज्योतिषां चक्रमाहितम् ०४१२०३९२ यस्मिन्भ्रमति कौरव्य मेढ्यामिव गवां गणः ०४१२०४०१ महिमानं विलोक्यास्य नारदो भगवानृषिः ०४१२०४०२ आतोद्यं वितुदञ्श्लोकान्सत्रेऽगायत्प्रचेतसाम् ०४१२०४१० नारद उवाच ०४१२०४११ नूनं सुनीतेः पतिदेवतायास्तपःप्रभावस्य सुतस्य तां गतिम् ०४१२०४१२ दृष्ट्वाभ्युपायानपि वेदवादिनो नैवाधिगन्तुं प्रभवन्ति किं नृपाः ०४१२०४२१ यः पञ्चवर्षो गुरुदारवाक्षरैर्भिन्नेन यातो हृदयेन दूयता ०४१२०४२२ वनं मदादेशकरोऽजितं प्रभुं जिगाय तद्भक्तगुणैः पराजितम् ०४१२०४३१ यः क्षत्रबन्धुर्भुवि तस्याधिरूढमन्वारुरुक्षेदपि वर्षपूगैः ०४१२०४३२ षट्पञ्चवर्षो यदहोभिरल्पैः प्रसाद्य वैकुण्ठमवाप तत्पदम् ०४१२०४४० मैत्रेय उवाच ०४१२०४४१ एतत्तेऽभिहितं सर्वं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया ०४१२०४४२ ध्रुवस्योद्दामयशसश्चरितं सम्मतं सताम् ०४१२०४५१ धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं स्वस्त्ययनं महत् ०४१२०४५२ स्वर्ग्यं ध्रौव्यं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम् ०४१२०४६१ श्रुत्वैतच्छ्रद्धयाभीक्ष्णमच्युतप्रियचेष्टितम् ०४१२०४६२ भवेद्भक्तिर्भगवति यया स्यात्क्लेशसङ्क्षयः ०४१२०४७१ महत्त्वमिच्छतां तीर्थं श्रोतुः शीलादयो गुणाः ०४१२०४७२ यत्र तेजस्तदिच्छूनां मानो यत्र मनस्विनाम् ०४१२०४८१ प्रयतः कीर्तयेत्प्रातः समवाये द्विजन्मनाम् ०४१२०४८२ सायं च पुण्यश्लोकस्य ध्रुवस्य चरितं महत् ०४१२०४९१ पौर्णमास्यां सिनीवाल्यां द्वादश्यां श्रवणेऽथवा ०४१२०४९२ दिनक्षये व्यतीपाते सङ्क्रमेऽर्कदिनेऽपि वा ०४१२०५०१ श्रावयेच्छ्रद्दधानानां तीर्थपादपदाश्रयः ०४१२०५०२ नेच्छंस्तत्रात्मनात्मानं सन्तुष्ट इति सिध्यति ०४१२०५११ ज्ञानमज्ञाततत्त्वाय यो दद्यात्सत्पथेऽमृतम् ०४१२०५१२ कृपालोर्दीननाथस्य देवास्तस्यानुगृह्णते ०४१२०५२१ इदं मया तेऽभिहितं कुरूद्वह ध्रुवस्य विख्यातविशुद्धकर्मणः ०४१२०५२२ हित्वार्भकः क्रीडनकानि मातुर्गृहं च विष्णुं शरणं यो जगाम ०४१३००१० सूत उवाच ०४१३००११ निशम्य कौषारविणोपवर्णितं ध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् ०४१३००१२ प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजे प्रष्टुं पुनस्तं विदुरः प्रचक्रमे ०४१३००२० विदुर उवाच ०४१३००२१ के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत ०४१३००२२ कस्यान्ववाये प्रख्याताः कुत्र वा सत्रमासत ०४१३००३१ मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् ०४१३००३२ येन प्रोक्तः क्रियायोगः परिचर्याविधिर्हरेः ०४१३००४१ स्वधर्मशीलैः पुरुषैर्भगवान्यज्ञपूरुषः ०४१३००४२ इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरितः किल ०४१३००५१ यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथाः ०४१३००५२ मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन्कार्त्स्न्येनाचष्टुमर्हसि ०४१३००६० मैत्रेय उवाच ०४१३००६१ ध्रुवस्य चोत्कलः पुत्रः पितरि प्रस्थिते वनम् ०४१३००६२ सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितुः ०४१३००७१ स जन्मनोपशान्तात्मा निःसङ्गः समदर्शनः ०४१३००७२ ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ०४१३००८१ आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् ०४१३००८२ अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ०४१३००९१ अव्यवच्छिन्नयोगाग्नि दग्धकर्ममलाशयः ०४१३००९२ स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ०४१३०१०१ जडान्धबधिरोन्मत्त मूकाकृतिरतन्मतिः ०४१३०१०२ लक्षितः पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानलः ०४१३०१११ मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धाः समन्त्रिणः ०४१३०११२ वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमेः सुतम् ०४१३०१२१ स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् ०४१३०१२२ पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ०४१३०१३१ पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतुः ०४१३०१३२ प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन्प्रभासुताः ०४१३०१४१ प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रयः ०४१३०१४२ व्युष्टः सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ०४१३०१५१ स चक्षुः सुतमाकूत्यां पत्न्यां मनुमवाप ह ०४१३०१५२ मनोरसूत महिषी विरजान्नड्वला सुतान् ०४१३०१६१ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् ०४१३०१६२ अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ०४१३०१७१ उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् ०४१३०१७२ अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ०४१३०१८१ सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् ०४१३०१८२ यद्दौःशील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ०४१३०१९१ यमङ्ग शेपुः कुपिता वाग्वज्रा मुनयः किल ०४१३०१९२ गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ०४१३०२०१ अराजके तदा लोके दस्युभिः पीडिताः प्रजाः ०४१३०२०२ जातो नारायणांशेन पृथुराद्यः क्षितीश्वरः ०४१३०२१० विदुर उवाच ०४१३०२११ तस्य शीलनिधेः साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मनः ०४१३०२१२ राज्ञः कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ०४१३०२२१ किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् ०४१३०२२२ दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदाः ०४१३०२३१ नावध्येयः प्रजापालः प्रजाभिरघवानपि ०४१३०२३२ यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योजः स्वतेजसा ०४१३०२४१ एतदाख्याहि मे ब्रह्मन्सुनीथात्मजचेष्टितम् ०४१३०२४२ श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तमः ०४१३०२५० मैत्रेय उवाच ०४१३०२५१ अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् ०४१३०२५२ नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभिः ०४१३०२६१ तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विजः ०४१३०२६२ हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवताः ०४१३०२७१ राजन्हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते ०४१३०२७२ छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतैः ०४१३०२८१ न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि ०४१३०२८२ यन्न गृह्णन्ति भागान्स्वान्ये देवाः कर्मसाक्षिणः ०४१३०२९० मैत्रेय उवाच ०४१३०२९१ अङ्गो द्विजवचः श्रुत्वा यजमानः सुदुर्मनाः ०४१३०२९२ तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ०४१३०३०१ नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह ०४१३०३०२ सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ०४१३०३१० सदसस्पतय ऊचुः ०४१३०३११ नरदेवेह भवतो नाघं तावन्मनाक्स्थितम् ०४१३०३१२ अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेदृक्त्वमप्रजः ०४१३०३२१ तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप ०४१३०३२२ इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ०४१३०३३१ तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकसः ०४१३०३३२ यद्यज्ञपुरुषः साक्षादपत्याय हरिर्वृतः ०४१३०३४१ तांस्तान्कामान्हरिर्दद्याद्यान्यान्कामयते जनः ०४१३०३४२ आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदयः ०४१३०३५१ इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञः प्रजातये ०४१३०३५२ पुरोडाशं निरवपन्शिपिविष्टाय विष्णवे ०४१३०३६१ तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बरः ०४१३०३६२ हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ०४१३०३७१ स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् ०४१३०३७२ अवघ्राय मुदा युक्तः प्रादात्पत्न्या उदारधीः ०४१३०३८१ सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे ०४१३०३८२ गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ०४१३०३९१ स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रतः ०४१३०३९२ अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिकः ०४१३०४०१ स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचरः ०४१३०४०२ हन्त्यसाधुर्मृगान्दीनान्वेनोऽसावित्यरौज्जनः ०४१३०४११ आक्रीडे क्रीडतो बालान्वयस्यानतिदारुणः ०४१३०४१२ प्रसह्य निरनुक्रोशः पशुमारममारयत् ०४१३०४२१ तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृपः ०४१३०४२२ यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मनाः ०४१३०४३१ प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिनः ०४१३०४३२ कदपत्यभृतं दुःखं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ०४१३०४४१ यतः पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् ०४१३०४४२ यतो विरोधः सर्वेषां यत आधिरनन्तकः ०४१३०४५१ कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मनः ०४१३०४५२ पण्डितो बहु मन्येत यदर्थाः क्लेशदा गृहाः ०४१३०४६१ कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् ०४१३०४६२ निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्क्लेशनिवहा गृहाः ०४१३०४७१ एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहान्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् ०४१३०४७२ अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभिर्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ०४१३०४८१ विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजाः पुरोहितामात्यसुहृद्गणादयः ०४१३०४८२ विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिनः ०४१३०४९१ अलक्षयन्तः पदवीं प्रजापतेर्हतोद्यमाः प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् ०४१३०४९२ ऋषीन्समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन्पौरव भर्तृविप्लवम् ०४१४००१० मैत्रेय उवाच ०४१४००११ भृग्वादयस्ते मुनयो लोकानां क्षेमदर्शिनः ०४१४००१२ गोप्तर्यसति वै नॄणां पश्यन्तः पशुसाम्यताम् ०४१४००२१ वीरमातरमाहूय सुनीथां ब्रह्मवादिनः ०४१४००२२ प्रकृत्यसम्मतं वेनमभ्यषिञ्चन्पतिं भुवः ०४१४००३१ श्रुत्वा नृपासनगतं वेनमत्युग्रशासनम् ०४१४००३२ निलिल्युर्दस्यवः सद्यः सर्पत्रस्ता इवाखवः ०४१४००४१ स आरूढनृपस्थान उन्नद्धोऽष्टविभूतिभिः ०४१४००४२ अवमेने महाभागान्स्तब्धः सम्भावितः स्वतः ०४१४००५१ एवं मदान्ध उत्सिक्तो निरङ्कुश इव द्विपः ०४१४००५२ पर्यटन्रथमास्थाय कम्पयन्निव रोदसी ०४१४००६१ न यष्टव्यं न दातव्यं न होतव्यं द्विजाः क्वचित् ०४१४००६२ इति न्यवारयद्धर्मं भेरीघोषेण सर्वशः ०४१४००७१ वेनस्यावेक्ष्य मुनयो दुर्वृत्तस्य विचेष्टितम् ०४१४००७२ विमृश्य लोकव्यसनं कृपयोचुः स्म सत्रिणः ०४१४००८१ अहो उभयतः प्राप्तं लोकस्य व्यसनं महत् ०४१४००८२ दारुण्युभयतो दीप्ते इव तस्करपालयोः ०४१४००९१ अराजकभयादेष कृतो राजातदर्हणः ०४१४००९२ ततोऽप्यासीद्भयं त्वद्य कथं स्यात्स्वस्ति देहिनाम् ०४१४०१०१ अहेरिव पयःपोषः पोषकस्याप्यनर्थभृत् ०४१४०१०२ वेनः प्रकृत्यैव खलः सुनीथागर्भसम्भवः ०४१४०१११ निरूपितः प्रजापालः स जिघांसति वै प्रजाः ०४१४०११२ तथापि सान्त्वयेमामुं नास्मांस्तत्पातकं स्पृशेत् ०४१४०१२१ तद्विद्वद्भिरसद्वृत्तो वेनोऽस्माभिः कृतो नृपः ०४१४०१२२ सान्त्वितो यदि नो वाचं न ग्रहीष्यत्यधर्मकृत् ०४१४०१३१ लोकधिक्कारसन्दग्धं दहिष्यामः स्वतेजसा ०४१४०१३२ एवमध्यवसायैनं मुनयो गूढमन्यवः ०४१४०१३३ उपव्रज्याब्रुवन्वेनं सान्त्वयित्वा च सामभिः ०४१४०१४० मुनय ऊचुः ०४१४०१४१ नृपवर्य निबोधैतद्यत्ते विज्ञापयाम भोः ०४१४०१४२ आयुःश्रीबलकीर्तीनां तव तात विवर्धनम् ०४१४०१५१ धर्म आचरितः पुंसां वाङ्मनःकायबुद्धिभिः ०४१४०१५२ लोकान्विशोकान्वितरत्यथानन्त्यमसङ्गिनाम् ०४१४०१६१ स ते मा विनशेद्वीर प्रजानां क्षेमलक्षणः ०४१४०१६२ यस्मिन्विनष्टे नृपतिरैश्वर्यादवरोहति ०४१४०१७१ राजन्नसाध्वमात्येभ्यश्चोरादिभ्यः प्रजा नृपः ०४१४०१७२ रक्षन्यथा बलिं गृह्णन्निह प्रेत्य च मोदते ०४१४०१८१ यस्य राष्ट्रे पुरे चैव भगवान्यज्ञपूरुषः ०४१४०१८२ इज्यते स्वेन धर्मेण जनैर्वर्णाश्रमान्वितैः ०४१४०१९१ तस्य राज्ञो महाभाग भगवान्भूतभावनः ०४१४०१९२ परितुष्यति विश्वात्मा तिष्ठतो निजशासने ०४१४०२०१ तस्मिंस्तुष्टे किमप्राप्यञ्जगतामीश्वरेश्वरे ०४१४०२०२ लोकाः सपाला ह्येतस्मै हरन्ति बलिमादृताः ०४१४०२११ तं सर्वलोकामरयज्ञसङ्ग्रहं त्रयीमयं द्रव्यमयं तपोमयम् ०४१४०२१२ यज्ञैर्विचित्रैर्यजतो भवाय ते राजन्स्वदेशाननुरोद्धुमर्हसि ०४१४०२२१ यज्ञेन युष्मद्विषये द्विजातिभिर्वितायमानेन सुराः कला हरेः ०४१४०२२२ स्विष्टाः सुतुष्टाः प्रदिशन्ति वाञ्छितं तद्धेलनं नार्हसि वीर चेष्टितुम् ०४१४०२३० वेन उवाच ०४१४०२३१ बालिशा बत यूयं वा अधर्मे धर्ममानिनः ०४१४०२३२ ये वृत्तिदं पतिं हित्वा जारं पतिमुपासते ०४१४०२४१ अवजानन्त्यमी मूढा नृपरूपिणमीश्वरम् ०४१४०२४२ नानुविन्दन्ति ते भद्रमिह लोके परत्र च ०४१४०२५१ को यज्ञपुरुषो नाम यत्र वो भक्तिरीदृशी ०४१४०२५२ भर्तृस्नेहविदूराणां यथा जारे कुयोषिताम् ०४१४०२६१ विष्णुर्विरिञ्चो गिरिश इन्द्रो वायुर्यमो रविः ०४१४०२६२ पर्जन्यो धनदः सोमः क्षितिरग्निरपाम्पतिः ०४१४०२७१ एते चान्ये च विबुधाः प्रभवो वरशापयोः ०४१४०२७२ देहे भवन्ति नृपतेः सर्वदेवमयो नृपः ०४१४०२८१ तस्मान्मां कर्मभिर्विप्रा यजध्वं गतमत्सराः ०४१४०२८२ बलिं च मह्यं हरत मत्तोऽन्यः कोऽग्रभुक्पुमान् ०४१४०२९० मैत्रेय उवाच ०४१४०२९१ इत्थं विपर्ययमतिः पापीयानुत्पथं गतः ०४१४०२९२ अनुनीयमानस्तद्याच्ञां न चक्रे भ्रष्टमङ्गलः ०४१४०३०१ इति तेऽसत्कृतास्तेन द्विजाः पण्डितमानिना ०४१४०३०२ भग्नायां भव्ययाच्ञायां तस्मै विदुर चुक्रुधुः ०४१४०३११ हन्यतां हन्यतामेष पापः प्रकृतिदारुणः ०४१४०३१२ जीवन्जगदसावाशु कुरुते भस्मसाद्ध्रुवम् ०४१४०३२१ नायमर्हत्यसद्वृत्तो नरदेववरासनम् ०४१४०३२२ योऽधियज्ञपतिं विष्णुं विनिन्दत्यनपत्रपः ०४१४०३३१ को वैनं परिचक्षीत वेनमेकमृतेऽशुभम् ०४१४०३३२ प्राप्त ईदृशमैश्वर्यं यदनुग्रहभाजनः ०४१४०३४१ इत्थं व्यवसिता हन्तुमृषयो रूढमन्यवः ०४१४०३४२ निजघ्नुर्हुङ्कृतैर्वेनं हतमच्युतनिन्दया ०४१४०३५१ ऋषिभिः स्वाश्रमपदं गते पुत्रकलेवरम् ०४१४०३५२ सुनीथा पालयामास विद्यायोगेन शोचती ०४१४०३६१ एकदा मुनयस्ते तु सरस्वत्सलिलाप्लुताः ०४१४०३६२ हुत्वाग्नीन्सत्कथाश्चक्रुरुपविष्टाः सरित्तटे ०४१४०३७१ वीक्ष्योत्थितांस्तदोत्पातानाहुर्लोकभयङ्करान् ०४१४०३७२ अप्यभद्रमनाथाया दस्युभ्यो न भवेद्भुवः ०४१४०३८१ एवं मृशन्त ऋषयो धावतां सर्वतोदिशम् ०४१४०३८२ पांसुः समुत्थितो भूरिश्चोराणामभिलुम्पताम् ०४१४०३९१ तदुपद्रवमाज्ञाय लोकस्य वसु लुम्पताम् ०४१४०३९२ भर्तर्युपरते तस्मिन्नन्योन्यं च जिघांसताम् ०४१४०४०१ चोरप्रायं जनपदं हीनसत्त्वमराजकम् ०४१४०४०२ लोकान्नावारयञ्छक्ता अपि तद्दोषदर्शिनः ०४१४०४११ ब्राह्मणः समदृक्षान्तो दीनानां समुपेक्षकः ०४१४०४१२ स्रवते ब्रह्म तस्यापि भिन्नभाण्डात्पयो यथा ०४१४०४२१ नाङ्गस्य वंशो राजर्षेरेष संस्थातुमर्हति ०४१४०४२२ अमोघवीर्या हि नृपा वंशेऽस्मिन्केशवाश्रयाः ०४१४०४३१ विनिश्चित्यैवमृषयो विपन्नस्य महीपतेः ०४१४०४३२ ममन्थुरूरुं तरसा तत्रासीद्बाहुको नरः ०४१४०४४१ काककृष्णोऽतिह्रस्वाङ्गो ह्रस्वबाहुर्महाहनुः ०४१४०४४२ ह्रस्वपान्निम्ननासाग्रो रक्ताक्षस्ताम्रमूर्धजः ०४१४०४५१ तं तु तेऽवनतं दीनं किं करोमीति वादिनम् ०४१४०४५२ निषीदेत्यब्रुवंस्तात स निषादस्ततोऽभवत् ०४१४०४६१ तस्य वंश्यास्तु नैषादा गिरिकाननगोचराः ०४१४०४६२ येनाहरज्जायमानो वेनकल्मषमुल्बणम् ०४१५००१० मैत्रेय उवाच ०४१५००११ अथ तस्य पुनर्विप्रैरपुत्रस्य महीपतेः ०४१५००१२ बाहुभ्यां मथ्यमानाभ्यां मिथुनं समपद्यत ०४१५००२१ तद्दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिनः ०४१५००२२ ऊचुः परमसन्तुष्टा विदित्वा भगवत्कलाम् ०४१५००३० ऋषय ऊचुः ०४१५००३१ एष विष्णोर्भगवतः कला भुवनपालिनी ०४१५००३२ इयं च लक्ष्म्याः सम्भूतिः पुरुषस्यानपायिनी ०४१५००४१ अयं तु प्रथमो राज्ञां पुमान्प्रथयिता यशः ०४१५००४२ पृथुर्नाम महाराजो भविष्यति पृथुश्रवाः ०४१५००५१ इयं च सुदती देवी गुणभूषणभूषणा ०४१५००५२ अर्चिर्नाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ०४१५००६१ एष साक्षाद्धरेरंशोजातो लोकरिरक्षया ०४१५००६२ इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ०४१५००७० मैत्रेय उवाच ०४१५००७१ प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धर्वप्रवरा जगुः ०४१५००७२ मुमुचुः सुमनोधाराः सिद्धा नृत्यन्ति स्वःस्त्रियः ०४१५००८१ शङ्खतूर्यमृदङ्गाद्या नेदुर्दुन्दुभयो दिवि ०४१५००८२ तत्र सर्व उपाजग्मुर्देवर्षिपितॄणां गणाः ०४१५००९१ ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवैः सहासृत्य सुरेश्वरैः ०४१५००९२ वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृतः ०४१५०१०१ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरेः कलाम् ०४१५०१०२ यस्याप्रतिहतं चक्रमंशः स परमेष्ठिनः ०४१५०१११ तस्याभिषेक आरब्धो ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभिः ०४१५०११२ आभिषेचनिकान्यस्मै आजह्रुः सर्वतो जनाः ०४१५०१२१ सरित्समुद्रा गिरयो नागा गावः खगा मृगाः ०४१५०१२२ द्यौः क्षितिः सर्वभूतानि समाजह्रुरुपायनम् ०४१५०१३१ सोऽभिषिक्तो महाराजः सुवासाः साध्वलङ्कृतः ०४१५०१३२ पत्न्यार्चिषालङ्कृतया विरेजेऽग्निरिवापरः ०४१५०१४१ तस्मै जहार धनदो हैमं वीर वरासनम् ०४१५०१४२ वरुणः सलिलस्रावमातपत्रं शशिप्रभम् ०४१५०१५१ वायुश्च वालव्यजने धर्मः कीर्तिमयीं स्रजम् ०४१५०१५२ इन्द्रः किरीटमुत्कृष्टं दण्डं संयमनं यमः ०४१५०१६१ ब्रह्मा ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् ०४१५०१६२ हरिः सुदर्शनं चक्रं तत्पत्न्यव्याहतां श्रियम् ०४१५०१७१ दशचन्द्रमसिं रुद्रः शतचन्द्रं तथाम्बिका ०४१५०१७२ सोमोऽमृतमयानश्वांस्त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् ०४१५०१८१ अग्निराजगवं चापं सूर्यो रश्मिमयानिषून् ०४१५०१८२ भूः पादुके योगमय्यौ द्यौः पुष्पावलिमन्वहम् ०४१५०१९१ नाट्यं सुगीतं वादित्रमन्तर्धानं च खेचराः ०४१५०१९२ ऋषयश्चाशिषः सत्याः समुद्रः शङ्खमात्मजम् ०४१५०२०१ सिन्धवः पर्वता नद्यो रथवीथीर्महात्मनः ०४१५०२०२ सूतोऽथ मागधो वन्दी तं स्तोतुमुपतस्थिरे ०४१५०२११ स्तावकांस्तानभिप्रेत्य पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् ०४१५०२१२ मेघनिर्ह्रादया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ०४१५०२२० पृथुरुवाच ०४१५०२२१ भोः सूत हे मागध सौम्य वन्दिन्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् ०४१५०२२२ किमाश्रयो मे स्तव एष योज्यतां मा मय्यभूवन्वितथा गिरो वः ०४१५०२३१ तस्मात्परोक्षेऽस्मदुपश्रुतान्यलं करिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाचः ०४१५०२३२ सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादे जुगुप्सितं न स्तवयन्ति सभ्याः ०४१५०२४१ महद्गुणानात्मनि कर्तुमीशः कः स्तावकैः स्तावयतेऽसतोऽपि ०४१५०२४२ तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धो जनावहासं कुमतिर्न वेद ०४१५०२५१ प्रभवो ह्यात्मनः स्तोत्रञ्जुगुप्सन्त्यपि विश्रुताः ०४१५०२५२ ह्रीमन्तः परमोदाराः पौरुषं वा विगर्हितम् ०४१५०२६१ वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभिः ०४१५०२६२ कर्मभिः कथमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ०४१६००१० मैत्रेय उवाच ०४१६००११ इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिताः ०४१६००१२ तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ०४१६००२१ नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया ०४१६००२२ वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धियः ०४१६००३१ अथाप्युदारश्रवसः पृथोर्हरेः कलावतारस्य कथामृतादृताः ०४१६००३२ यथोपदेशं मुनिभिः प्रचोदिताः श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ०४१६००४१ एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् ०४१६००४२ गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ०४१६००५१ एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनूः ०४१६००५२ काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ०४१६००६१ वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति ०४१६००६२ समः सर्वेषु भूतेषु प्रतपन्सूर्यवद्विभुः ०४१६००७१ तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि ०४१६००७२ भूतानां करुणः शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ०४१६००८१ देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरिः ०४१६००८२ कृच्छ्रप्राणाः प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ०४१६००९१ आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना ०४१६००९२ सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ०४१६०१०१ अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्यो गम्भीरवेधा उपगुप्तवित्तः ०४१६०१०२ अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामा पृथुः प्रचेता इव संवृतात्मा ०४१६०१११ दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् ०४१६०११२ नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनलः ०४१६०१२१ अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन्कर्माणि चारणैः ०४१६०१२२ उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ०४१६०१३१ नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि ०४१६०१३२ दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थितः ०४१६०१४१ अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् ०४१६०१४२ वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणैः ०४१६०१५१ रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितैः ०४१६०१५२ अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकैः प्रजाः ०४१६०१६१ दृढव्रतः सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवकः ०४१६०१६२ शरण्यः सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सलः ०४१६०१७१ मातृभक्तिः परस्त्रीषु पत्न्यामर्ध इवात्मनः ०४१६०१७२ प्रजासु पितृवत्स्निग्धः किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ०४१६०१८१ देहिनामात्मवत्प्रेष्ठः सुहृदां नन्दिवर्धनः ०४१६०१८२ मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ०४१६०१९१ अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीशः कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्णः ०४१६०१९२ यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकं पश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ०४१६०२०१ अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रेर्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथः ०४१६०२०२ आस्थाय जैत्रं रथमात्तचापः पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्कः ०४१६०२११ अस्मै नृपालाः किल तत्र तत्र बलिं हरिष्यन्ति सलोकपालाः ०४१६०२१२ मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजं चक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्यः ०४१६०२२१ अयं महीं गां दुदुहेऽधिराजः प्रजापतिर्वृत्तिकरः प्रजानाम् ०४१६०२२२ यो लीलयाद्रीन्स्वशरासकोट्या भिन्दन्समां गामकरोद्यथेन्द्रः ०४१६०२३१ विस्फूर्जयन्नाजगवं धनुः स्वयं यदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ ०४१६०२३२ तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तो लाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्रः ०४१६०२४१ एषोऽश्वमेधाञ्शतमाजहार सरस्वती प्रादुरभावि यत्र ०४१६०२४२ अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दरः शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ०४१६०२५१ एष स्वसद्मोपवने समेत्य सनत्कुमारं भगवन्तमेकम् ०४१६०२५२ आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ०४१६०२६१ तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रमः ०४१६०२६२ श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथाः पृथुः पृथुपराक्रमः ०४१६०२७१ दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्रः स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्यः ०४१६०२७२ सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमान महानुभावो भविता पतिर्भुवः ०४१७००१० मैत्रेय उवाच ०४१७००११ एवं स भगवान्वैन्यः ख्यापितो गुणकर्मभिः ०४१७००१२ छन्दयामास तान्कामैः प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ०४१७००२१ ब्राह्मणप्रमुखान्वर्णान्भृत्यामात्यपुरोधसः ०४१७००२२ पौरान्जानपदान्श्रेणीः प्रकृतीः समपूजयत् ०४१७००३० विदुर उवाच ०४१७००३१ कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी ०४१७००३२ यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ०४१७००४१ प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् ०४१७००४२ तस्य मेध्यं हयं देवः कस्य हेतोरपाहरत् ०४१७००५१ सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन्ब्रह्मविदुत्तमात् ०४१७००५२ लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षिः कां गतिं गतः ०४१७००६१ यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान्भगवतः प्रभोः ०४१७००६२ श्रवः सुश्रवसः पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ०४१७००७१ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च ०४१७००७२ वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ०४१७००८० सूत उवाच ०४१७००८१ चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति ०४१७००८२ प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेयः प्रत्यभाषत ०४१७००९० मैत्रेय उवाच ०४१७००९१ यदाभिषिक्तः पृथुरङ्ग विप्रैरामन्त्रितो जनतायाश्च पालः ०४१७००९२ प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्य क्षुत्क्षामदेहाः पतिमभ्यवोचन् ०४१७०१०१ वयं राजञ्जाठरेणाभितप्ता यथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षाः ०४१७०१०२ त्वामद्य याताः शरणं शरण्यं यः साधितो वृत्तिकरः पतिर्नः ०४१७०१११ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नं क्षुधार्दितानां नरदेवदेव ०४१७०११२ यावन्न नङ्क्ष्यामह उज्झितोर्जा वार्तापतिस्त्वं किल लोकपालः ०४१७०१२० मैत्रेय उवाच ०४१७०१२१ पृथुः प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् ०४१७०१२२ दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ०४१७०१३१ इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासनः ०४१७०१३२ सन्दधे विशिखं भूमेः क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ०४१७०१४१ प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् ०४१७०१४२ गौः सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ०४१७०१५१ तामन्वधावत्तद्वैन्यः कुपितोऽत्यरुणेक्षणः ०४१७०१५२ शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ०४१७०१६१ सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयोः ०४१७०१६२ धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ०४१७०१७१ लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजाः ०४१७०१७२ त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ०४१७०१८१ उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल ०४१७०१८२ त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ०४१७०१९१ स त्वं जिघांससे कस्माद्दीनामकृतकिल्बिषाम् ०४१७०१९२ अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मतः ०४१७०२०१ प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृतागःस्वपि जन्तवः ०४१७०२०२ किमुत त्वद्विधा राजन्करुणा दीनवत्सलाः ०४१७०२११ मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् ०४१७०२१२ आत्मानं च प्रजाश्चेमाः कथमम्भसि धास्यसि ०४१७०२२० पृथुरुवाच ०४१७०२२१ वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्मुखीम् ०४१७०२२२ भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ०४१७०२३१ यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पयः ०४१७०२३२ तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ०४१