%@@1 % File name : adhyaatmaRamAyo.itx %-------------------------------------------- % Text title : adhyaatma raamaayaNa ayodhyaakaa.nDa % Author : Traditional % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : ????Source % Transliterated by : Nagaraj Balijepalli % Proofread by : Nagaraj Balijepalli % Latest update : july 22, 2006 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyaakANDam.h ..}## \itxtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe ayodhyaakANDam.h ..}##\endtitles## .. ayodhyaa kANDaH .. .. prathamaH sargaH .. ekadaa sukhamaasInaM raamam.h svaantaHpuraajire . sarvaabharaNasaMpannaM ratnasi.nhaasane sthitam.h .. 1.. nIlotpaladalashyaamaM kaustubhaamuktakandharam.h . sItayaa rathadaNDena chaamareNaatha vIjitam.h .. 2.. vinodayantaM taambUlacharvaNaadibhiraadaraat.h . naarado.avatarad{}draShTumambaraadyatra raaghavaH .. 3.. shuddhasphaTikasa~NkaashaH sharachchandra ivaamalaH . atarkitamupaayaato naarado divyadarshanaH .. 4.. taM dR^iShTvaa sahasotthaaya raamaH prItyaa kR^itaa~njaliH . nanaama shirasaa bhUmau sItayaa saha bhaktimaan.h .. 5.. uvaacha naaradaM raamaH prItyaa paramayaa yutaH . sa.nsaariNaaM munishreShTha durlabhaM tava darshanam.h . asmaakaM viShayaasaktachetasaaM nitaraaM muneH .. 6.. avaaptaM me pUrvajanmakR^itapuNyamahodayaiH . sa.nsaariNaapi hi mune labhyate satsamaagamaH .. 7.. atastvaddarshanaadeva kR^itaartho.asmi munIshvara . kiM kaaryaM te mayaa kaaryaM brUhi tatkaravaaNi bhoH .. 8.. atha taM naarado.apyaaha raaghavaM bhaktavatsalam.h . kiM mohayasi maaM raama vaakyairlokaanusaaribhiH .. 9.. sa.nsaaryahamiti proktaM satyametattvayaa vibhoH . jagataamaadibhUtaa yaa saa maayaa gR^ihiNI tava .. 10.. tvatsannikarShaajjaayante tasyaaM brahmaadayaH prajaaH . tvadaashrayaa sadaa bhaati maayaa yaa kriguNAtmikaa .. 11.. sUte.ajasraM shuklakR^iShNalohitaaH sarvadaa prajaaH . lokatrayamahaagehe gR^ihasthastvamudaahR^itaH .. 12.. tvaM viShNurjaanakI lakShmIH shivastvaM jaanakI shivaa . brahmaa tvaM jaanakI vaaNI sUryastvaM jaanakI prabhaa .. 13.. bhavaan.h shashaa~NkaH sItaa tu rohiNI shubhalakShaNaa . shakrastvameva paulomI sItaa svaahaanalo bhavaan.h .. 14.. yamastvaM kaalarUpashcha sItaa sa.nyaminI prabho . nirR^itistvaM jagannaatha taamasI jaanakI shubhaa .. 15.. raama tvameva varuNo bhaargavI jaanakI shubhaa . vaayustvaM raama sItaa tu sadaagatiritIritaa .. 16.. kuberastvaM raama sItaa sarvasaMpatprakIrtitaa . rudraaNI jaanakI proktaa rudrastvaM lokanaashakR^it.h .. 17.. loke strIvaachakaM yaavattatsarvaM jaanakI shubhaa . punnaamavaachakaM yaavattatsarvaM tvaM hi raaghava .. 18.. tasmaallokatraye deva yuvaabhyaaM naasti ki~nchana .. 19.. tvadaabhaasoditaaj~naanamavyaakR^itamitIryate . tasmaanmahaa.nstataH sUtraM li~NgaM sarvaatmakaM tataH .. 20.. aha~Nkaarashcha buddhishcha pa~nchapraaNendriyaaNi cha . li~Ngamityuchyate praaj~nairjanmamR^ityusukhaadimat.h .. 21.. sa eva jIvasa.nj~nashcha loke bhaati jaganmayaH . avaachyaanaadyavidyaiva kaaraNopaadhiruchyate .. 22.. sthUlaM sUkShmaM kaaraNaakhyamupaadhitritayaM chiteH . etairvishiShTo jIvaH syaadviyuktaH parameshvaraH .. 23.. jaagratsvapnasuShuptaakhyaa sa.nsR^itiryaa pravartate . tasyaa vilakShaNaH saakShI chinmaatrastvaM raghUttama .. 24.. tvatta eva jagajjaataM tvayi sarvaM pratiShThitam.h . tvayyeva lIyate kR^itsnaM tasmaattvaM sarvakaaraNam.h .. 25.. rajjaavahimivaatmaanaM jIvaM j~naatvaa bhayaM bhavet.h . paraatmaahamiti j~naatvaa bhayaduHkhairvimuchyate .. 26.. chinmaatrajyotiShaa sarvaaH sarvadeheShu buddhayaH . tvayaa yasmaatprakaashyante sarvasyaatmaa tato bhavaan.h .. 27.. aj~naanaan{}nyasyate sarvaM tvayi rajjo bhuja~Ngavat.h . tvajj~naanaallIyate sarvaM tasmaajj~naanaM sadaabhyaset.h .. 28.. tvatpaadabhaktiyuktaanaaM vij~naanaM bhavati kramaat.h . tasmaattvadbhaktiyuktaa ye muktibhaajasta eva hi .. 29.. ahaM tvadbhaktabhaktaanaaM tadbhaktaanaaM cha ki~NkaraH . ato maamaugR^ihNIShva mohayasva na maaM prabho .. 30.. tvannaabhikamalotpanno brahmaa me janakaH prabho . atastavaahaM pautro.asmi bhaktaM maaM paahi raaghava .. 31.. ityuktvaa bahusho natvaa svaanandaashru pariplutaH . uvaacha vachanaM raama brahmaNaa nodito.asmyaham.h .. 32.. raavaNasya vadhaarthaaya jaato.asiraghusattama . idaanIM raajyarakShaarthaM pitaa tvaambhiShekShyati .. 33.. yadi raajyaabhisa.nsakto raavaNaM na haniShyasi . pratij~naa te kR^itaa raama bhUbhaaraharaNaaya vai .. 34.. tatsatyaM kuru raajendra satyasa.ndhastvameva hi . shrutvaitadgaditaM raamo naaradaM praaha sasmitam.h .. 35.. shR^iNu naarada me ki~nchidvidyate.aviditaM kvachit.h . pratij~naataM cha yatpUrvaM kariShye tanna sa.nshayaH .. 36.. kintu kaalaanurodhena tattatpraarabdhasa.nkShayaat.h . hariShye sarvabhUbhaaraM krameNaasuramaNDalam.h .. 37.. raavaNasya vinaashaarthaM shvo gantaa daNDakaananam.h . chaturdasha samaastatra hyuShitvaa muniveShadhR^ik.h .. 38.. sItaamiSheNa taM duShTaM sakulaM naashayaamyaham.h . evaM raame pratij~naate naaradaH pramumoda ha .. 39.. pradakShiNatrayaM kR^ivaa daNDavatpraNipatya tam.h . anuj~naatashcha raameNa yayau devagatiM muniH .. 40.. sa.nvaadaM paThati shR^iNoti sa.nsmaredvaa yo nityaM minivararaamayoH sabhaktyaa . saMpraapnotyamarasudurlabhaM vimokShaM kaivalyaM viratipuraHsaraM krameNa .. 41.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe prathamaH sargaH .. 1.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. dvitIyaH sargaH .. atha raajaa dasharathaH kadaachidrahasi sthitaH . vasiShThaM svakulaachaaryamaahUyedamabhaaShata .. 1.. bhagavan.h raamamakhilaaH prasha.nsanti muhurmuhuH . pauraashcha nigamaa vR^iddhaa mantriNashcha visheShataH .. 2.. tataH sarvaguNopetaM raamaM raajIvalochanam.h . jyeShThaM raajye.abhiShekShyaami vR^iddho.ahaM munipu~Ngava .. 3.. bharato maatulaM draShTuM gataH shatrughnasa.nyutaH . abhiShekShye shva evaashu bhavaa.nstachchaanumodataam.h .. 4.. sambhaaraaH sambhriyantaaM cha gachCha mantraya raaghavam.h . uchChrIyantaaM pataakaashcha naanaavarNaaH samantataH .. 5.. toraNaani vichitraaNi svarNamuktaamayaani vai . aahUya mantriNaaM raajaa sumantraM mantrisattamam.h ..6.. aaj~naapayati yadyattvaaM munistattatsamaanaya . yauvaraajye.abhiShekShyaami shvobhUte raghunandanam.h .. 7.. tathete harShaatsa muniM kiM karomItyabhaaShata . tamuvaacha mahaatejaa vasiShTho j~naaninaaM varaH .. 8.. shvaH prabhaate madhyakakShe kanyakaaH svarNabhUShitaaH . tiShThantu ShoDasha gajaaH svarNaratnaadi bhUShitaaH .. 9.. chaturdantaH samaayaatu airaavatakulodbhavaH . naanaatIrthodakaiH pUrNaaH svarNakumbhaaH sahasrashaH .. 10.. sthaapyantaaM navavaiyaaghracharmaaNi trINi chaanaya . shvetachChatraM ratnadaNDaM muktaamaNiviraajitam.h .. 11.. divyamaalyaani vastraaNi divyaanyaabharaNaani cha . munayaH satkR^itaastatra tiShThantu kushapaaNayaH .. 12.. nartakyo vaaramukhyaashcha gaayakaa veNukaastathaa . naanaavaaditrakushalaa vaadayantu nR^ipaa~NgaNe .. 13.. hastyashvarathapaadaataa bahistiShThantu saayudhaaH . nagare yaani tiShThanti devataayatanaani cha .. 14.. teShu pravartataaM pUjaa naanaabalibhiraavR^itaa . raajaanaH shIghramaayaantu naanopaayanapaaNayaH .. 15.. ityaadishya muniH shrImaan.h sumantraM nR^ipamantriNam.h . svayaM jagaama bhavanaM raaghavasyaatishobhanam.h .. 16.. rathamaaruhya bhagavaanvsiShTho munisattamaH . trINi kakShaaNyatikramya rathaatkShitimavaatarat.h .. 17.. antaH pravishya bhavanaM svaachaaryatvaadavaaritaH . gurumaagatamaaj~naaya raamastUrNaH kR^itaa~njaliH .. 18.. pratyudgamya namaskR^itya daNDavad.h bhaktisa.nyutaH . svarNapaatreNa paanIyamaaninaayaashu jaanakI .. 19.. ratnaasane samaaveshya paadau prakShaalya bhaktitaH . tadapaH shirasaa dhR^itvaa sItaayaa saha raaghavaH .. 20.. dhanyo.asmItyabravIdraamastava paadaambudhaaraNaat.h . shrIraameNaivamuktastu prahasanmunirabravIt.h .. 21.. tvatpaadasalilaM dhR^itvaa dhanyo.abhUdgirijaapatiH brahmaapi matpitaa te hi paadatIrthahataashubhaH .. 22.. idaanIM bhaaShase yattvaM lokaanaamupadeshakR^it.h . jaanaami tvaaM paraatmaanaM lakShmyaa sa.njaatamIshvaram.h .. 23.. devakaaryaarthasiddhyarthaM bhaktaanaaM bhaktisiddhaye . raavaNasya vadhaarthaaya jaataM jaanaami raaghava .. 24.. tathaapi devakaaryaarthM guhyaM nodghaaTayaamyaham.h . tathaa tvaM maayayaa sarvaM karoShi raghunandana .. 25.. tathaivaanuvidhaasye.ahaM shiShyastvaM gururapyaham.h . gururgurUNaaM tvaM deva pitR^INaaM tvaM pitaamahaH .. 26.. antaryaamI jagadyaatraavaahakastvamagocharaH . shuddhasattvamayaM dehaM dhR^itvaa svaadhInasambhavam.h .. 27.. manuShya iva loke.asmin.h bhaasi tvaM yogamaayayaa . paurohityamahaM jaane vigarhyaM dUShyajIvanam.h .. 28.. ikShvaakUNaaM kule raamaH paramaatmaa janiShyate . iti j~naataM mayaa pUrvaM brahmaNaa kathitaM puraa .. 29.. tato.ahamaashayaa raama tava sambandhakaa~NkShayaa . akaarShaM garhitamapi tavaachaaryatvasiddhaye .. 30.. tato manoratho me.adya phalito raghunandana . tvadadhInaa mahaamaayaa sarvalokaikamohinI .. 31.. maaM yathaa mohayennaiva tathaa kuru raghUdvaha . guruniShkR^itikaamastvaM yadi dehyetadeva me .. 32.. prasa~NgaatsarvamapyuktaM na vaachyaM kutrachinmayaa . raaj~naa dasharathenaahaM preShito.asmi raghUdvaha .. 33.. tvaamaamantrayituM raajye shvo.abhiShekShyati raaghava . adya tvaM sItayaa saardhamupavaasaM yathaavidhi .. 34.. kR^itvaa shuchirbhUmishaayI bhava raama jitendriyaH . gachChaami raajasaannidhyaM tvaM tu praatargamiShyasi .. 35.. ityuktvaa rathamaaruhya yayau raajagururdrutam.h . raamo.api lakShmaNaM dR^iShTvaa prahasannidamabravIt.h .. 36.. saumitre yauvaraajye me shvo.abhiSheko bhaviShyati . nimittamaatramevaahaM kartaa bhoktaa tvameva hi .. 37 mama tvaM bahiH praaNo naatra kaaryaa vichaaraNaa . tato vasiShThena yathaa bhaaShitaM tattathaakarot.h .. 38.. vasiShTho.api nR^ipaM gatvaa kR^itaM sarvaM nyavedayat.h . vasiShThasya puro raaj~naa hyuktaM raamaabhiShechanam.h .. 39.. yadaa tadaiva nagare shrutvaa kashchitpumaan.h jagau . kausalyaayai raamamaatre sumitraayai tathaiva cha .. 40.. shrutvaa te harShasampUrNe dadaturhaaramuttamam.h . tasmai tataH prItamAnaa kausalyaa putravatsalaa .. 41.. lakShmIM paryacharaddevIM raamasyaarthaprasiddhaye . satyavaadI dasharathaH karotyeva pratishrutam.h .. 42.. kaikeyIvashagaH kintu kaamukaH kiM kariShyati . iti vyaakulachittaa saa durgaaM devImapUjayat.h .. 43.. etasminnantare devA devIM vaaNImachodayan.h . gachCha devi bhuvo lokamayodhyaayaaM prayatnataH .. 44.. raamaabhiShekavighnaarthaM yatasvaM brahmavaakyataH . mantharaaM pravishasvaadau kaikeyIM cha tataH param.h .. 45.. tato vighne samutpanne punarehi diviM shubhe . tathetyuktvaa tathaa chakre praviveshaatha mantharaam.h .. 46.. saapi kubjaa trivakraa tu praasaadaagramathaaruhat.h . nagaraM parito dR^iShTvaa sarvataH samala.nkR^itam.h .. 47.. naanaatoraNasambaadhaM pataakaabhirala.nkR^itam.h . daanotsavasamaayuktaa kausalyaa chaatiharShitaa .. 48.. dhaatrIM paprachCha maataH kiM nagaraM samala.nkR^itam.h . daanotsavasamaayuktaa kausalyaa chaatiharShitaa .. 49.. dadaati vipramukhyebho vastraaNi vividhaani cha . taamuvaacha tadaa dhaatrI raamachandraabhiShechanam.h .. 50.. shvo bhaviShyati tenaadya sarvato.ala.nkR^itaM puram.h . tat.hshrutvaa tvaritaM gatvaa kaikeyIM vaakyamabravIt.h .. 51.. parya~NkasthaaM vishaalaakShImekaante paryavasthitaam.h . kiM sheShe durbhage mUDhe mahadbhayamupasthitam.h .. 52.. na jaanIShe.atisaundaryamaaninI mattagaaminI .. 53.. raamasyaanugrahaadraaj~naH shvo.abhiSheko bhaviShyati . tat.hshrutvaa sahasotthaaya kaikeyI priyavaadinI .. 54.. tasyai divyaM dadau svarNanUpuraM ratnabhUShitam.h . harShasthaane kimiti me kathyate bhayamaagatam.h .. 55.. bharataadhiko raamaH priyakR^inme priya.nvadaH . kausalyaaM maaM samaM pashyan.h sadaa shushrUShate hi maam.h .. 56.. raamaadbhayaM kimaapannaM tava mUDhe vadasva me . tat.hshrutvaa viShasaadaatha kubjaakaaraNavairiNI .. 57.. shR^iNu madvachanaM devi yathaarthaM te mahadbhayam.h . tvaaM toShayan.h sadaa raajaa priyavaakyaani bhaaShate .. 58.. kaamuko.atathyavaadI cha tvaaM vaachaa paritoShayan.h . kaaryaM karoti tasyaa vai raamamaatuH supuShkalam.h .. 59.. manasyetannidhaayaiva preShayaamaasa te sutam.h . bharataM maatulakule preShayaamaasa saanujam.h .. 60.. sumitraayaaH samIchInaM bhaviShyati na sa.nshayaH . lakShmaNo raamamanveti raajyaM so.anubhaviShyati .. 61.. bharato raaghavasyaagre ki~Nkaro vaa bhaviShyati . vivaasyate vaa nagaraatpraaNairvaa haayate.achiraat.h .. 62.. tvaM tu daasIva kausalyaaM nityaM parichariShyasi . tato.api maraNaM shreyo yatsapatnyaaH paraabhavaH .. 63.. ataH shIghraM yatasvaadya bharatasyaabhiShechane . raamasya vanavaasaarthaM varShaaNi nava pa~ncha cha .. 64.. tato rUDho.abhaye putrastava raaj~ni bhaviShyati . upaayaM te pravakShyaami pUrvameva sunishchitam.h .. 65.. puraa devaasure yuddhe raajaa dasharathaH svayam.h . indreNa yaachito dhanvI sahaayaarthaM mahaarathaH .. 66.. jagaama senayaa saardhaM tvayaa saha shubhaanane . yuddhaM prakurvatastasya raakShasaiH saha dhanvinaH .. 67.. tadaakShakIlo nyapatachChinnastasya na veda saH . tvaM tu hastaM samaaveshya kIlarandhre.atidhairyataH .. 68.. sthitavatyasitaapaa~Ngi patipraaNaparIpsayaa . tato hatvaasuraansarvaan.h dadarsha tvaamarindamaH .. 69.. aashcharyaM paramaM lebhe tvaamaali~Ngya mudaanvitaH . vR^iNIShva yatte manasi vaa~nChitaM varado.asmyaham.h .. 70.. varadvayaM vR^iNIShva tvamevaM raajaavadatsvayam.h . tvayokto varado raajanyadi dattaM varadvayam.h .. 71.. tvayyeva tiShThatu chiraM nyaasabhUtaM mamaanagha . yadaa me.avasaro bhUyaattadaa dehi varadvayam.h .. 72.. tathetyuktvaa svayaM raajaa mandiraM vraja suvrate . tvattaH shrutaM mayaa pUrvamidaanIM smR^itimaagatam.h .. 73.. ataH shIghraM pravishyaadya krodhaagaaraM ruShaanvitaa . vimuchya sarvaabharaNaM sarvato vinikIrya cha .. 74.. bhUmaaveva shayaanaa tvaM tUShNImaatiShTha bhaamini . yaavatsatyaM pratij~naaya raajaabhIShTaM karoti te .. 75.. shrutvaa trivakrayoktaM tattadaa kekayanandinI . tathyamevaakhilaM mene duHsa~Ngaahitavibhramaa .. 76.. taamaaha kaikeyI duShTaa kutaste buddhirIdR^ishI . evaM tvaaM buddhisampannaaM na jaane vakrasundari .. 77.. bharato yadi me bhaviShyati sutaH priyaH . graamaan.h shataM pradaasyaami mama tvaM praaNavallabhaa .. 78.. ityuktvaa kopabhavanaM pravishya sahasaa ruShaa . vimuchya sarvaabharaNaM parikIrya samantataH .. 79.. bhUmau shayaanaa malinaa malinaambaradhaariNI . provaacha shR^iNu me kubje yaavadraamo vanaM vrajet.h .. 80.. praaNaa.nstyakShye.atha vaa vakre shayiShye taavadeva hi . nishchayaM kuru kalyaaNi kalyaaNaM te bhaviShyasi .. 81.. ityuktvaa prayayau kubjaa gR^ihaM saapi tathaakarot.h .. 82.. dhIro.atyantadayaanvito.api saguNaachaaraanvito vaathavaa nItij~no vidhivaadadeshikaparo vidyaaviveko.athavaa . duShTaanaamatipaapabhaavitadhiyaaM sa~NgaM sadaa vedbhajettadbuddhyaa paribhaavito vrajati tat.h saamyaM krameNa sphuTam.h .. 83.. ata sa~NgaH parityaajyo duShTaanaaM sarvadaiva hi . duHsa~NgI chyavate svaarthaadyatheyaM raajakanyakaa .. 84.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe dvitIyaH sargaH .. 2.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. tR^itIyaH sargaH .. tato dasharatho raajaa raamaabhyudayakaaraNaat.h . aadishya mantriprakR^itIH saanando gR^ihamaavishat.h .. 1.. tatraadR^iShTvaa priyaaM raajaa kimetaditi vihvalaH . yaa puraa mandiraM tasyaaH praviShTe mayi shobhanaa .. 2.. hasantI maamupaayaati saa kiM naivaadya dR^ishyate . ityaatmanyeva sa.nchintya manasaatividUyataa .. 3.. paprachCha daasInikaraM kuto vaH svaaminI shubhaa . naayaati maaM yathaapUrvaM matpriyaa priyadarshanaa .. 4.. taa UchuH krodhabhavanaM praviShTaa naiva vidmahe . kaaraNaM tatra deva tvaM gachCha nishchetumarhasi .. 5.. ityukto bhayasantrasto raajaa tasyaaH samIpagaH . upavishya shanairdehaM spR^ishanvai paaNinaabravIt.h .. 6.. kiM sheShe vasudhaapR^iShTe parya~NkaadIn.h vihaaya cha . maaM tvaM khedayase bhIru yato maaM naavabhaaShase .. 7.. ala~NkaaraM parityajya bhUmau malinavaasasaa . kimarthaM brUhi sakalaM vidhaasye tava vaa~nChitam.h .. 8.. ko vaa tavaahitaM kartaa naarI vaa puruSho.api vaa . sa me daNDyashcha vadhyashcha bhaviShyati na sa.nshayaH .. 9.. brUhi devi yathaa prItistadavashyaM mamaagrataH . tadidaanIM saadhayiShye sudurlabhamapi kShaNaat.h .. 10.. jaanaasi tvaM mama svaantaM priyaM maaM svavashe sthitam.h . tathaapi maaM khedayase vR^ithaa tava parishramaH .. 11.. brUhi kiM dhaninaM kuryaaM daridraM te priya~Nkaram.h . dhaninaM kShaNamaatreNa nirdhanaM cha tavaahitam.h .. 12.. brUhi kiM vaa vadhiShyaami vadhaarho vaa vimokShyase . kimatra bahunoktena praaNaandaasyaami te priye .. 13.. mama praaNaatpriyataro raamo raajIvalochanaH . tasyopari shape brUhi tvaddhitaM tatkaromyaham.h .. 14.. iti bruvaaNaM raajaanaM shapantaM raaghavopari . shanairvimR^ijya netre saa raajaanaM pratyabhaaShata .. 15.. yadi satyapratij~no.asi shapathaM kuruShe yadi . yaach~nchaaM me saphalaaM kartuM shIghrameva tvamarhasi .. 16.. pUrvaM devaasure yuddhe mayaa tvaM parirakShitaH . tadaa varadvayaM dattaM tvayaa me tuShTachetasaa .. 17.. taddvayaM nyaasabhUtaM me sthaapitaM tvayi suvrata . tatraikena vareNaashu bharataM me priyaM sutam.h .. 18.. ebhiH saMbhR^itasaMbhaarairyauvaraajye.abhiShechaya . apareNa vareNaashu raamo gachChatu daNDakaan.h .. 19.. muniveShadharaH shrImaan.h jaTaavalkalabhUShaNaH . chaturdasha samaastatra kandamUlaphalaashanaH .. 20.. punaraayaatu tasyaante vane vaa tiShThatu svayam.h . prabhaate gachChatu vanaM raamo raajIvalochanaH .. 21.. yadi ki~nchidvilambeta praaNaa.nstyakShye tavaagrataH . bhava satyapratij~nastvametadeva mama priyam.h .. 22.. shrutvaitaddaaruNaM vaakyaM kaikeyyaa romaharShaNam.h . nipapaata mahIpaalo vajraahata ivaachalaH .. 23.. shanairunmIlya nayane vimR^ijya parayaa bhiyaa . duHsvapno vaa mayaa dR^iShTohyathavaa chittavibhramaH .. 24.. ityaalokya puraH patnIM vyaaghrImiva puraH sthitam.h . kimidaM bhaaShase bhadre mama praaNaharaM vachaH .. 25.. raamaH kamaparaadhaM te kR^itavaankamalekShaNaH . mamaagre raaghavaguNaanvarNayasyanishaM shubhaan.h .. 26.. kausalyaaM maaM samaM pashyan.h shushrUShaa kurute sadaa . iti bruvantI tvaM pUrvamidaanIM bhaaShase.anyathaa .. 27.. raajyaM gR^ihaaNa putraaya raamastiShThatu mandire . anugR^ihNIShva maaM vaame raamaannaasti bhayaM tava .. 28.. ityuktvaashruparItaakShaH paadayornipapaata ha . kaikeyI pratyuvaachedaM saapi raktaantalochanaa .. 29.. raajendra kiM tvaM bhraanto.asi uktaM tadbhaaShase.anyathaa . mithyaa karoShi chetsvIyaM bhaaShitaM narako bhavet.h .. 30.. vanaM na gachChedyadi raamachandraH prabhaatakaale.ajinachIrayuktaH . udbandhanaM vaa viShabhakShaNaM vaa kR^itvaa mariShye puratastavaaham.h .. 31.. satyapratij~no.ahamitIha loke viDambase sarvasabhaantareShu . raamopari tvaM shapathaM cha kR^itvaa mithyaapratij~no narakaM prayaahi .. 32.. ityuktaH priyayaa dIno magno duHkhaarNave nR^ipaH . mUrchChitaH patito bhUmau visa.nj~no mR^itako yathaa .. 33.. evaM raatrigataa tasya duHkhaats.nvatsaropamaa . aruNodayakaale tu vandino gaayakaa jaguH .. 34.. nivaarayitvaa taan.h sarvaankaikeyI roShamaasthitaa . tataH prabhaatasamaye madhyakakShamupasthitaaH .. 35.. braahmaNaaH kShatriyaa vaishyaa R^iShayaH kanyakaastathaa . ChatraM cha chaamaraM divyaM gajo vaajI tathaiva cha .. 36.. anyaashcha vaaramukhyaa yaaH paurajaanapadaastathaa . vasiShThena yathaaj~naptaM tatsarvaM tatra sa.nsthitam.h .. 37.. striyo baalaashcha vR^iddhaashcha raatrau nidraaM na lebhire . kadaa drakShyaamahe raamaM pItakausheyavaasasam.h .. 38.. sarvaabharaNasampannaM kirITakaTakojjvalam.h . kaustubhaabharaNaM shyaamaM kandarpashatasundaram.h .. 39.. abhiShiktaM samaayaataM gajaarUDhaM smitaananam.h . shvetachChatradharaM tatra lakShmaNaM lakShaNaanvitam.h .. 40.. raamaM kadaa vaa drakShyaamaH prabhaataM vaa kadaa bhavet.h . ityutsukadhiyaH sarve babhUvuH puravaasinaH .. 41.. nedaanImutthito raajaa kimarthaM cheti chintayan.h . sumantraH shanakaiH praayaadyatra raajaavatiShThate .. 42.. vardhayan.h jayashabdena praNamanshirasaa nR^ipam.h . atikhinnaM nR^ipaM dR^iShTvaa kaikeyIM samapR^ichChata .. 43.. devi kaikeyi vardhasva kiM raajaa dR^ishyate.anyathaa . tamaaha kaikeyI raajaa raatrau nidraaM na labdhavaan.h .. 44.. raama raameti raameti raamamevaanuchintayan.h . prajaagareNa vai raajaa hyasvastha iva lakShyate . raamamaanaya shIghraM tvaM raajaa draShTumihechChati .. 45.. ashrutvaa raajavachanaM kathaM gachChaami bhaamini . tat.hshrutvaa mantriNo vaakyaM raajaa mantriNamabravIt.h .. 46.. sumantra raamaM drakShyaami shIghramaanaya sundaram.h . ityuktvastvaritaM gatvaa sumantro raamamandiram.h .. 47.. avaaritaH praviShTo.ayaM tvaritaM raamamabravIt.h . shIghramaagachCha bhadraM te raama raajIvalochana .. 48.. piturgehaM mayaa saardhaM raajaa tvaaM draShTumichChati . ityukto rathamaaruhya sambhramaattvarito yayau .. 49.. raamaH saarathinaa saardhaM lakShmaNena samanvitaH . madhyakakShe vasiShTaadIn.h pashyanneva tvaraanvitaH .. 50.. pituH samIpaM sa~Ngamya nanaama charaNau pituH . raamamaalili~Ngya raajaa samutthaaya sasambhramaH .. 51.. baahU prasaarya raameti duHkhaanmadhye papaata ha . hvaaheti raamastaM shIghramaali~Ngyaa~Nkenyaveshayat.h .. 52.. raajaanaM mUrchChitaM dR^iShTvaa chukrushuH sarvayoShitaH . kimarthaM rodanamiti vasiShTo.api samaavishat.h .. 53.. raamaH paprachCha kimidaM raaj~no duHkhyasya kaaraNam.h . evaM pR^ichChati raame saa kaikeyI raamamabravIt.h .. 54.. tvameva kaaraNaM hyatra raaj~no duHkhopashaantaye . ki~nchitkaaryaM tvayaa raama kartavyaM nR^ipaterhitam.h .. 55.. kuru satyapratij~nastvaM raajaanaM satyavaadinam.h . raaj~naa varadvayaM dattaM mama santuShTachetasaa .. 56.. tvadadhInaM tu tatsarvaM vaktuM tvaaM lajjate nR^ipaH . satyapaashena sambaddhaM pitaraM traatumarhasi .. 57.. putrashabdena chaitaddhi narakaattraayate pitaa . raamastayoditaM shrutvaa shUlenaabhihato yathaa .. 58.. vyathitaH kaikeyIM praaha kiM maamevaM prabhaaShase . pitraarthe jIvitaM daasye pibeyaM viShamulbaNam.h .. 59.. sItaaM tyakShye.atha kausalyaaM raajyaM chaapi tyajaamyaham.h . anaaj~napto.api kurute pituH kaaryaM sa uttamaH .. 60.. uktaH karoti yaH putraH sa madhyama udaahR^itaH . ukto.api kurute naiva sa putro mala uchyate .. 61.. ataH karomi tatsarvaM yanmaamaaha pitaa mama . satyaM satyaM karomyeva raamo dvirnaabhibhaaShate .. 62.. iti raamapratij~naaM saa shrutvaa vaktuM prachakrame . raama tvadbhiShekaarthaM saMbhaaraaH saMbhR^itaashcha ye .. 63.. taireva bharato.avashyamabhiShechyaH priyo mama . apareNa vareNaashu chIravaasaa jaTaadharaH .. 64.. vanaM prayaahi shIghraM tvamadyaiva pituraaj~nayaa . chaturdasha samaastatra vasa munyannabhojanaH .. 65.. etadeva pituste.adya kaaryaM tvaM kartumarhasi . raajaa tu lajjate vaktuM tvaamevaM raghunandana .. 66.. shrIraama uvaacha bharatasyaiva raajyaM syaadahaM gachChaami daNDakaan.h . kintu raajaa na vaktIha maaM na jaane.atra kaaraNam.h .. 67.. shrutvaitadraamavachanaM dR^iShTvaa raamaM puraH sthitam.h . praaha raajaa dasharatho duHkhito duHkhitaM vachaH .. 68.. strIjitaM bhraantahR^idayamunmaargaparivartinam.h . nigR^ihya maaM gR^ihaaNedaM raajyaM paapaM na tadbhavet.h .. 69.. evaM chedanR^itaM naiva maaM spR^ishedraghunandana . ityuktvaa duHkhasantapto vilalaapa nR^ipastadaa .. 70.. haa raamaa haa jagannaatha haa mama praaNavallabha . maaM visR^ijya kathaM ghoraM vipinaM gantumarhasi .. 71.. iti raamaM samaali~Ngya muktakaNTho ruroda ha . visR^ijya nayane raamaH pituH sajalapaaNinaa .. 72.. aashvaasayaamaasa nR^ipaM shanaiH sa nayakovidaH . kimatra duHkhena vibho raajyaM shaastu me.anujaH .. 73.. ahaM pratij~naaM nistIrya punaryaasyaami te puram.h . raajyaatkoTiguNaM saukhyaM mama raajanvane sataH .. 74.. tvatsatyapaalanaM deva kaaryaM chaapi bhaviShyati . kaikeyyaashcha priyo raajanvanavaaso mahaaguNaH .. 75.. idaanIM gantumichChaami vyetu maatushcha hR^ijjvaraH . sambhaarashchopahIyantaamabhiShekaarthamaahR^itaaH .. 76.. maataraM cha samanushvaasya anunIya cha jaanakIm.h . aagatya paadau vanditvaa tava yaasye sukhaM vanam.h .. 77.. ityuktvaa tu parikramya maataraM draShTumaayayau . kausalyaapi hareH pUjaaM kurute raamakaaraNaat.h .. 78.. homaM cha kaarayaamaasa braahmaNebho dadau dhanam.h . dhyaayate viShNumekaagramanasaa maunamaasthitaa .. 79.. antaHsthamekaM ghanachitprakaashaM nirastasarvaatishayasvarUpam.h . viShNuM sadaanandamayaM hR^idabje saa bhaavayantI na dadarsha raamam.h .. 80.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe tR^itIyaH sargaH .. 3.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. chaturthaH sargaH .. tataH sumitraa dR^iShTvainaM raamaM raaj~nIM sasambhramaa . kausalyaaM bodhayaamaasa raamo.ayaM samupasthitaH .. 1.. shrutvaiva raamanaamaiShaa bahirdR^iShTipravaahitaa . raamaM dR^iShTvaa vishaalaakShamaali~Ngyaa~Nke nyaveshayat.h .. 2.. mUrdhnyavaghraaya pasparsha gaatraM nIlotpalachChavi . bhu~NkSh{}va putreti cha praaha miShTamannaM kShudhaartitaH .. 3.. raamaH praaha na me maatarbhojanaavasaraH kutaH . daNDakaagamane shIghraM mama kaalo.adya nishchitaH .. 4.. kaikeyIvaradaanena satyasandhaH pitaa mama . bharataaya dadau raajyaM mamaapyaaraNyamuttamam.h .. 5.. chaturdasha samaastatra hyuShitvaa muniveShadhR^ik.h . aagamiShye punaH shIghraM na chintaaM kartumarhasi .. 6.. tat.hshrutvaa sahasodvignaa mUrchChitaa punarutthitaa . aaha raamaM suduHkhaartaa duHkhasaagarasaMplutaa .. 7.. yadi raama vanaM satyaM yaasi chennaya maamapi . tvadvihInaa kShaNaadarthaM vaa jIvitaM dhaaraye katham.h .. 8.. yathaa gaurbaalakaM vatsaM tyaktvaa tiShThenna kutrachit.h . tathaiva tvaaM na shaknomi tyaktuM praaNaatpriyaM sutam.h .. 9.. bharataaya prasannashchedraajyaM raajaa prayachChatu . kimarthaM vanavaasaaya tvaamaaj~naapayati priyam.h .. 10.. kaikeyyaa varado raajaa sarvasvaM vaa prayachChatu . tvayaa kimaparaaddhaM hi kaikeyyaa vaa nR^ipasya vaa .. 11.. pitaa gururyathaa raama tavaahamadhikaa tataH . pitraa.a.aj~napto vanaM gantuM vaarayeyamahaM sutam.h .. 12.. yadi gachChasi madvaakyamulla~Nghya nR^ipavaakyataH . tadaa praaNaanparityajya gachChaami yamasaadanam.h .. 13.. lakShmaNo.api tataH shrutvaa kausalyaavachanaM ruShaa . uvaacha raaghavaM vIkShya dahanniva jagattrayam.h .. 14.. unmattaM bhraantamanasaM kaikeyIvashavartinam.h . baddhvaa nihanmi bharataM tadbandhUnmaatulaanapi .. 15.. adya pashyantu me shauryaM lokaanpradahataH puraa . raama tvamabhiShekaaya kuru yatnamarindama .. 16.. dhanuShpaaNirahaM tatra nihantya vighnakaariNaH . iti bruvantaM saumitrimaali~Ngya raghunandanaH .. 17.. shUro.asi raghushaardUla mamaatyantahite rataH . jaanaami sarvaM te satyaM kintu tatsamayo na hi .. 18.. yadidaM dR^ishyate sarvaM raajyaM dehaadikaM cha yat.h . yadi satyaM bhavettatra aayaasaH saphalashcha te .. 19.. bhogaa meghavitaanasyavidyullekheva cha~nchalaaH . aayurapyagnisantaptalohasyajalabinduvat.h .. 20.. yathaa vyaalagalasyo.api bheko da.nshaanapekShate . tathaa kaalaahinaa grasto loko bhogaanashaashvataan.h .. 21.. karoti duHkhena hi karmatantraM sharIrabhogaarthamaharnishaM naraH . dehastu bhinnaH puruShaatsamIkShyate ko vaatra bhogaH puruSheNa bhujyate .. 22.. pitR^imaatR^isutabhraatR^idaarabandhavaadisa.ngamaH . prapaayaamiva jantUnaaM nadyaaM kaaShThaudyavachchalaH .. 23.. Chaayeva lakShmIshchapalaa pratItaa taaruNyamambUrmivadadhruvaM cha . svapnopamaM strIsukhamaayuralpaM tathaapi jantorabhimaana eShaH .. 24.. sa.nsR^itiH svapnasadR^ishI sadaa rogaadisa~Nkulaa . gaandharavanagaraprakhyaa mUDhastaamanuvartate .. 25.. aayuShyaM kShIyate yasmaadaadityasya gataagataiH . dR^iShTvaanyeShaaM jaraamR^ityU katha~nchinnaiva budhyate .. 26.. sa eva divasaH saiva raatrirityeva mUDhadhIH . bhogaananupatatyeva kaalavegaM na pashyati .. 27.. pratikShaNaM kSharatyetadaayuraamaghaTaambuvat.h . sapatnaa iva rogaughaaH sharIraM praharantyaho .. 28.. jaraa vyaaghrIva puratastarjayantyavatiShThate . mR^ityuH sahaiva yaatyeSha samayaM sampratIkShate .. 29.. dehe.aha.nbhaavamaapanno raajaahaM lokavishrutaH . ityasminmanute jantuH kR^imivi~Nbhasmasa.nj~nite .. 30.. tvagasthimaa.nsaviNmUtraretoraktaadisa.nyutaH . vikaarI pariNaamI cha deha aatmaa kathaM vada .. 31.. yamaasthaaya bhavaa.Nlloke dagdhumichChati lakShmaNa . dehaabhimaaninaH sarve doShaaH praadurbhavanti hi .. 32.. deho.ahamiti yo buddhiravidyaa saa prakIrtitaa . naahaM dehashchidaatmeti buddhirvidyeti bhaNyate .. 33.. avidyaa sa.nsR^iterheturvidyaa tasyaa nivartikaa . tasmaadyatnaH sadaa kaaryo vidyaabhyaase mumukShubhiH . kaamakrodhaadayastatra shatravaH shatrusUdana .. 34.. tatraapi krodha evaalaM mokShavighnaaya sarvadaa . yenaaviShTaH pumaanhanti pitR^ibhraatR^isuhR^itsakhIn.h .. 35.. krodhamUlo manastaapaH krodhaH sa.nsaarabandhanam.h . dharmakShayakaraH krodhastasmaatkrodhaM parityaja .. 36.. krodha eSha mahaan.h shatrustR^iShNaa vaitaraNI nadI . santtoSho nandanavanaM shaantireva hi kaamadhuk.h .. 37.. tasmmachChaantiM bhajasvaadya shatrurevaM bhavenna te . dehendriyamanaHpraaNabuddhyaadibhyo vilakShaNaH .. 38.. aatmaa shuddhaH svaya.njyotiravikaarI niraakR^itiH . yaavaddehendriyapraaNairbhinnatvaM naatmano viduH .. 39.. taavatsa.nsaaraduHkhaughaiH pIDyante mR^ityusa.nyutaaH . tasmaattvaM sarvadaa bhinnamaatmaanaM hR^idi bhaavaya .. 40.. buddhyaadibhyo bahiH sarvamanuvartasva maa khidaH . bhu~njanpraarabdhamakhilaM sukhaM vaa duHkhameva vaa .. 41.. pravaahapatitaM kaaryaM kurvannapi na lipyase . baahye sarvatra kartR^itvamaavahannapi raaghava .. 42.. antaHshuddhasvabhaavastvaM lipyase na cha karmabhiH . etanmayoditaM kR^itsnaM hR^idi bhaavaya sarvadaa .. 43.. sa.nsaaraduHkhairakhilairbaadhyase na kadaachana . tvamapyamba mamaa.a.adiShTaM hR^idi bhaavaya nityadaa .. 44.. samaagamaM pratIkShamba na duHkhaiH pIDyase chiram.h . na sadaikatra sa.nvaasaH karmamaargaanuvartinaam.h .. 45.. yathaa pravaahapatitaplavaanaaM saritaaM tathaa . chaturdashasamaasa~Nkhyaa kShaNaarddhamiva jaayate .. 46.. anumanyasva maamamba duHkhaM santyajya dUrataH . evaM chetsukhasa.nvaaso bhaviShyati vane mama .. 47.. ityuktvaa daNDavanmaatuH paadayorapatachchiram.h . utthaapyaa~Nkesamaaveshya aashIrbhirabhyanandayat.h .. 48.. sarve devaaH sagandharvaa brahmaviShNushivaadayaH . rakShantu tvaaM sadaa yaantaM tiShThantaM nidrayaayutam.h .. 49.. iti prasthaapayaamaasa samaali~Ngya punaH punaH . lakShmaNo.api tadaa raamaM natvaa harShaashrugadgadaH .. 50.. aaha raama mamaantaHsthaH sa.nshayo.ayaM tvayaa hR^itaH . yaasyaami pR^iShThato raama sevaaM kartuM tadaadisha .. 51.. anugR^ihNIShva maaM raama nochetpraaNaa.nstyajaamyaham.h . tathetiraaghavo.apyaahalakShmaNaM yaahi maa chiram.h .. 52.. pratasthe taaM samaadhaatuM gataH sItaapatirvibhuH . aagataM patimaalokya sItaa susmitabhAShiNI .. 53.. svarNapaatrasthasalilaiH paadau prakShaalya bhaktitaH . paprachCha patimaalokya deva kiM senayaa vinaa .. 54 aagato.asi gataH kutra shvetachChatraM cha te kutaH . vaaditraaNi na vaandyate kirITaadivivarjitaH .. 55.. saamantaraajasahitaH sambhramaannaagato.asi kim.h . iti smasItayaa pR^iShTo raamaH sasmitamabravIt.h .. 56.. raaj~naa me daNDakaaraNye raajyaM dattaM shubhe.akhilam.h . atastatpaalanaarthaaya shIghraM yaasyaami bhaamini .. 57.. adyaiva yaasyaami vanaM tvaM tu shvashrUsamIpagaa . shushrUShaaM kuru me maaturna mithyaavaadino vayam.h .. 58.. iti bruvantaM shrIraamaM sItaa bhItaabravIdvachaH . kimarthaM vanaraajyaM te pitraa dattaM mahaatmanaa .. 59.. taamaaha raamaH kaikeyyai raajaa prIto varaM dadau . bharataaya dadau raajyaM vanavaasaM mamaanaghe .. 60.. chaturdasha samaastatra vaaso me kila yaachitaH . tayaa devyaa dadau raajaa satyavaadI dayaaparaH .. 61.. ataH shIghraM gamiShyaami maa vighnaM kuru bhaamini . shrutvaa tadraamavachanaM jaanakI prItisa.nyutaa .. 62.. ahamagre gamiShyaami vanaM pashchaattvameShyasi . ityaaha maaM vinaa gantuM tava raaghava nochitam.h .. 63.. taamaaha raaghavaH prItaH svapriyaaM priyavaadinIm.h . kathaM vanaM tvaaM neShye.ahaM bahuvyaaghramR^igaakulam.h .. 64.. raakShasaa ghorarUpaashcha santi maanuShabhojinaH . si.nhavyaaghravaraahaashcha sa~ncharanti samantataH .. 65.. kaTvamlaphalamUlaani bhojanaarthaM sumadhyame . apUpaanapi vya~njanaani vidyante na kadaachana .. 66.. kaale kaale phalaM vaapi vidyate kutra sundari . maargo na dR^ishyate kvaapi sharkaraakaNTakaanvitaH .. 67.. guhaagahvarasambaadhaM jhallIda.nshaadibhiryutam.h . evaM bahuvidhaM doShaM vanaM daNDakasaj~nitam.h .. 68.. paadachaareNa gantavyaM shItavaataatapaadimat.h . raakShasaadInvane dR^iShTvaa jIvitaM haasyase.achiraat.h .. 69.. tasmaadbhadre gR^ihe tiShTha shIghraM drakShyasi maaM punaH . raamasya vachanaM shrutvaa sItaa duHkhasamanvitaa .. 70.. pratyuvaacha sphuradvaktraa ki~nchitkopasamanvitaa . kathaM maamichChase tyaktuM dharmapatnIM pativrataam.h .. 71.. tvadananyaamadoShaaM maaM dharmaj~no.asi dayaaparaH . tvatsamIpe sthitaaM raama ko vaa maaM dharShayedvane .. 72.. phalamUlaadikaM yadyattava bhuktaavasheShitam.h . tadevaamR^itatulyaM me tena tuShTaa ramaamyaham.h .. 73.. tvayaa saha charantyaa me kushaaH kaashaashcha kaNTakaaH . puShpaastaraNatulyaa me bhaviShyanti na sa.nshayaH .. 74.. ahaM tvaaM kleshaye naiva bhaveyaM kaaryasaadhinI . baalye maaM vIkShya kashchidvaijyotiHshaastravishaaradaH .. 75.. praaha te vipine vaasaH patyaa saha bhaviShyati . satyavAdI dvijo bhUyaadgamiShyaami tvayaa saha .. 76.. anyatki~nchitpravakShyaami shrutvaa maaM naya kaananam.h . raamaayaNAni bahushaH shrutaani bahubhirdvijaiH .. 77.. sItaaM vinaa vanaM raamo gataH kiM kutrachidvada . atastvayaa gamiShyaami sarvathaa tvatsahaayinI .. 78.. yadigachChasi maM tyatktvaa praaNaa.nstyakShyaami te.agrataH . iti taM nishchayaM j~naatvaa sItaayaa raghunandanaH .. 79.. abravIddevi gachCha tvaM vanaM shIghraM mayaa saha . arundhatyai prayachChaashu haaraanaabharaNaani cha .. 80.. braahmaNebhyo dhanaM sarvaM dattvaa gachChaamahe vanam.h . ityuktvaa lakShmaNenaashu dvijaanaahUya bhaktitaH .. 81.. dadau gavaaM vR^indashataM dhanaani vastraaNi divyaani vibhUShaNaani . kuTumbavadbhyaH shrutashIlavadbhyo mudaa dvijebhyo raghuva.nshaketuH .. 82.. arundhatyai dadau sItaa mukhyaanyaabharaNaani cha . raamo maatuH sevakebhyo dadau dhanamanekadhaa .. 83.. svakaantaHpuravaasibhyaH sevakebhyastathaiva cha . paurajaanapadebhyashcha braahmaNebhyaH sahasrashaH .. 84.. lakShmaNo.api sumitraaM tu kausalyaayai samarpayat.h . dhanuShpaaNiH samaagatya raamasyaagre vyavasthitaH .. 85.. raamaH sItaa lakShmaNashcha jagmuH sarve nR^ipaalayam.h .. 86.. shrIraamaH saha sItayaa nR^ipapathe gachChan.h shanaiH saanujaH . pauraan.h jaanapaddkutUhaladR^ishaH saanandamudvIkShayan.h . shyaamaH kaamasahasrasundaravapuH kaantyaa disho bhaasayan.h . paadanyaasapavitritaakhilajagat.h praapaalayaM tatpituH .. 87.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe chaturthaH sargaH .. 4.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. pa~nchamaH sargaH .. aayaantaM naagaraa dR^iShTvaa maarge raamaM sajaanakIm.h . lakShmaNena samaM vIkShya UchuH sarve parasparam.h .. 1.. kaikeyyaa varadaanaadi shrutvaa duHkhasamaavR^itaaH . bata raajaa dasharathaH satyasandhaM priyaM sutam.h .. 2.. strIhetoratyajatkaamI tasya satyavataa kutaH . kaikeyI vaa kathaM duShTaa raamaM satyaM priya~Nkaram.h .. 3.. vivaasayaamaasa kathaM krUrakarmaatimUDhadhIH . he janaa naatra vastavyaM gachChamo.adyaiva kaananam.h .. 4.. yatra raamaH sabhaaryashcha saanujo gantumichChati . pashyantu jaanakIM sarve paadachaareNa gachChatIm.h .. 5.. puMbhiH kadaachiddR^iShTvaa vaa jaanakI lokasundarI . saapi paadena gachChantI janasa~NgheShvanaavR^itaa .. 6.. raamo.api paadachaareNa gajaashvaadivivarjitaH . gachChati drakShyatha vibhuM sarvalokaikasundaram.h .. 7.. raakShasI kaikeyInaamnI jaataa sarvavinaashinI . raamasyaapi bhavedduHkhaM sItaayaaH paadayaanataH .. 8.. balavaanvidhirevaatra puMprayatno hi durbalaH . iti duHkhaakule vR^inde saadhUnaaM munipu~NgavaH .. 9.. abravIdvaamadevo.atha saadhUnaaM sa~NghamadhyagaH . maanushochatha raamaM vaa sItaaM vaa vachmi tattvataH .. 10.. eSha ramaH paro viShNuraadinaaraayaNaH smR^itaH . eShaa saa jaanakI lakShmIryogamaayeti vishrutaa .. 11.. asau sheShastamanveti lakShmaNaakhyashcha saampratam.h . eSha maayaaguNairyuktastattadaakaaravaaniva .. 12.. eSha eva rajoyukto brahmaabhUdvishvabhaavanaH . sattvaaviShTastathaa viShNustrijagatpratipaalakaH .. 13.. eSha rudrastaamaso.ante jagatpralayakaaraNam.h . eSha matsyaH puraa bhUtvaa bhaktaM vaivasvataM manum.h .. 14.. naavyaaropya layasyaante paalayaamaasa raaghavaH . samudramathane pUrvaM mandare sutalaM gate .. 15.. adhaarayatsvapR^iShThe.adriM kUrmarUpI raghUttamaH . mahI rasaatalaM yaataa pralaye sUkaro.abhavat.h .. 16.. tolayaamaasa da.nShTraagre taaM kShoNIM raghunandanaH . naarasi.nhaM vapuH kR^itvaa prahlaadavaradaH puraa .. 17.. trailokyakaNTakaM rakShaH paaTayaamaasa tannakhaiH . putraraajyaM hR^itaM dR^iShTvaa hyadityaa yaachitaH puraa .. 18.. vaamanatvamupaagamya yaa~nchayaa chaaharatpunaH . duShTakShatriyabhUbhaaranivR^ittyai bhaargavo.abhavat.h .. 19.. sa eva jagataaM naatha idaanIM raamataaM gataH . raavaNaadIni rakShaa.nsi koTisho nihaniShyati .. 20.. maanuSheNaiva maraNaM tasya dR^iShTaM duraatmanaH . raaj~naa dasharathenaapi tapasaaraadhito hariH .. 21.. putratvaakaa~NkShayaa viShNostadaa putro.abhavaddhariH . sa eva viShNuH shrIraamo raavaNaadivadhaaya hi .. 22.. gantaadyaiva vanaM raamo lakShmaNena sahaayavaan.h . eShaa sItaa harermaayaa sR^iShTisthityantakaariNI .. 23.. raajaa vaa kaikeyI vaapi naatra kaaraNamaNvapi . pUrvedyurnaaradaH praaha bhUbhaaraharaNAya cha .. 24.. raamo.apyaaha svayaM saakShaachChvo gamiShyaamyahaM vanam.h . ato raamaM samuddishya chintaaM tyajata baalishaaH .. 25.. raamaraameti ye nityaM japanti manujaa bhuvi . teShaaM mR^ityu bhayaadIni na bhavanti kadaachana .. 26.. kaa punastasya raamasya duHkhasha~Nkaa mahaatmanaH . raamanaamnaiva muktiH syaatkalau naanyena kenachit.h .. 27.. maayaamaanuSharUpeNa viDambayati lokakR^it.h . bhaktaanaaM bhajaarthaaya raavaNasya vadhaaya cha .. 28.. raaj~nashchaabhIShTasiddhyarthaM maanuShaM vapuraashritaH . ityuktvaa viraraamaatha vaamadevo maahaamuniH .. 29.. shrutvaa te.api dvijaaH sarve raamaM j~naatvaa hariM vibhum.h . jahurhR^itsa.nshayagranthiM raamamevaanvachintayan.h .. 30.. ya idaM chintayennityaM rahasyaM raamasItayoH . tasya raame dR^iDhaa bhaktirbhavedvij~naanapUrvikaa .. 31.. rahasyaM gopanIyaM vo yUyaM vai raaghavapriyaaH . ityuktvaa prayayau vipraste.api raamaM paraM viduH .. 32.. tato raamaH samaavishya pitR^igehamavaaritaH . saanujaH sItayaa gatvaa kaikeyImidamabravIt.h .. 33.. aagataaH smo vayaM maatastrayaste sammataM vanam.h . gantuM kR^itadhiyaH shIghramaaj~naapayatu naH pitaa .. 34.. ityuktaa sahasotthaaya chIraaNi pradadau svayam.h . raamaaya lakShmaNaayaatha sItaayai cha pR^ithak.h pR^ithak.h .. 35.. raamastu vastraaNyutsR^ijya vanyachIraaNi paryadhaat.h . lakShmaNo.api tathaa chakre sItaa tanna vijaanatI .. 36.. haste gR^ihItvaa raamasya lajjayaa mukhamaikShata . raamo gR^ihItvaa tachchIram.nshuke paryacheShTayat.h .. 37.. tad.h dR^iShTvaa rurudaH sarve raajadaaraaH samantataH . vasiShThastu tadaakarNya ruditaM bhartsayan.h ruShaa .. 38.. kaikeyIM praaha durvR^itte raama eva tvayaa vR^itaH . vanavaasaaya duShTe tvaM sItaayai kiM prayachChasi .. 39.. yadi raamaM samanveti sItaa bhaktyaa pativrataa . divyaambaradharaa nityaM sarvaabharaNabhUShitam.h .. 40.. ramayatvanishaM raamaM vanaduHkhanivaariNI . raajaa dasharatho.apyaaha sumantraM rathamaanaya .. 41.. rathamaaruhya gachChantu vanaM vanacharapriyaaH . ityuktvaa raamamaalokya sItaaM chaiva salakShmaNam.h .. 42.. duHkhaannipatito bhUmau rurodaashrupariplutaH . aaruroha rathaM sItaa shIghraM raamasy pashyataH .. 43.. raamaH pradakShiNaM kR^itvaa pitaraM rathamaaruhat.h . lakShmaNaH khaDgayugalaM dhanustUNIyugaM tathaa .. 44.. gR^ihItvaa rathamaaruhya nodayaamaasa saarathim.h . tiShTha tiShTha sumantreti raajaa dasharatho.abravIt.h .. 45.. gachCha gachCheti raameNa nodito.achodayadratham.h . raame dUraM gate raajaa mUrchChitaH praapatadbhuvi .. 46.. pauraastu baalavR^iddhaashcha vR^iddhaa braahmaNasattamaaH . tiShTha tiShTheti raameti kroshanto rathamanvayuH .. 47.. raajaa ruditvaa suchiraM maaM nayantu gR^ihaM prati . kausalyaayaa raamamaaturityaaha parichaarakaan.h .. 48.. ki~nchitkaalaM bhavettatra jIvanaM duHkhitasya me . ata UrdhvaM na jIvaami chiraM raamaM vinaa kR^itaH .. 49.. tato gR^ihaM pravishyaiva kausalyaayaaH papaata ha . mUrchChitashcha chiraaduddhvaa tUShNImevaavatasthivaan.h .. 50.. raamastu tamasaatIraM gatvaa tatraavasatsukhI . jalaM praashya niraahaaro vR^ikShamUle.asvapadvibhuH .. 51.. sItayaa saha dharmaatmaa dhanuShpaaNistu lakShmaNaH . paalayaamaasa dharmaj~naH sumantreNa samanvitaH .. 52.. pauraaH sarve samaagatya sthitaastasyaavidUrataH . shaktaa raamaM puraM netuM nochedgachChaamahe vanam.h .. 53.. iti nishchayamaaj~naaya teShaaM raamo.ativismitaH . naahaM gachChaami nagaramete vai kleshabhaaginaH .. 54.. bhaviShyantIti nishchitya sumantramidamabravIt.h . idaanImeva gachChaamaH sumantra rathamaanaya .. 55.. ityaaj~naptaH sumantro.api rathaM vaahairayojayat.h . aaruhya raamaH sItaa cha lakShmaNo.api yayurdrutam.h .. 56.. ayodhyaabhimukhaM gatvaa ki~nchiddUraM tato yayuH . te.api raamamadR^iShTvaiva praatarutthaaya duHkhitaaH .. 57.. rathanemigataM maargaM pashyantaste puraM yayuH . hR^idi raamaM sasItaM te dhyaayantastathuranvaham.h .. 58.. sumantro.api rathaM shIghraM nodayaamaasa saadaram.h . sphItaan.h janapadaanpashyan.h raamaH sItaasamanvitaH .. 59.. ga~NgaatIraM samaagachChachChR^i~NgaveraavidUrataH . ga~NgaaM dR^iShTvaa namaskR^itya snaatvaa saanandamaanasaH .. 60.. shi.nshipaavR^ikShamUle sa niShasaada raghUttamaH . tato guho janaiH shrutvaa raamaagamamahotsavam.h .. 61.. sakhaayaM svaaminaM draShTuM harShaattUrNaM samaapatat.h . phalaani madhupuShpaadi gR^ihItvaa bhaktisa.nyutaH .. 62.. raamasyaagre vinikShipya daNDavatpraapatadbhuvi . guhamutthaapya taM tUrNaM raaghavaH pariShasvaje .. 63.. saMpR^iShTakushalo raamaM guhaM praa~njalirabravIt.h . dhanyo.ahamadya me janma naiShaadaM lokapaavana .. 64.. babhUva paramaanadaH spR^iShTvaa te.a~NgaM raghUttama . naiShaadaraajyametatte ki~Nkarasya raghUttama .. 65.. tvadadhInaM vasannatra paalayaasmaan.h raghUdvaha . aagachCha yaamo nagaraM paavanaM kuru me gR^iham.h .. 66.. gR^ihaaNa phalamUlaani tvadarthaM sa~nchitaani me . anugR^ihNIShva bhagavan.h daasaste.ahaM surottama .. 67.. raamastamaaha suprIto vachanaM shR^iNu me sakhe . na vekShyaami gR^ihaM graamaM nava varShaaNi pa~ncha cha .. 68.. dattamanyena no bhu~nje phalamUlaadi ki~nchana . raajyaM mamaitattaM sarvaM tvaM sakhaa me.ativallabhaH .. 69.. vaTakShIraM samaanaayya jaTaamukuTamaadaraat.h . babandha lakShmaNenaatha sahito rathunandanaH .. 70.. jalamaa tu sampraashya sItayaa saha raaghavaH . aastR^itaM kushaparNaadyaiH shayanaM lakShmaNena hi .. 71.. uvaasa tatra nagarapraasaadaagre yathaa puraa . suShvaapa tatra vaidehyaa parya~Nka iva sa.nskR^ite .. 72.. tato.avidUre parigR^ihya chaapaM sabaaNatUNIradhanuH sa lakShmaNaH . rarakSha raamaM parito vipashyan.h guhena saardhaM sasharaasanena .. 73.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe pa~nchamaH sargaH .. 5.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. ShaShThaH sargaH .. suptaM raamaM samaalokya guhaH so.ashrupariplutaH . lakShmaNaM praaha vinayaad.h bhraataH pashyasi raaghavam.h .. 1.. shayaanaM kushapatrauvasa.nstare sItayaa saha . yaH shete svarNaparya~Nke svaastIrNe bhavanottame .. 2.. kaikeyI raamaduHkhasya kaaraNaM vidhinaa kR^itaa . mantharaabuddhimaasthaaya kaikeyI paapamaacharat.h .. 3.. tachChrutvaa lakShmaNaH praaha sakhe shR^iNu vacho mama . kaH kasya heturduHkhasya kashcha hetuH sukhasya cha .. 4.. svapUrvaarjitakarmaiva kaaraNaM sukhaduHkhayoH .. 5.. sukhasya duHkhasya na ko.api daataa paro dadaatIti kubuddhireShaa . ahaM karomIti vR^ithabhimaanaH svakarmasUtragrathito hi lokaH .. 6.. suhR^inmitraaryudaasInadveShyamadhyasthabaandhavaaH . svayamevaacharankarma tathaa tatra vibhaavyate .. 7.. sukhaM vaa yadi vaa duHkhaM svakarmavashago naraH . yadyadyathaagataM tattad.h bhuktvaa svasthamanaa bhavet.h .. 8.. na me bhogaagame vaa~nChaa na me bhogavivarjane . aagachChatvatha maagachChatvabhogavashago bhavet.h .. 9.. svasmin.h deshe cha kaale cha yasmaadvaa yena kena vaa . kR^itaM shubhaashubhaM karma bhojyaM tattatra naanyathaa .. 10.. alaM harShaviShaadaabhyaaM shubhaashubhaphalodaye . vidhaatraa vihitaM yadyattadala~NghyaM suraasuraiH .. 11.. sarvadaa sukhaduHkhaabhyaaM naraH pratyavarudhyate . sharIraM puNyapaapaabhyaamutpannaM sukhaduHkhavat.h .. 12.. sukhasyaanantaraM duHkhaM duHkhasyaanantaraM sukham.h . dvayametaddhi jantUnaamaala~Nghya dinaraatrivat.h .. 13.. sukhamadhye sthitaM duHkhaM duHkhamadhye sthitaM sukham.h . dvayamanyonyasa.nyuktaM prochyate jalaka~Nkavat.h .. 14.. tasmaaddhairyeNa vidvaa.nsa iShTaaniShTopapattiShu . na hR^iShyanti na muhyanti samaM maayeti bhaavanaat.h .. 15.. guhalakShmaNayorevaM bhaaShatorvimalaM nabhaH . babhUva raamaH salilaM spR^iShTvaa praataH samaahitaH .. 16.. uvaacha shIghraM sudR^iDhaM naavamaanaya me sakhe . shrutvaa raamasya vachanaM niShaadaadhipatirguhaH .. 17.. svayameva dR^iDhaM naavamaaninaaya sulakShaNaam.h . svaaminnaaruhyataaM naukaaM sItayaa lakShmaNena cha .. 18.. vaahaye j~naatibhiH saardhamahameva samaahitaH . tatheti raaghavaH sItaamaaropya shubhalakShaNaam.h .. 19.. guhasya hastaavaalambya svayaM chaarohadachyutaH . aayudhaadIn.h samaaropya lakShmaNo.apyaaruroha cha .. 20.. guhastaanvaahayaamaasa j~naatibhiH sahitaH svayam.h . ga~Ngaamadhye gataaM ga~NgaaM praarthayaamaasa jaanakI .. 21.. devi ga~Nge namastubhyaM nivR^ittaa vanavaasataH . raameNa sahitaahaM tvaaM lakShmaNena cha pUjaye .. 22.. suraamaa.nsopahaaraishcha naanaabalibhiraadR^itaa . ityuktvaa parakUlaM tau shanairuttIrya jagmatuH .. 23.. guho.api raaghavaM praaha gamiShyaami tvayaa saha . anuj~naaM dehi raajendra nochetpraaNaa.nstyajaamyaham.h .. 24.. shrutvaa naiShaadivachanaM shrIraamastamathaabravIt.h . chaturdasha samaaH sthitvaa daNDake punarapyaham.h .. 25.. aayaasyaabhyuditaM satyaM naasatyaM raamabhaaShitam.h . ityuktvaali~Ngya taM bhaktaM samaashvaasya punaH punaH .. 26.. nivartayaamaasa guhaM so.api kR^ichChraadyayau gR^iham.h .. 27.. tatra meghyaM mR^igaM hatvaa paktvaa hutvaa cha te trayaH . bhuktvaa vR^ikShatale suptvaa sukhamaasata taaM nishaam.h .. 28.. tato raamastu vaidehyaa lakShmaNena samanvitaH . bharadvaajaashramapadaM gatvaa bahirupasthitaH . tatraikaM vaTukaM dR^iShTvaa raamaH praaha cha he vaTo .. 29.. raamo daasharathiH sItaalakShmaNaabhyaaM samanvitaH . aaste bahirvanasyeti hyuchyataaM munisannidhau .. 30.. tat{}shrutvaa sahasaa gatvaa paadayoH patito muneH . svaamin.h raamaH samaagatya vanaad.h bahiravasthitaH .. 31.. sabhaaryaH saanujaH shrImaanaaha maaM devasannibhaH . bharadvaajaaya munaye j~naapayasva yathochitam.h .. 32.. tat{}shrutvaa sahasotthaaya bharadvaajo munIshvaraH . gR^ihItvaarghyaM cha paadyaM cha raamasaamIpyamaayayau .. 33.. dR^iShTvaa raamaM yathaanyaayaM pUjayitvaa salakShmaNam.h . aaha me parNashaalaaM bho raama raajIvalochana .. 34.. aagachCha paadarajasaa punIhi raghunandana . ityuktvoTajamaanIya sItayaa saha raghaavau .. 35.. bhaktyaa punaH pUjayitvaa chakaaraatithyamuttamam.h . adyaahaM tapasaH paaraM gato.ami tava sa~Ngamaat.h .. 36.. j~naataM raama tavodantaM bhUtaM chaagaamikaM cha yat.h . jaanaami tvaaM paraatmaanaM maayayaa kaaryamaanuSham.h .. 37.. yadarthamavatIrNo.asi praarthito brahmaNaa puraa . yadarthaM vanavaasaste yatkariShyasi vai punaH .. 38.. jaanaami j~naanadR^iShTyaahaM jaatayaa tvadupaasanaat.h . itaH paraM tvaaM kiM vakShye kR^itaartho.ahaM raghUttama .. 39.. yastvaaM pashyaami kaakutsthaM puruShaM prakR^iteH param.h . raamastamabhivaadyaaha sItaalakShmaNasa.nyutaH .. 40.. anugraahyastvayaa brahmanvayaM kShatriyabaandhavaaH . iti sambhaaShya te.anyonyamuShitvaa munisannidhau .. 41.. praatarutthaaya yamunaamuttIrya munivaarakaiH . kR^itaaplavane muninaa dR^iShTamaargeNa raaghavaH .. 42.. prayayau chitrakUTaadriM vaalmIkeryatra chaashramaH . gatvaa raamo.athavaalmIkeraashramaM R^iShisa~Nkulam.h .. 43.. naanaamR^igadvijaakIrNaM nityapuShpaphalaakulam.h . tatra dR^iShTvaa samaasaanaM vaalmIkiM munisattamam.h .. 44.. nanaama shirasaa raamo lakShmaNena cha sItayaa . dR^iShTvaa raamaM ramaanaathaM vaalmIkirlokasundaram.h .. 45.. jaanakIlakShmaNopetaM jaTaamukuTamaNDitam.h . kandarpasadR^ishaakaaraM kamanIyaambujekShaNam.h .. 46.. dR^iShTvaiva sahasottasthau vismayaanimiShekShaNaH . aali~Ngya paramaanandaM raamaM harShaashru lochanaH .. 47.. pUjayitvaa jagatpUjyaM bhaktyaarghyaadibhiradR^itaH . phalamUlaiH sa madhurairbhojayitvaa cha laalitaH .. 48.. raaghavaH praa~njaliH praaha vaalmIkiM vinayaanvitaH . pituraaj~naaM puraskR^itya daNDakaanaagataa vayam.h .. 49.. bhavanto yadi jaanantI kiM vakShyaamo.atra kaaraNam.h . yatra me sukhavaasaaya bhavetsthaanaM vadasva tat.h .. 50.. sItayaa sahitaH kaalaM ki~nchittatra nayaamyaham.h . ityukto raaghaveNaasau muniH sasmitamabravIt.h .. 51.. tvameva sarvalokaanaaM nivaasasthaanamuttamam.h . tavaapi sarvabhUtaani nivaasasadanaani hi .. 52.. evaM saadhaaraNaM sthaanamuktaM te raghunandana . sItayaa sahitasyena visheShaM pR^ichChatastava . tadvakShyaami raghushreShTha yatte niyatamandiram.h .. 53.. shaantaanaaM samadR^iShTInaamadveShTaNaaM cha jantuShu . tvaameva bhajataaM nityaM hR^idayaM te.adhimandiram.h .. 54.. dharmaadharmaanparityajya tvaameva bhajato.anisham.h . sItayaa saha te raama tasya hR^itsukhamandiram.h .. 55.. tvanmantrajaapako yastu tvaameva sharaNaM gataH . nirdvandvo niHspR^ihastasya hR^idayaM te sumandiram .. 56.. niraha~NkaariNaH shaantaa ye raagadveShavarjitaaH . samaloShTaashmakanakaasteShaaM te hR^idayaM gR^iham.h .. 57.. tvayi dattamanobuddhiryaH santuShTa sadaaH bhavet.h . tvayi santyaktakarmaa yastanmanaste shubhaM gR^iham.h .. 58.. yo na dveShTyapriyaM praapya priyaM praapya na hR^iShyate . sarvaM maayeti nishchitya tvaaM bhajettanmano gR^iham.h .. 59.. ShaDbhaavaadivikaaraanyo dehe pashyati naatmani . kShuttR^iT.h sukhaM bhayaM duHkhaM praaNabuddhyornirIkShate .. 60.. sa.nsaaradharmairnirmuktastasya te maanasaM gR^iham.h .. 61.. pashyanti ye sarvaguhaashayasthaM tvaaM chidghanaM satyamanantamekam.h . alepakaM sarvagataM vareNyaM teShaaM hR^idabje saha sItayaa vasa .. 62.. nirantaraabhyaasadR^iDhIkR^itaatmanaaM tvatpaadasevaapariniShThitaanaam.h . tvannaamakIrtyaa hatakalmaShaaNaaM sItaasametasya gR^ihaM hR^idabje .. 63.. raama tvannaamamahimaa varNyate kena vaa katham.h . yatprabhaavaadahaM raama brahmarShitvamavaaptavaan.h .. 64.. ahaM puraa kiraateShu kiraataiH saha vardhitaH . janmamaatradvijatvaM me shUdraachaararataH sadaa .. 65.. shUdraayaaM bahavaH putraa utpannaa me.ajitaatmanaH . tatashchorashcha sa~Ngamya chauro.ahamabhavaM puraa .. 66.. dhanurbaaNadharo nityaM jIvaanaamantakopamaH . ekadaa munayaH sapta dR^iShTaa mahati kaanane .. 67.. saakShaanmayaa prakaashanto jvalanaarkasamaprabhaH . taananvadhaavaM lobhena teShaaM sarvaparichChadaan.h .. 68.. grahItukaamastatraahaM tiShTha tiShTheti chaabravam.h . dR^iShTvaa maaM munayo.apR^ichChankimaayaasi dvijaadhamaa .. 69.. ahaM taanabravaM ki~nchidaadaatuM munisattamaaH . putradaaraadayaH santi bahavo me bubhukShitaaH .. 70.. teShaaM sa.nrakShaNaarthaaya charaami girikaanane . tato maamUchuravyagraaH pR^ichCha gatvaa kuTumbakam.h .. 71.. yo yo mayaa pratidinaM kriyate paapasa~nchayaH . yUyaM tadbhaaginaH kiM vaa neti vetipR^ithakpR^ithak.h .. 72.. vayaM sthaasyaamahe taavadaagamiShyasi nishchayaH . tathetyuktvaa gR^ihaM gatvaa munibhiryadudIritam.h .. 73.. apR^ichChaM putradaaraadI.nstairukto.ahaM raghUttama . paapaM tavaiva tatsarvaM vayaM tu phalabhaaginaH .. 74.. tat{}shrutvaa jaatanirvedo vichaarya punaraagamam.h . munayo yatra tiShThanti karuNaapUrNamaanasaaH .. 75.. munInaaM darshanaadeva shuddhaantaHkaraNo.abhavam.h . dhanuraadInparityajya daNDavatpatito.asmyaham.h .. 76.. rakShadhvaM maaM munishreShThaa gachChantaM nirayaarNavam.h . ityagre patitaM dR^iShTvaa maamUchurmunisattamaaH .. 77.. uttiShThottiShTha bhadraM te saphalaH satsamaagamaH . upadekShyaamahe tubhyaM ki~nchittenaiva mokShyase .. 78.. parasparaM samaalochya durvR^ittoyaM dvijaadhamaH . upekShya eva sadvR^ittastathaapi sharaNaM gataH . rakShaNIyaH prayatnena mokShamaargopadeshataH .. 79.. ityuktvaa raama te naama vyatyastaakSharapUrvakam.h . ekaagramanasaatraiva mareti japa sarvadaa .. 80.. aagachChaamaH punaryaavattaavaduktaM sadaa japa . ityuktvaa prayayuH sarve munayo divyadarshinaaH .. 81.. ahaM yathopadiShTaM taistathaakaravama~njasaa . japannekaagramanasaa baahyaM vismR^itavaanaham.h .. 82.. evaM bahutithe kaale gate nishchalarUpiNaH . sarvasa~NgavihInasya valmIko.abhUnmamopari .. 83.. tato yugasahasraante R^iShayaH punaraagaman.h . maamUchurniShkramasveti tat{}shrutvaa tUrNamutthitaH .. 84.. valmIkaannirgatashchaahaM nIhaaraadiva bhaaskaraH . maamapyaahurmunigaNaa vaalmIkistvaM munIshvara .. 85.. valmIkaatsambhavo yasmaad.h dvitIyaM janma te.abhavat.h . ityuktvaa te yayurdivyagatiM raghukulottama .. 86.. ahaM te raama naamnashcha prabhaavaadIdR^isho.abhavam.h . adya saakShaatprapashyaami sasItaM lakShmaNena cha .. 87.. raamaM raajIvapatraakShaM tvaaM mukto naatra sa.nshayaH . aagachCha raama bhadraM te sthalaM vai darshayaamyaham.h .. 88.. evamuktvaa muniH shrImaa.NllakShmaNena samanvitaH . shiShyaiH parivR^ito gatvaa madhye parvataga~NgayoH .. 89.. tatra shaalaaM suvistIrNaM kaarayaamaasa vaasabhUH . praakpashchimaM dakShiNodak.h shobhanaM mandiradvayam.h .. 90.. jaanakyaa sahito raamo lakShmaNena samanvitaH . tatra te devasadR^ishaa hyavasan.h bhavanaattame .. 91.. vaalmIkinaa tatra supUjito.ayaM raamaH sasItaH saha lakShmaNena . devairmunIdraiH sahito mudaaste svarge yathaa devapatiH sashachyaa .. 92.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe ShaShThaH sargaH .. 6.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. saptamaH sargaH .. sumantro.api tadaayodhyaaM dinaante pravivesha ha . vastreNa mukhamaachChaadya baaShpaakulitalochanaH .. 1.. bahireva rathaM sthaapya raajaanaM draShTumaayayau . jaya shabdena raajaanaM stutvaa taM praNanaama ha .. 2.. tato raajaa namantaM taM sumantraM vihvalo.abravIt.h . sumantra raamaH kutraaste sItayaa lakShmaNena cha .. 3.. kutra tyaktastvayaa raamaH kiM maaM paapinamabravIt.h . sItaa vaa lakShmaNo vaapi nirdayaM maaM kimabravIt.h .. 4.. haa raama haa guNanidhe haa sIte priyavaadini . duHkhaarNave nimagnaM maaM mriyamaaNaM na pashyasi .. 5.. vilapyaivaM chiraM raajaa nimagno duHkhasaagare . evaM mantrI rudantaM taM praa~njalirvaakyamabravIt.h .. 6.. raamaH sItaa cha saumitrirmayaa nItaa rathena te . shR^i~Ngaverapuraabhyaashe ga~NgaakUle vyavasthitaaH .. 7.. guhena ki~nchidaanItaM phalamUlaadikaM cha yat.h . spR^iShTvaa hastena samprItyaa naagrahIdvisasarja tat.h .. 8.. vaTakShIraH samaanaayya guhena raghunandanaH . jaTaamukuTamaabaddhya maamaaha nR^ipate svayam.h .. 9.. sumantra brUhi raajaanaM shokaste.astu na matkR^ite . saaketaadadhikaM saukhyaM vipine no bhaviShyati .. 10.. maaturme vandanaM brUhi shokaM tyajatu matkR^ite . aashvaasayatu raajaanaM vR^iddhaM shokapariplutam.h .. 11.. sItaa chaashruparItaakShI maamaaha nR^ipasattama . duHkhagadgadayaa vaachaa raamaM ki~nchidavekShatI .. 12.. saaShTaa~Nga praNipaataM me brUhi shvashroH padaambuje . iti prarudatI sItaa gataa ki~nchidavaa~NmukhI .. 13.. tataste.ashruparItaakShaa naavamaaruruhustadaa . yaavadga~NgaaM samuttIrya gataastaavadahaM sthitaH .. 14.. tato duHkhena mahataa punarevaahamaagataH . tato rudantI kausalyaa raajanamidamabravIt.h .. 15.. kaikeyyai priyabhaaryaayai prasanno dattavaanvaram.h . tvaM raajyaM dehi tasyaiva matputraH kiM vivaasitaH .. 16.. kR^itvaa tvameva tatsarvamidaanIM kiM nu rodiShi . kausalyaavachanaM shrutvaa kShate spR^iShTa ivaagninaa .. 17.. punaH shaakaashrupUrNaakShaH kausalyaamidamabravIt.h . duHkhena mriyamaaNaM maaM kiM punarduHkhayasyalam.h .. 18.. idaanImeva me praaNaa utkramiShyanti nishchayaH . shapto.ahaM baalyabhaavena kenachinmuninaa puraa .. 19.. puraahaM yauvane dR^iptachaapabaaNadharo nishi . acharaM mR^igayaasakto nadyaastIre mahaavane .. 20.. tatraardharaatrasamaye muniH kashchittR^iShaarditaH . pipaasaarditayoH pitrorjalamaanetumudyataH . apUrayajjale kumbhaM tadaa shabdo.abhavanmahaan.h .. 21.. gajaH pibati paanIyamiti matvaa mahaanishi . baaNaM dhanuShi sandhaaya shabdavedhinamakShipam.h .. 22.. haa hato.asmIti tatraabhUchChabdo maanuShasUchakaH . kasyaapi na kR^ito doSho mayaa kena hato vidhe .. 23.. pratIkShate maaM maataa cha pitaa cha jalakaa~NkShayaa . tat{}shrutvaa bhayasantrastastato.ahaM pauruShaM vachaH .. 24.. shanairgatvaatha tatpaarshvaM svaamin.h dasharatho.asmyaham.h . ajaanataa mayaa viddhastraatumarhasi maaM mune .. 25.. ityuktvaa paadayostasya patitaa gadgadaakSharaH . tadaa maamaaha sa munirmaa bhaiShIrnR^ipasattama .. 26.. brahmahatyaa spR^ishenna tvaaM vaishyo.ahaM tapasi sthitaH . pitarau maaM pratIkShete kShuttR^iDbhyaaM paripIDitau .. 27.. tayostvamudakaM dehi shIghramevaavichaarayan.h . na chettvaaM bhasmasaatkuryaatpitaame yadi kupyati .. 28.. jalaM datvaa tu tau natvaa kR^itaM sarvaM nivedaya . shalyamuddhara me dehaatpraaNaa.nstyakShyaami pIDitaH .. 29.. ityukto muninaa shIghraM baaNamutpaaTya dehataH . sajalaM kalashaM dhR^itvaa gato.ahaM yatra dampatI .. 30.. ativR^iddhaavandhadR^ishau kShutpipaasaarditau nishi . naayaati salilaM gR^ihya putraH kiM vaatra kaaraNam.h .. 31.. ananyagatikau vR^iddhau shochyau tR^iTparipIDitau . aavaamupekShate kiM vaa bhaktimaanaavayoH sutaH .. 32.. iti chintaavyaakulau tau matpaadanyaasajaM dhvanim.h . shrutvaa praaha pitaa putra kiM vilambaH kR^itastvayaa .. 33.. dehyaavayoH supaanIyaM piba tvamapi putraka . ityevaM lapatorbhItyaa sakaashamagamaM shanaiH .. 34.. paadayoH praNipatyaahamabravaM vinayaanvitaH . naahaM putrastvayodhyaayaa raajaa dasharatho.asmyaham.h .. 35.. paapo.ahaM mR^igayaasakto raatrau mR^igavihi.nsakaH . jalaavataaraaddUre.ahaM sthitvaa jalagataM dhvanim.h .. 36.. shrutvaahaM shabdavedhitvaadekaM baaNamathaatyajam.h . hato.asmIti dhvaniM shrutvaa bhayaattatraahamaagataH .. 37.. jaTaaM vikIrya patitaM dR^iShTvaahaM munidaarakam.h . bhIto gR^ihItvaa tatpaadau rakSha rakSheti chaabravam.h .. 38.. maa bhaiShIriti maaM praaha brahmahatyaabhayaM na te . matpitroH salilaM dattvaa natvaa praarthaya jIvitam.h .. 39.. ityukto muninaa tena hyaagato munihi.nsakaH . rakShetaaM maaM dayaayuktau yuvaaM hi sharaNaagatam.h .. 40.. iti shrutvaa tu duHkhaartau vilapya bahu shochya tam.h . patitau nau suto yatra naya tatraavilambayan.h .. 41.. tato nItau suto yatra mayaa tau vR^iddhadampatI . spR^iShTvaa sutaM tau hastaabhyaaM bahusho.atha vilepatuH .. 42.. haaheti krandamaanau tau putraputretyavochataam.h . jalaM dehIti putreti kimarthaM na dadaasyalam.h .. 43.. tato maamUchatuH shIghraM chitiM rachaya bhUpate . mayaa tadaiva rachitaa chitistatra niveshitaaH . trayastatraagnirutsR^iShTo dagdhaaste tridivaM yayuH .. 44.. tatra vR^iddhaH pitaa praaha tvamapyevaM bhaviShyasi . putrashokena maraNaM praapsyase vachanaanmama .. 45.. sa idaanIM mama praaptaH shaapakaalo.anivaaritaH . ityuktvaa vilalaapaatha raajaa shokasamaakulaH .. 46.. haa raama putra haa sIteti lakShmaNa guNaakara . tvadviyogaadahaM praapto mR^ityuM kaikeyisambhavam.h .. 47.. vadannevaM dasharathaH praaNaa.nstyaktvaa divaM gataH . kausalyaa cha sumitraa cha tathaanyaa raajayoShitaH .. 48.. chukrushushcha vilepushcha urastaaDanapUrvakam.h . vasiShThaH prayayau tatra praatarmantribhiraavR^itaH .. 49.. tailadroNyaaM dasharathaM kShitvaa dUtaanaathaabravIt.h . gachChata tvaritaM saashvaa yudhaajinnagaraM prati .. 50.. tatraaste bharataH shrImaa~nChatrughnasahitaH prabhuH . uchyataaM bharataH shIghramaagachCheti mamaaj~nayaa .. 51.. ayodhyaaM prati raajaanaM kaikeyIM chaapi pashyatu . ityuktvaastvaritaM dUtaa gatvaa bharatamaatulam.h .. 52.. yudhaajitaM praNamyochurbharataM saanujaM prati . vasiShThastvabravIdraajan.h bharataH saanujaH prabhuH .. 53.. shIghramaagachChatu purImayodhyaamavichaarayan.h . ityaaj~napto.atha bharatastvaritaM bhayavihvalaH .. 54.. aayayau guruNaadiShThaH saha dUtaistu saanujaH . raaj~no vaa raaghavasyaapi duHkhaM ki~nchidupasthitam.h .. 55.. iti chintaaparo maarge chintayannagaraM yayau . nagaraM bhraShTalakShmIkaM janasambaadhavarjitam.h .. 56.. utsavaishcha parityaktaM dR^iShTvaa chintaaparo.abhavat.h . pravishya raajabhavanaM raajalakShmIvivarjitam.h .. 57.. upashyatkaikeyIM tatra ekaamevaasane sthitam.h . nanaama shirasaa paadau maaturbhaktisamanvitaH .. 58.. aagataM bharataM dR^iShTvaa kaikeyI premasambhramaat.h . utthaayaali~Ngya rabhasaa svaa~Nkamaaropya sa.nsthitaa .. 59.. mUrdhnyavaghraaya paprachCha kushalaM svakulasya saa . pitaa me kushalo bhraataa maataa cha shubhalakShaNaa .. 60.. diShTyaa tvamadya kushalI mayaa dR^iShTo.asi putraka . iti pR^iShTaH sa bharato maatraa chintaakulendriyaH .. 61.. dUyamaanena manasaa maataraM samapR^ichChata . maataH pitaa me kutraaste ekaa tvamiha sa.nsthitaa .. 62.. tvayaa vinaa na me taataH kadaachidrahasi sthitaH . idaanIM dR^ishyate naiva kutra tiShThati me vada .. 63.. adR^iShTvaa pitaraM me.adya bhayaM duHkhaM cha jaayate . athaaha kaikeyI putra kiM duHkhena tavaanagha .. 64.. yaa gatirdharmashIlaanaamashvamedhaadiyaajinaam.h . taaM gatiM gatavaanadya pitaa te pitR^ivatsala .. 65.. tat{}shrutvaa nipapaatorvyaaM bharataH shokavihvalaH . haa taata kva gato.asi tvaM tyaktvaa maaM vR^ijinaarNave .. 66.. asamarpyaiva raamaaya raaj~ne maaM kva gato.asi bhoH . iti vilapitaM putraM patitaM muktamUrdhajam.h .. 67.. utthaapyaamR^ijya nayane kaikeyI putramabravIt.h . samaashvasihi bhadraM te sarvaM sampaaditaM mayaa .. 68.. taamaaha bharatastaato mriyamaaNaH kimabravIt.h . tamaaha kaikeyI devI bharataM bhayavarjitaa .. 69.. haa raama raama sIteti lakShmaNeti punaH punaH . vilapanneva suchiraM dehaM tyaktvaa divaM yayau .. 70.. taamaaha bharato he.amba raamaH sannihito na kim.h . tadaanIM lakShmaNo vaapi sItaa vaa kutra te gataaH .. 71.. raamasya yauvaraajyaarthaM pitraa te sambhramaH kR^itaH . tava raajyapradaanaaya tadaahaM vighnamaacharam.h .. 72.. raj~naa dattaM hi me pUrvaM varadena varadvayam.h . yaachitaM tadidaanIM me tayorekena te.akhilam.h .. 73.. raajyaM raamasya chaikena vanavaaso munivratam.h . tataH satyaparo raajyaM dattvaa tadaiva hi .. 74.. raamaM sampreShayaamaasa vanameva pitaa tava . sItaapyanugataa raamaM paativratyamupaashritaa .. 75.. saubhraatraM darshayanraamamanuyaato.api lakShmaNaH . vanaM gateShu sarveShu raajaa taaneva chintayan.h .. 76.. pralapan.h raamaraameti mamaara nR^ipasattamaH . iti maaturvachaH shrutvaa vajraahata iva drumaH .. 77.. papaata bhUmau niHsa.nj~nastaM dR^iShTvaa duHkhitaa tadaa . kaikeyI punarapyaaha vatsa shokena kiM tava .. 78.. raajye mahati sampraapte duHkhasyaavasaraH kutaH . iti bruvantImaalokya maataraM pradahanniva .. 79.. asambhaaShyaasi paape me ghore tva bhartR^ighaatinI . paape tvadgarbhajaato.ahaM paapavaanasmi saampratam.h . ahamagniM pravakShyaami viShaM vaa bhakShayaamyaham.h .. 80.. khaDgena vaatha chaatmaanaM hatvaa yaami yamakShayam.h . bhartR^ighaatini duShTe tvaM kumbhIpaakaM gamiShyasi .. 81.. iti nirbhartsya kaikeyIM kausalyaabhavanaM yayau . saapi taM bharataM dR^iShTvaa muktakaNThaa ruroda ha .. 82.. paadayoH patitastasyaa bharato.api tadaarudat.h . aali~Ngya bharataM saadhvI raamamaataa yashasvinI . kR^ishaatidInavadanaa saashrunetredamabravIt.h .. 83.. putra tvayi gate dUramevaM sarvamabhUdidam.h . uktaM maatraa shrutaM sarvaM tvayaa te maatR^icheShTitam.h .. 84.. putraH sabhaaryo vanameva yaataH salakShmaNo me raghuraamachandraH . chIraambaro baddhajaTaakalaapaH santyajya maaM duHkhasamudramagnaam.h .. 85.. haa raama haa me raghuva.nshanaatha jaato.asi me tvaM parataH paraatmaa . tathaapi duHkhaM na jahaati maaM vai vidhirbalIyaaniti me manIShaa .. 86.. sa evaM bharato vIkShya vilapantIM bhR^ishaM shuchaa . paadau gR^ihItvaa praahedaM shR^iNu maatarvachaa mama .. 87.. kaikeyyaa yatkR^itaM karma raamaraajyaabhiShechane . anyadvaa yadi jaanaami saa mayaa noditaa yadi .. 88.. paapaM me.astu tadaa maatarbrahmahatyaashatodbhavam.h . hatvaa vasiShThaM khaDgena arundhatyaa samanvitam.h .. 89.. bhUyaattatpaapamakhilaM mama jaanaami yadyaham.h . ityevaM shapathaM kR^itvaa ruroda bharatastadaa .. 90.. kausalyaa tamathaali~Ngya putra jaanaami maa shuchaH . etasminnantare shrutvaa bharatasya samaagamam.h .. 91.. vasiShTho mantribhiH saardhaM prayayau raajamandiram.h . rudantaM bharataM dR^iShTvaa vasiShThaH praaha saadaram.h .. 92.. vR^iddho raajaa dasharatho j~naanI satyaparaakramaH . bhuktvaa martyasukhaM sarvamiShTvaa vipuladakShiNaiH .. 93.. ashvamedhaadibhiryaj~nairlabdhvaa raamaM sutaM harim.h . ante jagaama tridivaM devendraarddhaasanaM prabhuH .. 94.. taM shochasi vR^ithaiva tvamashochyaM mokShabhaajanam.h . aatmaa nityo.avyayaH shuddho janmanaashaadivarjitaH .. 95.. sharIraM jaDamatyarthamapavitraM vinashvaram.h . vichaaryamaaNe shokasya naavakaashaH katha~nchana .. 96.. pitaa vaa tanayo vaapi yadi mR^ityuvashaM gataH . mUDhaastamanushochanti svaatmataaDanapUrvakam.h .. 97.. niHsaare khalu sa.nsaare viyogo j~naaninaaM yadaa . bhavedvairaagyahetuH sa shaantisaukhyaM tanoti cha .. 98.. janmavaanyadi loke.asmi.nstarhi taM mR^ityuranvagaat.h . tasmaadaparihaaryo.ayaM mR^ityurjanmavataaM sadaa .. 99.. svakarmavashataH sarvajantUnaaM prabhavaapyayau . vijaanannapyavidvaanyaH kathaM shocha.nti baandhavaan.h .. 100.. brahmaaNDakoTayo naShTaaH sR^iShTayo bahusho gataaH . shuShyanti saagaraaH sarve kaivaasthaa kShaNajIvite .. 101.. chalapatraantalagnaambubinduvatkShaNabha~Nguram.h . aayustyajatyavelaayaaM kastatra pratyayastava .. 102.. dehI praaktanadehotthakarmaNaa dehavaanpunaH . taddehotthena cha punarevaM dehaH sadaatmanaH .. 103.. yathaa tyajati vai jIrNaM vaaso gR^ihNaati nUtanam.h . tathaa jIrNaM parityajya dehI dehaM punarnavam.h .. 104.. bhajatyeva sadaa tatra shokasyaavasaraH kutaH . aatmaa na mriyate jaatu jaayate na cha vardhate .. 105.. ShaDbhaavarahito.anantaH satyapraj~naanavigrahaH . aanandarUpo buddhyaadisaakShI layavivarjitaH .. 106.. eka eva paro hyaatmaa hyadvitIyaH samaH sthitaH . ityaatmaanaM dR^iDhaM j~naatvaa tyaktvaa shokaM kuru kriyaam.h .. 107.. tailadroNyaaH piturdehamud{}dhR^itya sachivaiH saha . kR^ityaM kuru yathaanyaayamasmaabhiH kulanandana .. 108.. iti sambodhitaH saakShaad.h guruNaa bharatastadaa . visR^ijyaaj~naanajaM shokaM chakre savidhivatkriyaam.h .. 109.. guruNoktaprakaareNa aahitaagneryathaavidhi . sa.nskR^itya sa piturdehaM vidhidR^iShTena karmaNaa .. 110.. ekaadashe.ahani praapte braahmaNaanvedapaaragaan.h . bhojayaamaasa vidhivachChatasho.atha sahasrashaH .. 111.. uddishya pitaraM tatra braahmaNebhyo dhanaM bahu . dadau gavaaM sahasraaNi graamaan.h ratnaambaraaNi cha .. 112.. avasatsvagR^ihe yatra raamamevaanuchintayan.h . vasiShThena saha bhraatraa mantribhiH parivaaritaH .. 113.. raame.araNyaM prayaate saha janakasutaa lakShmaNaabhyaaM sughoraM maataa me raakShasIva pradahati hR^idayaM darshanaadeva sadyaH . gachChaamyaaraNyamadya sthiramatirakhilaM dUrato.apaasya raajyaM raamaM sItaasametaM smitaruchiramukhaM nityamevaanuseve .. 114.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe saptamaH sargaH .. 7.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. aShTamaH sargaH .. vasiShTho munibhiH saardhaM mantribhiH parivaaritaH . raaj~naH sabhaaM devasabhaasannibhaamavishadvibhuH .. 1.. tatraasane samaasInashchaturmukha ivaaparaH . aanIya bharataM tatra upaveshya sahaanujam.h .. 2.. abravIdvachanaM deshakaalochitamarindamam.h . vatsa raajye.abhiShekShyaamastvaamadya pitR^ishaasanaat.h .. 3.. kaikeyyaa yaachitaM raajyaM tvadarthe puruSharShabha . satyasandho dasharathaH pratij~naaya dadau kila .. 4.. abhiSheko bhavatvadya munibhirmantrapUrvakam.h . tat{}shrutvaa bharato.apyaaha mama raajyena kiM mune .. 5.. raamo raajaadhiraajashcha vayaM tasyaiva ki~NkaraaH . shvaH prabhaate gamiShyaamo raamamaanetuma~njasaa .. 6.. ahaM yUyaM maatarashcha kaikeyIM raakShyasIM vinaa . haniShyaamyadhunaivaahaM kaikeyIM maatR^igandhinIm.h .. 7.. kintu maaM no raghushreShThaH strIhantaaraM sahiShyate . tachChvo bhUte gamiShyaami paadachaareNa daNDakaan.h .. 8.. shatrughnasahitastUrNaM yUyamaayaata vaa na vaa . raamo yathaa vane yaatastathaahaM valkalaambaraH .. 9.. phalamUlakR^itaahaaraH shatrughnasahito mune . bhUmishaayI jaTaadhaarI yaavadraamo nivartate .. 10.. iti nishchitya bharatastUShNImevaavatasthivaan.h . saadhusaadhviti taM sarve prashasha.nsurmudaanvitaaH .. 11.. tataH prabhaate bharataM gachChantaM sarvasainikaaH . anujagmuH sumantreNa noditaaH saashvaku~njaraaH .. 12.. kausalyaadyaa raajadaaraa vasiShThapramukhaa dvijaaH . Chaadayanto bhuvaM sarve pR^iShThataH paarshvato.agrataH .. 13.. shR^i~NgaverapuraM gatvaa ga~NgaakUle samantataH . uvaasa mahatI senaa shatrughnaparichoditaa .. 14.. aagataM bharataM shrutvaa guhaH sha~NkitamaanasaH . mahatyaa senayaa saardhamaagato bharataH kila .. 15.. paapaM kartuM na vaa yaati raamasyaaviditaatmanaH . gatvaa taddhR^idayaM j~neyaM yadi shuddhastariShyati .. 16.. ga~Ngaa nochetsamaakR^iShya naavastiShThantu saayudhaaH . j~naatayo me samaayattaaH pashyantaH sarvatodisham.h .. 17.. iti sarvaansamaadishya guho bharatamaagataH . upaayanaani sa.ngR^ihya vividhaani bahUnyapi .. 18.. prayayau j~naatibhiH saardhaM bahubhirvividhaayudhaiH . nivedyopayaanaanyagre bharatasya samantataH .. 19.. dR^iShTvaa bharatamaasInaM saanujaM saha mantribhiH . chIraambaraM ghanashyaamaM jaTaamukuTadhaariNam.h .. 20.. raamamevaanushochantaM raamaraameti vaadinam.h . nanaama shirasaa bhUmau guho.ahamiti chaabravIt.h .. 21.. shIghramutthaapya bharato gaaDhamaali~Ngya saadaram.h . pR^iShTvaa naamayamavyagraH sakhaayamidamabravIt.h .. 22.. bhraatastvaM raaghaveNaatra sametaH samavasthitaH . raameNaali~NgitaH saardranayanenaamalaatmanaa .. 23.. dhanyo.asi kR^itakR^ityo.asi yattvayaa paribhaaShitaH . raamo raajIvapatraakSho lakShmaNena cha sItayaa .. 24.. yatra raamastvayaa dR^iShTastatra maaM naya suvrata . sItayaa sahito yatra suptastaddarshayasva me .. 25. tvaM raamasya priyatamo bhaktimaanasi bhaagyavaan.h . iti sa.nsmR^itya sa.nsmR^itya raamaM saashruvilochanaH .. 26.. guhena sahitastatra yatra raamaH sthito nishi . yayau dadarsha shayanasthalaM kushasamaastR^itam.h .. 27.. sItaa.a.abharaNasa.nlagnasvarNabindubhirarchitam.h . duHkhasantaptahR^idayo bharataH paryadevayat.h .. 28.. aho.atisukumaarI yaa sItaa janakanandinI . praasaade ratnaparya~Nke komalaastaraNe shubhe .. 29.. raameNa sahitaa shete saa kathaM kushaviShTare . sItaa raameNa sahitaa duHkhena mama doShataH .. 30.. dhi~NmaaM jaato.asmi kaikeyyaa paaparaashisamaanataH . mannimittamidaM kleshaM raamasya paramaatmanaH .. 31.. aho.atisaphalaM janma lakShmaNasya mahaatmanaH . raamameva sadaanveti vanasthamapi hR^iShTadhIH .. 32.. ahaM raamasya daasaa ye teShaaM daasasya ki~NkaraH . yadi syaaM saphalaM janma mama bhUyaanna sa.nshayaH .. 33.. bhraatarjaanaasi yadi tatkathayasva mamaakhilam.h . yatra tiShThati tatraahaM gachChaamyaanetuma~njasaa .. 34.. guhastaM shuddhahR^idayaM j~naatvaa sasnehamabravIt.h . deva tvameva dhanyo.asi yasya te bhaktirIdR^ishI .. 35.. raame raajIvapatraakShe sItaayaaM lakShmaNe tathaa . chitrakUTaadrinikaTe mandaakinyaavidUrataH .. 36.. munInaamaashramapade raamastiShThati saanujaH . jaanakyaa sahito nandaatsukhamaaste kila prabhuH .. 37.. tatra gachChaamahe shIghraM ga~NgaaM tartumihaarhasi . ityuktvaa tvaritaM gatvaa naavaH pa~nchashataani ha .. 38.. samaanayatsasainyasya tartuM ga~NgaaM mahaanadIm.h . svayamevaaninaayaikaaM raajnaavaM guhastadaa .. 39.. aaropya bharataM tatra shatrughnaM raamamaataram.h . vasiShThaM cha tathaanyatra kaikeyIM chaanyayoShitaH .. 40.. tIrtvaa ga~NgaaM yayau shIghraM bharadvaajaashramaM prati . dUre sthaapya mahaasainyaM bharataH saanujo yayau .. 41.. aashrame munimaasInaM jvalantamiva paavakam.h . dR^iShTvaa nanaama bharataH saaShTaa~NgamatibhaktitaH .. 42.. j~naatvaa daasharathiM prItyaa pUjayaamaasa mauniraaT.h . paprachCha kushalaM dR^iShTvaa jaTaavalkaladhaariNam.h .. 43.. raajyaM prashaasataste.adya kimetadvalkalaadikam.h . aagato.asi kimarthaM tvaM vipinaM munisevitam.h .. 44.. bharadvaajavachaH shrutvaa bharataH saashrulochanaH . sarvaM jaanaasi bhagavan.h sarvabhUtaashayasthitaH .. 45.. tathaapi pR^ichChase ki~nchittadanugraha eva me . kaikeyyaa matkR^itaM karma raamaraajyavighaatanam.h .. 46.. vanavaasaadikaM vaapi na hi jaanaami ki~nchana . bhavatpaadayugaM me.adya pramaaNaM munisattama .. 47.. ityuktvaa paadayugalaM muneH spR^iShTvaa.arttamaanasaH . j~naatumarhasi maaM deva shuddho vaashuddha eva vaa .. 48.. mama raajyena kiM svaamin.h raame tiShThati raajani . ki~Nkaro.ahaM munishreShTha raamachandrasya shaashvataH .. 49.. ato gatvaa munishreShTha raamasya charaNaantike . patitvaa raajyasambhaaraan.h samarpyaatraiva raaghavam.h .. 50.. abhiShekShye vasiShThaadyaiH paurajaanapadaiH saha . neShye.ayodhyaaM ramaanaathaM daasaH sevetinIchavat.h .. 51.. ityudIritamaakarNyaM bharatasya vacho muniH . aali~Ngya mUrdhnyavaghraaya prashasha.nsa savismayaH .. 52.. vatsa j~naataM puraivaitadbhaviShyaM j~naanachakShuShaa . maa shuchastvaM paro bhaktaH shrIraame lakShmaNaadapi .. 53.. aatithyaM kartumichChaami sasainyasya tavaanagha . adya bhuktvaa sasainyastvaM shvo gantaa raamasannidhim.h .. 54.. yathaa.a.aj~naapayati bhavaa.nstatheti bharato.abravIt.h . bharadvaajastvapaH spR^iShTvaa maunI homagR^ihe sthitaH .. 55.. dadhyau kaamadughaaM kaamavarShiNIM kaamado muniH . asR^ijatkaamadhuk.h sarvaM yathaakaamamalaukikam.h .. 56.. bharatasya sasainyasya yatheShTaM cha manoratham.h . yathaa vavarSha sakalaM tR^iptaaste sarvasainikaaH .. 57.. vasiShThaM pUjayitvaagre shaastradR^iShTena karmaNaa . pashchaatsasainyaM bharataM tarpayaamaasa yogiraaT.h .. 58.. uShitvaa dinamekaM tu aashrame svargasannibhe . abhivaadya punaH praatarbharadvaajaM sahaanujaH .. 59.. bharatastu kR^itaanuj~naH prayayau raamasannidhim.h . chitrakUTamanupraapya dUre sa.nsthaapya sainikaan.h . raamasa.ndarshanaakaa~NkShI prayayau bharataH svayam.h .. 60.. shatrughnena sumantreNa guhena cha parantapaH . tapasvimaNDalaM sarvaM vichitvaano nyavavarta .. 61.. adR^iShTvaa raamabhavanamapR^ichChadR^iShimaNDalam.h . kutraaste sItayaa saardhaM lakShmaNena raghUttamaH .. 62.. Uchuragre gireH pashchaadga~Ngaayaa uttare taTe . viviktaM raamasadanaM ramyaM kaananamaNDitam.h .. 63.. saphalairaamrapanasaiH kadalIkhaNDasa.nvR^itam.h . champakaiH kovidaaraishcha punnaagairvipulaistathaa .. 64.. evaM darshitamaalokya munibhirbharato.agrataH . harShaad.h yayau raghushreShThabhavanaM mantriNaa saha .. 65.. dadarsha dUraadatibhaasuraM shubhaM raamasya gehaM munivR^indasevitam.h . vR^ikShaagrasa.nlagnasuvalkalaajinaM raamaabhiraamaM bharataH sahaanujaH .. 66.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe aShTamaH sargaH .. 8.. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtma rAmAyaNam.h .. .. ayodhyaa kANDaH .. .. navamaH sargaH .. atha gatvaa.a.ashramapadasamIpaM bharato mudaa . sItaaraamapadairyuktaM pavitramatishobhanam.h .. 1.. sa tatra vajraa~Nkushavaarijaa~nchita dhvajaadichihnaani padaani sarvataH . dadarsha raamasya bhuvo.atima~Ngalaani acheShTayatpaadarajaHsu saanujaH .. 2.. aho sudhnyo.ahamamUni raamapaadaaravindaa~NkitabhUtalaani . pashyaami yatpaadarajo vimR^igyaM brahmaadidevaiH shrutibhishcha nityam.h .. 3.. ityadbhutapremarasaaplutaashayo vigaaDhachetaa raghunaathabhaavane . aanandajaashrusnapitastanaantaraH shanairavaapaashramasannidhiM hareH .. 4.. sa tatra dR^iShTvaa raghunaathamaasthitaM dUrvaadalashyaamalamaayatekShaNam.h . jaTaakirITaM navavalkalaambaraM prasannavaktraM taruNaaruNadyutim.h .. 5.. vilokayantaM janakaatmajaaM shubhaaM saumitriNaa sevitapaadapa~Nkajam.h . tadaabhidudraava raghUttamaM shuchaa harShaachcha tatpaadayugaM tvaraagrahIt.h .. 6.. raamastamaakR^iShya sudIrghabaahurdorbhyaaM pariShvajya siShi~ncha netrajaiH . jalairathaa~Nkopari sa.nnyaveshayat punaH punaH saMpariShasvaje vibhuH .. 7.. atha taa maataraH sarvaaH samaajagmustvaraanvitaaH . raaghavaM draShTukaamaastaastR^iShaartaa gauryathaa jalam.h .. 8.. raamaH svamaataraM vIkShya drutamutthaaya paadayoH . vavande saashru saa putramaali~NgyaatIva duHkhitaa .. 9.. itaraashcha tathaa natvaa jananI raghunandanaH . tataH samaagataM dR^iShTvaa vasiShThaM munipu~Ngavam.h .. 10.. saaShTaa~NgaM praNipatyaaha dhanyo.asmIti punaH punaH . yathaarhamupaveshyaaha sarvaaneva raghUdvahaH .. 11.. pitaa me kushalI kiM vaa maaM kimaahaatiduHkhitaH . vasiShThastamuvaachedaM pitaa te raghunandana .. 12.. tvadviyogaabhitaptaatmaa tvaameva parichintayan.h . raamaraameti sIteti lakShmaNeti mamaara ha .. 13.. shrutvaa tatkarNashUlaabhaM gurorvachanama~njasaa . haa hato.asmIti patito rudan.h raamaH salakShmaNaH .. 14.. tato.anururuduH sarvaa maatarashcha tathaapare . haa taata maaM parityajya kva gataa.asi ghaNaakara .. 15.. anaatho.asmi mahaabaaho maaM ko vaa laalayeditaH . sItA cha lakShmaNashchaiva vilepaturataa bhR^isham.h .. 16.. vasiShThaH shaantavachanaiH shamayaamaasa taaM shucham.h . tato mandaakinIM gatvaa snaatvaa te vItakalmaShaaH .. 17.. raaj~ne dadurjalaM tatra sarve te jalakaa~NkShiNe . piNDaannirvaapayaamaasa raamo lakShmaNasa.nyutaH .. 18.. i~NgudIphalapiNyaakarachitaanmadhusamplutaan.h . vayaM yadannaaH pitarastadannaaH smR^itinoditaaH .. 19.. iti dukhaashru pUrNaakShaH punaH snaatvaa gR^ihaM yayau . sarve ruditvaa suchiraM snaatvaa jagmustadaashramam.h .. 20.. tasmi.nstu divase sarve upavaasaM prachakrire . tataH paredyurvimale snaatvaa mandaakinIjale .. 21.. upaviShTaM samaagamya bharato raamamabravIt.h . raama raama mahaabhaaga svaatmaanamabhiShechaya .. 22.. raajyaM paalaya pitryaM te jyeShThastvaM me pitaa tathaa . kShatriyaaNaamayaM dharmo yatprajaaparipaalanam.h .. 23.. iShTvaa yaj~nairbahuvidhaiH putraanutpaadya tantave . raajye putraM samaaropya gamiShyasi tato vanam.h .. 24.. idaanIM vanavaasasya kaalo naiva prasIda me . maaturme duShkR^itaM ki~nchitsmartuM naarhasi paahi naH .. 25.. ityuktvaa charaNau bhraatuH shirasyaadhaaya bhaktitaH . raamasya purataH saakShaaddaNDavatpatito bhuvi .. 26.. utthaapya raaghavaH shIghramaaropyaa~Nke.atibhaktitaH . uvaacha bharataM raamaH snehaardranayanaH shanaiH .. 27.. shR^iNu vatsa pravakShyaami tvayoktaM yattathaiva tat.h . kintu maamabravIttaato nava varShaaNi pa~ncha cha .. 28.. uShitvaa daNDakaaraNe puraM pashchaatsamaavisha . idaanIM bharataayedaM raajyaM dattaM mayaakhilam.h .. 29.. tataH pitraiva suvyaktaM raajyaM dattaM tavaiva hi . daNDakaaraNyaraajyaM me dattaM pitraa tathaiva cha .. 30.. ataH piturvachaH kaaryamaavaabhyaamatiyatnataH . piturvachanamulla~Nghya svatantro yastu vartate .. 31.. sa jIvanneva mR^itako dehaante nirayaM vrajet.h . tasmaadraajyaM prashaadhi tvaM vayaM daNDakapaakalaaH .. 32.. bharatastvabravIdraamaM kaamuko mUDhadhIH pitaa . strIjito bhraantahR^idaya unmatto yadi vakShyati . tatsatyamiti na graahyaM bhraantavaakyaM yathaa sudhIH .. 33.. shrIraama uvaacha na strIjitaH pitaa brUyaanna kaamI naiva mUDhadhiH . pUrvaM praatishrutaM tasya satyavaadI dadau bhayaat.h .. 34.. asatyaadbhItiradhikaa mahataaM narakaadapi . karomItyahamapyetatsatyaM tasyai pratishrutam.h .. 35.. kathaM vaakyamahaM kuryaamasatyaM raaghavo hi san.h . ityudIritamaakarNya raamasya bharato.abravIt.h .. 36.. shrIbharata uvaacha tathaiva chIravasano vane vatsyaami suvrate . chaturdasha samaastvaM tu raajyaM kuru yathaasukham.h .. 37.. shrIraama uvaacha pitraa dattaM tavaivaitadraajyaM mahyaM vanaM dadau . vyatyayaM yadyahaM kuryaamasatyaM pUrvavat.h sthitam.h .. 38.. ahamapyaagamiShyaami seve tvaaM lakShmaNo yathaa . nochetpraayopaveshena tyajaamyetatkalevaram.h .. 39.. ityevaM nishchayaM kR^itvaa darbhaanaastIrya chaatape . manasaapi vinishchitya praa~Nmukhopavivesha saH .. 40.. bharatasyaapi nirbandhaM dR^iShTvaa raamo.ativismitaH . netraantasa.nj~naaM gurave chakaara raghunandanaH .. 41.. ekaante bharataM praaha vasiShTho j~naaninaaM varaH . vatsa guhyaM shR^iNuShvedaM mama vaakyaatsunishchitam.h .. 42.. raamo naaraayaNaH saakShaad.h brahmaNaa yaachitaH puraa . raavaNasya vadhaarthaaya jaato dasharathaatmajaH .. 43.. yogamaayaapi sIteti jaataa janakanandinI . sheSho.api lakShmaNo jaato raamamanveti sarvadaa .. 44.. raavaNaM hantukaamaaste gamiShyanti na sa.nshayaH . kaikeyyaa varadaanaadi yadyanniShThurabhaaShaNam.h .. 45.. sarvaM devakR^itaM nochedevaM saa bhaaShayetkatham.h . tasmaattyajaagrahaM taata raamasya vinivartane .. 46.. nivartasva mahaasainyairbhraatR^ibhiH sahitaH puram.h . raavaNaM sakulaM hatvaa shIghramevaagamiShyati .. 47.. iti shrutvaa gurorvaakyaM bharato vismayaanvitaH . gatvaa samIpaM raamasya vismayotphullalochanaH .. 48.. paaduke dehi raajendra raajyaaya tava pUjite . tayoH sevaaM karomyeva yaavadaagamanaM tave .. 49.. ityuktvaa paaduke divye yojayaamaasa paadayoH . raamasya te dadau raamo bharataayaatibhaktitaH .. 50 gR^ihItvaa paaduke divye bharato ratnabhUShite . raamaM punaH parikramya praNanaama punaH punaH .. 51.. bharataH punaraahedaM bhaktyaa gadgadayaa giraa . navapa~nchasamaante tu prathame divase yadi .. 52.. naagamiShyasi chedraama pravishyaami mahaanalam.h . baaDhamityeva taM raamo bharataM sa.nnyavartayat.h .. 53.. sasainyaH savasiShThashcha shatrughnasahitaH sudhIH . maatR^ibhirmantribhiH saardhaM gamanaayopachakrame .. 54.. kaikeyI raamamekaante sravannetrajalaakulaa . praa~njaliH praaha he raama tava raajyavighaatanam.h .. 55.. kR^itaM mayaa duShTadhiyaa maayaamohitachetasaa . kShamasva mama dauraatmyaM kShamaasaaraa hi saadhavaH .. 56.. tvaM saakShaadviShNuravyaktaH paramaatmaa sanaatanaH . maayaamaanuSharUpeNa mohayasyakhilaM jagat.h . tvayaiva prerito lokaH kurute saadhvasaadhu vaa .. 57.. tvadadhInamidaM vishvamasvatantraM karoti kim.h . yathaa kR^itrimanartakyo nR^ityanti kuhakechChayaa .. 58.. tvadadhInaa tathaa maayaa nartakI bahurUpiNI . tvayaiva preritaahaM cha devakaaryaM kariShyataa .. 59.. paapiShThaM paapamanasaa karmaacharamarindama . adya pratIto.asi mama devaanaamapyagocharaH .. 60.. paahi vishveshvaraananta jagannaatha namo.astu te . Chindhi snehamayaM paashaM putravittaadigocharam.h .. 61.. tvajj~naanaanalakhaDgena tvaamahaM sharaNaM gataa . kaikeyyaa vachanaM shrutvaa raamaH sasmitamabravIt.h .. 62.. yadaaha maaM mahaabhaage naanR^itaM satyameva tat.h . mayaiva preritaa vaaNI tava vaktraadvinirgataa .. 63.. devakaaryaarthasiddhyarthamatra doShaH kutastava . gachCha tvaM hR^idaa maaM nityaM bhaavayantI divaanisham.h .. 64.. sarvatra vigatasnehaa madbhaktyaa mokShyase.achiraat.h . ahaM sarvatra samadR^ig.h dveShyo vaa priya eva vaa .. 65.. naasti me kalpakasyeva bhajato.anubhajaamyaham.h . manmaayaamohitadhiyo maamamba manujaakR^itim.h .. 66.. sukhaduHkhaadyanugataM jaananti na tu tattvataH . diShTyaa madgocharaM j~naanamutpannaM te bhavaapaham.h .. 67.. smarantI tiShTha bhavane lipyase na cha karmabhiH . ityuktaa saa parikramya raamaM saanandavismayaa .. 68.. praNamya shatasho bhUmau yayau gehaM mudaanvitaa . bharatastu sahaamaatyairmaatR^ibhirguruNaa saha .. 69.. ayodhyaamagamachChrIghraM raamamevaanuchintayan.h . paurajaanapadaan.h sarvaanayodhyaayaamudaaradhIH .. 70.. sthaapayitvaa yathaanyaayaM nandigraamaM yayau svayam.h . tatra si.nhaasane nityaM paaduke sthaapya bhaktitaH .. 71.. pUjayitvaa yathaa raamaM gandhapuShpaakShataadibhiH . raajopachaarairakhilaiH pratyahaM niyatavrataH .. 72.. phalamUlaashano daanto jaTaavalkaladhaarakaH . adhaHshaayI brahmachaarI shatrughnasahitastadaa .. 73.. raajakaaryaaNi sarvaaNi yaavanti pR^ithivItale . taani paadukayoH samya~Nnivedayati raaghavaH .. 74.. gaNayan.h divasaani raamaagamanakaa~NkShayaa . sthito raamaarpitamanaaHsaakShaadbrahmamuniryathaa .. 75.. raamastu chitrakUTaadrau vasanmunibhiraavR^itaH . sItayaa lakShmaNenaapi ki~nchitkaalamupaavasat.h .. 76.. naagaraashcha sadaa yaanti raamadarshanalaalasaaH . chitrakUTasthitaM j~naatvaa sItayaa lakShmaNena cha .. 77.. dR^iShTvaa tajjanasambaadhaM raamastatyaaja taM girim.h . daNDakaaraNyagamane kaaryamapyanuchintayan.h .. 78.. anvagaatsItayaa bhratraa hyatreraashramamuttamam.h . sarvatra sukhasa.nvaasaM janasambaadhavarjitam.h .. 79.. gatvaa munimupaasInaM bhaasayantaM tapovanam.h . daNDavatpraNipatyaaha raamo.ahamabhivaadaye .. 80.. pituraaj~naaM puraskR^itya daNDakaananamaagataH . vanavaasamiSheNaapi dhanyo.ahaM darshanaattava .. 81.. shrutvaa raamasya vachanaM raamaM j~naatvaa hariM param.h . pUjayaamaasa vidhivadbhaktyaa paramayaa muniH .. 82.. vanyaiH phalaiH kR^itaatithyamupaviShTaM raghUttamam.h . sItaaM cha lakShmaNaM chaiva sa.ntuShTo vaakyamabravIt.h .. 83.. bhaaryaa me.atIva sa.nvR^iddhaa hyanasUyeti vishrutaa . tapashcharantI suchiraM dharmaj~naa dharmavatsalaa .. 84.. antastiShThati taaM sItaa pashyatvariniShUdana . tatheti jaanakIM praaha raamo raajIvalochanaH .. 85.. gachCha devIM namaskR^itya shIghramehi punaH shubhe . tatheti raamavachanaM sItaa chaapi tathaakarot.h .. 86.. daNDavatpatitaamagre sItaaM dR^iShTvaatihR^iShThadhIH . anasUyaa samaali~Ngya vatse sIteti saadaram.h .. 87.. divye dadau kuNDale dve nirmite vishvakarmaNaa . dukUle dve dadau tasyai nirmale bhaktisa.nyutaa .. 88.. a~NgaraagaM cha sItaayai dadau divyaM shubhaananaa . na tyakShyate.a~NgaraageNa shobhaa tvaaM kamalaanane .. 89.. paativratyaM puraskR^itya raamamanvehi jaanaki . kushalI raaghavo yaatu tvayaa saha punargR^iham.h .. 90.. bhojayitvaa yathaanyaayaM raamaM sItaasamanvitam.h . lakShmaNaM cha tadaa raamaM punaH praaha kR^itaa~njaliH .. 91.. raama tvameva bhuvanaani vidhaaya teShaaM sa.nrakShaNaaya suramaanuShatiryagaadIn.h . dehaanbibharShi na cha dehaguNairviliptastvatto bibhetyakhilamohakarI cha maayaa .. 93.. iti shrImadadhyAtmarAmayaNe umAmaheshvarasa.nvAde ayodhyaakANDe navamaH sargaH .. 9.. ## \medskip\hrule\medskip Encoded by Nagaraj Balijepalli nagaraj@iastate.edu \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}