%@@1 % File name : adhyaatmaRamyuddha.itx %-------------------------------------------- % Text title : adhyaatma raamaayaNa yuddha kANDa % Author : Shri Veda Vyas % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : % Transliterated by : Vishwas Bhide vishwas underscore bhide at yahoo.com % Proofread by : Vishwas Bhide vishwas underscore bhide at yahoo.com % Latest update : July 22, 2006 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDam.h ..}## \itxtitle{.. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDam.h ..}##\endtitles## .. atha adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. prathamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . yathAvadbhAShitaM vAkyaM shrutvA rAmo hanUmataH . uvAcAnantaraM vAkyaM harSheNa mahatAvR^itaH .. 1 .. kAryaM kR^itaM hanumatA devairapi suduShkaram . manasApi yadanyena smartuM shakyaM na bhUtale .. 2 .. shatayojanavistIrNaM la~N{}ghayetkaH payonidhim . la~N{}kAM ca rAxasairguptAM ko vA dharShayituM xamaH .. 3 .. bhR^ityakAryaM hanumatA kR^itaM sarvamasheShataH . sugrIvasyedR^isho loke na bhUto na bhaviShyati .. 4 .. ahaM ca raghuvaMshashca laxmaNashca kapIshvaraH . jAnakyA darshanenAdya raxitAH smo hanUmatA .. 5 .. sarvathA sukR^itaM kAryaM jAnakyAH parimArgaNam . samudraM manasA smR^itvA sIdatIva mano mama .. 6 .. kathaM nakrajhaShAkIrNaM samudraM shatayojanam . la~N{}ghayitvA ripuM hanyAM kathaM draxyAmi jAnakIm .. 7 .. shrutvA tu rAmavacanaM sugrIvaH prAha rAghavam samudraM la~N{}ghayiShyAmo mahAnakrajhaShAkulam .. 8 .. la~N{}kAM ca vidhamiShyAmo haniShyAmo.adya rAvaNam . cintAM tyaja raghushreShThaH cintA kAryavinAshinI .. 9 .. etAnpashya mahAsattvAn shUrAnvAnarapu~N{}gavAn . tvatpriyArthaM samudyuktAnpraveShTumapi pAvakam .. 10 .. samudrataraNe buddhiM kuruShva prathamaM tataH . dR^iShTvA la~N{}kAM dashagrIvo hata ityeva manmahe .. 11 .. nahi pashyAmahaM ka~ncittriShu lokeShu rAghava . gR^ihItadhanuSho yaste tiShThedabhimukho raNe .. 12 .. sarvathA no jayo rAma bhaviShyato na saMshayaH . nimittani ca pashyAmi tathA bhUtAni sarvashaH .. 13 .. sugrIvavacanaM shrutvA bhaktivIryasamanvitam . a~N{}gIkR^ityAtbravIdrAmo hanUmantaM puraHsthitam .. 14 .. yena kena prakAreNa la~N{}ghayAmo mahArNavam . la~N{}kAsvarUpaM me brUhi duHsAdhyaM devadAnavaiH .. 15 .. dnyAtvA tasya pratikAraM kariShyAmi kapIshvaraH . shrutvA rAmasya vacanaM hanUmAnvinayAnvitaH .. 16 .. uvAca prA~njalirdeva yathA dR^iShTaM bravImi te . la~N{}kAM divyA purI deva trikUTashikhare sthitA .. 17 .. svarNaprAkArasahitA svarNATTAlakasaMyutA . parikhAbhiH parivR^itA pUrNAbhirnirmalodakaiH .. 18 .. nAnopavanashobhADhyA divyavApIbhirAvR^itA . gR^ihairvicitrashobhADhyairmaNistambhamayaiH shubhaiH .. 19 .. pashcimadvAramAsAdya gajavAhAH sahasrashaH . uttare dvAri tiShThanti sAshvavAhAH sapattayaH .. 20 .. tiShThantyarbudasa~N{}khyAkAH prAcyAmapi tathaiva ca . raxiNo rAxasA vIrA dvAraM daxiNamAshritAH .. 21 .. madhyakaxe.apyasa~N{}khyAtA gajAshvarathapattayaH . raxayanti sadA la~N{}kAM nAnAstrakushalAH prabho .. 22 .. sa~N{}kramairvividhairla~N{}kA shataghnIbhishca saMyutA . evaM sthite.api devesha shrR^iNu me tatra ceShTitam .. 23 .. dashanAnabalaughasya caturthAMsho mayA hataH .. . dagdhvA la~N{}kAM purIM svarNaprAsAdo dharShito mayA .. 24 .. shataghnyaH sa~N{}kramAshcaiva nAshitA me raghUttama . deva tvaddarshanAdeva la~N{}kA bhasmIkR^itA bhavet .. 25 .. prasthAnaM kuru devesha gacChAmo lavaNAmbudheH . tIraM saha mahAvIrairvAnaraughaiH samantataH .. 26 .. shrutvA hanUmato vAkyamuvAca raghunandanaH . sugrIva sainikAnsarvAnprasthAnAyAbhinodaya .. 27 .. idAnImeva vijayo muhurtaH parivartate . asminmuhurte gatvAhaM la~N{}kAM rAxasasa~N{}kulAm .. 28 .. saprAkArAM sudurdharShAM nAshayAmi sarAvaNAm . AneShyAmi ca sItAM me daxiNAxi sphuratyadhaH .. 29 .. prayAtu vAhinI sarvA vAnarANAM tarasvinAm . raxantu yuthapAH senAmagre pR^iShThe ca pArshvayoH .. 30 .. hanUmantamathAruhya gacChAmyagre.a~N{}gadaM tataH . Aruhya laxmaNo yAtu sugrIvaM tvaM mayA saha .. 31 .. gajo gavAxo gavayo maindo dvivida eva ca . nalo nIlaH suSheNashca jAmbavAMshca tathApare .. 32 .. sarve gacChantu sarvatra senAyAH shatrughAtinaH . ityAdnyApya harIn rAmaH pratasthe sahalaxmaNaH .. 33 .. sugrIvasahito harShAtsenAmadhyagato vibhuH . vAraNendranibhAH sarve vAnarAH kAmarUpiNaH .. 34 .. xvelantaH parigarjanto jagmuste daxiNAM disham . bhaxayanto yayuH sarve phalAni ca madhUni ca .. 35 .. bruvanto rAghavasyAgre haniShyAmo.adya rAvaNam . evaM te vAnarashreShThA gacChantyatulavikramAH .. 36 .. haribhyAmuhyamAnau tau shushubhAte raghuttamau . naxatraiH sevitau yadvaccandrasUryAvivAmbare .. 37 .. AvR^itya pR^ithivIM kR^itsnAM jagAma mahatI camUH . prasphATayantaH pucChAgrAnudvahantashca pAdapAn .. 38 .. shailAnArohayantashca jagmurmArutavegataH . asa~N{}khyAtAshca sarvatra vAnarAH paripUritAH .. 39 .. hR^iShTAste jagmuratyartha rAmeNa paripAlitAH . gatA camUrdivArAtraM kvacinnAsajjata xaNam .. 40 .. kAnanAni vicitrANi pashyanmalayasahyayoH . te sahyaM samatikramya malayaM ca tathA girim .. 41 .. AyayushcAnupUrvyeNa samudraM bhImaniHsvanam . avatIrya hanUmantaM rAmaH sugrIvasaMyutaH .. 42 .. salilAbhyAshamAsAdya rAmo vacanamabravIt . AgatAH smo vayaM sarve samudraM makarAlayam .. 43 .. ito gantumashakyaM no nirupAyena vAnarAH . atra senAnivesho.astu mantrayAmo.asya tAraNe .. 44 .. shrutvA rAmasya vacanaM sugrIvaH sAgarAntike . senAM nyaveshayatxipraM raxitAM kapiku~njaraiH .. 45 .. te pashyanto viShedustaM sAgaraM bhImadarshanam . mahonnatatara~N{}gADhyaM bhImanakrabhayaMkaram .. 46 .. agAdhaM gaganAkAraM sAgaraM vIxya duHkhitAH . tariShyAmaH kathaM ghoraM sAgaraM varuNAlayam .. 47 .. hantavyo.asmAbhiradyaiva rAvaNo rAxasAdhamaH . iti cintAkulAH sarve rAmapArshve vyavasthitA .. 48 .. rAmaH sItAmanusmR^itya duHkhena mahatAvR^itaH . vilapya jAnakIM sItAM bahudhA kAryamAnuShaH .. 49 .. advitIyashcidAtmaikaH paramAtmA sanAtanaH . yastu jAnAti rAmasya svarUpaM tattvato janaH .. 50 .. taM na spR^ishyati duHkhAdi kimutAnandamavyayam . duHkhaharShabhayakrodhalobhamohamadAdayaH .. 51 .. adnyAnali~N{}ganyetAni kutaH santi cidAtmani . dehAbhimAnino duHkhaM na dehasya cidAtmanaH .. 52 .. samprasAde dvayAbhAvAtsukhamAtraM hi dR^ishyate . buddhyAdyabhAvAtsaMshuddhe duHkhaM tatra na dR^ishyate . ato duHkhAdikaM sarvaM buddhereva na saMshayaH .. 53 .. rAmaH parAtmA puruShaH purANo nityodito nityasukho nirIhaH . tathApi mAyAguNasa~N{}gato.asau sugrIva duHkhIva vibhAvyate.abudhaiH .. 54 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe prathamaH sargaH .. 1 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. dvitIyaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . la~N{}kAyAM rAvaNo dR^iShTvA kR^itaM karma hanUmatA . duShkaraM daivatairvApi hriyA ki~ncidavA~NmukhaH .. 1 .. AhUya mantriNaH sarvAnidaM vacanamabravIt . hanUmatA kR^itaM karma bhavadbhirdR^iShTameva tat .. 2 .. pravishya la~N{}kAM durdharShAM dR^iShTvA sItAM durAsadAm . hatvA ca rAxasInvIrAnaxaM mantodarIsutam .. 3 .. dagdhvA la~N{}kAmasheSheNa la~N{}ghayitvA ca sAgaram . yuShmAna sarvAn atikramya svastho.agAtpunareva saH .. 4 .. kiM kartavyamito.asmAbhiryuyaM mantravishAradAH . mantrayadhvaM prayatnena yatkR^itaM me hitaM bhavet .. 5 .. rAvaNasya vacaHshrutvA rAxasAstamathAbruvan . deva sha~N{}kA kuto rAmAttava lokajito raNe .. 6 .. indrastu bad{}dhvA nixiptaM putreNa tava pattane . jitvA kuberamAnIya puShpakaM bhujyate tvayA .. 7 .. yamo jitaH kAladaNDAd{}bhayaM nAbhUttava prabho . varuNo hu~N{}kR^itenaiva jitaH sarve.api rAxasAH .. 8 .. mayo mahAsuro bhItyA kanyAM dattvA svayaM tava . tvadvashe vartate.adyApi kimutAnye mahAsurAH .. 9 .. hanUmaddharShaNaM yattu tadavadnyAnakR^itaM ca naH . vAnaro.ayaM kimasmAkamasminpauruShadarshane .. 10 .. ityupexitamasmAbhirdharShaNaM tena kiM bhavet . vayaM pramattA kiM tena va~ncitAH smo hanUmatA .. 11 .. jAnImo yadi taM sarve kathaM jIvan gamiShyati . AdnyApaya jagatkR^itsnamAvAnaramamAnuSham .. 12 .. kR^itvAyAsyAmahe sarve pratyekaM vA niyojaya . kumbhakarNastadA prAha rAvaNaM rAxaseshvaram .. 13 .. ArabdhaM yattvayA karma svAtmanAshAya kevalam . na dR^iShTo.asi tadA bhAgyAttvaM rAmeNa mahAtmanA .. 14 .. yadi pashyati rAmastvAM jIvannAyAsi rAvaNa . rAmo na mAnuSho devaH sAxAnnArayaNo.avyayaH .. 15 .. sItA bhagavati laxmI rAmapatnI yashasvinI . rAxasAnAM vinAshAya tvayAnItA sumadhyamA .. 16 .. viShapiNDamivAgIrya mahAmIno yathA tathA . AnItA jAnakI pashcAttvayA kiM vA bhaviShyati .. 17 .. yadyapyanucitaM karma tvayA kR^itamajAnatA . sarvaM samaM kariShyAmi svasthacitto bhava prabho .. 18 .. kumbhakarNavacaH shrutvA vAkyamindrajidabravIt . dehi deva mamAnudnyAM hatvA rAmaM salaxmaNam . sugrIvaM vAnarAMshcaiva punaryAsyAmi te.antikam .. 19 .. tatrAgato bhAgavatapradhAno vibhIShaNo buddhimataM variShThaH . shrIrAmapAdadvaya ekatAnaH . praNamya devArimupopaviShTaH .. 20 .. vilokya kumbhashravaNAdidaityA- nmattapramattAnativismayena . vilokya kAmAturamapramatto dashAnanaM prAha vishuddhabuddhiH .. 21 .. na kumbhakarNendrajitau ca rAjaM- stathA mahApArshvamahodarau tau . nikumbhakumbhau ca tathAtikAyaH sthAstu na shaktA yudhi rAghavasya .. 22 .. sItAbhichAnena mahAgraheNa grato.asi rAjan na ca te vimoxaH . tAmeva satkR^itya mahAdhanena dattvAbhirAmAya sukhI bhava tvam .. 23 .. yAvanna rAmasya shitAH shilImukhA la~N{}kAmabhivyApya shirAMsi raxasAm . Chindanti tAvadraghunAyakasya bho- stAM jAnakIM tvaM pratidAtumarhasi .. 24 .. yAvannagAbhAH kapayo mahAbalA harindratulyA nakhadaMShTrayodhinaH . la~N{}kAM samAkramya vinAshayanti te tAvad{}drutaM dehi raghUttamAya tAm .. 25 .. jIvanna rAmeNa vimoxyase tvaM guptaH surendrairapi sha~N{}kareNa . na devarAjA~N{}kagato na mR^ityoH pAtAlalokAnapi sampraviShTaH .. 26 .. shubhaM hitaM pavitraM ca vibhIShaNavacaH khalaH . pratijagrAha naivAsau mriyamANa ivauShadham .. 27 .. kAlena nodito daityo vibhIShaNamathAbravIt . maddattabhogaiH puShTA~N{}go matsamIpe vasannapi .. 28 .. pratIpamAcaratyeSha mamaiva hitakAriNaH . mitrabhAvena shatrurme jAto nAstyatra saMshayaH .. 29 .. anAryeNa kR^itaghnena sa~N{}gatirme na yujyate . vinAshamabhikA~Nxanti dnyAtInAM dnyAtayaH sadA .. 30 .. yo.anyastvevaMvidhaM brUyAdvAkyamekaM nishAcaraH . hanmi tasmin xaNe eva dhik tvAM raxaH kulAdhamam .. 31 .. rAvaNenaivamuktaH sanparuShaM sa vibhIShaNaH . utpapAta sabhAmadhyAd{}gadApANirmahAbalaH .. 32 .. caturbhirmantribhiH sArdhaM gaganastho.abravidvacaH . krodhena mahatAviShTo rAvaNaM dashakandharam . mA vinAshamupaihi tvaM priyavAdinameva mAm .. 33 .. dhikkaroShi tathApi tvaM jyeShTho bhrAtA pituH samaH . kAlo rAghavarUpeNa jAto dasharathAlaye .. 34 .. kAlI sItAbhidhAnena jAtA janakanandinI . tAvubhAvAgatAvatra bhUrmebhArApanuttaye .. 35 .. tenaiva preritastvaM tu na shrR^iNoShi hitaM mama . shrIrAmaH prakR^iteH sAxAtparastAtsarvadA sthitaH .. 36 .. bahirantashca bhUtAnAM samaH sarvatra saMsthitaH . nAmarUpAdibhedena tattanmaya ivAmalaH .. 37 .. yathA nAnAprakAreShu vR^ixeShveko mahAnalaH . tattadAkR^itibhedena bhidyate.adnyAnacaxuShAm .. 38 .. pa~ncakoshAdibhedena tattanmaya ivAbabhau . nIlapItAdiyogena nirmalaH sphaTiko yathA .. 39 .. sa eva nityamukto.api svamAyAguNabimbitaH . kAlaH pradhAnaM puruSho.avyaktaM ceti caturvidhaH .. 40 .. pradhAnapuruShAbhyAM sa jagatkR^itsnaM sR^ijatyajaH . kAlarUpeNa kalanAM jagataH kurute.avyayaH .. 41 .. kAlarUpI sa bhagavAn rAmarUpeNa mAyayA .. 42 .. brahmaNA prArthito devastvadvadhArthamihAgataH . tadanyathA kathaM kuryAtsatyasMkalpa IshvaraH .. 43 .. haniShyati tvAM rAmastu saputrabalavAhanam . hanyamAnaM na shaknomi draShTuM rAmeNa rAvaNa .. 44 .. tvAM rAxasakulaM kR^itsnaM tato gacChAmi rAghavam . mayi yAte sukhIbhUtvA ramasva bhavane ciram .. 45 .. vibhIShaNo rAvaNavAkyataH xaNA- dvisR^ijya sarvaM saparicChadaM gR^iham . jagAma rAmasya padAravindayoH sevAbhikA~NxI paripUrNamAnasaH .. 46 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe dvitIyaH sargaH .. 2 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. tR^itIyaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . vibhIShaNo mahAbhAgashcaturbhirmantribhiH saha . Agatya gagane rAmasammukhe samavasthitaH .. 1 .. uccairuvAca bhoH svAmin rAma rAjIvalocana . rAvaNasyAnujo.ahaM te dAraharturvibhIShaNaH .. 2 .. nAmnA bhrAtA nirasto.ahaM tvAmeva sharaNaM gataH . hitamuktaM mayA deva tasya cAviditAtmanaH .. 3 .. sItAM rAmAya vaidehIM preShayeti punaH punaH . ukto.api na shrR^iNotyeva kAlapAshavashaM gataH .. 4 .. hantuM mAM khaDgamAdAya prAdravadrAxasAdhamaH . tato.acireNa sacivaishcaturbhiH sahito bhayAt .. 5 .. tvAmeva bhavamoxAya mumuxuH sharaNaM gataH . vibhIShaNavacaH shrutvA sugrIvo vAkyamabravIt .. 6 .. vishvAsArho na te rAma mAyAvI rAxasAdhamaH . sItAharturvisheSheNa rAvaNasyAnujo balI .. 7 .. mantribhiH sAyudhairasmAn vivare nihaniShyati . tadAdnyApaya me deva vAnarairhanyatAmayam .. 8 .. mamaivaM bhAti me rAma buddhyA kiM nishcitaM vada . shrutvA sugrIvavacanaM rAmaH sasmitamabravIt .. 9 .. yadIcChAmi kapishreShTha lokAnsarvAnsaheshvarAn . nimiShArdhena saMhanyAM sR^ijAmi nimiShArdhataH .. 10 .. ato mayAbhayaM dattaM shIghramAnaya rAxasam .. 11 .. sakR^ideva prapannAya tavAsmIti ca yAcate . abhayaM sarvabhUtebhyo dadAmyetad{}vrataM mama .. 12.. rAmasya vacanaM shrutvA sugrIvo hR^iShTamAnasaH . vibhIShaNamathAnAyya darshayAmAsa rAghavam .. 13 .. vibhIShaNastu sAShTA~N{}gaM praNipatya raghuttamam . harShagad{}gadayA vAcA bhaktyA ca parayAnvitaH.. 14 .. rAmaM shyAmaM vishAlAxaM prasannamukhapaMkajam . dhanurbANadharaM shAntaM laxmaNena samanvitam .. 15 .. kR^itA~njalipuTo bhUtvA stotuM samupacakrame .. 16 .. vibhIShaNa uvAca . namaste rAma rAjendra namaH sItAmanorama . namaste caNDakodaNDa namaste bhaktavatsala .. 17 .. namo.anantAya shAntAya rAmAyAmitatejase . sugrIvamitrAya ca te raghUNAM pataye namaH .. 18 .. jagadutpattinAshAnAM kAraNAya mahAtmane . trailokyagurave.anAdigR^ihasthAya namo namaH .. 19.. tvamAdirjagatAM rAma tvameva sthitikAraNam . tvamante nidhanasthAnaM svecChAcArastvameva hi .. 20 .. carAcarANAM bhUtAnAM bahirantashcarAghava. vyApyavyApakarUpeNa bhavAn bhAti jaganmayaH ..21.. tvanmAyayA hR^itadnyAnA naShTAtmAno vicetasaH. gatAgataM prapadyante pApapuNyavashAtsadA .. 22 .. tAvatsatyaM jagadbhAti shuktikArajataM tathA yAvanna dnyAyate dnyAnaM cetasAnanyagAminA ..23 .. tvadadnyAnAtsadA yuktAH putradAragR^ihAdiShu . ramante viShayAnsarvAnante duHkhapradAnvibho .. 24 .. tvamindro.agniryamo raxo varuNashca tathAnilaH . kuberashca tathA rudrastvameva puruShottama .. 25 .. tvamaNorapyaNIyAMshca sthUlAt sthUlataraH prabho . tvaM pitA sarvalokAnAM mAtA dhAtA tvameva hi .. 26 .. AdimadhyAntarahitaH paripUrNo.acyuto.avyayaH . tvaM pANipAdarahitashcaxuHshrotravivarjitaH .. 27 .. shrotA draShTA grahitA ca javanastvaM kharAntaka . koshebhyo vyatiriktastvaM nirguNo nirupAshrayaH .. 28 .. nirvikalpo nirvikAro nirAkAro nirIshvaraH . ShaDbhAvarahito.anAdiH puruShaH prakR^ite paraH .. 29 .. mAyayA gR^ihyamANastvaM manuShya iva bhAvyase . dnyAtvA tvAM nirguNamajaM vaiShNavA moxagAminaH .. 30 .. ahaM tvatpAdasadbhaktinIHshreNIM prApya rAghava . icChAmi dnyAnayogAkhyaM saudhamAroDhumIshvara .. 31 .. namaH sItApate rAma namaH kAruNikottama . rAvaNAre namastubhyaM trAhi mAM bhavasAgarAt .. 32 .. tataH prasannaH provAca shrIrAmo bhaktavatsalaH . varaM vR^iNIShva bhadraM te vA~nChitaM varado.asmyaham .. 33 .. vibhIShaNa uvAca . dhanyo.asmi kR^itakR^ityo.asmi kR^itakAryo.asmi rAghava . tvatpAdadarshanAdeva vimukto.asmi na saMshayaH .. 34 .. nAsti matsadR^isho dhanyo nAsti matsadR^ishaH shuciH . nAsti matsadR^isho loke rAma tvanmUrtidarshanAt .. 35 .. karmabandhavinAshAya tvajdnyAnaM bhaktilaxaNam . tvaddhyAnaM paramArthaM ca dehi me raghunandana .. 36 .. na yAce rAma rAjendra sukhaM viShayasambhavam . tvatpAdakamale saktA bhaktireva sadAstu me .. 37 .. omityuk{}tvA punaH prIto rAma provAca rAxasam . shrR^iNu vaxyAmi te bhadraM rahasyaM mama nishcitam .. 38 .. madbhaktAnAM prashAMtAnAM yoginAM vItarAgiNAm . hR^idaye sItayA nityaM vasAmyatra na saMshayaH .. 39 .. tasmAttvaM sarvadA shAntaH sarvakalmaShavarjitaH . mAM dhyAtvA moxyase nityaM ghorasaMsArasAgarAt .. 40 .. stotrametatpaThedyastu likhedyaH shruNuyAdapi . matprItaye mamAbhiShTaM sArUpya samavApnuyAt .. 41 .. ityuk{}tvA laxmaNaM prAha shrIrAmo bhaktabhaktimAn . pashyatvidAnImevaiSha mama sandarshane phalam .. 42 .. la~N{}kArAjye.abhiShexyAmi jalamAnaya sAgarAt . yAvaccandrashca sUryashca yAvattiShThati medinI .. 43 .. yAvanmama kathA loke tAvadrAjyaMkarotvasau . ityuk{}tvA laxmaNenAmbu hyAnAyya kalashena tam .. 44 .. la~N{}kArAjyAdhipatyArthamabhiShekaM ramApatiH . kArayAmAsa sacivairlaxmaNena visheShataH .. 45 .. sAdhu sAdhviti te sarve vAnarAstuShTuvurbhR^isham . sugrIvo.api paruShvajya vibhIShaNamathAbravIt .. 46 .. vibhIShaNa vayaM sarve rAmasya paramAtmanaH . ki~N{}karAstatra mukhyastvaM bhak{}tyA rAmaparigrahAt . rAvaNasya vinAshe tvaM sAhAyyaM kartumarhasi .. 47 .. vibhIShaNa uvAca . ahaM kiyAnsahAyatve rAmasya paramAtmanaH . kiM tu dAsyaM kariShye.ahaM bhaktyA shaktyA hyamAyayA .. 48 .. dashagrIveNa sandiShTaH shuko nAma mahAsuraH . saMsthito hyambare vAkyaM sugrIvamidamabravIt .. 49 .. tvAmAha rAvaNo rAjA bhrAtaraM rAxasAdhipaH . mahAkulaprasUtastvaM rAjAsi vanacAriNAm .. 50 .. mama bhrAtR^isamAnastvaM tava nAstyarthaviplavaH . ahaM yadaharaM bhAryAM rAjaputrasya kiM tava .. 51 .. kiShkindhAM yAhi haribhirla~N{}kA shakyA na daivataiH . prAptuM kiM mAnavairalpasattvairvAnarayUthapaiH .. 52 .. taM prApayantaM vacanaM tUrNamutplutya vAnarAH . prApadyanta tadA xipraM nihantuM dR^iDhamuShTibhiH.. 53 .. vAnarairhanyamAnastu shuko rAmamathAbravIt . na dUtAM ghnanti rAjendra vAnarAnvAraya prabho .. 54 .. rAmaM shrutvA tadA vAkyaM shukasya paridevitam . mA vadhiShTeti rAmastAmvArayAmAsa vAnarAn .. 55 .. punarambaramAsAdya shukaH sugrIvamabravIt . brUhi rAjandashagrIvaM kiM vaxyAmi vrajAmyaham .. 56 .. sugrIva uvAca . yathA vAlI mama bhrAtA tathA tvaM rAxasAdhama . hantavyastvaM mayA yatnAtsaputrabalavAhanaH .. 57 .. brUhi me rAmacandrasya bhAryAM hR^itvA kva yAsyasi . tato rAmAdnyayA dhR^itvA shukaM badhvAnvaraxayat .. 58 .. shArdUlo.apitataH pUrvaM dR^iShTvA kapibala.m mahat . yathAvatkathayAmAsa rAvaNAya sa rAxasaH .. 59 .. dIrghacintAparo bhUtvA niHshvasannAsa mandire . tataH samudramAvexya rAmo raktAntalocanaH .. 60 .. pashya laxmaNa duShTo.asau vAridhirmAmupAgatam . nAbhinandati duShTAtmA darshanArthaM mamAnagha .. 61 .. jAnAti mAnuSho.ayaM me kiM kariShyati vAnaraiH . adya pashya mahAbAho shoShayiShyAmi vAridhim .. 62 .. pAdenaiva gamiShyanti vAnarA vigatajvarAH . ityuk{}tvA krodhatAmrAxa AropitadharnurdharaH .. 63 .. tUNIrAd{}bANamAdAya kAlAgnisadR^ishaprabham . sandhAya cApamAkR^iShya rAmo vAkyamathAbravIt .. 64 .. pashyantu sarvabhUtAni rAmasya sharavikramam . idAnIM bhasmasAtkuryAM samudraM saritAM patim .. 65 .. evaM brUvati rAme tu sashailavanakAnanA . cacAla vasudhA dyaushca dishashca tamasAvR^itAH .. 66 .. cuxubhe sAgaro velAM bhayAdyojanamatyagAt . timinakrajhaShA mInAH prataptAH paritatrasuH .. 67 .. etasminnantare sAxAtsAgaro divyarUpadhR^ik . divyAbharaNasampannaH svabhAsA bhAsayan dishaH .. 68 .. svAntaHsthadivyaratnAni karAbhyAM parigR^ihya saH . pAdayoH purataH xiptvA rAmasyopAyanaM bahu .. 69 .. daNDavatpraNityAha rAmaM raktAntalocanam . trAhi trAhi jagannAtha rAma trailokyaraxaka .. 70 .. jaDo.ahaM rAma te sR^iShTaH sR^ijatA nikhilaM jagat . svabhAvamanyathA kartuM kaH shakto devanirmitam .. 71 .. sthUlAni pa~ncabhUtAni jaDAnyeva svabhAvataH . sR^iShTAni bhavataitAni tvadAdnyAM la~N{}ghayanti na .. 72 .. tAmasAdahamo rAma bhUtAni prabhavanti hi . kAraNAnugamAtteShAM jaDatvaM tAmasaM svataH .. 73 .. nirguNastvaM nirAkAro yadAmAyAguNAnprabho . lIlayA~N{}gIkaroShi tvaM tadA vairAjanAmavAn .. 74 .. guNAtmano virAjashca sattvAddevA babhUvire . rajoguNAtprajeshAdyA manyorbhUtapatistava .. 75 .. tvAmahaM mAyayA ChannaM lIlayA mAnuShAkR^itim .. 76 .. daDabuddhirjaDo murkhaH kathaM jAnAmi nirguNam . jaNDa eva hi murkhANAM sanmArgaprApakaH prabho .. 77 .. bhUtAnAmamarashreShTha pashUnAM laguDo yathA . sharaNaM te vrajAmIshaM sharaNyaM bhaktavatsala . abhayaM dehi me rAma la~N{}kAmArgaM dadAmi te .. 78 .. shrIrAma uvAca . amogho.ayaM mahAbANaH kasmindeshe nipAtyatAm . laxyaM darshaya me shIghraM bANasyAmoghapAtinaH .. 79 .. rAmasya vacanaM shrutvA kare dR^iShTvA mahAsharam . mahodadhirmahAtejA rAghavaM vAkyamabravIt .. 80 .. rAmottarapradeshe tu drumakulya iti shrutaH . pradeshastatra bahavaH pApAtmAno divAnisham .. 81 .. bAdhante mAM raghushreShTha tatra te pAtyatAM sharaH . rAmeNa sR^iShTo bANastu xaNAdAbhIramaNDalam .. 82 .. hatvA punaH samAgatya tUNIre pUrvavatsthitaH . tato.abravIdraghushreShThaM sAgaro vinayAnvitaH .. 83 .. nalaH setuM karotvasmin jale me vishvakarmaNaH . suto dhImAn samartho.asminkArye labdhavaro hariH .. 84 .. kIrtiM jAnantu te lokAH sarvalokamalApahAm . ityuk{}tvA rAghavaM natvA yayau sindhUradR^ishyatAm .. 85 .. tato rAmastu sugrIvalaxmaNAbhyAM samanvitaH . nalamAdnyAyacChIghraM vAnarai setubandhane .. 86 .. tato.atihR^iShTaH plavagendrayUthapai rmahAnagendrapratimairyuto nalaH . babandhaM setuM shatayojanAyataM suvistR^itaM parvatapAdapairdR^iDham .. 87 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe tR^itIyaH sargaH .. 3 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. caturthaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . setumArabhamANastu tatra rAmeshvaraM shivam . saMsthApya pUjayitvAha rAmo lokahitAya ca .. 1 .. praNametsetuvandhaM yo dR^iShTvA rAmeshvaraM shivam . brahmahatyAdipApebho mucyate madanugrahAt .. 2 .. setubandhe naraH snAtvA dR^iShTvA rAmeshvaraM haram . sa~N{}kalpaniyato bhUtvA gatvA vArANasIM naraH .. 3 .. AnIya ga~N{}gAsalilaM rAmeshamabhiShicya ca . samudre xiptatad{}bhAro brahma prApnotyasaMshayam .. 4 .. kR^itAni prathamenAhnA yojanAni caturdasha . dvitIyena tathA cAhnA yojanAni tu viMshatiH .. 5 .. tR^itIyena tathA cAhnA yojanAnyekaviMshatiH . caturthena tathA cAhnA dvAviMshatiriti shrutam .. 6 .. pa~ncamena trayoviMshadyojanAni samantataH . babandha sAgare setuM nalo vAnarasattamaH .. 7 .. tenaiva jagmuH kapayo yojanAnAM shataM drutam . asa~N{}khyAtAH suvelAdriM rurudhuH plavagottamAH .. 8 .. Aruhya mArutIM rAmo laxmaNo.apya~N{}gadaM tathA . didR^ixU rAghavo la~N{}kAmArurohAcalaM mahat .. 9 .. dR^iShTvA la~N{}kAM suvistIrNA nAnAcitradhvajAkulAm . citraprAsAdasambAdhAM svarNaprAkAratoraNAm.. 10.. parikhAbhiH shataghnibhiH sa~N{}kramaishca virAjitam . prAsAdopari vistIrNapradeshe dashakandharaH ..11 .. mantribhiH sahito vIraiH kirITadashakojjvalaH . nIlAdrishikharAkAraH kAlameghasamaprabhaH ..12 .. ratnadaNDaiH sitacChatrairanekaiH parishobhitaH . etasminnantare baddho mukto rAmeNa vai shukaH .. 13 .. vAnataistADitaH samyag dashAnanamupAgataH. prahasan rAvaNaH prAha pIDitaH kiM paraiH shuka ..14 .. rAvaNasya vacaH shrutvA shuko vacanamabravIt . sArasyottare tIre.abravaM te vacanaM yathA . tata utplutya kapayo gR^ihItvA mAM xaNAttataH.. 15 .. muShTibhirnakhadantaishca hantuM loptuM pracakramuH . tato mAM rAma raxeti kroshantaM raghupu~N{}gavaH .. 16 .. visR^ijyatAmiti prAha visR^iShTo.ahaM kapIshvaraiH . tato.ahamAgato bhItyA dR^iShTvA tadvAnaraM balam .. 17 .. rAxasAnAM balaughasya vAnarendrabalasya ca . naitayorvidyate sandhirdevadAnavayoriva .. 18 .. puraprAkAramAyAnti xipramekataraM kuru . sItAM vAsmai prayacChAshu yuddhaM vA dIyatAM prabho ..19 .. mAmAha rAmastvaM brUhi rAvaNaM madvacaH shuka . yad{}balaM ca samAshritya sItAM me hR^itavAnasi .. 20 .. taddarshaya yathAkAmaM sasainyaH sahabAndhavaH . shvaHkAle nagarIM la~N{}kAM saprAkArAM satoraNAm .. 21 .. rAxasaM ca balaM pashya sharairvidhvaMsitaM mayA . ghoraroShamahaM moxye balaM dhAraya rAvaNa .. 22 .. ityuk{}tvopararAmAtha rAmaH kamalalocanaH . ekasthAnagatA yatra catvAraH puruSharShabhAH .. 23 .. shrIrAmo laxmaNashcaiva sugrIvashca vibhIShaNaH . eta eva samarthAste la~N{}kAM nAshayituM prabho .. 24 .. utpATya bhasmIkaraNe sarve tiShThantu vAnarAH . tasya yAdR^ig balaM dR^iShTaM rUpaM praharaNAni ca .. 25 .. vadhiShyati puraM sarvamekastiShThantu te trayaH . pashya vAnarasenAM tAmasa~N{}khyAtAM prapUritAm .. 26 .. garjanti vAnarAstatra pashya parvatasannibhAH . na shakyAste gaNayituM prAdhAnyena bravImi te .. 27 .. eSha yo.abhimukho la~N{}kAM nadaMstiShThati vAnaraH. yUthapAnAM sahasrANAM shatena parivAritaH.. 28 .. sugrIvasenAdhipatirnIlo nAmAgninandanaH . eSha parvatashrR^i~N{}gAbhaH padmaki~njalkasannibhaH.. 29 .. sphoTayatyabhisaMrabdho lA~N{}gUlaM ca punaH punaH . yuvarAjo.a~N{}gado nAma vAliputro.ativIryavAn .. 30 .. yena dR^iShTA janakajA rAmasyAtIvavallabhA . hanUmAneSha vikhyAto hato yena tavAtmajaH .. 31 .. shveto rajatasa~N{}kAsho mahAbuddhiparAkramaH . tUrNaM sugrIvamAgatya punargacChati vAnaraH .. 32 .. yastveSha siMhasa~N{}kAshaH pashyatyatulavikramaH . rambho nAma mahAsattvo la~N{}kAM nAshayituM xamaH .. 33 .. eSha pashyati vai la~N{}kAM didhaxanniva vAnaraH. sharabho nAma rAjendra koTiyUthapanAyakaH .. 34 .. panasashca mahAvIryo maindashca dvividastathA . nalashca setukartAsau vishvakarmasuto balI .. 35 .. vAnarANAM varNane vA sa~N{}khyAne vA ka IshvaraH . shUrAH sarve mahAkAyAH sarve yuddhAbhikA~NxiNaH.. 36 .. shaktA sarve cUrNayituM la~N{}kAM raxogaNai saha . eteShAM balasa~N{}khyAnaM pratyekaM vacmi te shrR^iNu ..37 .. eShAM koTisahastrANi nava pa~nca ca sapta ca . tathA sha~N{}khasahasrANi tathArbudashatAni ca .. 38 .. sugrIvasachivAnAM te balametatprakIrtitam . anyeShAM tu balaM nAhaM vaktuM shakto.asmi rAvaNa .. 39.. rAmo na mAnuShaH saxAdAdinArAyaNa paraH . sItA sAxAjjagaddhetushcicChaktirjagadAtmikA .. 40 .. tAbhyAmevasamutpannaM jagatsthAvaraja~N{}gamam . tasmAdrAmashca sItAca jagatastasthuShashca tau .. 41 .. pitarau pR^ithivIpAla tayorvairI kathaM bhavet . ajAnatA tvayAnItA jaganmAtaiva jAnakI.. 42 .. xaNanAshini saMsAre sharIre xaNabha~N{}gure . pa~ncabhUtAtmake rAjaMshcaturviMshatitattvake .. 43 .. malamAMsAsthidurgandhabhUyiShThe.aha~N{}kR^itAlaye . kaivAsthA vyatiriktasya kAye tava jaDAtmake .. 44 .. yatkR^ite brahmahatyAdipAtakAni kR^itAni ca . bhogabhoktA tu yo dehaH sa deho.atra patiShyati .. 45 .. puNyapApe samAyAto jIvena sukhaduHkhayoH . kAraNe dehayogAdinAtmanaH kuruto.anisham ..46 .. yAvaddeho.asmi kartAsmItyAtmAhaMkurute.avashaH . adhyAsAttAvadeva syAjjanmanAshAdisambhavaH .. 47 .. tasmAttvaM tyaja dehAdAvabhimAnaM mahAmate . AtmAtinirmalaH shuddho vidnyAnAtmAcalo.avyayaH.. 48 .. svAdnyAnavashato bandhaM pratipadya vimuhyati . tasmAttvaM shuddhabhAvena dnyAtvAtmAnaM sadA smara .. 49 .. viratiM bhaja sarvatra putradAragR^ihAdiShu . nirayeShvapi bhogaH syAcChvashUkaratanAvapi .. 50 .. dehaM labdhvA vivekADhyaM dvijatvaM ca visheShataH . tatrApi bhArate varShe karmabhUmau sudurlabham .. 51 .. ko vidvAnAtmasAtkR^itvA dehaM bhogAnugo bhavet . atastva brAhmaNo bhUtvA paulastyatanayashca san .. 52 .. adnyAnIva sadA bhogAnanudhAvasi kiM mudhA . itaH paraM vA tyak{}tvA tvaM sarvasa~N{}gaM samAshrayaH .. 53 .. rAmameva parAtmanaM bhaktibhAvena sarvadA . sItAM samarpya rAmAya tatpAdAnucaro bhava .. 54 .. vimukta sarvapApebhyo viShNulokaM prayAsyasi . no cedgamiShyase.adho.adhaH punarAvR^ittivarjitaH . a~N{}gIkuruShva madvAkyaM hitameva vadAmi te .. 55 .. satsa~N{}gatiM kuru bhajasva hariM sharaNyaM shrIrAghavaM marakatopalakAntikAntam . sItAsametamanishaM dhR^itacApabaNaM sugrIvalaxmaNavibhIShaNasevitA~N{}ghrim .. 56 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe caturthaH sargaH .. 4 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. pa~ncamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . shrutvA shukamukhodgItaM vAkyamadnyAnanAshanam . rAvaNaH krodhatAmrAxo dahanniva tamabravIt .. 1 .. anujIvya sudurbuddhe guruvad{}bhAShase katham . shAsitAhaM trijagatAM tvaM mAM shixanna lajjase .. 2 .. idAnImeva hanmi tvAM kintu pUrvakR^itaM tava . smarAmi tena raxAmi tvAM yadyapi vadhocitam .. 3 .. ito gacCha vimUDha tvamevaM shrotuM na me xamam . mahAprasAda ityuk{}tvA vepamAno gR^ihaM yayau .. 4 .. shuko.api brAhmaNaH pUrvaM brahmiShTho brahmavittamaH . vAnaprasthAvidhAnena vane tiShThan svakarmakR^it .. 5 .. devAnAmabhivR^iddhyarthaM vinAshAya suradviShAm . cakAra yadnyavitatimavicChinnAM mahAmatiH .. 6 .. rAxasAnAM virodho.abhUcChuko devahitodyataH . vajradaMShTra iti khyAtastatraiko rAxaso mahAn .. 7 .. antaraM prepsurAtiShThacChukApakaraNodyataH . kadAcidAgato.agastyastasyAshramapadaM muneH .. 8 .. tena sampUjito.agastya bhojanArthaM nimantritaH . gate snAtuM munau kumbhasambhave prApya cAntaram .. 9 .. AgastyarUpadhR^ik so.api rAxasaH shukamabravIt . yadi dAsyasi me brahman bhojanaM dehi sAmiSham .. 10 .. bahukAlaM na bhuktaM me mAMsaM ChAgA~N{}gasambhavam . tatheti kArayAmAsa mAMsabhojyaM savistaram .. 11 .. upaviShTe munau bhoktuM rAxaso.atIva sundaram . shukabhAryAvapurdhR^itvA tAM cAntarmohayan khalaH .. 12 .. varamAMsaM dadau tasmai supakvaM bahuvistaram . dattvaivAntardadhe raxastato dR^iShTvA cukopa saH .. 13 .. amedhyaM mAnuShaM mAMsamagastyaH shukamabravIt . abhaxyaM mAnuShaM mAMsaM dattavAnasi durmate .. 14 .. mahyaM tvaM rAxaso bhUtvA tiShTha tvaM mAnuShAshanaH . iti shaptaH shuko bhItyA prAhAgastyaM mune tvayA .. 15 .. idAnIM bhAShitaM me.adya mAMsaM dehIti vistaram . tathaiva dattaM bho deva kiM me shApaM pradAsyasi .. 16 .. shrutvA shukasya vacanaM muhUrtaM dhyAnamAsthitaH . dnyAtvA raxaHkR^itaM sarvaM tataH prAha shukaM sudhIH .. 17 .. tavApakAriNA sarvaM rAxasena kR^itaM tvidam . avicAryaiva me dattaH shApaste munisattama .. 18 .. tathApi me vaco.amoghamevameva bhaviShyati . rAxasaM vapurAsthAya rAvaNasya sahAyakR^it .. 19 .. tiShTha tAvadyadA rAmo dashAnanavadhAya hi . AgamiShyati la~N{}kAyAH samIpaM vAnaraiH saha .. 20 .. preShito rAvaNena tvaM cAro bhUtvA raghUttamam . dR^iShTvA shApAdvinirmukto bodhayitvA ca rAvaNam .. 21 .. tattvadnyAnaM tato mukta paraM padamavApsyasi . ityukto.agastyamuninA shako brahmaNasattama .. 22 .. babhUva rAxasaH sadyo rAvaNaM prApya saMsthitaH . idAnIM cArarUpeNa dR^iShTvA rAmaM sahAnujam .. 23 .. rAvaNaM tattvavidnyAna bodhayitvA punardrutam . pUrvavad{}brAhmaNo bhUtvA sthoto vaikhAnasaiH saha .. 24 .. tataH samAgamad{}vR^iddho mAlyavAn rAxaso mahAn . buddhimAnnItinipuNo rAdnyo mAtuH priyaH pitA .. 25 .. prAha taM rAxasaM vIraM prashAntenAntarAtmanA . shrR^iNu rAjanvaco me.adya shrutvA kuru yathepsitam .. 26 .. yadA praviShTA nagarIM jAnakI rAmavallabhA . tadAdi puryAM dR^ishyante nimittani dashAnana .. 27 .. ghorANi nAshahetuni tAni me vadataH shrR^iNu . kharastanitanirghoShA meghA atibhaya~N{}karAH .. 28 .. shoNitenAbhivarShanti la~N{}kAmuShNena sarvadA . rudanti devali~N{}gAni svidyanti pracalanti ca .. 29 .. kAlikA pANDurairdantaiH prahasatyagrataH sthitA . kharA goShu prajAyante mUShakA nakulaiH saha .. 30 .. mArjAreNa tu yuddhyanti pannagA garuDena tu . karAlo vikaTo muNDaH puruShaH kR^iShNapi~N{}galaH .. 31 .. kAlo gR^ihANi sarveShAM kAle kAle tvavexate . etAnyanyAni dR^ishyante nimittanyud{}bhavanti ca .. 32 .. ataH kulasya raxArthaM shAntiM kuru dashAnana . sItAM satkR^itya sadhanAM rAmAyAshu prayacChaH bhoH .. 33 .. rAmaM nArAyaNaM viddhi vidveShaM tyaja rAghave . yatpAdapotamAshritya dnyAnino bhavasAgaram .. 34 .. taranti bhaktipUtAntAstato rAmo na mAnuShaH . bhajasva bhaktibhAvena rAmaM sarvahR^idAlayam .. 35 .. yadyapi tvaM durAcAro bhaktyA puto bhaviShyasi . madvAkyaM kuru rAjendra kulakaushalahetave .. 36 .. tattu mAlyavato vAkyaM hitamuktaM dashAnanaH . na marShayati duShTAtmA kAlasya vashamAgataH .. 37 .. mAnavaM kR^ipaNaM rAmamekaM shAkhAmR^igAshrayam . samarthaM manyase kena hInaM pitrA munipriyam .. 38 .. rAmeNa preShito nUnaM bhAShase tvamanargalam . gacCha vR^iddho.asi bandhustvaM soDhaM sarvaM tvayoditam .. 39 .. ito matkarNapadavIM dahatyetadvacastava . ityuk{}tvA sarvasacivaiH sahitaH prasthitastadA .. 40 .. prAsAdagre samAsinaH pashyanvAnarasainikAn . yuddhAyAyojayatsarvarAxasAnsamupasthitAn .. 41 .. rAmo.api dhanurAdAya laxmaNena samAhR^itam . dR^iShTvA rAvaNamAsInaM kopena kaluShIkR^itaH .. 42 .. kirITinaM samAsInaM mantribhiH pariveShTitam . sashA~N{}kArdhanibhenaiva bANenaikena rAghavaH .. 43 .. svetacChatrasahasrANi kirITadashakaM tathA . cicCheda nimiShArdhena tadad{}bhutamivAbhavat .. 44 .. lajjito rAvaNastUrNaM vivesha bhavanaM svakam . AhUya rAxasAn sarvAnprahastapramukhAn khalaH .. 45 .. vAnaraiH saha yuddhAya nodayAmAsa satvaraH . tato bherImR^ida~N{}gAdyaiH paNavAnakagomukhaiH .. 46 .. mahiShoShTraiH kharaiH siMhairdvIpibhiH kR^itavAhanAH . khaDgashUladhanuHpAshayaShTitomarashaktibhiH ..47 .. laxitAH sarvato la~N{}kAM pratidvAramupAyayuH . tatpUrvameva rAmeNa noditA vAnararShabhAH .. 48 .. udyama girishrR^i~N{}gANi shikharANi mahAnti ca . tarUMshcotpATya vividhAnyuddhAya hariyUthapAH .. 49 .. prexamANA rAvaNasya tAnyanIkAni bhAgashaH . rAghavapriyamAkArthaM la~N{}kAmAruruhustadA .. 50 .. te drumaiH parvatAgraishca muShTibhishca plava~N{}gamAH . tataH sahasrayUthAshca koTiyUthAshca yUthapAH .. 51 .. koTishatayutAshcAnye rurudhurnagaraM bhR^isham . AplavantaH plavantashca garjantashca plava~N{}gamAH .. 52 .. rAmo jayatyatibalo laxmaNashca mahAbalaH . rAjA jayati sugrIvo rAghaveNAnupAlitaH .. 53 .. ityevaM ghoShayantashca samaM yuyudhire.aribhiH . hanUmAna~N{}gadashcaiva kumudo nIla eva ca .. 54 .. nalashca sharabhashcaiva maindo dvivida eva ca . jAmbavAndadhivak{}trashca kesarI tAra eva ca .. 55 .. anye ca balinaH sarve yUthapAshca plava~N{}gamAH . dvArANyutplutya la~N{}kAyAH sarvato rurudhurbhR^isham . tadA vR^ixairmahAkAyAH parvatAgraishca vAnarAH .. 56 .. nijaghnustAni raxAMsi nakhairdantaishca vegitAH . rAxasAshca tadA bhImA dvArebhyaM sarvato ruShA .. 57 .. nirgatya bhindipAlaishca khaDgaiH shUlaiH parashvadhaiH . nijaghnurvAnarAnIkaM mahAkAyA mahAbalAH .. 58 .. rAxasAMshca tathA jaghnurvAnarA jitakAshinaH . tadA babhUva samaro mAMsashoNitakardamaH .. 59 .. raxasAM vAnarANAM ca sambabhUvAd{}bhutopamaH . te hayaishca gajaishcaiva rathaiH kA~ncanasannibhaiH .. 60 .. raxo vyAghrA yuyudhire nAdayanto disho dasha . rAxasAshca kapIndrAshca parasparajayaiShiNaH .. 61 .. rAxasAnvAnarA jaghnurvAnarAMshcaiva rAxasAM . rAmeNa viShNunA dR^iShTA harayo divijAMshajAH .. 62 .. babhUvurbalino hR^iShTAstadA pItAmR^itA iva . sItAbhimarshapApena rAvaNenAbhipAlitAn .. 63 .. hatashrIkAnhatabalAn rAxasAn jaghnurojasA . caturthAMshAvasheSheNa nihataM rAxasaM balam .. 64 .. svasainya nihataM dR^iShTvA meghanAdo.atha duShTadhIH . brahmadattavaraH shrImAnantardhAnaM gato.asuraH .. 65 .. sarvAstrakushalo vyomni brahmAstreNa samantataH . nAnAvidhAni shastrANi vAnarAnIkamardayan .. 66 .. vavarSha sharajAlAni tadad{}bhutamivAbhavat . rAmo.api mAnayanbrAhyamastramastravidAM varaH .. 67 .. xaNaM tUShNImuvAsAtha dadarsha patitaM balam . vAnarANAM raghushreShThashcukopAnalasannibhaH .. 68 .. cApamAnaya saumitre brahmAstreNAsuraM xaNAt . bhasmIkaromi me pashya balamadya raghUttama .. 69 .. meghanAdo.api tacChrutvA rAmavAkyamatandritaH . tUrNaM jagAma nagaraM mAyayA mAyiko.asuraH .. 70 .. patitaM vAnarAnIkaM dR^iShTvA rAmo.atiduHkhitaH . uvAca mArutiM shIghraM gatvA xIramahodadhim .. 71 .. tatra droNagirirnAma divyauShadhisamudbhavaH . tamAnaya drutaM gatvA sa~njIvaya mahAmate .. 72 .. vAnaraughAnmahAsattvAnkIrtiste susthirA bhavet . AdnyA pramANamityuk{}tvA jagAmAnilanandanaH .. 73 .. AnIya ca giriM sarvAnvAnarAnvAnararShabhaH . jIvayitvA punastatra sthApayitvAyayau drutam .. 74 .. pUrvavad{}bhairavaM nAdaM vAnarANAM balaughataH . shrutvA vismayamApanno rAvaNo vAkyamabravIt .. 75 .. rAghavo me mahAn shatruH prApto devavinirmitaH . hantuM taM samare shIghraM gacChantu mama yUthapAH .. 76 .. mantriNo bAndhavAH shUrA ye ca matpriyakA~N{}xiNaH . sarve gacChantu yuddhAya tvaritaM mama shAsanAt .. 77 .. ye na gacChanti yuddhAya bhIravaH prANaviplavAt . tAn haniShyAmyahaM sarvAnmacChAsanaparA~NmukhAn .. 78 .. tacChrutvA bhayasantrastA nirjagmU raNakovidAH . atikAyaH prahastashca mahAnAdamahodarau .. 79 .. devashatrurnikumbhashca devAntakanarAntakau . apare balinaH sarve yayuryuddhAya vAnaraiH .. 80 .. ete cAnye ca bahavaH shUrAH shatasahasrashaH . pravishya vAnaraM sainya mamanthurbaladarpitAH .. 81 .. bhushuNDibhindipAlaishca bANaiH khaDgaiH parashvadhaiH . anyaishca vividhairastrairnijaghnurhariyUthapAn .. 82 .. te pAdapaiH parvatAgrairnakhadaMShTraishca muShTibhiH . prANairvimocayAmAsuH sarvarAxasayUthapAn .. 83 .. rAmeNa nihatAH kecitsugrIveNa tathApare . hanUmatA cA~N{}gadena laxmaNena mahAtmanA . yUthapairvAnarANAM te nihatAH sarvarAxasAH .. 84 .. rAmatejaH samAvishya vAnarA balino.abhavan . rAmashaktivihInAnAmevaM shaktiH kuto bhavet .. 85 .. sarveshvaraH sarvamayo vidhAtA mAyAmanuShyatvaviDambanena . sadA cidAnandamayo.api rAmo yuddhAdilIlAM vitanoti mAyAm .. 86 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe pa~ncamaH sargaH .. 5 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. ShaShThaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . shrutvA yuddhe balaM naShTamatikAyamukhaM mahat . rAvaNo duHkhasantaptaH krodhena mahatAvR^itaH .. 1 .. nidhAyendrajitaM la~N{}kAraxaNArthaM mahAdyutiH . svayaM jagAma yuddhAya rAmeNa saha rAxasaH .. 2 .. divyaM syandanamAruhya sarvashastrAstrasaMyutam . rAmamevAbhidudrAva rAxasendro mahAbalaH .. 3 .. vAnarAnbahusho hatvA bANairAshIviShopamaiH . pAtayAmAsa sugrIvopramukhAnyUthanAyakAn .. 4 .. gadApANiM mahAsattvaM tatra dR^iShTvA vibhIShaNam . utsasarja mahAshaktiM mayadattAM vibhIShaNe .. 5 .. tAmApatantImAlokya vibhIShaNa vighAtinIm . dattAbhayo.ayaM rAmeNa vadhArho nAyamAsuraH .. 6 .. ityuk{}tvA laxmaNo bhImaM cApamAdAya vIryavAn . vibhIShaNasya purataH sthoto.akampa ivAcalaH .. 7 .. sA shaktirlaxmaNatanuM viveshAmoghashaktitaH . yAvantyaH shaktayo loke mAyAyAH sambhavanti hi .. 8 ,, tAsAmAdhArabhUtasya laxmaNasya mahAtmanaH . mAyAshaktyA bhavetki vA sheShAMshasya harestanoH .. 9 .. tathApi mAnuShaM bhAvamApannastadanuvrataH . mUrcChitaH patito bhUmau tamAdAtuM dashAnanaH .. 10 .. hastaistolayituM shakto na babhUvAtivismitaH . sarvasya jagataH sAraM virAjaM parameshvaram .. 11 .. kathaM lokAshrayaM viShNuM tolayellaghurAxasaH . grahItukAmaM saumitriM rAvaNaM vIxya bhArutiH .. 12 .. AjaghAnorasi kruddho vajrakalpena muShTinA . tena muShTiprahAreNa jAnubhyAmapatadbhuviH .. 13 .. Asyashca netrashravaNaiarudvaman rudhiraM bahu . vighUrNamAnanayano rathopasya upAvishat .. 14 .. atha laxmaNamAdAya hanUmAn rAvaNArditam . AnayadrAmasamIpyaM bAhubhyAM parigR^ihya tam .. 15 .. hanUmataH suhR^ittvena bhaktyA ca parameshvaraH . laghutvamagamaddevo gurUNAM gururapyajaH .. 16 .. sA shaktirapi taM tyak{}tvA dnyAtvA nArAyaNAMshajam . rAvaNasya rathaM prAgAd{}rAvaNo.api shanaistataH .. 17 .. saMdnyAmavApya jagrAha bANAsanamatho ruShA . rAmamevAbhidudrAva dR^iShTvA rAmo.api taM krudhA .. 18 .. Aruhya jagatAM nAtho hanUmantaM mahAbalam . rathasthaM rAvaNaM dR^iShTvA abhidudrAva rAghavaH .. 19 .. jyAshabdamakarottIvraM vajraniShpeShaniShThuram . rAmo gambhIrayA vAcA rAxasendrAmuvAca ha .. 20 .. rAxasAdhama tiShThAdya kva gamiShyasi me puraH . kR^itvAparAdhamevaM me sarvatra samadarshinaH .. 21 .. yena bANena nihatA rAxasAste janAlaye . tenaiva tvAM haniShyAmi tiShThAdya mama gocare .. 22 .. shrIrAmasya vacaH shrutvA rAvaNo mArutAtmajam . vahantaM rAghavaM sa~N{}khye sharaistIxNairatADayat .. 23 .. hatasyApi sharaistIxNairvAyusUnoH svatejasA . vyavardhata punastejo nanarda ca mahAkapiH .. 24 .. tato dR^iShTvA hanUmantaM savraNaM raghusattamaH . krodhamAhArayAmAsa kAlarudra ivAparaH .. 25 .. sAshvaM rathaM dhvajaM sUtaM shasraughaM dhanura~njasA . Chatra.m patAkAM tarasA cicCheda shitasAyakaiH .. 26 .. tato mahAshareNAshu rAvaNaM raghusattamaH . vivyAdha vajrakalpena pAkAririva parvatam .. 27 .. rAmabANahato vIrashcacAla ca mumoha ca . hastAnnipatitashcApastaM samIxya raghUttamaH .. 28 .. ardhacaMdreNa cicCheda tatkirITaM raviprabham . anujAnAmi gacCha tvamidAnIM bANapIDitaH .. 29 .. pravishya la~N{}kAmAshvAsya svaH pashyasi balaM mama . rAmabANena saMviddho hatadarpo.atha rAvaNaH .. 30 .. mahatyA lajjayA yukto la~N{}kAM prAvishadAturaH . rAmo.api laxmaNaM dR^iShTvA mUrcChitaM patitaM bhuvi .. 31 .. mAnuShatvamupAshritya lIlayAnushushoca ha . tataH prAha hanUmantaM vatsa jIvaya laxmaNam .. 32 .. mahauShadhIH samAnIya pUrvavadvAnarAnapi . tatheti raghaveNokto jagAmAshu mahAkapiH .. 33 .. hanUmAnvAyuvegena xaNAttIrvA mahodadhim . etasminnantare cArA rAvaNAya nyavedayan .. 34 .. rAmeNa preShito deva hanUmAn xIrasAgaram . gato netuM laxmaNasya jIvanArthaM mahauShadhIH .. 35 .. shrutvA taccAravacanan rAjA cintAparo.abhavat . jagAma rAtrAvekAkI kAlanemigR^ihaM xaNAt .. 36 .. gR^ihAgataM samAlokya rAvaNaM vismayAnvitaH . kAlanemiruvAcedaM prA~njalirbhayavihvalaH . arghyAdikaM tataH kR^itvA rAvaNAsyagrataH sthitaH .. 37 .. kiM te karomi rAjendra kimAgamanakAraNam . kAlanemimuvAcedaM rAvaNo duHkhapIDitaH .. 38 .. mamApi kAlavashataH kaShTametadupasthitam . mayA shaktyA hato vIro laxmaNaH patito bhuvi .. 39 .. taM jIvayitumAnetumoShadhIrhanumAn gataH . yathA tasya bhavedvighnastathA kuru mahAmate .. 40 .. mAyayA muniveSheNa mohayasva mahAkapim . kAlAtyayo yathA bhUyAttathA kR^itvaihi mandire .. 41 .. rAvaNasya vacaH shrutvA kAlanemiruvAca tam . rAvaNesha vaco me.adya shrR^iNu dhAraya tattvataH .. 42 .. priyaM te karavANyeva na prANAn dhArayAmyaham . mArIcasya yathAraNye purAbhUnmR^igarUpiNaH .. 43 .. tathaiva me na sandeho bhaviShyati dashAnana . hatAH putrAshca pautrAshca bAndhavA rAxasAshca te .. 44 .. ghAtayitvA surakulaM jIvitenApi kiM tava . rAjyena vA sItayA vA kiM dehena jaDAtmanA .. 45 .. sItAM prayacCha rAmAya rAjyaM dehi vibhIShaNe . vanaM yAhi mahAbAho ramyaM munigaNAshrayam .. 46 .. snAtvA prAtaH shubhajale kR^itvA sandhyAdikAH kriyAH . tata ekAntamAshritya sukhAsanaparigrahaH .. 47 .. visR^ijya sarvataH sa~N{}gamitarAnviShayAnbahiH . bahiHpravR^ittAxagaNaM shanaiH pratyak pravAhaya .. 48 .. prakR^iterbhinnamAtmAnaM vicAraya sadAnagha . carAcaraM jagatkR^itsnaM dehabuddhIndriyAdikam .. 49 .. AbrahmastambaparyantaM dR^ishyate shrUyate ca yat . saiShA prakR^itirityuktA saiva mAyeti kIrtitA .. 50 .. sargasthitivinAshAnAM jagad{}vR^ixasya kAraNam . lohitashvetakR^iShNAdiprajAH sR^ijati sarvadA .. 51 .. kAmakrodhAdiputrAdyAnhiMsAtR^iShNAdikanyakAH . mohantyanishaM devamAtmAnaM svairguNairvibhum .. 52 .. kartR^itvabhoktR^itvamukhAn svaguNAnAtmanIshvare . Aropya svavashaM kR^itvA tena krIDati sarvadA .. 53 .. shuddho.apyAtmA yayA yuktaH pashyatIva sadA bahiH . vismR^itya ca svamAtmAnaM mAyAguNavimohitaH .. 54 .. yadA sad{}guruNA yukto bodhyate bodharUpiNA . nivR^ittadR^iShTirAtmAnaM pashyatyeva sadA sphuTam .. 55 .. jIvanmukta sadA dehI mucyate prAkR^iterguNaiH . tvamapyevaM sadAtmAnaM vicArya niyatendriyaH .. 56 .. prakR^iteranyamAtmAnaM dnyAtvA mukto bhaviShyasi . dhyAtuM yadyasamartho.asi saguNaM devamAshraya .. 57 .. hR^itpadmakarNike svarNapIThe maNigaNAnvite . mR^idushlaxNatare tatra jAnakyA saha saMsthitam .. 58 .. vIrAsanaM vishAlAxaM vidyurpu~njanibhAmbaram . kirITahArakeyUrakaustubhAdibhiranvitam .. 59 .. nUpuraiH kaTakairbhAntaM tathaiva vanamAlayA . laxmaNena dhanurdvandvakareNa parisevitam .. 60 .. evaM dhyAtvA sadAtmAnaM rAmaM sarvahR^idi sthitam . bhaktyA paramayA yukto mucyate nAtra saMshayaH .. 61 .. shrR^iNu vai caritaM tasya bhaktairnityamananyadhIH . evaM cetkR^itapUrvANi pApAni ca mahantyapi . xaNAdeva vinashyanti yathAgnestUlarAshayaH .. 62 .. bhajasya rAmaM paripUrNamekaM vihAya vairyaM nijabhaktiyuktaH . hR^idA sada bhAvitabhAvarUpamanAmarUpaM puruShaM purANam .. 63 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe ShaShThaH sargaH .. 6 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. saptamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . kAlanemi vacaH shrutvA rAvANo.amR^itasannibham . jajvAla krodhatAmrAxaH sarpirad{}bhirivAgnimat .. 1 .. nihanmi tvAM durAtmAnaM macChAsanaparA~Nmukham . parai ki~ncid{}gR^ihItvA tvaM bhAShase rAmakiMkaraH .. 2 .. kAlanemiruvAcedaM rAvaNaM deva kiM krudhA . na rocate me vacanaM yadi gatvA karomi tat .. 3 .. ityuk{}tvA prayayau shIghraM kAlanemirmahAsuraH . nodito rAvaNenaiva hanUmadvighnakAraNAt .. 4 .. sa gatvA himavatpArshvaM tapovanamakalpayat . tatra shiShyaiH parivR^ito muniveShadharaH khalaH .. 5 .. gacChato mArgamAsAdya vAyusUnormahAtmanaH . tato gatvA dadarshAtha hanUmAnAshramaM shubham .. 6 .. cintayAmAsa manasA shrImAnpavananandanaH . purA na dR^iShTametanme munimaNDalamuttamam .. 7 .. mArgo vibhraMshito vA me bhramo vA cittasambhavaH . yadvAvishyAshramapadaM dR^iShTvA munimasheShataH .. 8 .. pItvA jalaM tato yAmi droNAcalamanuttamam . ityuk{}tvA praviveshAtha sarvato yojanAyatam .. 9 .. AshramaM kadalIshAlakharjUrapanasAdibhiH . samAvR^itaM pakvaphalairnamrashAkhaishca pAdapaiH .. 10 .. vairabhAvavinirmuktaM shuddhaM nirmalalaxaNam . tasminmahAshrame ramye kAlanemiH sa rAxasaH .. 11 .. indrayogaM samAsthAya cakAra shivapUjanam . hanUmAnabhivAdyAha gauraveNa mahAsuram .. 12 .. bhagavan rAmadUto.ahaM hanUmAnnAma nAmataH . rAmakAryeNa mahatA xIrAbdhiM gantumudyataH .. 13 .. tR^iShA mAM bAdhate brahmannudakaM kutra vidyate . yathecChaM pAtumicChAmi kathyatAM me munIshvara .. 14 .. tacChrutvA mArutervAkyaM kAlanemistamabravIt . kamaNDalugataM toyaM mama tvaM pAtumarhasi .. 15 .. bhu~Nxva cemAni pakvAni phalAni tadanantaram . nivasasva sukhenAtra nidrAmehi tvarAstu mA .. 16 .. bhUtaM bhavyaM bhaviShyaM ca jAnAmi tapasA svayam . utthito laxmaNa sarve vAnarA rAmavIxitAH .. 17 .. tacChrutvA hanumAnAha kamaNDalujalena me . na shAmyatyadhikA tR^iShNA tato darshaya me jalam .. 18 .. tathetyAdnyApayAmAsa vaTuM mAyAvikalpitam . vaTo darshaya vistIrNaM vAyusUnorjalAshayam .. 19 .. nimIlya cAxiNI toyaM pItvAgacCha mamAntikam . upadexyAmi me mantraM yena draxyasi cauShadhIH .. 20 .. tatheti darshitaM shIghraM vaTunA salilAshayam . pravishya hanumAMstoyamapibanmilitexaNaH .. 21 .. tatashcAgatya makarI mahAmAyA mahAkapim . agrasattaM mahavegAnmArutiM ghorarUpiNI .. 22 .. tato dadarsha hanumAn grasantIM makarIM ruShA . dArayAmAsa hastAbhyAM vadanaM sA mamAra he .. 23 .. tato.antarixe dadR^ishe divyarUpadharA~N{}ganA . dhAnyamAlIti vikhyAtA hanUmantamathAbravIt .. 24 .. tvatprasAdAdahaM shApAdvimuktAsmi kapeshvara . shaptAhaM muninA pUrvamapsarAH kAraNAntare .. 25 .. Ashrame yastu te dR^iShTaH kAlanemirmahAsuraH . rAvaNaprahito mArge vighnaM kartuM tavAnagha .. 26 .. muniveShadharo nAsau munirvipravihiMsakaH . jahi duShTaM gacCha shIghraM droNAcalamanuttamam .. 27 .. gacChAmyahaM brahmalokaM tvatsparshAddhatakalmaShA . ityuk{}tvA sA yayau svargaM hanUmAnapyathAshramam .. 28 .. AgataM taM samAlokya kAlanemirabhAShata . kiM vilambena mahatA tava vAnarasattama .. 29 .. gR^ihANa matto mantrAMstvaM dehi me gurudaxiNAm . ityukto hanumAnmuShTiM dR^iDhaM bad{}dhvAha rAxasam .. 30 .. gR^ihANa daxiNAmetAmityuk{}tvA nijaghAna tam . visR^ijya muniveShaM sa kAlanemirmahAsuraH .. 31 .. yuyudhe vAyuputreNa nAnA mAyAvidhAnataH . mahAmAyikaduto.asau hanUmAnmAyinAM ripuH .. 32 .. jaghAna muShTinA shIrShNi bhagnamUrdhA mamAra saH . tataH xIranidhiM gatvA dR^iShTvA droNaM mahAgirim .. 33 .. adR^iShTvA cauShadhIstatra girimutpATya satvaraH . gR^ihItvA vAyuvegena gatvA rAmasya sannidhim .. 34 .. uvAca hanumAn rAmamAnIto.ayaM mahAgiriH . yadyuktaM kuru devesha vilambo nAtra yujyate .. 35 .. shrutvA hanUmato vAkyaM rAmaH santuShTamAnasaH . gR^ihItvA cauShadhIH shIghraM suSheNena mahamatiH .. 36 .. cikitsAM kArayAmAsa laxmaNAya mahAtmane . tataH suptotthita iva bud{}dhvA provAca laxmaNa .. 37 .. tiShTha tiShTha kva gantAsi hanmIdAnIM dashAnana . iti bruvantamAlokya mUrdhnavaghrAya rAghavaH .. 38 .. mArutiM prAha vatsAdya tvatprasAdAnmahAkape . nirAmayaM prapashyAmi laxmaNaM bhrAtaraM mama .. 39 .. ityuk{}tvA vAnaraiH sArdhaM sugrIveNa samanvitaH . vibhIShaNamatenaiva yuddhAya samavasthitaH .. 40 .. pAShANaiH padapaishcaiva parvatAgraishca vAnarAH . yuddhAyAbhimukhA bhUtvA yayuH sarve yuyutsavaH .. 41 .. rAvaNo vivyathe rAmabANairviddho mahAsuraH . mAta~N{}ga iva siMhena garuDeneva pannagaH .. 42 .. abhibhUto.agamadrAjA rAghaveNa mahAtmanA . siMhAsane samAvishya rAxasAnidamabravIt .. 43 .. mAnuSheNaiva me mR^ityamAha pUrvaM pitAmahaH . mAnuSho hi na mAM hantuM shakto.asti bhuvi kashcana .. 44 .. tato nArAyaNaH sAxAnmAnuSho.abhUnna saMshayaH . rAmo dAsharathirbhUtvA mAM hantuM samupasthitaH .. 45 .. anaraNyena yatpUrvaM shapto.ahaM rAxaseshvara . utpatsyate ca madvaMshe paramAtmA sanAtanaH .. 46 .. tena tvAM putrapautraishca bAndhavaishca samanvitaH . haniShyase na sandeha ityuk{}tvA mAM divaM gataH .. 47 .. sa eva rAmaH saMjAto madarthe mAM haniShyati . kumbhakarNastu mUDhAtmA sadA nidrAvashaM gataH .. 48 .. taM vibodhya mahAsattvamAnayantu mamAntikam . ityuktAste mahAkAyAstUrNaM gatvA tu yatnataH .. 49 .. vibodhya kumbhashravaNaM ninyU rAvaNasannidhim . namaskR^itya sa rAjAnamAsanopari saMsthitaH .. 50 .. tamAha rAvaNo rAjA bhrAtaraM dInayA girA . kumbhakarNa nibodha tvaM mahatkaShTamupasthitam .. 51 .. rAmeNa nihatAH shUrAH putrAH prautrAshca bAndhavAH . kiM kartavyamidAnIM me mR^ityukAla upasthite .. 52 .. eSha dAsharathI rAmaH sugrIvasahito balI . samudraM sabalastIrtvA mUlaM naH parikR^intati .. 53 .. ye rAxasA mukhyatasmAste hatA vAnarairyudhi . vAnarANAM xayaM yuddhe na pashyAmi kadAcana .. 54 .. nAshayasva mahAbAho yadarthaM paribodhitaH . bhrAturarthe mahAsattva kuru karma suduShkaram .. 55 .. shrutvA tadrAvaNendrasya vacanaM paridevitam . kumbhakarNo jahAsoccairvacanaM cedamabravIt .. 56 .. purA mantravicAre te gaditaM yanmayA nR^ipa . tadadya tvAmupagataM phalaM pApasya karmaNaH .. 57 .. pUrvameva mayA prokto rAmo nArAyaNaH paraH . sItA ca yogamAyeti bodhito.api na budhyase .. 58 .. ekadAhaM vane sAnau vishAlAyAM sthito nishi . dR^iShTo mayA muniH sAxAnnArado divyadarshanaH .. 59 .. tamabravaM mahAbhAga kuto gantAsi me vada . ityukto nAradaH prAha devAnAM mantraNe sthitaH .. 60 .. tatrotpannamudantaM te vaxyAmi shrR^iNu tattvataH . yuvAbhyAM pIDitA devAH sarve viShNumupAgatAH .. 61 .. Ucuste devadeveshaM stutvA bhaktyA samAhitAH . jahi rAvaNamaxobhyaM deva trailokyakaNTakam .. 62 .. mAnuSheNa mR^itistasya kalpitA brahmaNA purA . atastvaM mAnuSho bhUtvA jahi rAvaNakaNTakam .. 63 .. tathetyAha mahAviShNuH satyasa~N{}kalpa IshvaraH . jAto raghukule devo rAma ityabhivishrutaH .. 64 .. sa haniShyati vaH sarvAnityuk{}tvA prayayau muniH . ato jAnIhi rAmaM tvaM paraM brahma sanAtanam .. 65 .. tyaja vairaM bhajasvAdya mAyAmAnuShavigraham . bhajato bhaktibhAvena prasIdati raghUttamaH .. 66 .. bhaktirjanitrI dnyAnasya bhaktirmoxapradAyinI . bhaktihInena yatki~ncitkR^itaM sarvamasatsamam .. 67 .. avatArAH subahavo viShNorlIlAnukAriNaH . teShAM sahasrasadR^isho rAmo dnyAnamayaH shivaH .. 68 .. rAmaM bhajanti nipuNA manasA vacasAnisham . anAyAsena saMsAraM tIrtvA yAnti hareH padam .. 69 .. ye rAmameva satataM bhuvi shuddhasattvA dhyAyanti tasya caritAni paThanti santaH . muktAsta eva bhavabhogamahAhipAshaiH sItApate padamanantasukhaM prayAnti .. 70 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe saptamaH sargaH .. 7 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. aShTamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . kumbhakarNashca vacaH shrutvA bhrukuTIvikaTAnanaH . dashagrIvo jagAdedamAsanAdutpatanniva .. 1 .. tvamAnito na me dnyAnabodhanAya subuddhimAn . mayA kR^itaM samIkR^itya yudhyasva yadi rocate .. 2 .. nocedgacCha suShuptyarthaM nidrA tvAM bAdhate.adhunA . rAvaNasya vacaM shrutvA kumbhakarNo mahAbalaH .. 3 .. ruShTo.ayamiti vidnyAya tUrNaM yuddhyAya niryayau . sa la~N{}ghayitvA prAkAraM mahAparvatasannibhaH .. 4 .. niryayau nagarAttUrNaM bhIShayanharisainikAn . sa nandAha mahAnAdaM samudramabhinAdayan .. 5 .. vAnarAnkAlayAmAsa bAhubhyAM bhaxayan ruShA . kumbhakarNa tadA dR^iShTvA sapaxamiva parvatam .. 6 .. dudruvurvAnarAH sarve kAlAntakamivAkhilAH . bhramantaM karivAhinyAM mudgareNa mahAbalam .. 7 .. kAlayantaM harInvegAd{}bhaxayantaM samantataH . cUrNayantaM mudgareNa pANipAdairanekadhA .. 8 .. kumbhakarNaM tadA dR^iShTvA gadApANirvibhIShaNaH . nanAma caraNaM tasya bhrAturjyeShThasya buddhimAn .. 9 .. vibhIShaNo.ahaM bhrAturme dayAM kuru mahAmate . rAvaNastu mayA bhrAturbahudhA paribodhitaH .. 10 .. sItAM dehIti rAmAya rAmaH sAxAjjanArdanaH . na shrR^iNoti ca mAM hantuM khaDgamudyamya coktavAn .. 11 .. dhik tvAM gacCheti mAM hatvA padA pApibhirAvR^itaH . caturbhirmantribhiH sArdhaM rAmaM sharaNamAgataH .. 12 .. tacChrutvA kumbhakarNo.api dnyAtvA bhrAtaramAgatam . samAli~N{}gya ca vatsa tvaM jIva rAmapadAshrayAt .. 13 .. kulasaMraxaNArthAya rAxasAnAM hitAya ca . mahAbhAgavato.asi tvaM purA me nAradAcChrutam .. 14 .. gacCha tAta mamedAnIM dR^ishyate na ca ki~ncana . madIyo vA paro vApi madamattavilocanaH .. 15 .. ityukto.ashrumukho bhrAtushcaraNAvabhivandya saH . rAmapArshvamupAgatya cintApara upasthitaH .. 16 .. kumbhakarNo.api hastAbhyAM pAdAbhyAM peShayanharIn . cacAra vAnarIM senAM kAlayan gandhahastivat .. 17 .. dR^iShTvA taM rAghavaH kruddho vAyavyaM shastramAdarAt . cixepa kumbhakarNAya tena cicCheda raxasaH .. 18 .. samud{}garaM daxahastaM tena ghoraM nanAda saH . sa hastaH patito bhUmAvanekAnardayankapIn .. 19 .. paryantamAshritAH sarve vAnarA bhayavepitAH . rAmarAxasayoryudhaM pashyantaH paryavasthitAH .. 20 .. kumbhakarNashChinnahastaH shAlamudyamya vegataH . samare rAghavaM hantuM dudrAva tamatho.acChinat .. 21 .. shAlena sahitaM vAmahastamaindreNa rAghavaH . ChinnabAhumathAyAntaM nardantaM vIxya rAghavaH .. 22 .. dvAvardhacandrau nishitAvAdAyAsya padadvayam . cicCheda patitau pAdau la~N{}kAdvAri mahAsvanau .. 23 .. nikR^ittapANipAdo.api kumbhakarNau.atibhIShaNaH . vaDavAmukhavadvak{}traM vyAdAya raghunandanam .. 24 .. abhidudrAva ninadan rAhushcandramasaM yathA . apUrayacChitAgraishca sAyakaistadraghUttamaH .. 25 .. sharapUritavak{}tro.asau cukrosAtibhaya~N{}karaH . atha sUryapratIkAshamaindraM sharamanuttamam .. 26 .. vajrAshanisamaM rAmashcixepAsuramR^ityave . sa tatparvatasa~N{}kAshaM sphuratkuNDaladaMShTrakam .. 27 .. cakarta raxo.adhipateH shiro vR^itramivAshaniH . tacChiraH patitaM la~N{}kAdvAri kAyo mahodadhau .. 28 .. shiro.asya rodhayad{}dvAraM kAyo nakrAdyacUrNayat . tato devAH saR^iShayo gandharvAH pannagAH khagAH .. 29 .. siddhA yaxA guhyakAshca apsarobhishca rAghavam . IDire kusumAsArairvarShantashcAbhinantitAH .. 30 .. AjagAma tadA rAmaM draShTuM devamunIshvaraH . nArado gaganAtturNaM svabhAsA bhAsayandishaH .. 31 .. rAmamindIvarashyAmamudArA~N{}gaM dhanurdharam . IShattAmravishAlAxamaindrAstrA~ncitabAhukam .. 32 .. dayArdradR^iShTyA pashyantaM vAnarA~nCharapIDitAn . dR^iShTvA gadgadayA vAcA bhaktyA stotuM pracakrame .. 33 .. nArada uvAca . devadeva jagannAtha paramAtman sanAtana . nArAyaNAkhilAdhAra vishvasaaxinnamo.astu te .. 34 .. vishuddhadnyAnarUpo.api tvaM lokAnativa~ncayan . mAyayA manujAkAraH sukhaduHkhAdimAniva .. 35 .. tvaM mAyayA guhyamAnaM sarveShAM hR^idi saMsthitaH . svayaMjyotiH svabhAvastvaM vyakta evAmalAtmanAm .. 36 .. unmIlayan sR^ijasyetannetre rAma jagattrayam . upasaMhriyate sarvaM tvayA caxurnimIlanAt . 37 .. yasminsarvamidaM bhAti yatashchaitaccarAcaram . yasmAnna ki~ncilloke.asmiMstasmai te brahmaNe namaH .. 38 .. prakR^itiM puruShaM kAlaM vyaktAvyaktasvarUpiNam . yaM jAnanti munishreShThAstasmai rAmAya te namaH .. 39 .. vikArarahitaM shuddhaM dnyAnarUpaM shrutirjagau . tvAM sarvajagadAkAramUrtiM cApyAha sA shrutiH .. 40 .. virodho dR^ishyate deva vaidiko vedavAdinAm . nishcayaM nAdhigacChanti tvatprasAdaM vinA budhAH .. 41 .. mAyayA krIDato deva na virodho manAgapi . rashmijAlaM raveryadvad{}dR^ishyate jalavad bhramAt .. 42 .. bhrAntidnyAnAttathA rAma tvayi sarvaM prakalpyate . manaso.aviShayo deva rUpaM te nirguNaM param .. 43 .. kathaM dR^ishyaM bhaveddeva dR^ishyAbhAve bhajetkatham . atastavAvatAreShu rUpANi nipuNA bhuvi .. 44 .. bhajanti buddhisampannAstarantyeva bhavArNavam . kAmakrodhAdayastatra bahavaH paripanthinaH .. 45 .. bhIShayanti sadA ceto mArjArA mUShakaM yathA . tvannAma smaratAM nityaM tvadrUpamapi mAnase .. 46 .. tvatpUjAniratAnAM te kathAmR^itaparatmanAm . dvad{}bhaktasa~N{}ginAM rAma saMsAro goShpadAyate .. 47 .. ataste saguNaM rUpaM dhyAtvAhaM sarvadA hR^idi . muktashcarAmi lokeShu pUjyo.ahaM sarvadaivataiH .. 48 .. rAma tvayA mahatkAryaM kR^itaM devahitecChayA . kumbhakarNavadhenAdya bhUbharo.ayaM gataH prabho .. 49 .. shvo haniShyati saumitririndrajetAramAhave . haniShyase.atha rAma tvaM parashvo dashakandharam .. 50 .. pashyAmi sarvaM devesha siddhaiH saha nabhogataH . anugR^ihNIShva mAM deva gamiShyAmi surAlayam .. 51 .. ityuk{}tvA rAmamAmantrya nArado bhagavAnR^iShiH . yayau devaiH pUjyamAno brahmalokamakalmaSham .. 52 .. bhrAtaraM nihataM shrutvA kumbhakarNaM mahAbalam . rAvaNaH shokasaMtapto rAmeNAkliShTakarmaNA .. 53 .. mUrChitaH patito bhumAvutthAya vilalApa ha . pitR^ivyaM nihataM shrutvA pitaraM cAtivihvalam .. 54 .. indrajitprAha shokArtaM tyaja shokaM mahAmate . vyetu te duHkhamakhilaM svastho bhava mahIpate .. 56 .. sarvam samIkariShyAmi haniShyAmi ca vai ripUn . gatvA nikumbhilAM sadyastarpayitvA hutAshanam .. 57 .. labdhvA rathAdikaM tasmAdajeyo.ahaM bhavAmyareH . ityuk{}tvA tvaritaM gatvA nirdiShTaM havanasthalam .. 58 .. raktamAlyAmbaradharo raktagandhAnulepanaH . nikumbhilAsthale maunI havanAyopacakrame .. 59 .. vibhIShaNo.atha tacChrutvA meghanAdasya ceShTitam . prAha rAmAya sakalaM homArambhaM durAtmanaH .. 60 .. samApyate ceddhomo.ayaM meghanAdasya durmateH . tadAjeyo bhavedrAma meghanAdaH surAsuraiH .. 61 .. ataH shIbhraM laxmaNena ghAtayiShyAmi rAvaNim . AdnyApaya mayA sArdhaM laxmaNaM balinAM varam . haniShyati na sandeho meghanAdaM tavAnujaH .. 62 .. shrIrAmacandra uvAca . ahamevAgamiShyAmi hantumindrajitaM ripum . Agneyena mahAstreNa sarvarAxasaghAtinA .. 63 .. vibhIShaNo.api taM prAha nAsAvanyairnihanyate . yastu dvAdasha varShANi nidrAhAravivarjitaH .. 64 .. tenaiva mR^ityurnirdiShTo brahmaNAsya durAtmanaH . laxmaNastu ayodhyAyA nirgamyAyAttvayA saha .. 65 .. tadAdi nidrAhArAdInna jAnAti raghUttama . sevArthaM tava rAjendra dnyAtaM sarvamidaM mayA .. 66 .. tadAdnyApaya devesha laxmaNaM tvarayA mayA . haniShyati na sandehaH sheShaH sAxAddharAdharaH .. 67 .. tvameva sAxAjjagatAmadhIsho nArAyaNo laxmaNa eva sheShaH . yuvAM dharAbhAranivAraNArthaM jAtau jagannATakasUtradhArau .. 68 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe aShTamaH sargaH .. 8 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. navamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . vibhIShaNavacaH shrutvA rAmo vAkyamathAbravIt . jAnAmi tasya raudrasya mAyAM kR^itsnAM vibhIShaNaH .. 1 .. sa hi brahmAstravicChUro mAyAvI ca mahAbalaH . jAnAmi laxmaNasyApi svarUpaM mama sevanam .. 2 .. dnyAtvaivAsamahaM tUShNIM bhaviShyatkAryagauravAt . ityuk{}tvA laxmaNaM prAha rAmo dnyAnavatAM varaH .. 3 .. gacCha laxmaNa sainyena mahatA jahi rAvaNim . hanUmatpramukhaiH sarvairyUthapaiH saha laxmaNa .. 4 .. jAmbavAnR^ixarAjo.ayaM saha sainyena saMvR^itaH . vibhIShaNashca sacivaiH saha tvAmabhiyAsyati .. 5 .. abhidnyastasya deshasya jAnAti vivarANi saH . rAmasya vacanaM shrutvA laxmaNaH savibhIShaNaH .. 6 .. jagrAha kArmukaM shreShThamanyad{}bhImaparAkramaH . rAmapAdAmbujaM spR^iShTvA hR^iShTaH saumitrirabravIt .. 7 .. adya matkArmukAnmuktAH sharA nirbhidya rAvaNim . gamiShyanti hi pAtAlaM snAtuM bhogavatIjale .. 8 .. evamuk{}tvA sa saumitriH parikramya praNamya tam . indrajinnidhanAkA~NxI yayau tvaritavikramaH .. 9 .. vAnarairbahusAhasrairhanUmanpR^iShThato.anvagAt . vibhIShaNashca sahito mantribhistvaritaM yayau .. 10 .. jAmbavatpramukhA R^ixAH saumitriM tvarayAnvayuH . gatvA nikumbhilAdeshaM laxmaNo vAnaraiH saha .. 11 .. apashyad{}balasaM~N{}ghAtaM dUrAdrAxasasa~N{}kulam . dhanurAyamya saumitriryatto.abhUd{}bhUrivikramaH .. 12 .. a~N{}gadena ca vIreNa jAmbavAn rAxasAdhipaH . tadA vibhIShaNaH prAha saumitriM pashya rAxasAn .. 13 .. yadetadrAxasAnIkaM meghashyAmaM vilokyate . asyAnIkasya mahato bhedane yatnavAn bhave .. 14 .. rAxasendrasuto.apyasmin bhinne dR^ishyo bhaviShyati . abhidravAshu yAvadvai naitatkarma samApyate .. 15 .. jahI vIra durAtmAnaM hiMsAparamadhArmikam . vibhIShaNavacaH shrutvA laxmaNaH shubhalaxmaNaH .. 16 .. vavarSha sharavarShANi rAxasendrasutaM prati . pAShANaiH parvatAgraishca vR^ixaishca hariyUthapAH .. 17 .. nirjaghnuH sarvato daityAMste.api vAnarayUthapAn . parashvadhaiH shitairbANairasibhiryaShTitomaraiH .. 18 .. nirjaghnurvAnarAnIkaM tadA shabdo mahAnabhUt . sa samprahArastumulaH saMjadnye hariraxasAm .. 19 .. indrajitsvabalaM sarvamardyamAnaM vilokya saH . nikumbhilAM ca homaM ca tyak{}tvA shIghraM vinirgataH .. 20 .. rathamAruhya sadhanuH krodhena mahatAgamat . samAhvayan sa saumitriM yuddhyAya raNamUrdhani .. 21 .. saumitre meghanAdo.ahaM mayA jIvanna moxyase . tatra dR^iShTvA pitR^ivyaM sa prAha niShThurabhAShaNam .. 22 .. ihaiva jAtaH saMvR^iddhaH sAxAd bhrAtA piturmama . yastvaM svajanamR^itsR^ijya parabhR^ityatvamAgataH .. 23 .. kathaM druhyasi putrAya pApIyAnasi durmatiH . ityuk{}tvA laxmaNaM dR^iShTvA hanUmatpR^iShThataH sthitam .. 24 .. udyadAyudhanistriMshe rathe mahati saMsthitaH . mahApramANamudyamya ghoraM visphArayandhanuH .. 25 .. adya vo mAmakA bANAH prANAnpAsyanti vAnarAH . tataH sharaM dAsharathiH sandhAyAmitrakarShaNaH .. 26 .. sasarja rAxasendrAya kruddhaH sarpa eva shvasan . indrajidraktanayano laxmaNaM samudaixata .. 27 .. shakrAshanisamasparshailaxmaNenAhataH sharaiH . muhUrtamabhavanmUDhaH punaH pratyAhR^itendriyaH .. 28 .. dadarshAvasthitaM vIraM vIro dasharathAtmajam . so.abhicakrAya saumitriM krodhasaMraktalocanaH .. 29 .. sharAndhanuShi sandhAya laxmaNaM cedamabravIt . yadi te prathame yuddhe na dR^iShTo me parAkramaH .. 30 .. adya tvAM darshayiShyAmi tiShThedAnIM vyavasthitaH . ityuk{}tvA saptabhirbANairabhivivyAdha laxmaNam .. 31 .. dashabhishca hanUmantaM tIxNadhAraiH sharottamaiH . tataH sharashatenaiva samprayuktena vIryavAn .. 32 .. krodhadviguNasaMrabdho nirbibheda vibhIShaNam . laxmaNo.api tathA shatruM sharavarShairavAkirat .. 33 .. tasya bANaiH susaMviddhaM kavacaM kA~ncanaprabham . vyashIryata rathopasthe tilashaH patitaM bhuvi .. 34 .. tataH sharasahasreNa sa~N{}kruddho rAvaNAtmajaH . bibheda samare vIraM laxmaNaM bhImavikramam .. 35 .. vyashIryatApataddivyaM kavacaM laxmaNasya ca . kR^itapratikR^itAnyonyaM babhUvaturabhidrutau .. 36 .. abhIxNaM niHshvasantau tau yudhyetAM tumulaM punaH . sharasaMvR^itasarvA~N{}gau sarvato rudhiroxitau .. 37 .. sudIrghakAlaM tau vIrAvanyonyaM nishitaiH sharaiH . ayudhyetAM mahAsattvau jayAjayavivarjitau .. 38 .. etasminnantare vIro laxmaNaH pa~ncabhiH sharaiH . rAvaNeH sArathiM sAshvaM rathaM ca samacUrNayat .. 39 .. cicCheda kArmukaM tasya darshayanhastalAghavam . so.anyattu kArmukaM bhadraM sajyaM cakre tvarAnvitaH .. 40 .. taccAmapi cicCheda laxmaNastribhirAshugaiH . tameva ChinnadhanvAnaM vivyAdhAnekasAyakaiH .. 41 .. punaranyatsamAdAya kArmukaM bhImavikramaH . indrajillaxmaNaM bANaiH shitairAdityasannibhaiH .. 42 .. bibheda vAnarAnsarvAnbANairApUrayandishaH . tata aindraM samAdAya laxmaNo rAvaNiM prati .. 43 .. sandhAyAkR^iShya karNAntaM kArmukaM dR^iDhaniShThuram . uvAca laxmaNo vIraH smaran rAmapadAmbujam .. 44 .. dharmAtmA satyasandhashca rAmo dAsharathiryadi . trilokyAmapratidvandvastadenaM jahi rAvaNim .. 45 .. ityuk{}tvA bANamAkarNAdvikR^iShya tamajihyagam . laxmaNaH samare vIraH sasarjendrajitaM prati .. 46 .. sa sharaH sashirastrANaM shrImajjvalitakuNDalam . pramathyendrajitaH kAyAtpAtayAmAsa bhUtale .. 47 .. tataH pramuditA devAH kIrtayanto raghUttamam . vavarShu puShpavarShANi stuvantashca muhurmuhuH .. 48 .. jaharSha shakro bhagavAnsaha devairmaharShibhiH . AkAshe.api ca devAnAM shushruve dundubhisvanaH . vimalaM gaganaM cAsItsthirAbhUdvishvadhAriNI . nihataM rAvaNiM dR^iShTvA jayajalpasamanvitaH .. 50 .. gatashramaH sa saumitriH sha~N{}khamApUrayadraNe . siMhanAdaM tataH kR^itvA jyAshabdamakarodvibhuH . tena nAdena saMhR^iShTA vAnarAshca gatashramAH . vAnarendraishca sahitaH stuvad{}bhirhR^iShTamAnasaiH .. 52 .. laxmaNaH parituShTAtmA dadarshAbhyetya rAghavam . hanUmadrAxasAbhyAM ca sahito vinayAnvitaH .. 53 .. vavande bhrAtaraM rAmaM jyeShThaM nArAyaNaM vibhum . tvatprasAdAdraghushreShTha hato rAvaNirAhave .. 54 .. shrutvA tallaxmaNAdbhaktyA tamAli~N{}gya raghUttamaH . mUrdhnyavaghrAya muditaH sasnehamidamabravIt .. 55 .. sAdhu laxmaNa tuShTo.asmi karma te duShkaraM kR^itam . meghanAdasya nidhane jitaM sarvamarindama .. 56 .. ahorAtraistribhirvIraH katha~ncidvinipAtitaH . niHsapatnaH kR^ito.asmadya niryAsyati hi rAvaNaH .. 57 .. putrashokAnmayA yoddhuM taM haniShyAmi rAvaNam .. 58 .. meghanAdaM hataM shrutvA laxmaNena mahAbalam . rAvaNaH patito bhumau mUrcChitaH punarutthitaH . vilalApAtidInAtmA putrashokena rAvaNaH .. 59 .. putrasya guNakarmANi saMsmaranparyadevayat . adya devagaNAH sarve lokapAlA maharShayaH .. 60 .. hatamindrajitaM dnyAtvA sukhaM svapsyanti nirbhayAH . ityAdi bahushaH putralAlaso vilalApa ha .. 61 .. tataH paramasaMkruddho rAvaNo rAxasAdhipaH . uvAca rAxasAnsarvAnninAshayiShurAhave .. 62 .. sa putravadhasantaptaH shUraH krodhavashaM gataH . saMvIxya rAvaNo buddhyA hantuM sItAM pradudruve .. 63 .. khaDgapANimathAyAntaM kruddhaM dR^iShTvA dashAnanam . rAxasAmadhyagA sItA bhayashokAkulAbhavat .. 64 .. etasminnantare tasya sacivo buddhimAn shuciH . supArshvo nAma medhAvI rAvaNaM vAkyamabravIt .. 65 .. nanu nAma dashagrIva sAxAdvaishravaNAnujaH . vedavidyAvratasnAtaH svakarmapariniShThitaH .. 66 .. anekaguNasampannaH kathaM strIvadhamicChasi . asmAbhiH sahito yuddhe hatvA rAmaM ca laxmaNam . prApsyase jAnakIM shighramityuktaH sa nyavartata .. 67 .. tato durAtmA suhR^idA niveditaM vacaH sudharmyaM pratigR^ihya rAvaNaH . gR^ihaM jagAmAshu suchA vimUDhadhIH punaH sabhAM ca prayayau suhR^id{}vR^itaH .. 68 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe navamaH sargaH .. 9 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. dashamaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . sa vicArya sabhAmadhye rAxasaiH saha mantribhiH . niryayau ye.avashiShTAstai rAxasaiH saha rAghavam .. 1 .. shalabhaH shalabhairyuktaH prajvalantamivAnalam . tato rAmeNa nihatAH sarve te rAxasA yudhi .. 2 .. svayaM rAmeNa nihatastIxNabANena vaxasi . vyathitastvaritaM la~N{}kAM pravivesha dashAnanaH .. 3 .. dR^iShTvA rAmasya bahushaH pauruShaM cApyamAnuSham . rAvaNo mAruteshcaiva shIghraM shukrAntikaM yayau .. 4 .. namaskR^itya dashagrIvaH shukraM prA~njalirabravIt . bhagavan rAghaveNaivaM la~N{}kA rAxasayuthapaiH .. 5 .. vinAshitA mahAdaityA nihatAH putrabAndhavAH . kathaM me duHkhasandohastvayi tiShThati sad{}gurau .. 6 .. iti vidnyApito daityaguruH prAha dashAnanam . homaM kuru prayatnena rahasi tvaM dashAnana .. 7 .. yadi vighno na ceddhome tarhi homAnalotthitaH .. 8 .. mahAn rathashca vAhAshca cApatUNIrasAyakAH . sambhaviShyanti tairyuktastvamajeyo bhaviShyasi .. 9 .. gR^ihANa mantrAnmaddattAn gacCha homaM kuru drutam . ityuktastvaritaM gatvA rAvaNo rAxasAdhipaH .. 10 .. guhAM pAtAlasadR^ishIM mandire sve cakAra ha . la~N{}kAdvArakapATAdi bad{}dhvA sarvatra yatnataH .. 11 .. homadravyANi sampAdya yAnyuyuktAnyAbhicArike . guhAM pravishya caikAnte maunI homaM pracakrame .. 12 .. utthitaM dhUmamAlokya mahAntaM rAvaNAnujaH . rAmAya darshayAmAsa homadhUmaM bhayAkulaH .. 13 .. pashya rAma dashagrIvo homaM kartuM samArabhat . yadi homaH samAptaH syAttadAjeyo bhaviShyati .. 14 .. ato vighnAya homasya preShayAshu harIshvarAn . tatheti rAmaH sugrIvasammatenA~N{}gadaM kapim .. 15 .. hanUmatpramukhAnvIrAnAdidesha mahAbalAn . prAkAraM la~N{}ghayitvA te gatvA rAvaNamandiram .. 16 .. dashakoTyaH plavava~N{}gAnAM gatvA mandiraraxakAn . cUrNayAmAsurashvAMshca gajAMshca nyahanan xaNAt .. 17 .. tatashca saramA nAma prabhAte hastasaMdnyayA . vibhIShasya bhAryA sA homasthAnamasUcayat . .. 18 .. guhApidhAnapAShANama~N{}gadaH pAdaghaTTanaiH . cUrNayitvA mahAsattvaH pravivesha mahAguhAm .. 19 .. dR^iShTvA dashAnanaM tatra mIlitAxaM dR^iDhAsanam . tato.a~N{}gadAdnyayA sarve vAnarA vivishurdrutam .. 20 .. tatra kolAhalaM cakrustADayantashca sevakAn . sambhArAMshcixipustasya homakuNDe samantataH .. 21 .. sruvamAcChidya hastAcca rAvaNasya balAdruShA . tenaiva sa~njaghAnAshu hanUmAn plavagAgraNIH .. 22 .. ghnanti dantaishca kAShTaishca vAnarAstamitastataH . na jahau rAvaNo dhyAnaM hato.api vijigIShayA .. 23 .. pravishyAntaHpure veshmanya~N{}gado vegavattaraH . samAnayatkeshabandhe dhR^itvA mandodarIM shubhAm ... 24 .. rAvaNasyaiva purato vilapantImanAthavat . vidadArA~N{}gadastasyAH ka~ndukaM ratnabhUShitam .. 25 .. muktA vimuktAH patitAH samantAdratnasa~ncayaiH . shroNisUtraM nipatitaM truTitaM ratnacitritam .. 26 .. kaTipradeshAdvisrastA nIvI tasyaiva pashyataH . bhUShaNAni ca sarvANi patitAni samantataH .. 27 .. devagandharvakanyAshca nItA hR^iShTaiH plava~N{}gamaiH . mandodarI rurodAtha rAvaNasyAgrato bhR^isham .. 28 .. kroshantI karuNaM dInA jagAda dashakandharam . nirlajjo.asi parairevaM keshapAshe vikR^iShyate .. 29 .. bhAryA tavaiva purataH kiM juhoShi na lajjase . hanyate pashyato yasya bhAryA pApaishca shatrubhiH .. 30 .. martavyaM tena tatraiva jIvitAnmaraNaM varam . hA meghanAda te mAtA klishyate bata vAnaraiH .. 31 .. tvayi jIvati me duHkhamIdR^ishyaM ca kathaM bhavet . bhAryA lajjA ca santyaktA bhartrA me jIvitAshayA .. 32 .. shrutvA taddevitaM rAjA mandodaryA dashAnanaH . uttasthau khaDgamAdAya tyaja devImiti bruvan .. 33 .. jaghAnA~N{}gadamavyagraH kaTideshe dashAnanaH . tadotsR^ijya yayuH sarve vidhvaMsya havanaM mahat .. 34 .. rAmapArshvamupAgamya tasthuH sarve praharShitAH .. 35 .. rAvaNastu tato bhAryAmuvAca parisAntvayan . daivAdhInamidaM bhadre jIvatA kiM na dR^ishyate . tyaja shokaM vishAlAxi dnyAnamAlambya nishcitam .. 36 .. adnyAnaprabhavaH shokaH shoko dnyAnavinAshakR^it . adnyAnaprabhavAhandhIH sharIrAdiShvanAtmasu .. 37 .. tanmUlaH putradArAdisambandhaH saMsR^itistataH . harShashokabhayakrodhalobhamohaspR^ihAdayaH .. 38 .. adnyAnaprabhavA hyete janmamR^ityujarAdayaH . AtmA tu kevalaM shuddho vyatirikto hyalepakaH .. 39 .. AnandarUpo dnyAnAtmA sarvabhAvavivarjitaH . na saMyogo viyogo vA vidyate kenacitsataH .. 40 .. evaM dnyAtvA samAtmAnaM tyaja shokamanindite . idAnImeva gacChAmi hatvA rAmaM salaxmaNam .. 41 .. AgamiShyAmi nocenmAM dArayiShyati sAyakaiH . shrIrAmo vajrakalpaishca tato gacChAmi tatpadam .. 42 .. tadA tvayA me kartavyA kriyA macChAsanAtpriye . sItAM hatvA mayA sArdhaM tvaM pravexyasi pAvakam .. 43 .. evaM shrutvA vacastasya rAvaNasyAtiduHkhitA . uvAca nAtha me vAkyaM shrR^iNu satyaM tathA kuru .. 44 .. shakyo na rAghavo jetuM tvayA cAnyaiH kadAcana . rAmo devavaraH sAxAtpradhAnapuruSheshvaraH .. 45 .. matsyo bhUtvA purA kalpe manuM vaivasvataM prabhuH . raraxa sakalApad{}bhyo rAghavo bhaktavatsalaH .. 46 .. rAmaH kUrmo.abhavatpUrvaM laxayojanavistR^itaH . samudramathane pR^iShThe dadhAra kanakAcalam .. 47 .. hiraNyAxo.atidurvR^itto hato.anena mahAtmanA . kroDarUpeNa vapuShA xoNImuddharatA kvacit .. 48 .. trilokakaNTakaM daityaM hiraNyakashipuM purA . hatavAnnArasiMhena vapuShA raghunandanaH .. 49 .. vikramaistribhirevAsau baliM bad{}dhvA jagattrayam . AkramyAdAtsurendrAya bhR^ityAya raghusattamaH .. 50 .. rAxasAH xatriyAkArA jAtA bhUmerbharAvahAH . tAnhatvA bahusho rAmo bhuvaM jitvA hyadAnmuneH .. 51 .. sa eva sAmprataM jAto raghuvaMshe parAtparaH . bhavadarthe raghushreShTho mAnuShatvamupAgataH .. 52 .. tasya bhAryA kimarthaM vA hR^itA sItA vanAdbalAt . mama putravinAshArthaM svasyApi nidhanAya ca .. 53 .. itaH paraM vA vaidehIM preShayasva raghUttame . vibhIShaNAya rAjyaM tu dattvA gacChAmahe vanam .. 54 .. mandodarIvacaH shrutvA rAvaNo vAkyamabravIt . kathaM bhadre raNe putrAn bhrAtR^In rAxasamaNDalam .. 55 .. ghAtayitvA rAghaveNa jIvAmi vanagocaraH . rAmeNa saha yotsyAmi rAmabANaiH sushIghragaiH .. 56 .. vidAryamANo yAsyAmi tadviShNoH paramaM padam . jAnAmi rAghavaM viShNuM laxmIM jAnAmi jAnakIm . dnyAtvaiva jAnakI sItA mayAnItA vanAdbalAt .. 57 .. rAmeNa nidhanaM prApya yAsyAmIti paraM padam . vimucya tvAM tu saMsArAd{}gamiShyAmi saha priye .. 58 .. parAnandamayI shuddhA sevyate yA mumuxubhiH . tAM gatiM tu gamiShyAmi hato rAmeNa saMyuge .. 59 .. praxAlya kalmaShANIha muktiM yAsyAmi durlabhAm .. 60 .. kleshAdipa~ncatara~N{}gayutaM bhramADhyaM dArAtmajAptadhanabandhujhaShAbhiyuktam . aurvAnalAbhanijaroShamana~N{}gajAlaM saMsArasAgaramatItya hariM vrajAmi .. 61 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe dashamaH sargaH .. 10 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. ekAdashaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . ityuk{}tvA vacanaM premNA rAdnyIM mandodarIM tadA . rAvaNaH prayayau yoddhuM rAmeNa saha saMyuge .. 1 .. dR^iDhaM syandanamAsthAya vR^ito ghorainishAcaraiH . cakraiH ShoDashabhiryuktaM savarUthaM sakUbaram .. 2 .. pishAcavadanairghoraiH kharairyuktaM bhayAvaham . sarvAstrashastrasahitaM sarvopaskarasaMyutam .. 3 .. nishcakrAmAtha sahasA rAvaNo bhIShaNAkR^itiH . AyAntaM rAvaNaM dR^iShTvA bhIShaNaM raNakarkasham .. 4 .. san{}trastAbhUttadA senA vAnarI rAmapAlitA .. 5 .. hanUmAnatha cotplutya rAvaNaM yoddhumAyayau . Agatya hanumAn raxovaxasyatulavikramaH .. 6 .. muShTibandhaM dR^iDhaM bad{}dhvA tADayAmAsa vegataH . tena muShTiprahAreNa jAnubhyAmapatadrathe .. 7 .. mUrChito.atha muhUrtena rAvaNaH punarutthitaH . uvAca ca hanUmantaM shUro.asi mama sammataH .. 8 .. hanUmAnAha taM dhi~NmAM yastvaM jIvasi rAvaNa . tvaM tAvanmuShTinA vaxo mama tADaya rAvaNa .. 9 .. pashcAnmayA hataH prANAnmoxyase nAtra saMshayaH . tatheti muShTinA vaxo rAvaNenApi tADitaH .. 10 .. vighUrNamAnanayanaH ki~nchitkashmalamAyayau . saMdnyAmavApya kapirAD rAvaNaM hantumudyataH .. 11 .. tato.anyatra gato bhItyA rAvaNo rAxasAdhipaH . hanUmAna~N{}gadashcaiva nalo nIlastathaiva ca .. 12 .. catvAraH samavetyAgre dR^iShTvA rAxasapu~N{}gavAn . agnivarNaM tathA sarparomANaM kha~N{}garomakam .. 13 .. tathA vR^ishcikaromANaM nirjaghnuH kramasho.asurAn . catvArashcaturo hatvA rAxasAn bhImavikramAn . siMhanAdaM pR^ithak kR^itvA rAmapArshvamupAgatAH .. 14 .. tato kruddho dashagrIvaH sandashya dashanacChadam .. 15 .. vivR^itya nayane krUro rAmamevAnvadhAvata . dashagrIvo rathasthastu rAmaM vajropamaiH sharaiH .. 16 .. AjaghAna mahAghorairdhArAbhiriva toyadaH . rAmasya purataH sarvAnvAnarAnapi vivyathe .. 17 .. tataH pAvakasa~N{}kAshaiH sharaiH kA~ncanabhUShaNaiH . abhyavarShadraNe rAmo dashagrIvaM samAhitaH .. 18 .. rathasthaM rAvaNaM dR^iShTvA bhUmiShThaM raghunandanam . AhUya mAtaliM shakro vacanaM cedamabravIt .. 19 .. rathena mama bhUmiShThaM shIghraM yAhi raghUttamam . tvaritaM bhUtalaM gatvA kuru kAryaM mamAnagha .. 20 .. evamukto.atha taM natvA mAtalirdevasArathiH . tato hayaishca saMyojya haritaiH syandanottamam .. 21 .. svargAjjayArthaM rAmasya hyupacakrAma mAtaliH . prA~njalirdevarAjena preShito.asmi raghUttama .. 22 .. ratho.ayaM devarAjasya vijayAya tava prabho . preShitAshca mahArAja dhanuraindraM ca bhUShitam .. 23 .. abhedyaM kavacaM khaDgaM divyatUNIyugaM tathA . Aruhya ca rathaM rAma rAvaNaM jahi rAxasam .. 24 .. mayA sArathinA deva vR^itraM devapatiryathA ityuktastaM parikramya namaskR^itya rathottamam .. 25 .. Aruroha rathaM rAmo lokA.NllaxmyA niyojanam . tato.abhavanmahAyuddhaM bhairavaM romaharShaNam .. 26 .. mahAtmano rAghavasya rAvaNasya ca dhImataH . Agneyena ca AgneyaM daivaM daivena rAghavaH .. 27 .. astraM rAxasarAjasya jaghAna paramAstravit . tatastu sasR^ije ghoraM rAxasaM cAstramastravit . krodhena mahatAviShTo rAmasyopari rAvaNaH .. 28 .. rAvaNasya dhanurmuktAH sarpA bhUtvA mahAviShAH . sharAH kA~ncanapu~N{}khAbhA rAghavaM parito.apatan .. 29 .. taiH sharaiH sarpavadanairvamad{}bhiranalaM mukhaiH . dishashca vidishashcaiva vyAptAstatra tadAbhavan .. 30 .. rAmaH sarpAMstato dR^iShTvA samantAtparipUritAn . sauparNamastraM tad{}ghoraM puraH prAvartayadraNe .. 31 .. rAmeNa muktAste bANA bhUtvA garuDarUpiNaH . cicChiduH sarpabANAMstAnsamantAtsarpashatravaH .. 32 .. astre pratihate yuddhe rAmeNa dashakandharaH . abhyavarShattato rAmaM ghorAbhiH sharavR^iShTibhiH .. 33 .. tataH punaH sharAnIkai rAmamakliShTakAriNam . ardayitvA tu ghoreNa maataliM pratyavidhyata .. 34 .. pAtayitvA rathopasthe rathaketuM ca kA~ncanam aindrAnashvAnabhyahanadrAvaNaH krodhamUrChitaH .. 35 .. viShedurdevagandharvAshcAraNAH pitarastathA . ArttakAraM hariM dR^iShTvA vyathitAshca maharShayaH .. 36 .. vyathitA vAnarendrAshca babhUvuH savibhIShaNAH . dashAsyo viMshatibhujaH pragR^ihItasharAsanaH .. 37 .. dadR^ishe rAvaNastatra mainAka iva parvataH . rAmastu bhrukuTiM bad{}dhvA krodhasaMraktalocanaH .. 38 .. kopaM cakAra sadR^ishaM nirdahanniva rAxasam . dhanurAdAya devendradhanurAkAramad{}bhutam .. 39 .. gR^ihItvA pANinA bANaM kAlAnalasamaprabham . nirdahanniva caxurbhyAM dadR^ishe ripumantike .. 40 .. parAkramaM darshayituM tejasA prajvalanniva . pracakrame kAlarUpI sarvalokasya pashyataH .. 41 .. vikR^iShya cApaM rAmastu rAvaNaM pratividhya ca . harShayanvAnarAnIkaM kAlAntaka ivAbabhau .. 43 .. kruddhaM rAmasya vadanaM dR^iShTvA shatruM pradhAvataH . tatrasuH sarvabhUtAni cacAla ca vasundharA .. 43 .. rAmaM dR^iShTvA mahAraudramutpAtAMshca sudAruNAn . trastAni sarvabhUtAni rAvaNaM cAvishad{}bhayam .. 44 .. vimAnasthA suragaNAH siddhagandharvakinnarAH . dadR^ishuH sumahAyuddhaM lokasaMvartakopamam . aindramastraM samAdAya rAvaNasya shiro.acChinat .. 45 .. mUrdhAno rAvaNasyAtha bahavo rudhiroxitAH . gaganAtprapatanti sma tAlAdiva phalAni hi .. 46 .. na dinaM na ca vai rAtrirna sandhyAM na disho.api vA . prakAshante na tadrUpaM dR^ishyate tatra sa~N{}gare .. 47 .. tato rAmo babhUvAtha vismayAviShTamAnasaH . shatamekottaraM ChinnaM shirasAM caikavarcasAm .. 48 .. na caiva rAvaNaH shAnto dR^ishyate jIvitaxayAt . tataH sarvAstraviddhiraH kausalyAnandavardhanaH .. 49 .. astraishca bahubhiryuktashcintayAmAsa rAghavaH . yairyairbANairhatA daityA mahAsattvaparAkramAH .. 50 .. ta ete niShphalaM yAtA rAvaNasya nipAtane . iti cintAkule rAme samIpastho vibhIShaNaH .. 51 .. uvAca rAghavaM vAkyaM brahmadattavaro hyasau . vicChinnA bAhavo.apyasya vicChinnani shirAMsi ca .. 52 .. utpatsyanti punaH shIghramityAha bhagavAnajaH . nAbhideshe.amR^itaM tasya kuNDalAkArasaMsthitam .. 53 .. tacChoShayAnalAstrena tasya mR^ityustato bhavet . vibhIShaNavacaH shrutvA rAmaH shIghraparAakramaH .. 54 .. pAvakAstreNa saMyojya nAbhiM vivyAdha raxasaH . anantaraM ca cicCheda shirAMsi ca mahAbalaH .. 55 .. bAhUnapi ca saMrabdho rAvaNasya raghUttamaH . tato ghorAM mahAshaktimAdAya dashakandharaH .. 56 .. vibhIShaNavadhArthAya cixepa krodhavihvalaH . cicCheda rAghavo bANaistAM shitairhemabhUShitaiH .. 57 .. dashagrIvashiracChedAttadA tejovinirgatam . mlAnarUpo babhUvAtha ChinnaiH shIrShairbhaya~N{}karaiH .. 58 .. ekena mukhyashirasA bAhubhyAM rAvaNau babhau . rAvaNastu punaH kruddho nAnAshastrAstravR^iShTibhiH .. 59 .. vavarSha rAmaM taM rAmastathA bANairvavarSha ca . tato yuddhamabhUd{}ghoraM tumulaM lomaharShaNam .. 60 .. atha saMsmArayAmAsa mAtalI rAghavaM tadA . visR^ijAstraM vadhAyAsya brAhmaM shIghraM raghUttama .. 61 .. vinAshakAlaH prathito yaH suraiH so.adya vartate . uttamA~N{}gaM na caitasya ChettavyaM rAghava tvayA .. 62 .. naiva shIrShNi prabho vadhyo vadhya eva hi marmaNi . tataH saMsmArito rAmastena vAkyena mAtaleH .. 63 .. jagrAha sa sharaM dIptaM niHshvasaMtamivoragam . yasya pArshve tu pavanaH phale bhAskarapAvakau .. 64 .. sharIramAkAshamayaM gaurave merumandarau . parvasvapi ca vinyastA lokapAlA mahaujasaH .. 65 .. jAjvlyamAnaM vapuShA bhAtaM bhAskaravarcasA . tamugramastraM lokAnAM bhayanAshanamad{}bhutam .. 66 .. abhimantrya tato rAmastaM maheShuM mahAbhujaH . vedaproktena vidhinA sandadhe kArmuke balI .. 67 .. tasminsandhIyamAne tu rAghaveNa sharottame . sarvabhUtAni vitresushcacAla ca vasundharA .. 68 .. sa rAvaNAya sa~N{}kruddho bhR^ishamAnamya kArmukam . cixepa paramAyattastamastraM marmaghAtinam .. 69 .. sa vajra eva durdharSho vajrapANivisarjitaH . kR^itAnta iva ghorAsyo nyapatadrAvaNorasi .. 70 .. sa nimagno mahAghoraH sharIrAntakaraH paraH . bibheda hR^idayaM tUrNaM rAvaNasya mahAtmanaH .. 71 .. rAvaNasyAharatprANAnvivesha dharaNitale . sa sharo rAvaNaM hatvA rAmatUNIramAvishat .. 72 .. tasya hastAtpapAtAshu sasharaM kArmukaM mahat . gatAsurbhramivegena rAxasendro.apatad{}bhuvi .. 73 .. taM dR^iShTvA patitaM bhUmau hatasheShAshca rAxasAH . hatanAthA bhayatrastA dudruvuH sarvatodisham .. 74 .. dashagrIvasya nidhanaM vijayaM rAghavasya ca . tato vineduH saMhR^iShTA vAnarA jitakAshinaH .. 75 .. vadanto rAmavijayaM rAvaNasya ca tadvadham . athAntarixe vyanadatsaumyastridashadundubhiH .. 76 .. papAta puShpavR^iShTishca samantAdrAghavopari . tuShTuvurmunayaH siddhAshcAraNAshca divaukasaH .. 77 .. athAntarixe nanR^ituH sarvato.apsaro mudA . rAvaNasya ca dehotthaM jyotirAdityavatsphurat .. 78 .. pravivesha raghushreShThaM devAnAM pashyatAM satAm . devA Ucuraho bhAgyaM rAvaNasya mahAtmanaH .. 79 .. vayaM tu sAttvikA devA viShNoH kAruNyabhAjanAH . bhayaduHkhAdibhirvyAptAH saMsAte parivartinaH .. 80 .. ayaM tu rAxasaH krUro brahmahAtIva tAmasaH . paradArArato viShNudveShI tApasahiMsakaH .. 81 .. pashyatsu sarvabhUteShu ramameva praviShTavAn . evaM bruvatsu deveShu nAradaH prAha susmitaH .. 82 .. shrR^iNutAtra surA yUyaM dharmatattvavicaxaNAH . rAvaNo rAghavadveShAdanishaM hR^idi bhAvayan .. 83 .. bhR^ityaiH saha sadA rAmacaritaM dveShasaMyutaH . shrutvA rAmAtsvanidhanaM bhayAtsarvatra rAghavam .. 84 .. pashyannanudinaM svapne rAmamevAnupashyati . krodho.api rAvaNasyAshu gurubodhAdhiko.abhavat .. 85 .. rAmeNa nihatashcAnte nirdhUtAsheShakalmaShaH . rAmasAyujyamevApa rAvaNo muktabandhanaH .. 86 .. pApiShTho vA durAtmA paradhanaparadAreShu sakto yadi syA- nnityaM snehAd{}bhayAdvA raghukulatilakaM bhAvayansaMparetaH . bhUtvA shuddhAtara~N{}go bhavashatajanitAnekadoShairvimuktaH sadyo rAmasya viShNoH suravaravinutaM yAti vaikuNThamAdyam .. 87 .. hatvA yuddhe dashAsyaM tribhuvanaviShamaM vAmahastena cApaM bhumau viShTabhya tiShThannitarakaradhR^itaM bhrAmayanbANamekam . AraktopAntanetraH sharadalitavapuH sUryakoTiprakAsho vIrashrIbandhurA~N{}gastridashapaniputaH pAtu mAM vIrarAmaH .. 88 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe ekAdashaH sargaH .. 11 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. dvAdashaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . rAmo vibhIShaNaM dR^iShTvA hanUmantaM tathA~N{}gadam . laxmaNaM kapirAjaM ca jAmbavantaM tathA parAn .. 1 .. parituShTena manasA sarvAnevAbravIdvacaH . bhavatAM bAhuvIryeNa nihato rAvaNo mayA .. 2 .. kIrtiH sthAsyati vaH puNyA yAvaccandradivAkaro kIrtayiShyanti bhavatAM kathAM trailokyapAvanIm .. 3 .. mayopetAM kaliharAM yAsyanti paramAM gatim . etasminnantare dR^iShTvA rAvaNaM patitaM bhuvi .. 4 .. mandodarImukhAH sarvAH striyo rAvaNapAlitAH . patitA rAvaNasyAgre shocantyaH paryadevayan .. 5 .. vibhIShaNaH shushocArtaH shokena mahatAvR^itaH . patito rAvaNasyAgre bahudhA paryadevayat .. 6 .. rAmastu laxmaNaM prAha bodhayasva vibhIShaNam . karotu bhrAtR^isaMskAraM kiM vilambena mAnada .. 7 .. striyo mandodarImukhyAH patitA vilapanti ca . nivArayatu tAH sarvA rAxasI rAvaNapriyAH .. 8 .. evamukto.atha rAmeNa laxmaNo.agAdvibhIShaNam . uvAca mR^itakopAnte patitaM mR^itakopamam .. 9 .. shokena mahatAviShTaM saumitriridamabravIt . yaM shocasi tvaM duHkhena ko.ayaM tava vibhIShaNa .. 10 .. tvaM vAsya katamaH sR^iShTeH puredAnImataH param . yadvattoyaughapatitAH sikatA yAnti tadvashAH .. 11 .. saMyujyante viyujyante tathA kAlena dehinaH . yathA dhAnAsu vai dhAnA bhavanti na bhavanti ca .. 12 .. evaM bhUteShu bhUtAni preritAnIshamAyayA . tvaM ceme vayamanye ca tulyAH kAlavashodbhavAH .. 13 .. janmamR^ityu yadA yasmAttadA tasmAd{}bhaviShyataH . IshvaraH sarvabhUtAni bhutaiH sR^ijati hantyajaH .. 14 .. AtmasR^iShTairasvatan{}trairnirapexo.api bAlavat . dehena dehino jIvA dehAddeho.abhijAyate .. 15 .. bIjAdeva yathA bIjaM dehAnya eva shAshvataH . dehidehavibhAgo.ayamavivekakR^itaH purA .. 16 .. nAnAtvaM janma nAshashca xayo vR^iddhiH kriyA phalam . draShTurAbhAntyataddharmA yathAgnerdAruvikriyAH .. 17 .. ta ime dehasaMyogAdAtmanA bhAn{}tyasad{}grahAt . yathA yathA tathA cAnyaddhyAyato.asatsadAgrahAt .. 18 .. prasuptasyAnahambhAvAttadA bhAti na saMsR^iti . jIvato.api tathA tadvadvimuktasyAnaha~N{}kR^iteH .. 19 .. tasmAnmAyAmanodharmaM jahyahammamatAbhramam . rAmabhadre bhagavati mano dhehyAtmanIshvare .. 20 .. sarvabhUtAtmani pare mAyAmAnuSharUpiNi . bAhyendriyArthasambandhAttyAjayitvA manaH shanaiH .. 21 .. tatra doShAndarshayitvA rAmAnande niyojaya . dehabuddhyA bhaved{}bhrAtA pitA mAtA suhR^itpriyaH .. 22 .. vilaxaNaM yadA dehAjjAnAtyAtmAnamAtmanA . tadA kaH kasya vA bandhurbhrAtA mAtA pitA suhR^it .. 23 .. mithyAdnyAnavashAjjAtA dArAgArAdayaH sadA . shabdAdayashca viShayA vividhAshcaiva sampadaH .. 24 .. balaM kosho bhR^ityavargo rAjyaM bhUmiH sutAdayaH . adnyAnajatvAtsarve te xaNasa~N{}gamabha~N{}gurAH .. 25 .. athottiShTha hR^idA rAmaM bhAvayan bhaktibhAvitam . anuvartasva rAjyAdi bhu~njanprArabdhamanvaham .. 26 .. bhUtaM bhaviShyadabhajanvartamAnamathAcaran . viharasva yathAnyAyan bhavadoShairna lipyase .. 27 .. AdnyApayati rAmastvAM yad{}bhrAtuH sAmparAyikam . tatkuruShva yathAshAstraM rudatIshcApi yoShitaH .. 28 .. nivAraya mahAbuddhe la~N{}kAM gacChantu mA ciram . shrutvA yathAvadvacanaM laxmaNasya vibhIShaNaH .. 29 .. tyak{}tvA shokaM ca mohaM ca rAmapArshvamupAgamat . vimR^ishya buddhyA dharmadnyo dharmArthasahitaM vacaH .. 30 .. rAmasyaivAnuvR^ittyarthamuttaraM paryabhAShata . nR^ishaMsamanR^itaM krUraM tyaktadharmavrataM prabho .. 31 .. nArho.asmi deva saMskartuM paradArAbhimarshinam . shrutvA tadvacanaM prIto rAmo vacanamabravIt .. 32 .. maraNAntAni vairANi nivR^itAM naH prayojanam . kriyatAmasya saMskAro mamApyeSha yathA tava .. 33 .. rAmAdnyAM shirasA dhR^itvA shIghrameva vibhIShaNaH . sAntvavAkyairmahAbuddhiM rAdnyIM mandodarIM tadA .. 34 .. sAntvayAmAsa dharmAtmA dharmabuddhirvibhIShaNaH . tvarayAmAsa dharmadnyaH saMskArArthaM svabAndhavAn .. 35 .. cityAM niveshya vidhivatpitR^imedhavidhAnataH . ahitAgneryathA kAryaM rAvaNasya vibhIShaNaH .. 36 .. tathaiva sarvamakarod{}bandhubhiH saha man{}tribhiH . dadau ca pAvakaM tasya vidhiyuktaM vibhIShaNaH .. 37 .. snAtvA caivArdravastreNa tilAndarbhAbhimishritAn . udakena ca sammishrAnpradAya vidhipUrvakam .. 38 .. pradAya codakaM tasmai murdhnA cainaM praNamya ca . tAH striyo.anunayAmAsa sAntvamuk{}tvA punaH punaH .. 39 .. gamyatAmiti tAH sarvA vivishurnagaraM tadA . praviShTAsu ca sarvAsu rAxasIShu vibhIShaNaH .. 40 .. rAmapArshvamupAgatya tadAtiShThadvinItavat . rAmo.api saha sainyena sasugrIvaH salaxmaNaH .. 41 .. harShaM lebhe ripUnhatvA yathA vR^itraM shatakratuH . mAtalishca tadA rAmaM parikramyAabhivandya ca .. 42 .. anudnyAtashca rAmeNa yayau svargaM vihAyasA . tato hR^iShTamanA rAmo laxmaNaM cedamabravIt .. 43 .. vibhIShaNAya me la~N{}kArAjyaM dattaM puraiva hi . idAnImapi gatvA tvaM la~N{}kAmadhye vibhIShaNam .. 44 .. abhiShecaya vipraishca pan{}travadvidhipUrvakam . ityukto laxmaNastUrNaM jagAma saha vAnaraiH .. 45 .. la~N{}kAM suvarNakalashaiH samudrajalasaMyutaiH . abhiShekaM shubhaM cakre rAxasendrasya dhImataH .. 46 .. tataH paurajanaiH sArdhaM nAnopAyanapANibhiH . vibhIShaNaH sasaumitrirupAyanapuraskR^itaH .. 47 .. daNDapraNAmamakarodrAmasyAkliShTakarmaNaH . rAmo vibhIShaNaM dR^iShTvA prAptarAjyaM mudAnvitaH .. 48 .. kR^itakR^ityamivAtmAnamamanyata sahAnujaH . sugrIvaM ca samAli~N{}gya rAmo vAkyamathAbravIt .. 49 .. sahAyena tvayA vIra jito me rAvaNo mahAn . vibhIShaNo.api la~N{}kAyAmabhiShikto mayAnagha .. 50 .. tataH prAha hanUmantaM pArshvasthaM vinayAnvitam . vibhIShaNasyAnumatergacCha tvaM rAvaNAlayam .. 51 .. jAnakyai sarvamAkhyAhi rAvaNasya vadhAdikam . jAnakyAH prativAkyaM me shIghrameva nivedaya .. 52 .. evamAdnyApito dhImAn rAmeNa pavanAtmajaH . pravivesha purIM la~N{}kAM pUjyamAno nishAcaraiH .. 53 .. pravishya rAvaNagR^ihaM shiMshapAmUlamAshritAm . dadarsha jAnakIM tatra kR^ishAM dInAmaninditAm .. 54 .. rAxasIbhiH parivR^itAM dhyAyantIM rAmameva hi . vinayAvanato bhUtvA praNamya pavanAtmajaH .. 55 .. kR^itA~njalipuTo bhUtvA prahvo bhaktyAgrataHsthitaH . taM dR^iShTvA jAnakI tUShNIM sthitvA pUrvasmR^itiM yayau .. 56 .. dnyAtvA taM rAmadUtaM sA harShAtsaumyamukhI babhau . sa tAM saumyamukhIM dR^iShTvA tasyai pavananandanaH . rAmasya bhAShitaM sarvamAkhyAtumupacakrame .. 57 .. devi rAmaH sasugrIvo vibhIShaNasahAyavAn . kushalI vAnarANAM ca sainyaishca sahalaxmaNaH .. 58 .. rAvaNaM sasutaM hatvA sabalaM saha man{}tribhiH . tvAmAha kushalaM rAmo rAjye kR^itvA vibhIShaNam .. 59 .. shrutvA bhartuH priyaM vAkyaM harShagadgadayA girI . kiM te priyaM karomyadya na pashyAmi jagat{}traye .. 60 .. samaM te priyavAkyasya ratnAnyAbharaNAni ca . evamuktastu vaidehyA pratyuvAca plava~N{}gamaH .. 61 .. ratnaughAdvividhAdvApi devarAjyAdvishiShyate . hatashatruM vijayinaM rAmaM pashyAmi susthiram .. 62 .. tasya tadvacanaM shrutvA maithilI prAha mArutim . sarve saumyA guNA saumya tvayyeva pariniShThitAH .. 63 .. rAmaM draxyAmi shIghraM mAmAdnyApayatu rAghavaH . tatheti tAM namaskR^itya yayau draShTuM raghUttamam .. 64 .. jAnakyA bhAShitaM sarvaM rAmasyAgre nyavedayat . yannimitto.ayamArambhaH karmaNAM ca phalodayaH .. 65 .. tAM devIM shokasantaptAM draShTumarhasi maithilIm . evamukto hanumatA rAmo dnyAnavatAM varaH .. 66 .. mAyAsItAM parityaktuM jAnakImanale sthitAm . AdAtuM manasA dhyAtvA rAmaH prAha vibhIShaNam .. 67 .. gacCha rAjan janakajAmAnayAshu mamAntikam . snAtAM virajavastrADhyAM sarvAbharaNabhUShitAm .. 68 .. vibhIShaNo.api tacChrutvA jagAma sahamArutiH . rAxasIbhiH suvR^iddhAbhiH snApayitvA tu maithilIm .. 69 .. sarvAbharaNasampannAmAropya shibikottame . yAShTIkairbahubhirguptAM ka~ncukoShNIShibhiH shubhAm .. 70 .. tAM draShTumAgatAH sarve vAnarA janakAtmajAm . tAnvArayanto bahavaH sarvato vetrapANayaH .. 71 .. kolAhalaM prakurvanto rAmapArshvamupAyayuH . dR^iShTvA tAM shibikArUDhAM dUrAdatha raghUttamaH .. 72 .. vibhIShaNa kimarthaM te vAnarAnvArayanti hi . pashyantu vAnarAH sarve maithilIM mAtaraM yathA .. 73 .. pAdacAreNa sAyAtu jAnakI mama sannidhim . shrutvA tadrAmavacanaM shibikAdavaruhya sA .. 74 .. pAdacAreNa shanakairAgatA rAmasannidhim . rAmo.api dR^iShTvA tAM mAyAsItAM kAryArthanirmitAm .. 75 .. avAcyavAdAnbahushaH prAha tAM raghunandanaH . amR^iShyamANA sA sItA vacanaM rAghavoditam .. 76 .. laxmaNaM prAha me shIghraM prajvAlaya hutAshanam . vishvAsArthaM hi rAmasya lokAnAM pratyavAya ca .. 77 .. rAghavasya mataM dnyAtvA laxmaNo.api tadaiva hi . mahAkAShThacayaM kR^itvA jvAlayitvA hutAshanam .. 78 .. rAmapArshvamupAgamya tasthau tUShNImarindamaH . tataH sItA parikramya rAghavaM bhaktisaMyutA .. 79 .. pashyatAM sarvalokAnAM devarAxasayoShitAm . praNamya devatAbhyashca brAhmaNebhyashca maithilI .. 80 .. baddhA~njalipuTA cedamuvAcAgnisamIpagA . yathA me hR^idayaM nityaM nApasarpati rAghavAt .. 81 .. tathA lokasya sAxI mAM sarvataH pAtu pAvakaH . evamuk{}tvA tadA sItA parikramya hutAshanam .. 82 .. vivesha jvalanaM dIptaM nirbhayena hR^idA satI .. 83 .. dR^iShTvA tato bhUtagaNAH sasiddhAH sItAM mahAvahnigatAM bhR^ishArtAH . parasparaM prAhuraho sa sItAM rAmaM shriyaM svAM kathamatyajadnyaH .. 84 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe dvAdashaH sargaH .. 12 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. trayodashaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . tataH shakraH sahasrAxo yamashca varuNastathA . kuberashca mahAtejAH pinAkI vR^iShavAhanaH .. 1 .. brahmA brahmavidAM shreShTho munibhiH siddhacAraNaiH . R^iShayaH pitaraH sAdhyA gandharvApsarasoragAH .. 2 .. ete cAnye vimAnAgryairAjagmuryatra rAghavaH . abruvanparamAtmAnaM rAmaM prA~njalayashca te .. 3 .. kartA tvaM sarvalokAnAM sAxI vidnyAnavigrahaH . vasUnAmaShTamo.asi tvaM rudrANAM sha~N{}karo bhavAn .. 4 .. AdikartAsi lokAnAM brahmA tvaM caturAnanaH . ashvinau ghrANabhUtau te caxuShI candrabhAskarau .. 5 .. lookAnAmAdiranto.aso nitya ekaH sadoditaH . sadA shuddhaH sadA buddhaH sadA mukto.aguNo.advayaH .. 6 .. tvanmAyAsaMvR^itAnAM tvaM bhAsi mAnuShavigrahaH . tvannAma smaratAM rAma sadA bhAsi cidAtmakaH .. 7 .. rAvaNena hR^itaM sthAnamasmAkaM tejasA saha . tvayAdya nihato duShTaH punaH prAptaM padaM svakam .. 8 .. evaM stuvatsu deveShu brahmA sAxAtpitAmahaH . abravItpraNato bhUtvA rAmaM satyapathe sthitam .. 9 .. brahmovAca vande devaM viShNumasheShasthitihetuM tvAmadhyAtmadnyAnibhirantarhR^idi bhAvyam . heyAheyadvandvavihinaM paramekaM sattAmAtraM sarvahR^idisthaM dR^ishirUpam .. 10 .. prANApAnau nishcayabuddhyA hR^idi rud{}dhvA ChitvA sarvaM saMshayabandhaM viShayaughAn . pashyantIshaM yaM gatamohA yatayastaM vande rAmaM ratnakirITaM ravibhAsam .. 11 .. mAyAtItaM mAdhavamAdyaM jagadAdiM mAnAtItaM mohavinAshaM munivandyam . yogidhyeyaM yogavidhAnaM paripUrNaM . vande rAmaM ra~njitalokaM ramaNIyam .. 12 .. bhAvAbhAvapratyayahInaM bhavamukhyai ryogAsaktairarcitapAdAmbujayugmam . nityaM shuddhaM buddhamanantaM praNavAkhyaM vane rAmaM vIramasheShasuradAvam .. 13 .. tvaM me nAtho nAthitakAryAkhilakArI mAnAtIto mAdhavarUpo.akhiladhArI . bhaktyA gamyo bhAvitarUpo bhavahArI yogAbhyAsairbhAvitacetaHsahacArI .. 14 .. tvAmAdyantaM lokatatInAM paramIshaM lokAnAM no laukikamAnairadhigamyam . bhaktishraddhabhAvasametairbhajanIyaM vande rAmaM sundaramindIvaranIlam .. 15 .. ko vA dnyAtu tvAmatimAnaM gatamAnaM mAyAsakto mAdhava shakto munimAnyam . vR^indAraNye vanditavR^indArakavR^indaM vande rAmaM bhavamukhavandyaM sukhakandam .. 16 .. nAnAshAstraivedakadambaiH pratipAdyaM nityAnandaM nirviShayadnyAnamanAdim . matsevArthaM mAnuShabhAva.n pratipannaM vande rAmaM marakatavarNaM mathuresham .. 17 .. shraddhAyukto yaH paThatImaM stavamAdyaM brahmaM brhamadnyAnavidhAnaM bhuvi martyaH . rAmaM shyAmaM kAmitakAmapradamIshaM dhyAtvA dhyAtA pAtakajAlairvigataH syAt .. 18 .. shrutvA stutiM lokagurorvibhAvasuH svA~N{}ke samAdAya videhaputrikAm . vibhrAjamAnAM vimalAruNadyutiM raktAmbarAM divyavibhUShaNAnvitAm .. 19 .. provAca sAxI jagatAM raghUttamaM prasannasarvArtiharaM hutAshanaH . gR^ihANa devIM raghunAtha jAnakIM purA tvayA mayyavaropitAM vane .. 20 .. vidhAya mAyAjanakAtmajAM hare dashAnanaprANavinAshanAya ca . hato dashAsyaH saha pUtrabAndhavai- rnirAkR^ito.anena bharo bhuvaH prabho .. 21 .. tirohitA sA pratibimbarUpiNI kR^itA yadarthaM kR^itakR^ityatAM gatA . tato.atihR^iShTAM parigR^ihya jAnakIM rAmaH prahR^iShTaH pratipUjya pAvakam .. 22 .. svA~N{}ke samAveshya sadAnapAyinIM shriyaM trilokIjananIM shriyaH patiH . dR^iShTvAtha rAmaM janakAtmajAyutaM shriyA sphurantaM suranAyako mudA . bhaktyA girA gadgadayA sametya kR^itA~njaliH stotumathopacakrame .. 23 .. indra uvAca . bhaje.ahaM sadA rAmamindIvarAbhaM bhavAraNyadAvAnalAbhAbhidhAnam . bhavAnIhR^idA bhAvitAnandarUpaM bhavAbhAvahetuM bhavAdiprapannam .. 24 .. surAnIkaduHkhaughanAshaikahetuM narAkAradehaM nirAkAramIDyam . pareshaM parAnandarUpaM vareNyaM hariM rAmamIshaM bhaje bhAranAsham .. 25 .. prapannAkhilAnandadohaM prapannaM prapannArtiniHsheShanAshAbhidhAnam . tapoyogayogIshabhAvAbhibhAvyaM kapIshAdimitraM bhaje rAmamitram .. 26 .. sadA bhogabhAjAM sudUre vibhAntaM sadA yogabhAjAmadUre vibhAntam . cidAnandakandaM sadA rAghaveshaM videhAtmajAnandarUpaM prapadye .. 27 .. mahAyogamAyAviSheshAnuyukto vibhAsIsha lIlAnarAkAravR^ittiH . tvadAnandalIlA kathA pUrNakarNAH sadAnandarUpA bhavantIha loke .. 28 .. ahaM mAnapAnAbhimattapramatto na vedAkhileshAbhimAnAbhimAnaH . idAnIM bhavatpAdapadmaprasAdAt trilokAdhipatyAbhimAno vinaShTaH .. 29 .. sphuradratnakeyUrahArAbhirAmaM dharAbhArabhUtAsurAnIkadAvam . sharaccandravak{}traM lasatpadmanetraM durAvArapAraM bhaje rAghavesham .. 30 .. surAdhIshanIlAbhranIlA~N{}gakAntiM virAdhAdiraxovadhAllokashAntim . kirITAdishobhaM purArAtilAbhaM bhaje rAmacandraM raghUNAmadhIsham .. 31 .. lasatcandrakoTiprakAshAdipIThe samAsInama~N{}ke samAdhAya sItAm . sphuraddhemavarNAM taDitpu~njabhAsaM bhaje rAmacandraM nivR^ittArtitandram .. 32 .. tataH provAca bhagavAnbhavAnyA sahito bhavaH . rAmaM kamalapatrAxaM vimAnastho nabhaHsthale .. 33 .. AgamiShyAmyayodhyAyAM draShTuM tvAM rAjyasatkR^itam . idAnIM pashya pitaramasya dehasya rAghavaH .. 34 .. tato.apashyAdvimAnasthaM rAmo dasharathaM puraH . nanAma shirasA pAdau mudA bhaktyA sahAnujaH .. 35 .. Ali~N{}gya mUrdhnyavaghrAya rAmaM dasharatho.abravIt . tArito.asmi tvayA vatsa saMsAradduHkhasAgarAt .. 36 .. ityuk{}tvA punarAli~N{}gya yayau rAmeNa pUjitaH . rAmo.api devarAjaM taM dR^iShTvA prAha kR^itA~njalim .. 37 .. matkR^ite nihatAnsa~N{}khye vAnarAnpatitAn bhuvi . jIvayAshu sudhAvR^iShTyA sahasrAxa mamAdnyayA .. 38 .. tathetyamR^itavR^iShTyA tAn jIvayAmAsa vAnarAn . ye ye mR^ita mR^idhe pUrvaM te te suptotthitA eva . pUrvavad{}balino hR^iShTA rAmapArshvamupAyayuH .. 39 .. notthitA rAxasAstatra pIyUShasparshanAdapi . vibhIShaNastu sAShTA~N{}gaM praNipatyAbravIdvacaH .. 40 .. deva mAmanugR^ihNIShva mayi bhaktiryadA tava . ma~N{}galasnAnamadya tvaM kuru sItAsamanvitaH .. 41 .. ala~N{}kR^itya saha bhrAtA shvo gamiShyAmahe vayam . vibhIShaNavacaH shrutvA pratyuvAca raghuttamaH .. 42 .. sukumAro.atibhakto me bharato mAmavexate . jaTAvalkaladhArI sa shabdabrahmasamAhitaH .. 43 .. kathaM tena vinA snAnamala~N{}kArAdikaM mama . ataH sugrIvamukhyAMstvaM pUjayAshu visheShataH .. 44 .. pUjiteShu kapIndreShu pUjito.ahaM na saMshayaH . ityukto rAghaveNAshu svarNaratnAmbarANi ca .. 45 .. vavarSha rAxasashreShTho yathAkAmaM yathAruci . tatastAnpUjitAndR^iShTvA rAmo ratnaishca yUthapAn .. 46 .. abhinandya yathAnyAyaM visasarja harIshvarAn . vibhIShaNasamAnItaM puShpakaM sUryavarcasam .. 47 .. Aruroha tato rAmastadvimAnamanuttamam . a~N{}ke nidhAya vaidehIM lajjamAnAM yashasvinIm .. 48 .. laxmaNena saha bhrAtA vikrAntena dhanuShmatA . abravIcca vimAnasthaH shrIrAmaH sarvavAnarAn .. 49 .. sugrIvaM harirAjaM ca a~N{}gadaM ca vibhIShaNam . mitrakAryaM kR^itaM sarvaM bhavadbhiH saha vAnaraiH .. 50 .. anudnyAtA mayA sarve yatheShTaM gantumarhatha . sugrIva pratiyAhyAshu kiShkindhAM sarvasainikaiH .. 51 .. svarAjye vasa la~N{}kAyAM mama bhakto vibhIShaNa . na tvAM dharShayituM shaktAH sendrA api divaukasaH .. 52 .. ayodhyAM gantumicChAmi rAjadhAnIM piturmama . evamuktAstu rAmeNa vAnarAste mahAbalAH .. 53 .. UcuH prA~njalayaM sarve rAxasashca vibhIShaNaH . ayodhyAM gantumicChAmastvayA saha raghuttama .. 54 .. dR^iShTvA tvAmabhiShiktaM tu kausalyAmabhivAdya ca . pashcAd{}vR^iNImahe rAjyamanudnyAM dehi naH prabho .. 55 .. rAmastatheti sugrIva vAnaraiH savibhIShaNaH . puShpakaM sahanUmAMshca shIghramAroha sAmpratam .. 56 .. tatastu puShpakaM divyaM sugrIvaH saha senayA . vibhIShaNashca sAmAtyaH sarve cAruruhurdrutam .. 57 .. teShvArUDheShu sarveShu kauberaM paramAsanam . rAghaveNAbhyanudnyAtamutpapAta vihAyasA .. 58 .. babhau tena vimAnena haMsayuktena bhAsvatA . prahR^iShTashca tadA rAmashcaturmukha ivAparaH .. 59 .. tato babhau bhAskarabimbatulyaM kuberayAnaM tapasAnulabdham . rAmeNa shobhAM nitarAM prapede sItAsametena sahAnujena .. 60 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe trayodashaH sargaH .. 13 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. caturdashaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . pAtayitvA tatashcaxuH sarvato raghunandanaH . abravInmaithilIM sItAM rAmaH shashinibhAnanAm .. 1 .. trikUTashikharAgrasthAM pashya la~N{}kAM mahAprabhAm . etAM raNabhuvaM pashya mAMsakardamapa~N{}kilAm .. 2 .. asurANAM plava~N{}gAnAmatra vaishasanaM mahat . atra me nihataH shete rAvaNo rAxaseshvaraH .. 3 .. kumbhakarNendrajinmukhyAH sarve cAtra nipAtitAH . eSha seturmayA baddhaH sAgare salilAshaye .. 4 .. etacca dR^ishyate tIrthaM sAgarasya mahAtmanaH . setubandhamiti khyAtaM trailokyena ca pUjitam .. 5 .. etatpavitraM paramaM darshanAtpAtakApaham . atra rAmeshvaro devo mayA shambhuH pratiShThitaH .. 6 .. atra mAM sharaNaM prApto man{}tribhishca vibhIShaNaH . eShA sugrIvanagarI kiShkindhA citrakAnanA .. 7 .. tatra rAmAdnyayA tArApramukhA hariyoShitaH . AnayAmAsa sugrIvaH sItAyAH priyakAmyayA .. 8 .. tAbhiH sahotthitaM shIghraM vimAnaM prexya rAghavaH . prAha cAdrimR^iShyamUkaM pashya vAlyatra me hataH .. 9 .. eShA pa~ncavaTI nAma rAxasA yatra me hatAH . agastasya sutIxNasya pashyAshramapade shubhe .. 10 .. ete te tApasAH sarve dR^ishyante varavarNini . asu shailavaro devi citrakUTaH prakAshate .. 11 .. atra mAM kaikayIputraH prasAdayitumAgataH . bharadvAjAshramaM pashya dR^ishyate yamunAtaTe .. 12 .. eShA bhAgIrathI ga~N{}gA dR^ishyate lokapAvanI . eShA sA dR^ishyate sIte sarayUryUpamAlinI .. 13 .. eShA sA dR^ishyate.ayodhyA praNAmaM kuru bhAminI . evaM krameNa samprApto bharadvAjAshramaM hariH .. 14 .. pUrNe caturdashe varShe pa~ncamyAM raghunandanaH . bharadvAjaM muniM dR^iShTvA vavande sAnujaH prabhuH .. 15 .. papracCha munimAsInaM vinayena raghUttamaH . shruNoShi kaccidbharataH kushalyAste sahAnujaH .. 16 .. subhixA vartate.ayodhyA jIvanti ca hi mAtaraH . shrutvA rAmasya vacanaM bharadvAjaH prahR^iShTadhIH .. 17 .. prAha sarve kushalino bharatastu mahAmanAH . phalamUlakR^itAhAro jaTAvalkaladhArakaH .. 18 .. pAduke sakalaM nyasya rAjyaM tvAM supratIxate . yadyatkR^itaM tvayA karma daNDake raghunandana .. 19 .. rAxasAnAM vinAshaM ca sItAharaNapUrvakam . sarvaM dnyAtaM mayA rAma tapasA te prasAdataH .. 20 .. tvaM brahma paramaM sAxAdAdimadhyAntavarjitaH . tvamagre salilaM sR^iShTvA tatra supto.asi bhUtakR^it .. 21 .. nArAyaNo.asi vishvAtmannarANAmantarAtmakaH . tvannAbhikamalotpanno brahmA lokapitAmahaH .. 22 .. atastvaM jagatAmIshaH sarvalokanamaskR^itaH . tvaM viShNurjAnakIlaxmIH sheSho.ayaM laxmaNAbhidhaH .. 23 .. AtmanA sR^ijasIdaM tvamAtmanyevAtmamAyayA . na sajjase nabhovattvaM cicChaktyA sarvasAxikaH .. 24 .. bahirantashca bhUtAnAM tvameva raghunandana . pUrNo.api mUDhadR^iShTInAM vicChinna iva laxyase .. 25 .. jagattvaM jagadAdhArastvameva paripAlakaH . tvameva sarvabhUtAnAM bhoktA bhojyaM jagatpate .. 26 .. dR^ishyate shrUyate yadyatsmaryate vA raghUttama . tvameva sarvamakhilaM tvadvinAnyanna ki~ncana .. 27 .. mAyA sR^ijati lokAMshca svaguNairahamAdibhiH . tvacChaktipreritA rAma tasmAttvayyupacaryate .. 28 .. yathA cumbakasAnnidhyAccalantyevAyasAdayaH . jaDAstathA tvayA dR^iShTA mAyA sR^ijati vai jagat .. 29 .. dehadvayamadehasya tava vishvaM riraxiShoH . virAT sthUlaM sharIraM te sUtraM sUxmamudAhR^itam .. 30 .. virAjaH sambhavantyete avatArAH sahasrashaH . kAryAnte pravishantyeva virAjaM raghunandana .. 31 .. avatArakathAM loke ye gAyanti gR^iNanti ca . ananyamanaso muktisteShAmeva raghUttama .. 32 .. tvaM brahmaNApurA bhUmerbhArahArAya rAghava . prArthitastapasA tuShTastvaM jAto.asi raghoH kule .. 33 .. devakAryamasheSheNa kR^itaM te rAma duShkaram . bahuvarShasahasrANi mAnuShaM dehamAshritaH .. 34 .. kurvanduShkarakarmANi lokadvayahitAya ca . pApahArINi bhuvanaM yashasA pUrayiShyasi .. 35 .. prArthayAmi jagannAtha pavitraM kuru me gR^iham . sthitvAdya bhuk{}tvA sabalaH shvo gamiShyasi pattanam .. 36 .. tatheti rAghavo.atiShThattasminnAshrama uttame . sasainyaH pUjitastena sItayA laxmaNena ca .. 37 .. tato rAmashcintayitvA muhUrtaM prAha mArutim . ito gacCha hanUmaMstvamayodhyAM prati satvaraH .. 38 .. jAnIhi kushalI kashcijjano nR^ipatimandire . shrR^i~N{}gaverapuraM gatvA brUhi mitraM guhaM mama .. 39 .. jAnakIlaxmaNopetamAgataM mAM nivedaya . nandigrAmaM tato gatvA bhrAtaraM bharataM mama .. 40 .. dR^iShTvA brUhi sabhAryasya sabhrAtuH kushalaM mama . sItApaharaNAdIni rAvaNasya vadhAdikam .. 41 .. brUhi krameNa me bhrAtuH sarvaM tatra viceShTitam . hatvA shatrugaNAnsarvAnsabhAryaH sahalaxmaNaH .. 42 .. upayAti samR^iddhArthaH saha R^ixaharIshvaraiH . ityuk{}tvA tatra vR^ittAntaM bharatasya viceShTitam .. 43 .. sarvaM dnyAtvA punaH shIghramAgacCha mama sannidhim . tatheti hanumAMstatra mAnuShaM vapurAsthitaH .. 44 .. nandigrAmaM yayau tUrNaM vAyuvegena mArutiH . garutmAniva vegena jighR^ixan bhujagottamam .. 45 .. shrR^i~N{}gaverapuraM prApya guhamAsAdya mArutiH . uvAcA madhuraM vAkyaM prahR^iShTenAntarAtmanA .. 46 .. rAmo dAsharathiH shrImAnsakhA te saha sItayA . salaxmaNastvAM dharmAtmA xemI kushalamabravIt .. 47 .. anudnyAto.adya muninA bharadvAjena rAghavaH . AgamiShyati taM devaM draxyasi tvaM raghuttamam .. 48 .. evamuk{}tvA mahAtejAH samprahR^iShTatanUruham . utpapAta mahAvego vAyuvegena mArutiH .. 49 .. so.apashyadrAmatIrthaM ca sarayUM ca mahAnadIm . tAmatikramya hanUmAnnandigrAmaM yayau mudA .. 50 .. kroshamAtre tvayodhyAyAshcIrakR^iShNAjinAmbaram . dadarsha bharataM dInaM kR^ishamAshramavAsinam .. 51 .. malapa~N{}kavidigdhA~N{}gaM jaTilaM valkalAmbaram . phalamUlakR^itAhAraM rAmacintAparAyaNam .. 52 .. pAduke te puraskR^itya shAsayantaM vasundharAm . man{}tribhiH pauramukhyaishca kAShAyAmbaradhAribhiH .. 53 .. vR^itadehaM mUrtimantaM sAxAddharmamiva sthitam . uvAca prA~njalirvAkyaM hanUmAnmArutAtmajaH .. 54 .. yaM tvaM cintayase rAmaM tApasaM daNDake sthitam . anushocasi kAkutsthaH sa tvAM kushalamabravIt .. 55 .. priyamAkhyAmi te deva shokaM tyaja sudAruNam . asminmuhUrte bhrAtrA tvaM rAmeNa saha sa~N{}gataH .. 56 .. samare rAvaNaM hatvA rAmaH sItAmavApya ca . upayAti samR^iddhArthaH sasItaH sahalaxmaNaH .. 57 .. evamukto mahAtejA bharato harShamUrcChitaH . papAta bhuvi cAsvasthaH kaikayIpriyanandanaH .. 58 .. Ali~N{}gya bharataH shIghraM mArutiM priyavAdinam . AnandajairashrujalaiH siSheca bharataH kapim .. 59 .. devo vA mAnuSho vA tvamanukroshAdihAgataH . priyAkhyAnasya te saumya dadAmi bruvataH priyam .. 60 .. gavAM shatasahasraM ca grAmANAM ca shataM varam . sarvAbharaNasampannA mugdhAH kanyAstu ShoDasha .. 61 .. evamuk{}tvA punaH prAha bharato mArutAtmajam . bahUnImAni varShANi gatasya sumahadvanam .. 62 .. shrR^iNomyahaM prItikaraM mama nAthasya kIrtanam . kalyANI bata gAtheyaM laukikI pratibhAti me .. 63 .. eti jIvantamAnando naraM varShasatAdapi . rAghavasya harINAM ca kathamAsItsamAgamaH .. 64 .. tattvamAkhyAhi bhadraM te vishvaseyaM vacastava . evamukto.atha hanumAn bharatena mahAtmanA .. 65 .. Acacaxe.atha rAmasya caritaM kR^itsnashaHkramAt . shrutvA tu paramAnandaM bharato mArutAtmajAt .. 66 .. AdnyApayacChatruhaNaM mudA yuktaM mudAnvitaH . daivatAni ca yAvanti nagare raghunandana .. 67 .. nAnopahArabalibhiH pUjayantu mahAdhiyaH . sUtA vaitAlikAshcaiva bandinaH stutipAThakAH .. 68 .. vAramukhyAshca shatasho niryAntvadyaiva sa~N{}ghashaH . rAjadArAstathAmAtyAH senA hastyashvapattayaH .. 69 .. brahmaNAshca tathA paurA rAjAno ye samAgatAH . niryAntu rAghavasyAdya draShTuM shashinibhAnanam .. 70 .. bharatasya vacaH shrutvA shatrughnaparicoditAH . ala~ncakrushca nagarIM muktAratnamayojjvalaiH .. 71 .. toraNaishca patAkAbhirvicitrAbhiranekadhA . ala~N{}kurvanti veshmAni nAnAbalivicaxaNAH .. 72 .. niryAnti vR^indashaH sarve rAmadarshanalAlasAH . hayAnAM shatasAhasraM gajAnAmayutaM tathA .. 73 .. rathAnAM dashasAhasraM svarNasUtravibhUShitam . pArameShThinyupAdAya dravyANyuccAvacAni ca . .. 74 .. tatastu shibikArUDhA niryayU rAjayoShitaH . bharataH pAduke nyasya shirasyeva kR^itA~njaliH .. 75 .. shatrughnasahito rAmaM pAdacAreNa niryayau . tadaiva dR^ishyate dUrAdvimAnaM candrasannibham .. 76 .. puShpakaM sUryasa~N{}kAshaM manasA brahmanirmitam . etasmin bhrAtarau vIrau vaidehyA rAmalaxmaNau .. 77 .. sugrIvashca kapishreShTho man{}tribhishca vibhIShaNaH . dR^ishyate pashyata janA etyAha pavanAtmajaH .. 78 .. tato harShasamud{}bhUto niHsvano divamaspR^ishat . strIbAlayuvavR^iddhAnAM rAmo.ayamiti kIrtanAt .. 79 .. rathaku~njaravAdisthA avatIrya mahIM gatAH . dadR^ishuste vimAnasthaM janAH somamivAmbare .. 80 .. prA~njalirbharato bhUtvA prahR^iShTo rAghavonmukhaH . tato vimAnAgragataM bharato rAghavaM mudA .. 81 .. vavande praNato rAmaM merusthamiva bhAskaram . tato rAmAbhyanudnyAtaM vimAnamapatadbhuvi .. 82 .. AropitA vimAnaM tadbharataH sAnujastadA . rAmamAsAdya muditaH punarevAbhyavAdayat .. 83 .. samutthAya cirAd{}dR^iShTaM bharataM raghunandanaH . bhrAtaraM svA~N{}kamAropya mudA taM pariShasvaje .. 84 .. tato laxmaNamAsAdya vaidehIM nAma kIrtayan . abhyavAdayata prIto bharataH premavihvalaH .. 85 .. sugrIvaM jAmbavantaM ca yuvarAjaM tathA~N{}gadam . maindadvividanIlAMshca R^iShabhaM caiva sasvaje .. 86 .. suSheNaM ca nalaM caiva gavAxaM gandhamAdanam . sharabhaM panasaM caiva bharataH pariShasvaje .. 87 .. sarve te mAnuShaM rUpaM kR^itvA bharatamAdR^itAH . papracChuH kushalaM saumyAH prahR^iShTAshca plava~N{}gamAH .. 88 .. tataH sugrIvamAli~N{}gya bharataH prAha bhaktitaH . tvatsahAyena rAmasya jayo.abhUdrAvaNo hataH .. 89 .. tvamasmAkaM caturNAM tu bhrAtA sugrIva pa~ncamaH . shatrughnashca tadA rAmamabhivAdya salaxmaNam .. 90 .. sItAyAshcaraNau pashcAdvavande vinayAnvitaH . rAmo mAtaramAsAdya vivarNAM shokavihvalAm .. 91 .. jagrAha praNataH pAdau mano mAtuH prasAdayan . kaikeyIM ca sumitrAM ca nanAmetaramAtarau .. 92 .. bharataH pAduke te tu rAghavasya supUjite . yojayAmAsa rAmasya pAdayorbhaktisaMyutaH .. 93 .. rAjyametannyAsabhUtaM mayA niryAtitaM tava . adya me saphalaM janma phalito me manorathaH .. 94 .. yatpashyAmi samAyAtamayodhyAM tvAmahaM prabho . koShThAgAraM balaM koshaM kR^itaM dashaguNaM mayA .. 95 .. tvattejasA jagannAtha pAlayasva puraM svakam . iti bruvANaM bharataM dR^iShTvA sarve kapIshvarAH .. 96 .. mumucurnetrajaM toyaM prashashaMsurmudAnvitAH . tato rAmaH prahR^iShTAtmA bharataM svA~N{}kagaM mudA .. 97 .. yayau tena vimAnena bharatasyAshramaM tadA . avaruhya tadA rAmo vimAnAgryAnmahItalam .. 98 .. abravItpuShpakaM devo gacCha vaishravaNaM vaha . anugacChAnujAnAmi kuberaM dhanapAlakam .. 99 .. rAmo vasiShThasya guroH padAmbujaM natvA yathA devaguroH shatakratuH . dattvA mahArhAsanamuttamaM guro - rUpA viveshAtha guroH samIpataH .. 100 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe caturdashaH sargaH .. 14 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. pa~ncadashaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . tatastu kaikayIputro bharato bhaktisaMyutaH . shirasya~njalimAdhAya jyeShThaM bhrAtaramabravIt .. 1 .. mAtA me satkR^itA rAma dattaM rAjyaM tvayA mama . dadAmi tatte ca punaryathA tvamadadA mama .. 2 .. ityuk{}tvA pAdayorbhaktyA sAShTA~N{}gaM praNipatya ca . bahudhA prArthayAmAsa kaikeyyA guruNA saha .. 3 .. tatheti pratijagrAha bharatAdrAjyamIshvaraH . mAyAmAshritya sakalAM naraceShTAmupAgataH .. 4 .. svArAjyAnubhavo yasya sukhadnyAnaikarUpiNaH . nirastAtishayAnandarUpiNaH paramAtmanaH .. 5 .. mAnuSheNa tu rAjyena kiM tasya jagadIshituH . yasya bhrUbha~N{}gamAtreNa trilokI nashyati xaNAt .. 6 .. yasyAnugrahamAtreNa bhavantyAkhaNDalashriyaH . lIlAsR^iShTamahAsR^iShTeH kiyadetadramApateH .. 7 .. tathApi bhajatAM nityaM kAmapUravidhitsayA . lIlAmAnuShadehena sarvamapyanuvartate .. 8 .. tataH shatrughnavacanAnnipuNaH shmashrukR^intakaH sambhArAshcAbhiShekArthamAnItA rAghavasya hi .. 9 .. pUrvaM tu bharate snAte laxmaNe ca mahAtmani . sugrIve vAnarendre ca rAxasendre vibhIShaNe .. 10 .. vishodhitajaTaH snAtashcitramAlyAnulepanaH . mahArhavasanopetastasthau tatra shriyA jvalan .. 11 .. pratikarma ca rAmasya laxmaNashca mahAmatiH . kArayAmAsa bharataH sItAyA rAjayoShitaH .. 12 .. mahArhavastrAbharaNairala~ncakruH sumadhyamAm . tato vAnarapatnInAM sarvAsAmeva shobhanA .. 13 .. akArayata kausalyA prahR^iShTA putravatsalA . tataH syandanamAdAya shatrughnavacanAtsudhIH .. 14 .. suman{}traH sUryasa~N{}kAshaM yojayitvAgrataH sthitaH . Aruroha rathaM rAmaH satyadharmaparAyaNaH .. 15 .. sugrIvo yuvarAjashca hanumAMshca vibhIShaNaH . snAtvA divyAmbaradharA divyAbharaNabhUShitAH .. 16 .. rAmamanvIyuragre ca rathAshvagajavAhanAH . sugrIvapat{}nyaH sItA ca yayuryAnaiH puraM mahat .. 17 .. vajrapANiryathA devairharitAshvarathe sthitaH . prayayau rathamAsthAya tathA rAmo mahatpuram .. 18 .. sArathyaM bharatashcakre ratnadaNDaM mahAdyutiH . shvetAtapatraM shatrughno laxmaNo vyajanaM dadhe .. 19 .. cAmaraM ca samIpastho nyavIjayadarindamaH . shashiprakAshaM tvaparaM jagrAhAsuranAyakaH .. 20 .. digvijaiH siddhasa~N{}ghaishca R^iShibhirdivyadarshanaiH . stUyamAnasya rAmasya shushruve madhuradhvaniH .. 21 .. mAnuShaM rUpamAsthAya vAnarA gajavAhanAH . bherIsha~N{}khaninAdaishca mR^ida~N{}gapaNavAnakaiH .. 22 .. prayayau rAghavashreShThastAM purIM samala~N{}kR^itAm . dadR^ishuste samAyAntaM rAghavaM puravAsinaH .. 23 .. dUrvAdalashyAmatanuM mahArha kirITaratnAbharaNA~ncitA~N{}gam . Araktaka~njAyatalocanAntaM dR^iShTvA yayurmodamatIva puNyAH .. 24 .. vicitraratnA~ncitasUtranaddha pItAmbaraM pInabhujAntarAlam . anarghyamuktAphaladivyahArairvirocamAnaM raghunandaM prajAH .. 25 .. sugrIvamukhyairharibhiH prashAntairniShevyamANaM ravitulyabhAsam . kastUrikAcandanaliptagAtraM nivItakalpadrumapuShpamAlam .. 26 .. shrutvA striyo rAmamupAgataM mudA praharShavegotkalitAnanashriyaH . apAsya sarvaM gR^ihakAryamAhitaM harmyANi caivAruruhuH svala~NMkR^itAH .. 27 .. dR^iShTvA hariM sarvadR^igutsavAkR^itiM puShpaiH kirantyaH smitashobhitAnanAH . dR^igbhiH punarnetramanorasAyanaM svAnandamUrtiM manasAbhirebhire .. 28 .. rAmaH smitasnigdhadR^ishA prajAstathA pashyanprajAnAtha ivAparaH prabhuH . shanairjagAmAtha pituH svala~N{}kR^itaM gR^ihaM mahendrAlayasannibhaM hariH .. 29 .. pravishya veshmAntarasaMsthito mudA rAmo vavande caraNau svamAtuH . krameNa sarvApitR^iyoShitaH prabhu anAma bhaktyA raghuvaMshaketuH .. 30 .. tato bharatamAhedaM rAmaH satyaparAkramaH . sarvasampatsamAyuktaM mama mandiramuttamam .. 31 .. mitrAya vAnarendrAya sugrIvAya pradIyatAm . sarvebhyaH sukhavAsArthaM mandirANi prakalpaya .. 32 .. rAmeNaivaM samAdiShTo bharatashca tathAkarot . uvAca ca mahAtejAH sugrIvaM rAghavAnujaH .. 33 .. rAghavasyAbhiShekArthaM catuHsindhujalaM shubham . AnetuM preShayasvAshu dUtAMstvaritavikramAn .. 34 .. preShayAmAsa sugrIvo jAmbavantaM marutsutam . a~N{}gadaM ca suSheNaM ca te gatvA vAyuvegataH .. 35 .. jalapUrNAn shAtakumbhakalashAMshca samAnayan . AnItaM tIrthasalilaM shatrughno man{}tribhiH saha .. 36 .. rAghavasyAbhiShekArthaM vasiShThAya nyavedayat . tatastu prayato vR^iddho vasiShTho brAhmaNaiH saha .. 37 .. rAmaM ratnamaye pIThe sasItaM saMnyaveshayat . vasiShTho vAmadevashca jAbAlirgautamastathA .. 38 .. vAlmIkishca tathA cakruH sarve rAmAbhiShecanam . kushAgratulasIyuktapuNyagandhajalairmudA .. 39 .. abhyaShi~ncan raghushreShThaM vAsavaM vasavo yathA . R^itvigbhirbrAhmaNai shreShThaiH kanyAbhiH saha man{}tribhiH .. 40 .. sarvauShadhirasaishcaiva daivatairnabhasi sthitaiH . caturbhilokapAlaishca stuvadbhiH sagaNaistathA .. 41 .. ChatraM ca tasya jagrAha shatrughnaH pANDuraM shubham . sugrIvarAxasendrau tau dadhatuH shvetacAmare .. 42 .. mAlAM ca kA~ncanIM vAyurdadau vAsavacoditaH . sarvaratnasamAyuktaM maNikA~ncanabhUShitam .. 43 .. dadau hAraM narendrAya svayaM shakrastu bhaktitaH . prajagurdevagandharvA nanR^itushcApsarogaNAH .. 44 .. devadundubhayo neduH puShpavR^iShTiH papAta khAt . navadUrvAdalashyAmaM padmapatrAyatexaNam .. 45 .. ravikoTiprabhAyuktakirITena virAjitam . koTikandarpalAvaNyaM pItAmbarasamAvR^itam .. 46 .. divyAbharaNasampannaM divyacandanalepanam . ayutAdityasa~N{}kAshaM dvibhujaM raghunandanam .. 47 .. vAmabhAge samAsInAM sItAM kA~ncanasannibhAm . sarvAbharaNasampannAM vAmA~N{}ke samupasthitAm .. 48 .. raktotpalakarAmbhojAM vAmenAli~N{}gya saMsthitam . sarvAtishayashobhADhyaM dR^iShTvA bhaktisamanvitaH .. 49 .. umayA sahito devaH sha~N{}karo raghunandanam . sarvadevagaNairyuktaH stotuM samupacakrame .. 50 .. shrImahAdeva uvAca . namo.astu rAmAya sashaktikAya nIlotpalashyAmalakomalAya . kirITahArA~N{}gadabhUShaNAya siMhAsanasthAya mahAprabhAya .. 51 .. tvamAdimadhyAntavihIna ekaH sR^ijasyavasyatsi ca lokajAtam . svamAyayA tena na lipyase tvaM yatsve sukhe.ajasrarato.anavadyaH .. 52 .. lIlAM vidhatse guNasaMvR^itastvaM prapannabhaktAnuvidhAnahetoH . nAnAvatAraiH suramAnuShAdyaiH pratIyase dnyAnibhireva nityam .. 53 .. svAMshena lokaM sakalaM vidhAya taM bibharShi ca tvaM tadadhaH phaNIshvaraH . uparyadho bhAnvaniloDupauShadhi- pravarSharUpo.avasi naikadhA jagat .. 54 .. tvamiha dehabhR^itAM shikhirUpaH pacasi bhuktamasheShamajasram . pavanapa~ncakarUpasahAyo jagadakhaNDamanena bibharShi .. 55 .. candrasUryashikhimadhyagataM yat teja Isha cidasheShatanUnAm . prAbhavattanubhR^itAmiva dhairyaM shauryamAyurakhilaM tava sattvam .. 56 .. tvaM viri~ncishivaviShNuvibhedAt kAlakarmashashisUryavibhAgAt . vAdinAM pR^ithagivesha vibhAsi brahma nishcitamananyadihaikam .. 57 .. matsyAdirUpeNa yathA tvamekaH shrutau purANeShu ca lokasiddhaH . tathaiva sarvaM sadasadvibhAga- stvameva nAnyadbhavato vibhAti .. 58 .. yadyatsusamutpannamanantasR^iShTA- vutpatsyate yacca bhavacca yacca . na dR^ishyate sthAvaraja~N{}gamAdau tvayA vinAtaH parataH parastvam .. 59 .. tattvaM na jAnanti parAtmanaste janAH samastAstava mAyayAtaH . tvadbhaktasevAmalamAnasAnAM vibhAti tattvaM paramekamaisham .. 60 .. brahmAdayaste na viduH svarUpaM cidAtmatattvaM bahirarthabhAvAH . tato budhastvAmidameva rUpaM bhaktyA bhajanmuktimupaityaduHkhaH .. 61 .. ahaM bhavannAma gR^iNankR^itArtho vasAmi kAshyAmanishaM bhavAnyA . mumUrShamANasya vimuktaye.ahaM dishAmi man{}traM tava rAma nAma .. 62 .. imaM stavaM nityamananyabhaktyA shrR^iNvanti gAyanti likhanti ye vai . te sarvasaukhyaM paramaM ca labdhvA bhavatpadaM yAntu bhavatprasAdAt .. 63 .. indra uvAca . raxo.adhipenAkhiladeva saukhyaM hR^itaM ca me brahmavareNa deva . punashca sarvaM bhavataH prasAdAt prAptaM hato rAxasaduShTashatruH .. 64 .. devA UcuH hR^itA yadnyabhAgA dharAdevadattA murAre khalenAdidaityena viShNo . hato.adya tvayA no vitAneShu bhAgAH purAvadbhaviShyanti yuShmatprasAdAt .. 65 .. pitara UcuH hato.adya tvayA duShTadaityo mahAtman gayAdau narairdattapiNDAdikAnnaH . balAdatti hatvA gR^ihItvA samastA- nidAnIM punarlabdhasattvA bhavAmaH .. 66 .. yaxA UcuH sadA viShTikarmaNyanenAbhiyuktA vahAmo dashAsyaM balAdduHkhayuktAH . durAtmAhato rAvaNo rAghavesha tvayA te vayaM duHkhajAtAdvimuktAH .. 67 .. gandharvA UcuH vayaM sa~N{}gItanipuNA gAyantaste kathAmR^itam . AnandAmR^itasandohayuktAH pUrNAH sthitAH purA .. 68 .. pashcAddurAtmanA rAma rAvaNenAbhividrutAH . tameva gAyamAnAshca tadArAdhanatatparAH .. 69 .. sthitAstvayA paritrAtA hato.ayaM duShTarAxasaH . evaM mahoragAH siddhAH kinnarA marutastathA .. 70 .. vasavo munayo gAvo guhyakAshca patattriNaH . saprajApatayashcaite tathA cApsarasAM gaNAH .. 71 .. sarve rAmaM samAsAdya dR^iShTvA netramahotsavam . stutvA pR^ithak pR^ithak sarve rAghaveNAbhivanditAH .. 72 .. yayuH svaM svaM padaM sarve brahmarudrAdayastathA . prashaMsanto mudA rAmaM gAyantastasya ceShTitam .. 73 .. dhyAyantastvabhiShekArdraM sItAlaxmaNasaMyutam . siMhAsanasthaM rAjendraM yayuH sarve hR^idi sthitam .. 74 .. khe vAdyeShu dhvanatsu pramuditahR^idayairdevavR^indaiH stuvadbhi- rvarShadbhiHpuShpavR^iShTiM divi muninikarai rIDyamAnaH samantAt . rAmaH shyAmaH prasannasmitaruciramukhaH sUryakoTiprakAshaH sItAsaumitrivAtAtmajamuniharibhiH sevyamAno vibhAti .. 75 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe pa~ncadashaH sargaH .. 15 .. \medskip\hrule\medskip .. adhyAtmarAmAyaNe yuddhakANDa .. ShoDashaH sargaH .. shrImahAdeva uvAca . rAme.abhiShikte rAjendre sarvalokasukhAvahe . vasudhA sasyasampannA phalavanto mahIruhAH .. 1 .. gandhahInAni puShpANi gandhavanti cakAshire . sahasrashatamashvAnAM dhenUnAM ca gavAM tathA .. 2 .. dadau shatavR^iShAnpUrvaM dvijebhyo raghunandanaH . triMshatkoTi suvarNasya brAhmaNebhyo dadau punaH .. 3 .. vastrAbharaNaratnAni brAhmaNebhyo mudA tathA . sUryakAntisamaprakhyAM sarvaratnamayIM srajam .. 4 .. sugrIvAya dadau prItyA rAghavo bhaktavatsalaH . a~N{}gadAya dadau divye hya~N{}gade raghunandanaH .. 5 .. candrakoTipratIkAshaM maNiratnavibhUShitam . sItAyai pradadau hAraM prItyA raghukulottamaH .. 6 .. avamucyAtmanaH kaNThAddhAraM janakanandinI . avaixata harInsarvAn bhartAraM ca muhurmuhuH .. 7 .. rAmastAmAha vaidehImi~N{}gitadnyo vilokayan . vaidehi yasya tuShTAsi dehi tasmai varAnane .. 8 .. hanUmate dadau hAraM pashyato rAghavasya ca . tena hAreNa shushubhe mArutirgauraveNa ca .. 9 .. rAmo.api mArutiM dR^iShTvA kR^itA~njalimupasthitam . bhaktyA paramayA tuShTa idaM vacanamabravIt .. 10 .. hanUmaMste prasanno.asmi varaM varaya kA~Nxitam . dAsyAmi devairapi yaddurlabhaM bhuvanatraye .. 11 .. hanUmAnapi taM prAha natvA rAmaM prahR^iShTadhIH . tvannAma smarato rAma na tR^ipyati mano mama .. 12 .. atastvannAma satataM smaran sthAsyAmi bhUtale . yAvatsthAsyati te nAma loke tAvatkalevaram .. 13 .. mama tiShThatu rAjendra varo.ayaM me.abhikA~NxitaH . rAmastatheti taM prAha muktastiShTha yathAsukham .. 14 .. kalpAnte mama sAyujyaM prApsyase nAtra saMshayaH . tamAha jAnakI prItA yatra kutrApi mArute .. 15 .. sthitaM tvAmanuyAsyanti bhogAH sarve mamAdnyayA . ityukto mArutistAbhyAmIshvarAbhyAM prahR^iShTadhI .. 16 .. AnandAshruparItAxo bhUyo bhUyaH praNamya tau . kR^icChAdyayau tapastaptuM himavantaM mahAmatiH .. 17 .. tato guhaM samAsAdya rAmaH prA~njalimabravIt . sakhe gacCha puraM ramyaM shrR^i~N{}gaveramanuttamam .. 18 .. mAmeva cintayannityaM bhu~Nxva bhogAnnijArjitAn . ante mamaiva sArUpyaM prApsyase tvaM na saMshayaH .. 19 .. ityuk{}tvA pradadau tasmai divyAnyAbharaNAni ca . rAjyaM ca vipulaM dattvA vidnyAnaM ca dadau vibhuH .. 20 .. rAmeNAli~N{}gito hR^iShTo yayau svabhavanaM guhaH . ye cAnye vAnarAH shreShThA ayodhyAM samupAgatAH .. 21 .. amulyAbharaNairvastraiH pUjayAmAsa rAghavaH . sugrIvapramukhAH sarve vAnarAH savibhIShaNAH .. 22 .. yathArhaM pUjitAstena rAmeNa paramAtmanA . prahR^iShTamanasaH sarve jagmureva yathAgatam .. 23 .. sugrIvapramukhAH sarve kiShkindhAM prayayurmudA . vibhIShaNastu samprApya rAjyaM nihatakaNTakam .. 24 .. rAmeNaH pUjitaH prItyA yayau la~N{}kAmaninditaH . rAghavo rAjyamakhilaM shashAsAkhilavatsalaH .. 25 .. anicChannapi rAmeNa yauvarAjye.abhiShecitaH . laxmaNaH parayA bhaktyA rAmasevAparo.abhavat .. 26 .. rAmastu paramAtmApi karmAdhyaxo.api nirmalaH . kartR^itvAdi vihIno.api nirvikAro.api sarvadA .. 27 .. svAnandenApi tuShTaH san lokAnAmupadeshakR^it . ashvamedhAdiyadnyaishca sarvairvipuladaxiNaiH .. 28 .. ayajatparamAnando mAnuShaM vapurAshritaH . na paryadevanvidhavA na ca vyAlakR^itaM bhayam .. 29 .. na vyAdhijaM bhayaM cAsIdrAme rAjyaM prashAsati . loke dasyubhayaM nAsIdanartho nAsti kashcana .. 30 .. vR^iddheShu satsu bAlAnAM nAsInmR^ityubhayaM tathA . rAmapUjAparAH sarve sarve rAghavacintakAH .. 31 .. vavarShujaladAstoyaM yathakAlaM yathAruci . prajAH svadharmaniratA varNAshramaguNAnvitAH .. 32 .. aurasAniva rAmo.api jugopa pitR^ivatprajAH . sarvelaxaNasaMyuktaH sarvadharmaparAyaNaH .. 33 .. dashavarShasahasrANi rAmo rAjyamupAsta saH .. 34 .. idaM rahasyaM dhanadhAnyaR^iddhima- ddirghAyurArogyakaraM supuNyadam . pavitramAdhyAtmikasaMdnyitaM purA rAmAyaNaM bhAShitamAdishambhunA .. 35 .. shrR^iNoti bhaktyA manujaH samAhito bhaktyA paThedvA parituShTamAnasaH . sarvAH samApnoti manogatAshiSho vimucyate pAtakakoTibhiH xaNAt .. 36 .. rAmAbhiShekaM prayataH shrR^iNoti yo dhanAbhilAShi labhate mahaddhanam . putrAbhilAShI sutamAryasammataM prApnoti rAmAyaNamAditaH paThan .. 37 .. shrR^iNoti yo.adhyAtmikarAmasaMhitAM prApnoti rAjA bhuvamR^iddhasampadam . shatrUivijityAribhirapradharShito vyapetaduHkho vijayI bhavennR^ipaH .. 38 .. strIyo.api shrR^iNvantyadhirAmasaMhitAM bhavanti tA jIvisutAshca pUjitAH . vandhyApi putraM labhate surUpiNaM kathAmimAM bhaktiyutA shrR^iNoti yA .. 39 .. shraddhAnvito yaH shrR^iNuyAtpaThennaro vijitya kopaM ca tathA vimatsaraH . durgANi sarvANi vijitya nirbhayo bhavetsukhI rAghavabhaktisaMyutaH .. 40 .. surAH samastA api yAnti tuShTatAM vighnAH samastA apayAnti shrR^iNvatAm . adhyAtmarAmAyaNamAdito nR^iNAM bhavanti sarvA api sampadaH parA .. 41 .. rajasvalA vA yadi rAmatatparA shrR^iNoti rAmAyaNametadAditaH . putraM prasUte R^iShabhaM cirAyuShaM pativratA lokasupUjitA bhavet .. 42 .. pUjayitvA tu ye bhaktyA namaskurvanti nityashaH . sarvaiH pApairvinirmuktA viShNoryAnti paraM padam .. 43 .. adhyAtmarAmacaritaM kR^itsnaM shrR^iNvanti bhaktitaH . paThanti vA svayaM vak{}trAtteShAM rAmaH prasIdati .. 44 .. rAma eva paraM brahma tasmiMstuShTe.akhilAtmani . dharmArthakAmamoxANAM yadyadicChati tadbhavet .. 45 .. shrotavyaM niyamenaitadrAmAyaNamakhaNDitam . AyuShyamArogyakaraM kalpakoTyaghanAshanam .. 46 .. devAshca sarve tuShyanti grahAH save maharShayaH . rAmAyaNasya shravaNe tR^ipyanti pitarastathA .. 47 .. adhyAtmarAmAyaNametadadbhUtaM vairAgyavidnyAnayutaM purAtanam . paThanti shrR^iNvanti likhanti ye narA - steShAM bhave.asminna punarbhavo bhavet .. 48 .. AloDyAakhilavedarAshimasakR^idyattArakaM brahma tad rAmo viShNurahasyamUrtiriti yo vidnyAya bhUteshvaraH . ud{}dhR^ityAkhilasArasa~N{}grahamidaM saMxepataH prasphuTaM shrIrAmasya nigUDhatattvamakhilaM prAha priyAyai bhavaH .. 49 .. iti shrImadadhyAtmarAmAyaNe umAmaheshvarasaMvAde yuddhakANDe ShoDashaH sargaH .. 16 .. .. samAptamidaM yuddhakANDam .. ## \medskip\hrule\medskip Encoded and proofread by Vishwas Bhide vishwas underscore bhide at yahoo.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}