%@@1 % File name : annapurnaupan.itx %-------------------------------------------- % Text title : Annapurna Upanishad % Author : Vedic tradition % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/ % Description/comments : # 70 / 108; Atharva Veda - Samanya upanishad % Transliterated by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Proofread by : Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) % Latest update : August 9, 2000 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Annapurna Upanishad ..}## \itxtitle{.. annapuurNopanishhat.h ..}##\endtitles## sarvaapahnavasa.nsiddhabrahmamaatratayojjvalam.h . traipada.n shriiraamatattva.n svamaatramiti bhaavaye .. AUM bhadra.n karNebhiH shR^iNuyaama devaaH .. bhadraM pashyemaakshabhiryajatraaH .. sthiraira~NgaistushhTuvaa{\m+}sastanuubhiH .. vyashema devahita.n yadaayuH .. svasti na indro vR^iddhashravaaH .. svasti naH puushhaa vishvavedaaH .. svasti nastaarkshyo arishhTanemiH .. svasti no bR^ihaspatirdadhaatu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. hariH AUM nidaagho naama yogiindra R^ibhuM brahmavidaa.n varam.h . praNamya daNDavadbhuumaavutthaaya sa punarmuniH .. 1.. aatmatattvamanubruuhiityevaM paprachchha saadaram.h . kayopaasanayaa brahmanniidR^ishaM praaptavaanasi .. 2.. taaM me bruuhi mahaavidyaaM mokshasaamraajyadaayiniim.h . nidaagha tva.n kR^itaartho.asi shR^iNu vidyaa.n sanaataniim.h .. 3.. yasyaa vij~naanamaatreNa jiivanmukto bhavishhyasi . muulashR^i~NgaaTamadhyasthaa bindunaadakalaashrayaa .. 4.. nityaanandaa niraadhaaraa vikhyaataa vilasatkachaa . vishhTapeshii mahaalakshmiiH kaamastaaro natistathaa .. 5.. bhagavatyannapuurNeti mamaabhilashhita.n tataH . anna.n dehi tataH svaahaa mantrasaareti vishrutaa .. 6.. saptavi.nshati varNaatmaa yoginiigaNasevitaa .. 7.. aiM hriiM sauM shriiM kliimonnamo bhagavatyannapuurNe mamaabhilashhitamanna.n dehi svaahaa . iti pitropadishhTo.asmi tadaadiniyamaH sthitaH . kR^itavaansvaashramaachaaro mantraanushhThaanamanvaham.h .. 8.. eva.n gate bahudine praaduraasiinmamaagrataH . annapuurNaa vishaalaakshii smayamaanamukhaambujaa .. 9.. taa.n dR^ishhTvaa daNDavadbhuumau natvaa praa~njaliraasthitaH . aho vatsa kR^itaartho.asi vara.n varaya maa chiram.h .. 10.. evamukto vishaalaakshyaa mayoktaM munipu~Ngava . aatmatattvaM manasi me praadurbhavatu paarvati .. 11.. tathaivaasthiti maamuktvaa tatraivaantaradhiiyata . tadaa me matirutpannaa jagadvaichitryadarshanaat.h .. 12.. bhramaH pa~nchavidho bhaati tadeveha samuchyate . jiiveshvarau bhinnaruupaaviti praathamiko bhramaH .. 12.. aatmanishhTha.n kartR^iguNa.n vaastava.n vaa dvitiiyakaH . shariiratrayasa.nyuktajiivaH sa~Ngii tR^itiiyakaH .. 13.. jagatkaaraNaruupasya vikaaritva.n chaturthakaH . kaaraNaadbhinnajagataH satyatvaM pa~nchamo bhramaH . pa~nchabhramanivR^ittishcha tadaa sphurati chetasi .. 15.. bimbapratibimbadarshanena bhedabhramo nivR^ittaH . sphaTikalohitadarshanena paaramaarthikakartR^itvabhramo nivR^ittaH . ghaTamaThaakaashadarshanena sa~Ngiitibhramo nivR^ittaH . rajjusarpadarshanena kaaraNaadbhinnajagataH satyatvabhramo nivR^ittaH . kanakaruchakadarshanena vikaaritvabhramo nivR^ittaH . tadaaprabhR^iti machchittaM brahmaakaaramabhuutsvayam.h . nidaagha tvamapiittha.n hi tattvaj~naanamavaapnuhi .. 16.. nidaaghaH praNato bhuutvaa R^ibhuM paprachchha saadaram.h . bruuhi me shraddadhaanaaya brahmavidyaamanuttamaam.h .. 17.. tathetyaaha R^ibhuH priitastattvaj~naa.n vadaami te . mahaakartaa mahaabhoktaa mahaatyaagii bhavaanagha . svasvaruupaanusandhaanameva.n kR^itvaa sukhii bhava .. 18.. nityodita.n vimalamaadyamanataruupaM brahmaasmi netarakalaakalana.n hi ki.nchit.h . ityeva bhaavaya nira~njanataamupeto nirvaaNamehi sakalaamalashaantavR^ittiH .. 19.. yadida.n dR^ishyate ki.nchittattannaastiiti bhaavaya . yathaa gandharvanagara.n yathaa vaari marusthale .. 20.. yattu no dR^ishyate ki.nchidyannu ki.nchidiva sthitam.h . manaHshhashhThendriyaatiita.n tanmayo bhava vai mune .. 21.. avinaashi chidaakaasha.n sarvaatmakamakhaNDitam.h . niirandhraM bhuurivaasheshha.n tadasmiiti vibhaavaya .. 22.. yadaa sa.nkshiiyate chittamabhaavaatyantabhaavanaat.h . chitsaamaanyasvaruupasya sattaasaamaanyataa tadaa .. 23.. nuuna.n chaityaa.nsharahitaa chidyadaatmani liiyate . asadruupavadatyachchhaa sattaasaamaanyataa tadaa .. 24.. dR^ishhTireshhaa hi paramaa sadehaadehayoH samaa . muktayoH saMbhavatyeva turyaatiitapadaabhidhaa .. 25.. vyutthitasya bhavatyeshhaa samaadhisthasya chaanagha . j~nasya kevalamaj~nasya na bhavatyeva bodhajaa . anaanandasamaanandamugdhamugdhamukhadyutiH .. 26.. chirakaalaparikshiiNamananaadiparibhramaH . padamaasaadyate puNyaM praj~nayaivaikayaa tathaa .. 27.. ima.n guNasamaahaaramanaatmatvena pashyataH . antaHshiitalayaa yaasau samaadhiriti kathyate .. 28.. avaasana.n sthiraM proktaM manodhyaana.n tadeva cha . tadeva kevaliibhaana.n shaantataiva cha tatsadaa .. 29.. tanuvaasanamatyuchchaiH padaayodyatamuchyate . avaasagaM mano.akartR^ipada.n tasmaadavaapyate .. 30.. ghanavaasanametattu chetaHkartR^itvabhaavanam.h . sarvaduHkhaprada.n tasmaadvaasanaa.n tanutaa.n nayet.h .. 31.. chetasaa saMparityajya sarvabhaavaatmabhaavanaam.h . sarvamaakaashataameti nityamantarmukhasthiteH .. 32.. yathaa vipaNagaa lokaa viharanto.apyasatsamaaH . asaMbandhaattathaa j~nasya graamo.api vipinopamaH .. 33.. antarmukhatayaa nitya.n supto buddho vrajanpaThan.h . pura.n janapada.n graamamaraNyamiva pashyati .. 34.. antaHshiitalataayaa.n tu labdhaayaa.n shiitala.n jagat.h . antastR^ishhNopataptaanaa.n daavadaahamaya.n jagat.h .. 35.. bhavatyakhilajantuunaa.n yadantastadbahiH sthitam.h .. 36.. yastvaatmaratirevaantaH kurvankarmendriyaiH kriyaaH . na vasho harshhashokaabhyaa.n sa samaahita uchyate .. 37.. aatmavatsarvabhuutaani paradravyaaNi loshhThavat.h . svabhaavaadeva na bhayaadyaH pashyati sa pashyati .. 38.. adyaiva mR^itiraayaatu kalpaantanichayena vaa . naasau kala~Nkamaapnoti hema pa~Nkagata.n yathaa .. 39.. ko.aha.n kathamida.n ki.n vaa kathaM maraNajanmanii . vichaarayaantare vetthaM mahattatphalameshhyasi .. 40.. vichaareNa parij~naatasvabhaavasya satastava . manaH svaruupamutsR^ijya shamameshhyati vijvaram.h .. 41.. vijvaratva.n gata.n chetastava sa.nsaaravR^ittishhu . na nimajjati tadbrahmangoshhpadeshhviva vaaraNaH .. 42.. kR^ipaNa.n tu mano brahmangoshhpade.api nimajjati . kaarye goshhpadatoye.api vishiirNo mashako yathaa .. 43.. yaavadyaavanmunishreshhTha svaya.n sa.ntajyate.akhilam.h . taavattaavatparaalokaH paramaatmaiva shishhyate .. 44.. yaavatsarva.n na sa.ntyakta.n taavadaatmaa na labhyate . sarvavastuparityaage sheshha aatmeti kathyate .. 45.. aatmaavalokanaartha.n tu tasmaatsarvaM parityajet.h . sarva.n sa.ntyajya duureNa yachchhishhTa.n tanmayo bhava .. 46.. sarva.n ki.nchidida.n dR^ishya.n dR^ishyate yajjagadgatam.h . chinnishhpandaa.nshamaatra.n tannaanyatki.nchana shaashvatam.h .. 47.. samaahitaa nityatR^iptaa yathaabhuutaarthadarshinii . brahmansamaadhishabdena paraa praj~nochyate budhaiH .. 48.. akshubdhaa niraha.nkaaraa dvandveshhvananupaatinii . proktaa samaadhishabdena meroH sthirataraa sthitiH .. 49.. nishchitaa vigataabhiishhTaa heyopadeyavarjitaa . brahmansamaadhishabdena paripuurNaa manogatiH .. 50.. kevala.n chitprakaashaa.nshakalpitaa sthirataa.n gataa . turyaa saa praapyate dR^ishhTirmahadbhirvedavittamaiH .. 51.. aduuragatasaadR^ishyaa sushhuptasyopalakshyate . manoha.nkaaravilaye sarvabhaavaantarasthitaa .. 52.. samudeti paraanandaa yaa tanuH paarameshvarii . manasaiva manashchhittvaa saa svaya.n labhyate gatiH .. 53.. tadanu vishhayavaasanaavinaasha\- stadanu shubhaH paramaH sphuTaprakaashaH . tadanu cha samataavashaatsvaruupe pariNamanaM mahataamachintyaruupam.h .. 54.. akhilamidamanantamanantamaatmatattva.n dR^iDhapariNaamini chetasi sthito.antaH . bahirupashamite charaacharaatmaa svayamanubhuuyata eva devadevaH .. 55.. asakta.n nirmala.n chitta.n yukta.n sa.nsaaryavisphuTam.h . sakta.n tu diirghatapasaa muktamapyatibaddhavat.h .. 56.. antaHsa.nsaktinirmukto jiivo madhuravR^ittimaan.h . bahiH kurvannakurvanvaa kartaa bhoktaa na hi kvachit.h .. 57.. iti prathamo.adhyaayaH .. 1.. nidaagha uvaacha .. sa~NgaH kiidR^isha ityuktaH kashcha bandhaaya dehinaam.h . kashcha mokshaaya kathitaH katha.n tveshha chikitsyate .. 1.. dehadehivibhaagaikaparityaagena bhaavanaa . dehamaatre hi vishvaasaH sa~Ngo bandhaaya kathyate .. 2.. sarvamaatmedamatraaha.n ki.n vaa~nchhaami tyajaami kim.h . ityasa~Ngasthiti.n viddhi jiivanmuktatanusthitaam.h .. 3.. naahamasmi na chaanyosti na chaaya.n na cha netaraH . so.asa~Nga iti saMprokto brahmaasmiityeva sarvadaa .. 4.. naabhinandati naishhkarmya.n na karmasvanushhajjate . susamo yaH parityaagii so.asa.nsakta iti smR^itaH .. 5.. sarvakarmaphalaadiinaaM manasaiva na karmaNaa . nipuNo yaH parityaagii so.asa.nsakta iti smR^itaH .. 6.. asa.nkalpena sakalaashcheshhTaa naanaa vijR^iMbhitaaH . chikitsitaa bhavantiiha shreyaH saMpaadayanti hi .. 7.. na saktamiha cheshhTaasu na chintaasu na vastushhu . na gamaagamacheshhTaasu na kaalakalanaasu cha .. 8.. kevala.n chiti vishramya ki.nchichchaityaavalaMbyapi . sarvatra niirasamiha tishhThatyaatmarasaM manaH .. 9.. vyavahaaramida.n sarvaM maa karotu karotu vaa . akurvanvaapi kurvanvaa jiivaH svaatmaratikriyaH .. 10.. athavaa tamapi tyaktvaa chaityaa.nsha.n shaantachidghanaH . jiivastishhThati sa.nshaanto jvalanmaNirivaatmani .. 11.. chitte chaityadashaahiine yaa sthitiH kshiiNachetasaam.h . sochyate shaantakalanaa jaagratyeva sushhuptataa .. 12.. eshhaa nidaagha saushhuptasthitirabhyaasayogataH . prauDhaa satii turiiyeti kathitaa tattvakovidaiH .. 13.. asyaa.n turiiyaavasthaayaa.n sthitiM praapyaavinaashiniim.h . aanandaikaantashiilatvaadanaanandapada.n gataH .. 14.. anaanandamahaanandakaalaatiitastato.api hi . mukta ityuchyate yogii turyaatiitapada.n gataH .. 15.. parigalitasamastajanmapaashaH sakalaviliinatamomayaabhimaanaH . paramarasamayiiM paraatmasattaaM jalagatasaindhavakhaNDavanmahaatmaa .. 16.. jaDaajaDadR^ishormadhye yattattvaM paaramaarthikam.h . anubhuutimaya.n tasmaatsaaraM brahmeti kathyate .. 17.. dR^ishyasa.nvalito bandhastanmuktau muktiruchyate . dravyadarshanasaMbandhe yaanubhuutiranaamayaa .. 18.. taamavashhTabhya tishhTha tva.n saushhuptiiM bhajate sthitim.h . saiva turyatvamaapnoti tasyaa.n dR^ishhTi.n sthiraa.n kuru .. 19.. aatmaa sthuulo na chaivaaNurna pratyaksho na chetaraH . na chetano na cha jaDo na chaivaasanna sanmayaH .. 20.. naaha.n naanyo na chaivaiko na chaaneko.advayo.avyayaH . yadiida.n dR^ishyataaM praaptaM manaH sarvendriyaaspadam.h .. 21.. dR^ishyadarshanasaMbandhe yatsukhaM paaramaarthikam.h . tadatiitaM pada.n yasmaattanna ki.nchidivaiva tat.h .. 22.. na moksho nabhasaH pR^ishhThe na paataale na bhuutale . sarvaashaasa.nkshaye chetaHkshayo moksha itiishhyate .. 23.. moksho me.astviti chintaantarjaataa chedutthitaM manaH . mananotthe manasyaishha bandhaH saa.nsaariko dR^iDhaH .. 24.. aatmanyatiite sarvasmaatsarvaruupe.atha vaa tate . ko bandhaH kashcha vaa moksho nirmuulaM manana.n kuru .. 25.. adhyaatmaratiraashaantaH puurNapaavanamaanasaH . praaptaanuttamavishraantirna ki.nchidiha vaa~nchhati .. 26.. sarvaadhishhThaanasanmaatre nirvikalpe chidaatmani . yo jiivati gatasnehaH sa jiivanmukta uchyate .. 27.. naapekshate bhavishhyachcha vartamaane na tishhThati . na sa.nsmaratyatiita.n cha sarvameva karoti cha .. 28.. anubandhapare jantaavasa.nsargamanaaH sadaa . bhakte bhaktasamaacharaH shaThe shaTha iva sthitaH .. 29.. baalo baaleshhu vR^iddheshhu vR^iddho dhiireshhu dhairyavaan.h . yuvaa yauvanavR^itteshhu duHkhiteshhu suduHkhadhiiH .. 30.. dhiiradhiiruditaanandaH peshalaH puNyakiirtanaH . praaj~naH prasannamadhuro dainyaadapagataashayaH .. 31.. abhyaasena parispande praaNaanaa.n kshayamaagate . manaH prashamamaayaati nirvaaNamavashishhyate .. 32.. yato vaacho nivartante vikalpakalanaanvitaaH . vikalpasa.nkshayaajjantoH pada.n tadavashishhyate .. 33.. anaadyantaavabhaasaatmaa paramaatmaiva vidyate . ityetannishchaya.n sphaara.n samyagj~naana.n vidurbudhaaH .. 34.. yathaabhuutaarthadarshitvametaavadbhuvanatraye . yadaatmaiva jagatsarvamiti nishchitya puurNataa .. 35.. sarvamaatmaiva kau dR^ishhTau bhaavaabhaavau kva vaa sthitau . kva bandhamokshakalane brahmaiveda.n vijR^imbhate .. 36.. sarvamekaM para.n vyoma ko mokshaH kasya bandhataa . brahmedaM bR^i.nhitaakaaraM bR^ihadbR^ihadavasthitam.h .. 37.. duuraadastamitadvitvaM bhavaatmaiva tvamaatmanaa . samyagaalokite ruupe kaashhThapaashhaaNavaasasaam.h .. 38.. manaagapi na bhedo.asti kvaasi sa.nkalpanonmukhaH . aadaavante cha sa.nshaantasvaruupamavinaashi yat.h .. 39.. vastuunaamaatmanashchaitattanmayo bhava sarvadaa . dvaitaadvaitasamudbhedairjaraamaraNavibhramaiH .. 40.. sphuratyaatmabhiraatmaiva chittairabdhiiva viichibhiH . aapatkara~njaparashuM paraayaa nirvR^iteH padam.h .. 41.. shuddhamaatmaanamaali~Ngya nityamantasthayaa dhiyaa . yaH sthitasta.n ka aatmeha bhogo baadhayitu.n kshamaH .. 42.. kR^itasphaaravichaarasya manobhogaadayo.arayaH . manaagapi na bhindanti shailaM mandaanilaa iva .. 43.. naanaatvamasti kalanaasu na vastuto.anta\- rnaanaavidhaasu sarasiiva jalaadivaanyat.h . ityekanishchayamayaH purushho vimukta ityuchyate samavalokitasamyagarthaH .. 44.. iti dvitiiyo.adhyaayaH .. 2.. videhamukteH ki.n ruupa.n tadvaanko vaa mahaamuniH . ka.n yoga.n samupasthaaya praaptavaanparamaM padam.h .. 1.. sumerorvasudhaapiiThe maaNDavyo naama vai muniH . kauNDinyaattattvamaasthaaya jiivanmukto bhavatyasau .. 2.. jiivanmuktidashaaM praapya kadaachidbrahmavittamaH . sarvendriyaaNi sa.nhartuM manashchakre mahaamuniH .. 3.. baddhapadmaasanastishhThannardhonmiilitalochanaH . baahyaanaabhyaantaraa.nshchaiva sparshaanparihara~nchhanaiH .. 4.. tataH svamanasaH sthairyaM manasaa vigatainasaa . aho nu cha~nchalamidaM pratyaahR^itamapi sphuTam.h .. 5.. paTaadghaTamupaayaati ghaTaachchhakaTamutkaTam.h . chittamartheshhu charati paadapeshhviva markaTaH .. 6.. pa~ncha dvaaraaNi manasaa chakshuraadiinyamuunyalam.h . buddhiindriyaabhidhaanaani taanyevaalokayaamyaham.h .. 7.. hantendriyagaNaa yuuya.n tyajataakulataa.n shanaiH . chidaatmaa bhagavaansarvasaakshitvena sthito.asmyaham.h .. 8.. tenaatmanaa bahuj~nena nirj~naataashchakshuraadayaH . parinirvaami shaanto.asmi dishhTyaasmi vigatajvaraH .. 9.. svaatmanyevaavatishhThe.aha.n turyaruupapade.anisham.h . antareva shashaamaasya krameNa praaNasantatiH .. 10.. jvaalaajaalaparispando dagdhendhana ivaanalaH . tadito.asta.n gata iva hyasta.n gata ivoditaH .. 11.. samaH samarasaabhaasastishhThaami svachchhataa.n gataH . prabuddho.api sushhuptisthaH sushhuptisthaH prabuddhavaan.h .. 12.. turyamaalambya kaayaantastishhThaami stambhitasthitiH . sabaahyaabhyantaraanbhaavaansthuulaansuukshmataraanapi .. 13.. trailokyasaMbhavaa.nstyaktvaa sa.nkalpaikavinirmitaan.h . saha praNavaparyantadiirghaniHsvanatantunaa .. 14.. jahaavindriyatanmaatrajaala.n khaga ivaanalaH . tato.a~Ngasa.nvida.n svachchhaaM pratibhaasamupaagataam.h .. 15.. sadyojaatashishuj~naanaM praaptavaanmunipu~NgavaH . jahau chitta.n chaityadashaa.n spandashaktimivaanilaH .. 16.. chitsaamaanyamathaasaadya sattaamaatraatmaka.n tataH . sushhuptapadamaalambya tasthau giririvaachalaH .. 17.. sushhuptasthairyamaasaadya turyaruupamupaayayau . niraanando.api saanandaH sachchaasachcha babhuuva saH .. 18.. tatastu saMbabhuuvaasau yadgiraamapyagocharaH . yachchhuunyavaadinaa.n shuunyaM brahma brahmavidaa.n cha yat.h .. 19.. vij~naanamaatra.n vij~naanavidaa.n yadamalaatmakam.h . purushhaH saa.nkhyadR^ishhTiinaamiishvaro yogavaadinaam.h .. 20.. shivaH shaivaagamasthaanaa.n kaalaH kaalaikavaadinaam.h . yatsarvashaastrasiddhaanta.n yatsarvahR^idayaanugam.h .. 21.. yatsarva.n sarvaga.n vastu yattattva.n tadasau sthitaH . yadanuktamanishhpanda.n diipaka.n tejasaamapi .. 22.. svaanubhuutyaikamaana.n cha yattattva.n tadasau sthitaH . yadeka.n chaapyaneka.n cha saa~njana.n cha nira~njanam.h . yatsarva.n chaapyasarva.n cha yattattva.n tadasu sthitaH .. 23.. ajamamaramanaadyamaadyamekaM padamamala.n sakala.n cha nishhkala.n cha . sthita iti sa tadaa nabhaHsvaruupaa\- dapivimalasthitiriishvaraH kshaNena .. 24.. iti tR^itiiyo.adhyaayaH .. 3.. jiivanmuktasya ki.n lakshma hyaakaashagamanaadikam.h . tathaa chenmunishaarduula tatra naiva pralakshyate .. 1.. anaatmavidamukto.api nabhoviharaNaadikam.h . dravyamantrakriyaakaalashaktyaapnotyeva sa dvijaH ..2.. naatmaj~nasyaishha vishhaya aatmaj~no hyaatmamaatradR^ik.h . aatmanaatmani sa.ntR^ipto naavidyaamanudhaavati .. 3.. ye ye bhaavaaH sthitaa loke taanavidyaamayaanviduH . tyaktaavidyo mahaayogii katha.n teshhu nimajjati .. 4.. yastu muuDho.alpabuddhirvaa siddhijaalaani vaa~nchhati . siddhisaadhanairyogaistaani saadhayati kramaat.h .. 5.. dravyamantrakriyaakaalayuktayaH saadhusiddhidaaH . paramaatmapadapraaptau nopakurvanti kaashchana .. 6.. yasyechchhaa vidyate kaachitsaa siddhi.n saadhayatyaho . nirichchhoH paripuurNasya nechchhaa saMbhavati kvachit.h .. 7.. sarvechchhaajaalasa.nj~naantaavaatmalaabho bhavenmune . sa katha.n siddhijaalaani nuuna.n vaa~nchhantyachittakaH .. 8.. api shiitaruchaavarke sutiikshNe.apiindumaNDale . apyadhaH prasaratyagnau jiivanmukto na vismayii .. 9.. adhishhThaane pare tattve kalpitaa rajjusarpavat.h . kalpitaashcharyajaaleshhu naabhyudeti kutuuhalam.h .. 10.. ye hi vij~naatavij~neyaa viitaraagaa mahaadhiyaH . vichchhinnagranthayaH sarve te svatantraastanau sthitaH .. 11 sukhaduHkhadashaadhiira.n saamyaanna proddharanti yam.h . nishvaasaa iva shailendra.n chitta.n tasya mR^ita.n viduH .. 12.. aapatkaarpaNyamutsaaho mado maandyaM mahotsavaH . ya.n nayanti na vairuupya.n tasya nashhTaM mano viduH .. 13.. dvividhachittanaasho.asti saruupo.aruupa eva cha . jiivanmuktau saruupaH syaadaruupo dehamuktigaH .. 14.. chittasatteha duHkhaaya chittanaashaH sukhaaya cha . chittasatta.n kshaya.n niitvaa chitta.n naashamupaanayet.h .. 15.. manastaaM muuDhataa.n viddhi yadaa nashyati saanagha . chittanaashaabhidhaana.n hi tatsvaruupamitiiritam.h .. 16.. maitryaadibhirguNairyuktaM bhavatyuttamavaasanam.h . bhuuyo janmavinirmukta.n jiivanmuktasya tanmanaH .. 17.. saruupo.asau manonaasho jiivanmuktasya vidyate . nidaaghaa.aruupanaashastu vartate dehamuktike .. 18.. videhamukta evaasau vidyate nishhkalaatmakaH . samagraagryaguNaadhaaramapi sattvaM praliiyate .. 19.. videhamuktau vimale pade paramapaavane . videhamuktivishhaye tasminsattvakshayaatmake .. 20.. chittanaashe viruupaakhye na ki.nchidiha vidyate . na guNaa naaguNaastatra na shriirnaashriirna lokataa .. 21.. na chodayo naastamayo na harshhaamarshhasa.nvidaH . na tejo na tamaH ki.nchinna sandhyaadinaraatrayaH . na sattaapi na chaasattaa na cha madhya.n hi tatpadam.h .. 22.. ye hi paara.n gataa buddheH sa.nsaaraaDambarasya cha . teshhaa.n tadaaspada.n sphaaraM pavanaanaamivaambaram.h .. 23.. sa.nshaantaduHkhamajaDaatmakamekasupta\- maanandamantharamapetarajastamo yat.h . aakaashakoshatanavo.atanavo mahaanta\- stasminpade galitachittalavaa bhavanti .. 24.. he nidaagha mahaapraaj~na nirvaasanamanaa bhava . balaachchetaH samaadhaaya nirvikalpamanaa bhava .. 25.. yajjagadbhaasakaM bhaana.n nityaM bhaati svataH sphurat.h . sa eva jagataH saakshii sarvaatmaa vimalaakR^itiH .. 26.. pratishhThaa sarvabhuutaanaaM praj~naanaghanalakshaNaH . tadvidyaavishhayaM brahma satyaj~naanasukhaadvanam.h .. 27.. ekaM brahmaahamasmiiti kR^itakR^ityo bhavenmuniH .. 28.. sarvaadhishhThaanamadvandvaM paraM brahma sanaatanam.h . sachchidaanandaruupa.n tadavaa~Nmanasagocharam.h .. 29.. na tatra chandraarkavapuH prakaashate na vaanti vaataH sakalaashcha devataaH . sa eva devaH kR^itabhaavabhuutaH svaya.n vishuddho virajaH prakaashate .. 30.. bhidyate hR^idayagranthishchhidyante sarvasa.nshayaaH . kshiiyante chaasya karmaaNi tasmindR^ishhTe paraavare .. 31.. dvau suparNau shariire.asmi~njiiveshaakhyau saha sthitau . tayorjiivaH phalaM bhu~Nkte karmaNo na maheshvaraH .. 32.. kevala.n saakshiruupeNa vinaa bhogo maheshvaraH . prakaashate svayaM bhedaH kalpito maayayaa tayoH . chichchidaakaarato bhinnaa na bhinnaa chittvahaanitaH .. 33.. tarkatashcha pramaaNaachcha chidekatvavyavasthiteH . chidekatvaparij~naane na shochati na muhyati .. 34.. adhishhThaana.n samastasya jagataH satyachidghanam.h . ahamasmiiti nishchitya viitashoko bhavenmuniH .. 35.. svashariire svaya.njyotisvaruupa.n sarvasaakshiNam.h . kshiiNadoshhaaH prapashyanti netare maayayaavR^itaaH .. 36.. tameva dhiiro vij~naaya praj~naa.n kurviita braahmaNaH . naanudhyaayaadbahuu~nchhabdaanvaacho viglaapana.n hi tat.h .. 37.. baalenaiva hi tishhThaasennirvidya brahmavedanam.h . brahmavidyaa.n cha baalya.n cha nirvidya muniraatmavaan.h .. 38.. antarliinasamaarambhaH shubhaashubhamahaa~Nkuram.h . sa.nsR^itivrataterbiija.n shariira.n viddhi bhautikam.h .. 39.. bhaavaabhaavadashaakosha.n duHkharatnasamudgakam.h . biijamasya shariirasya chittamaashaavashaanugam.h .. 40.. dve biije chittavR^ikshasya vR^ittivratatidhaariNaH . ekaM praaNaparispando dvitiiyo dR^iDhabhaavanaa .. 41.. yadaa praspandante praaNo naaDiisa.nsparshanodyataH . tadaa sa.nvedanamaya.n chittamaashu prajaayate .. 42.. saa hi sarvagataa sa.nvitpraaNaspandena bodhyate . sa.nvitsa.nrodhana.n shreyaH praaNaadispandana.n varam.h .. 43.. yoginashchittashaantyartha.n kurvanti praaNarodhanam.h . praaNaayaamaistathaa dhyaanaiH prayogairyuktikalpitaiH .. 44.. chittopashaantiphaladaM parama.n viddhi kaaraNam.h . sukhada.n sa.nvidaH svaasthyaM praaNasa.nrodhana.n viduH .. 45.. dR^iDhabhaavanayaa tyaktapuurvaaparavichaaraNam.h . yadaadaanaM padaarthasya vaasanaa saa prakiirtitaa .. 46.. yadaa na bhaavyate ki.nchiddheyopaadeyaruupi yat.h . sthiiyate sakala.n tyaktvaa tadaa chitta.n na jaayate .. 47.. avaasanatvaatsatata.n yadaa na manute manaH . amanastaa tadodeti paramopashamapradaa .. 48.. yadaa na bhaavyate bhaavaH kvachijjagati vastuni . tadaa hR^idambare shuunye katha.n chittaM prajaayate .. 49.. yadabhaavanamaasthaaya yadabhaavasya bhaavanam.h . yadyathaa vastudarshitva.n tadachittatvamuchyate .. 50.. sarvamantaH parityajya shiitalaashayavarti yat.h . vR^ittisthamapi tachchittamasadruupamudaahR^itam.h .. 51.. bhrashhTabiijopamaa yeshhaaM punarjananavarjitaa . vaasanaarasanaahiinaa jiivanmuktaa hi te smR^itaaH .. 52.. sattvaruupaparipraaptachittaaste j~naanapaaragaaH . achittaa iti kathyante dehaante vyomaruupiNaH .. 53.. sa.nvedyasaMparityaagaatpraaNaspandanavaasane . samuula.n nashyataH kshipraM muulachchhedaadiva drumaH .. 54.. puurvadR^ishhTamadR^ishhTa.n vaa yadasyaaH pratibhaasate . sa.nvidastatprayatnena maarjaniiya.n vijaanataa .. 55.. tadamaarjanamaatra.n hi mahaasa.nsaarataa.n gatam.h . tatpramaarjanamaatra.n tu moksha ityabhidhiiyate .. 56.. ajaDo galitaanandastyaktasa.nvedano bhava .. 57.. sa.nvidvastudashaalambaH saa yasyeha na vidyate . so.asa.nvidajaDaH proktaH kurvankaaryashataanyapi .. 58.. sa.nvedyena hR^idaakaashe manaagapi na lipyate . yasyaasaavajaDaa sa.nvijjiivanmuktaH sa kathyate .. 59.. yadaa na bhaavyate ki.nchinnirvaasanatayaatmani . baalamuukaadivij~naanamiva cha sthiiyate sthiram.h .. 60.. tadaa jaaDyavinirmuktamasa.nvedanamaatatam.h . aashritaM bhavati praaj~no yasmaadbhuuyo na lipyate .. 61.. samastaa vaasanaastyaktvaa nirvikalpasamaadhitaH . tanmayatvaadanaadyante tadapyantarviliiyate .. 62.. tishhThangachchhanspR^isha~njighrannapi tallepavarjitaH . ajaDo galitaanandastyaktasa.nvedanaH sukhii .. 63.. etaa.n dR^ishhTimavashhTabhya kashhTacheshhTaayuto.api san.h . taredduHkhaambudheH paaramapaaraguNasaagaraH .. 64.. visheshha.n saMparityajya sanmaatra.n yadalepakam.h . ekaruupaM mahaaruupa.n sattaayaastatpada.n viduH .. 65.. kaalasattaa kalaasattaa vastusatteyamityapi . vibhaagakalanaa.n tyaktvaa sanmaatraikaparo bhava .. 66.. sattaasaamaanyamevaikaM bhaavayankevala.n vibhuH . paripuurNaH paraanandi tishhThaapuuritadigbharaH .. 67.. sattaasaamaanyaparyante yattatkalanayojjhitam.h . padamaadyamanaadyanta.n tasya biija.n na vidyate .. 68.. tatra sa.nliiyate sa.nvinnirvikalpa.n cha tishhThati . bhuuyo na vartate duHkhe tatra labdhapadaH pumaan.h .. 69.. taddhetuH sarvabhuutaanaa.n tasya heturna vidyate . sa saaraH sarvasaaraaNaa.n tasmaatsaaro na vidyate .. 70.. tasmi.nshchiddarpaNe sphaare samastaa vastudR^ishhTayaH . imaastaaH pratibimbanti sarasiiva taTadrumaaH .. 71.. tadamalamaraja.n tadaatmatattva.n tadavagataavupashaantimeti chetaH . avagatavigataikatatsvaruupo bhavabhayamuktapado.asi samyageva .. 72.. eteshhaa.n duHkhabiijaanaaM prokta.n yadyanmayottaram.h . tasya tasya prayogeNa shiighra.n tatpraapyate padam.h .. 73.. sattaasaamaanyakoTisthe draagityeva pade yadi . paurushheNa prayatnena balaatsa.ntyajya vaasanaam.h .. 74.. sthitiM badhnaasi tattvaj~na kshaNamapyakshayaatmikaam.h . kshaNe.asminneva tatsaadhu padamaasaadayasyalam.h ..75.. sattaasaamaanyaruupe vaa karoshhi sthitimaadaraat.h . tatki.nchidadhikeneha yatnenaapnoshhi tatpadam.h .. 76.. sa.nvittattve kR^itadhyaano nidaagha yadi tishhThasi . tadyatnenaadhikenochchairaasaadayasi tatpadam.h .. 77.. vaasanaasaMparityaage yadi yatna.n karoshhi bhoH . yaavadviliina.n na mano na taavadvaasanaakshayaH .. 78.. na kshiiNaa vaasanaa yaavachchitta.n taavanna shaamyati . yaavanna tattvavij~naana.n taavachchittashamaH kutaH .. 79.. yaavanna chittopashamo na taavattattvavedanam.h . yaavanna vaasanaanaashastaavattattvaagamaH kutaH . yaavanna tattvasaMpraaptirna taavadvaasanakshayaH .. 80.. tattvaj~naanaM manonaasho vaasanaakshaya eva cha . mithaH kaaraNataa.n gatvaa duHsaadhaani sthitaanyataH .. 81.. bhogechchhaa.n duuratastyaktvaa trayametatsamaachara .. 82.. vaasanaakshayavij~naanamanonaashaa mahaamate . samakaala.n chiraabhyastaa bhavanti phaladaa mataaH .. 83.. tribhirebhiH samabhyastairhR^idayagranthayo dR^iDhaaH . niHsheshhameva truTyanti bisachchhedaadguNaa iva .. 84.. vaasanaasaMparityaagasamaM praaNanirodhanam.h . vidustattvavidastasmaattadapyeva.n samaaharet.h .. 85.. vaasanaasaMparityaagaachchitta.n gachchhatyachittataam.h . praaNaspandanirodhaachcha yathechchhasi tathaa kuru .. 86.. praaNaayaamadR^iDhaadhyaasairyuktyaa cha gurudattayaa . aasanaashanayogena praaNaspando nirudhyate .. 87.. niHsa~Ngavyavahaaratvaadbhavabhaavanavarjanaat.h . shariiranaashadarshitvaadvaasanaa na pravartate .. 88.. yaH praaNapavanaspandashchittaspandaH sa eva hi . praaNaspandajaye yatnaH kartavyo dhiimatochchakaiH .. 89.. na shakyate mano jetu.n vinaa yuktimaninditaam.h . shuddhaa.n sa.nvidamaashrityaviitaraagaH sthiro bhava .. 90.. sa.nvedyavarjitamanuttamamaadyamekaM sa.nvidatpada.n vikalana.n kalayanmahaatman.h . hR^idyeva tishhTha kalanaarahitaH kriyaa.n tu kurvannakartR^ipadametya shamoditashriiH .. 91.. manaagapi vichaareNa chetasaH svasya nigrahaH . purushheNa kR^ito yena tenaapta.n janmanaH phalam.h .. 92.. iti chaturtho.adhyaayaH .. 4.. gachchhatastishhThato vaapi jaagrataH svapato.api vaa . na vichaarapara.n cheto yasyaasau mR^ita uchyate .. 1.. samyagj~naanasamaalokaH pumaa~j~neyasamaH svayam.h . na bibheti na chaadatte vaivashya.n na cha diinataam.h .. 2.. apavitramapathya.n cha vishhasa.nsargaduushhitam.h . bhukta.n jarayati j~naanii klinna.n nashhTha.n cha mR^ishhTavat.h .. 3.. sa~nNgatyaaga.n vidurmoksha.n sa~Ngatyaagaadajanmataa . sa~Nga.n tyaja tvaM bhaavaanaa.n jiivanmukto bhavaanagha .. 4.. bhaavaabhaave padaarthaanaa.n harshhaamarshhavikaaradaa . malinaa vaasanaa yaishhaa saa.asa~Nga iti kathyate .. 5.. jiivanmuktashariiraaNaamapunarjanmakaariNii . muktaa harshhavishhaadaabhyaa.n shuddhaa bhavati vaasanaa .. 6.. duHkhairna glaanimaayaasi hR^idi hR^ishhyasi no sukhaiH . aashaavaivashyamutsR^ijya nidaaghaa.asa~Ngataa.n vraja .. 7.. dikkaalaadyanavachchhinnamadR^ishhTobhayakoTikam.h . chinmaatramakshaya.n shaantamekaM brahmaasmi netarat.h .. 8.. iti matvaahamityantarmuktaamuktavapuH pumaan.h . ekaruupaH prashaantaatmaa maunii svaatmasukho bhava .. 9.. naasti chitta.n na chaavidyaa na mano na cha jiivakaH . brahmaivaikamanaadyantamabdhivatpravijR^imbhate .. 10.. dehe yaavadahaMbhaavo dR^ishye.asminyaavadaatmataa . yaavanmamedamityaasthaa taavachchittaadivibhramaH .. 11.. antarmukhatayaa sarva.n chidvahnau trijagattR^iNam.h . juhvanto.antarnivartante mune chittaadivibhramaaH .. 12.. chidaatmaasmi nira.nsho.asmi paraaparavivarjitaH . ruupa.n smarannija.n sphaaraM maa smR^ityaa saMmito bhava .. 13.. adhyaatmashaastramantreNa tR^ishhNaavishhavishhuuchikaa . kshiiyate bhaavitenaantaH sharadaa mihikaa yathaa .. 14.. parij~naaya parityaago vaasaanaana.n ya uttamaH . sattaasaamaanyaruupatvaattatkaivalyapada.n viduH .. 15.. yannaasti vaasanaa liinaa tatsushhupta.n na siddhaye . nirbiijaa vaasanaa yatra tatturya.n siddhida.n smR^itam.h .. 16.. vaasanaayaastathaa vahnerR^iNavyaadhidvishhaamapi . snehavairavishhaaNa cha sheshhaH svalpo.api baadhate .. 17.. nirdagdhavaasanaabiijaH sattaasaamaanyaruupavaan.h . sadeho vaa videho vaa na bhuuyo duHkhabhaagbhavet.h .. 18.. etaavadevaavidyaatva.n nedaM brahmeti nishchayaH . eshha eva kshayastasyaa brahmedamiti nishchayaH .. 19.. brahma chidbrahma bhuvanaM brahma bhuutaparamparaa . brahmaahaM brahma chichchhatrurbrahma chinmitrabaandhavaaH .. 20.. brahmaiva sarvamityeva bhaavite brahma vai pumaan.h . sarvatraavasthita.n shaanta.n chidbrahmetyanubhuuyate .. 21.. asa.nskR^itaadhvagaaloke manasyanyatra sa.nsthite . yaa pratiitiranaagasakaa tachchidbrahmaasmi sarvagam.h .. 22.. prashaantasarvasa.nkalpa.n vigataakhilakautukam.h . vigataasheshhasa.nraMbha.n chidaatmaana.n samaashraya .. 23.. evaM puurNadhiyo dhiiraaH samaa niiraagachetasaH . na nandanti na nindanti jiivitaM maraNa.n tathaa .. 24.. praaNo.ayamanishaM brahmaspandashaktiH sadaagatiH . sabaahyaabhyantare dehepraaNo.asaavuurdhvagaH sthitaH .. 25.. apaano.apyanishaM brahmaspandashaktiH sadaagatiH . sabaahyaabhyantare dehe apaano.ayamavaaksthitaH .. 26.. jaagrataH svapatashchaiva praaNaayaamo.ayamuttamaH . pravartate hyabhij~nasya ta.n taavachchhreyase shR^iNu .. 27.. dvaadashaa~NgulaparyantaM baahyamaakramataa.n tataH . praaNaa~Nganaamaa sa.nsparsho yaH sa puuraka uchyate .. 28.. apaanashchandramaa dehamaapyaayayati suvrata . praaNaH suuryo.agniratha vaa pachatyanatrida.n vapuH .. 29.. praaNakshayasamiipasthamapaanodayakoTigam.h . apaanapraaNayoraikya.n chidaatmaana.n samaashraya .. 30.. apaano.asta.ngato yatra praaNo naabhyuditaH kshaNam.h . kalaakala~Nkarahita.n tachchittattva.n samaashraya .. 31.. naapaano.asta.ngato yatra praaNashchaastamupaagataH . naasaagragamanaavarta.n tachchittattvamupaashraya .. 32.. aabhaasamaatrameveda.n na sanaasajjagattrayam.h . ityanyakalanaatyaaga.n samyagj~naana.n vidurbudhaaH .. 33.. aabhaasamaatrakaM brahma.nshchittadarshakala~Nkitam.h . tatastadapi sa.ntyajya niraabhaaso bhavottama ..34.. bhayapradamakalyaaNa.n dhairyasarvasvahaariNam.h . manaHpishaachamutsaarya yo.asi so.asi sthiro bhava .. 35.. chidvyomeva kilaastiiha paraaparavivarjitam.h . sarvatraasaMbhavachchaitya.n yatkalpaante.avashishhyate .. 36.. vaa~nchhaakshaNe tu yaa tushhTistatra vaa~nchhaiva kaaraNam.h . tushhTistvatushhTiparyantaa tasmaadvaa~nchhaaM parityaja .. 37.. aashaa yaatu niraashaatvamabhaava.n yaatu bhaavanaa . amanastvaM mano yaatu tavaasa~Ngena jiivataH .. 38.. vaasanaarahitairantarindriyairaaharankriyaa . na vikaaramavaapnoshhi khavatkshobhashatairapi .. 39.. chittonmeshhanimeshhaabhyaa.n sa.nsaarapralayodayau . vaasanaapraaNasa.nrodhamanunmeshhaM manaH kuru .. 40.. praaNonmeshhanimeshhaabhyaa.n sa.nsR^iteH pralayodayau . tamabhyaasaprayogaabhyaamunmeshharahita.n kuru .. 41.. maurkhyonmeshhanimeshhaabhyaa.n karmaNaaM pralayodayau . tadviliina.n kuru balaadgurushaastraarthasa.ngamaiH .. 42.. asa.nvitspandamaatreNa yaati chittamachittataam.h . praaNaanaa.n vaa nirodhena tadeva paramaM padam.h .. 43.. dR^ishyadarshanasaMbandhe yatsukhaM paaramaarthikam.h . tadantaikaantasa.nvittyaa brahmadR^ishhTyaavalokaya .. 44.. yatra naabhyudita.n chitta.n tadvai sukhamakR^itrimam.h . kshayaatishayanirmukta.n nodeti na cha shaamyati .. 45.. yasya chitta.n na chittaakhya.n chitta.n chittattvameva hi . tadeva turyaavasthaaya.n turyaatiitaM bhavatyataH .. 46.. sa.nnyastasarvasa.nkalpaH samaH shaantamanaa muniH . sa.nnyaasayogayuktaatmaa j~naanavaanmokshavaanbhava .. 47.. sarvasa.nkalpasa.nshaantaM prashaantaghanavaasanam.h . na ki.nchidbhaavanaakaara.n yattadbrahma para.n viduH .. 48.. samyagj~naanaavarodhena nityamekasamaadhinaa . saa.nkhya evaavabuddhaa ye te saa.nkhyaa yoginaH pare .. 49.. praaNaadyanilasa.nshaantau yuktyaa ye padamaagataaH . anaamayamanaadyanta.n te smR^itaa yogayoginaH .. 50.. upaadeya.n tu sarveshhaa.n shaataM padamakR^itrimam.h . ekaarthaabhyasanaM praaNarodhashchetaH parikshayaH .. 51.. ekasminneva sa.nsiddhe sa.nsiddhyanti parasparam.h . avinaabhaavinii nitya.n jantuunaaM praaNachetasii .. 52.. aadhaaraadheyavachchaite ekabhaave vinashyataH . kurutaH svavinaashena kaaryaM mokshaakhyamuttamam.h .. 53.. sarvametaddhiyaa tyaktvaa yadi tishhThasi nishchalaH . tadaaha.nkaaravilaye tvameva paramaM padam.h .. 54.. mahaachidekaivehaasti mahaasatteti yochyate . nishhkala.nkaa samaa shuddhaa niraha.nkaararuupiNii .. 55.. sakR^idvibhaataa vimalaa nityodayavatii samaa . saa brahma paramaatmeti naamabhiH parigiiyate .. 56.. saivaahamiti nishchitya nidaagha kR^itakR^ityavaan.h . na bhuuta.n na bhavishhyachcha chintayaami kadaachana .. 57.. dR^ishhTimaalambya tishhThaami vartamaanaamihaatmanaa . idamadya mayaa labdhamidaM praapsyaami sundaram.h .. 58.. na staumi na cha nindaami aatmano.anyannahi kvachit.h . na tushhyaami shubhapraaptau na khidyaamyashubhaagame .. 59.. prashaantachaapala.n viitashokamastasamiihitam.h . mano mama mune shaanta.n tena jiivaamyanaamayaH .. 60.. ayaM bandhuH parashchaayaM mamaayamayamanyakaH . iti brahmanna jaanaami sa.nsparsha.n na dadaamyaham.h .. 61.. vaasanaamaatrasa.ntyaagaajjaraamaraNavarjitam.h . savaasanaM mano j~naana.n j~neya.n nirvaasanaM manaH .. 62.. chitte tyakte laya.n yaati dvaitametachcha sarvataH . shishhyate parama.n shaantamekamagachchhamanaamayam.h .. 63.. anantamajamavyaktamajara.n shaantamachyutam.h . advitiiyamanaadyanta.n yadaadyamupalambhanam.h .. 64.. ekamaadyantarahita.n chinmaatramamala.n tatam.h . khaadapyatitaraa.n suukshma.n tadbrahmaasmi na sa.nshayaH .. 65.. dikkaalaadyanavachchhinna.n svachchha.n nityodita.n tatam.h . sarvaarthamayamekaartha.n chinmaatramamalaM bhava .. 66.. sarvamekamida.n shaantamaadimadhyaantavarjitam.h . bhaavaabhaavamaja.n sarvamiti matvaa sukhii bhava .. 67.. na baddho.asmi na mukto.asmi brahmaivaasmi niraamayam.h . dvaitabhaavavimukto.asmi sachchidaanandalakshaNaH . evaM bhaavaya yatnena jiivanmukto bhavishhyasi .. 68.. padaarthavR^inde dehaadidhiyaa sa.ntyajya duurataH . aashiitalaantaHkaraNo nityamaatmaparo bhava .. 69.. ida.n ramyamida.n neti biija.n te duHkhasa.ntateH . tasminsaamyaagninaa dagdhe duHkhasyaavasaraH kutaH .. 70.. shaastrasajjanasaMparkaiH praj~naamaadau vivardhayet.h .. 71.. R^ita.n satyaM paraM brahma sarvasa.nsaarabheshhajam.h . atyarthamamala.n nityamaadimadhyaantavarjitam.h .. 72.. tathaa sthuulamanaakaashamasa.nspR^ishyamachaakshushham.h . na rasa.n na cha gandhaakhyamaprameyamanuupamam.h .. 73.. aatmaana.n sachchidaanandamanantaM brahma suvrata . ahamasmiityabhidhyaayeddhyeyaatiita.n vimuktaye .. 74.. samaadhiH sa.nvidutpattiH parajiivaikataM prati . nityaH sarvagato hyaatmaa kuuTastho doshhavarjitaH .. 75.. ekaH sanbhidyate bhraantyaa maayayaa na svaruupataH . tasmaadadvaita evaasti na prapa~ncho na sa.nsR^itiH .. 76.. yathaakaasho ghaTaakaasho mahaakaasha itiiritaH . tathaa bhraanterdvidhaa prokto hyaatmaa jiiveshvaraatmanaa .. 77.. yadaa manasi chaitanyaM bhaati sarvatraga.n sadaa . yogino.a.avyavadhaanena tadaa saMpadyate svayam.h .. 78.. yadaa sarvaaNi bhuutaani svaatmanyeva hi pashyati . sarvabhuuteshhu chaatmaanaM brahma saMpadyate sadaa .. 79.. yadaa sarvaaNi bhuutaani samaadhistho na pashyati . ekiibhuutaH pareNaasau tadaa bhavati kevalaH .. 80.. shaastrasajjanasaMparkavairaagyaabhyaasaruupiNii . prathamaa bhuumikaishhoktaa mumukshutvapradaayinii .. 81.. vichaaraNaa dvitiiyaa syaattR^itiiyaa saa~Ngabhaavanaa . vilaapinii chaturthii syaadvaasanaa vilayaatmikaa .. 82.. shuddhasa.nvinmanaanandaruupaa bhavati pa~nchamii . ardhasuptaprabuddhaabho jiivanmukto.atra tishhThati .. 83.. asa.nvedanaruupaa cha shhashhThii bhavati bhuumikaa . aanandaikaghanaakaaraa sushhuptasadR^ishii sthitiH .. 84.. turyaavasthopashaantaa saa muktireva hi kevalaa . samataa svachchhataa saumyaa saptamii bhuumikaa bhavet.h .. 85.. turyaatiitaa tu yaavasthaa paraa nirvaaNaruupiNii . saptamii saa paraa prauDhaa vishhayo naiva jiivataam.h .. 86.. puurvaavasthaatraya.n tatra jaagradityeva sa.nsthitam.h . chaturthii svapna ityuktaa svapnaabha.n yatra vai jagat.h .. 87.. aanandaikaghanaakaaraa sushhuptaakhyaa tu pa~nchamii . asa.nvedanaruupaa tu shhashhThii turyapadaabhidhaa .. 88.. turyaatiitapadaavasthaa saptamii bhuumikottamaa . manovachobhiragraahyaa svaprakaashasadaatmikaa .. 89.. antaH pratyaahR^itivashaachchaitya.n chenna vibhaavitam.h . mukta eva na sandeho mahaasamatayaa tayaa .. 90.. na mriye na cha jiivaami naaha.n sannaapyasanmayaH . aha.n na ki.nchichchiditi matvaa dhiiro na shochati .. 91.. alepako.ahamajaro niiraagaH shaantavaasanaH . nira.nsho.asmi chidaakaashamiti matvaa na shochati .. 92.. ahaMmatyaa virahitaH shuddho buddho.ajaro.amaraH . shaantaH shamasamaabhaasa iti matvaa na shochati .. 93.. tR^iNaagreshhvambare bhaanau naranaagaamareshhu cha . yattishhThati tadevaahamiti matvaa na shochati .. 94.. bhaavanaa.n sarvabhaavebhyaH samutsR^ijya samutthitaH . avashishhTaM paraM brahma kevalo.asmiiti bhaavaya .. 95.. vaachaamatiitavishhayo vishhayaashaadashojjhitaH . paraanandarasaakshubdho ramate svaatmanaatmani .. 96.. sarvakarmaparityaagii nityatR^ipto niraashrayaH . na puNyena na paapena netareNa cha lipyate .. 97.. sphaTikaH pratibimbena yathaa naayaati ra~njanam.h . tajj~naH karmaphalenaantastathaa naayaati ra~njanam.h .. 98.. vihara~njanataavR^inde devakiirtana puujanaiH . khedaahlaadau na jaanaati pratibimbagatairiva .. 99.. nisstotro nirvikaarashcha puujyapuujaavivarjitaH . sa.nyuktashcha viyuktashcha sarvaachaaranayakramaiH .. 100.. tanu.n tyajatu vaa tiirthe shvapachasya gR^ihe.atha vaa . j~naanasaMpattisamaye mukto.asau vigataashayaH .. 101.. sa.nkalpatva.n hi bandhasya kaaraNa.n tatparityaja . moksho bhavedasa.nkalpaattadabhyaasa.n dhiyaa kuru .. 102.. saavadhaano bhava tva.n cha graahyagraahakasa.ngame . ajasrameva sa.nkalpadashaaH parihara~nshanaiH .. 103.. maa bhava graahyabhaavaatmaa graahakaatmaa cha maa bhava . bhaavanaamakhilaa.n tyaktvaa yachchhishhTa.n tanmayo bhava .. 104.. ki.nchichchedrochate tubhya.n tadbaddho.asi bhavasthitau . na ki.nchidrochate chette tanmukto.asi bhavasthitau .. 105.. asmaatpadaarthanichayaadyaavatsthaavaraja~Ngamaat.h . tR^iNaaderdehaparyantaanmaa ki.nchittatra rochataam.h .. 106.. ahaMbhaavaanahaMbhaavau tyaktvaa sadasatii tathaa . yadasakta.n sama.n svachchha.n sthita.n tatturyamuchyate .. 107.. yaa svachchhaa samataa shaantaa jiivanmuktavyavasthitiH . saakshyavasthaa vyavahR^itau saa turyaa kalanochyate .. 108.. naitajjaagranna cha svapnaH sa.nkalpaanaamasaMbhavaat.h . sushhuptabhaavo naa.apyetadabhaavaajjaDataasthiteH .. 109.. shaantasamyakprabuddhaanaa.n yathaasthitamida.n jagat.h . viliina.n turyamityaahurabuddhaanaa.n sthita.n sthiram.h .. 110.. aha.nkaarakalaatyaage samataayaaH samudgame . visharaarau kR^ite chitte turyaavasthopatishhThate .. 111.. siddhaanto.adhyaatmashaastraaNaa.n sarvaapahnava eva hi . naavidyaastiiha no maayaa shaantaM brahmedamaklamam.h .. 112.. shaanta eva chidaakaashe svachchhe shamasamaatmani . samagrashaktikhachite brahmeti kalitaabhidhe .. 113.. sarvameva parityajya mahaamaunii bhavaanagha . nirvaaNavaannirmananaH kshiiNachittaH prashaantadhiiH .. 114.. aatmanyevaasva shaantaatmaa muukaandhabadhiropamaH . nityamantarmukhaH svachchhaH svaatmanaantaH prapuurNadhiiH .. 115.. jaagratyeva sushhuptasthaH kuru karmaaNi vai dvija . antaH sarvaparityaagii bahiH kuru yathaagatam.h .. 116.. chittasattaa para.n duHkha.n chittatyaagaH para.n sukham.h . atashchitta.n chidaakaashe naya kshayamavedanaat.h .. 117.. dR^ishhTvaa ramyamaramya.n vaa stheyaM paashhaaNavatsadaa . etaavataatmayatnena jitaa bhavati sa.nsR^itiH .. 118.. vedaante parama.n guhyaM puraakalpaprachoditam.h . naaprashaantaaya daatavya.n na chaashishhyaaya vai punaH .. 119.. annapuurNopanishhada.n yo.adhiite gurvanugrahaat.h . sa jiivanmuktataaM praapya brahmaiva bhavati svayam.h .. 120.. ityupanishhat.h .. iti pa~nchamo.adhyaayaH .. 5.. AUM bhadra.n karNebhiH shR^iNuyaama devaaH .. bhadraM pashyemaakshabhiryajatraaH .. sthiraira~NgaistushhTuvaa{\m+}sastanuubhiH .. vyashema devahita.n yadaayuH .. svasti na indro vR^iddhashravaaH .. svasti naH puushhaa vishvavedaaH .. svasti nastaarkshyo arishhTanemiH .. svasti no bR^ihaspatirdadhaatu .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. ityannapuurNopanishhatsamaaptaa .. ##\medskip\hrule\obeylines Encoded by Sunder Hattangadi (sunderh@hotmail.com) {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}