\documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=0pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document}\engtitle{.. Brihadaranyaka Upanishad..}## \itxtitle{.. bR^ihadaaraNyakopanishhat.h ..}##\endtitles## .. bR^ihadaaraNyakopanishhat.h .. kaaNva paaThaH . ##A## madhu kaaNDa ##[##upadesha kaaNDa##]## adhyaaya ##I## braahmaNa ##i-vi## mantraaH 80 ##1-...## adhyaaya ##II## braahmaNa ##i-vi## mantraaH 66 ##1-...## ##B## muni ##[yaaj~navalkya]## kaaNDa ##[##upapatti kaaNDa##]## adhyaaya ##III## braahmaNa ##i-ix## mantraaH 92 ##1-...## adhyaaya ##IV## braahmaNa ##i-vi## mantraaH 92 ##1-...## ##C## khila kaaNDa##[##upaasanaa kaaNDa##]## adhyaaya ##V## braahmaNa ##i-xv## mantraaH 33 ##1-...## adhyaaya ##VI## braahmaNa ##i-v## mantraaH 75 ##1-...## AUM puurNamadaH puurNamidaM puurNaatpuurNamaduchyate . puurNasya puurNamaadaaya puurNamevaavashishhyate .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. atha prathamo.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.i.1]## ushhA vA ashvasya medhyasya shiraH . ##SF## ushhAs.h vai ashvasya medhyasya shiras.h sUryashchakshur ##SF## sUryas.h chakshus.h vAtaH prANo ##SF## vAtas.h prANas.h vyAttamagnirvaishvAnaraH ##SF## vyAttam.h agnis.h vaishvAnaras.h saMvatsara AtmA.ashvasya medhyasya . dyauH pR^ishhTham.h ##SF## saMvatsaras.h AtmA ashvasya medhyasya dyaus.h pR^ishhTham.h antarikshamudaram.h ##SF## antariksham.h udaram.h pR^ithivI pAjasyam.h ##SF## pR^ithivI pAjasyam.h dishaH pArshve ##SF## dishas.h pArshve avAntaradishaH parshava ##SF## avAntaradishas.h parshavas.h R^itavo.aN^gAni ##SF## R^itavas.h aN^gAni mAsAshchArdhamAsAshcha parvANy ##SF## mAsAs.h cha ardhamAsAs.h cha parvANi ahorAtrANi pratishhThA ##SF## ahorAtrANi pratishhThA nakshatrANyasthIni ##SF## nakshatrANi asthIni nabho mA{\m+}sAny ##SF## nabhas.h mA{\m+}sAni Uvadhya{\m+} sikatAH ##SF## Uvadhyam.h sikatAs.h sindhavo gudA ##SF## sindhavas.h gudAs.h yakR^ichcha klomAnashcha parvatA ##SF## yakR^it.h cha klomAnas.h cha parvatAs.h oshhadhayashcha vanaspatayashcha lomAny ##SF## oshhadhayas.h cha vanaspatayas.h cha lomAni udyanpUrvArdho ##SF## udyan pUrvArdhas.h nimlochaJNjaghanArdho ##SF## nimlochan.h jaghanArdhas.h yadvijR^imbhate ##SF## yad.h vijR^imbhate tadvidyotate ##SF## tad.h vidyotate yadvidhUnute ##SF## yad.h vidhUnute tatstanayati ##SF## tad.h stanayati yanmehati ##SF## yad.h mehati tadvarshhati ##SF## tad.h varshhati vAgevAsya vAk.h || 1 || ##SF## vAk.h eva asya vAk.h mantra 2 ##[I.i.2]## aharvA ashvaM purastAnmahimA.anvajAyata ##SF## aharvai ashvam.h purastAd.h mahimA anvajAyata tasya pUrve samudre yonii ##SF## tasya pUrve samudre yonis.h rAtrirenaM pashchAnmahimA.anvajAyata ##SF## rAtris.h enam.h pashchAd.h mahimA anvajAyata tasyApare samudre yonir ##SF## tasya apare samudre yonis.h etau vA ashvaM mahimAnAvabhitaH sambabhUvatur ##SF## etau vai ashvam.h mahimAnau abhitas.h sambabhUvatuH hayo bhUtvA devAnavahad ##SF## hayas.h bhUtvA devAn avahat.h vAjI gandharvAn ##SF## vAjI gandharvAn.h arvA.asurAn ##SF## arvA asurAn.h ashvo manushhyAn ##SF## ashvas.h manushhyAn.h samudra evAsya bandhuH ##SF## samudras.h eva asya bandhus.h samudro yoniH || 2 || iti prathamaM braahamaNam.h .. ##SF## samudras.h yonis.h dvitiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.ii.1]## naiveha ki.nchanAgra AsIn ##SF## na eva iha kim.h chana agre AsIt.h mR^ityunaivedamAvR^itamAsIdashanAyayA.ashanAyA hi mR^ityus ##SF## mR^ityunA eva idam.h AvR^itam.h AsIt.h ashanAyayA ashanAyA hi mR^ityuH tanmano.akurutA.a.atmanvI syAmiti | ##SF## tad.h manas.h akuruta AtmanvI syAm.h iti so.archannacharat ##SF## sas.h archan.h acharat.h tasyArchata Apo.ajAyantaarchate vai me kamabhUditi | ##SF## tasya archatas.h Apas.h ajAyanta archate vai me kam.h abhUt.h iti tadevArkyasyArkatvaM | ##SF## tad.h eva arkyasya arkatvam.h ka{\m+} ha vA asmai bhavati ##SF## kam.h ha vai asmai bhavati ya evametadarkasyArkatvaM veda || 1 || ##SF## yas.h evam.h etad.h arkyasya arkatvam.h veda mantra 2 ##[I.ii.2]## aapo vA arka ##SF## apas.h vai arkaH tadyadapA{\m+} shara AsIt ##SF## tad.h yad.h apAm.h sharas.h AsIt.h tatsamahanyata | ##SF## tad.h samahanyata sA pR^ithivyabhavat ##SF## sA pR^ithivI abhavat.h tasyAmashrAmyat ##SF## tasyAm.h ashrAmyat.h tasya shrAntasya taptasya tejo raso niravartatAgniH || 2 || ##SF## tasya shrAntasya taptasya tejas.h rasas.h niravartata agnis.h mantra 3 ##[I.ii.3]## sa tredhA.a.atmAnaM vyakurutaa.a.adityaM tR^itIyam.h ##SF## sa tredhA AtmAnam.h vyakuruta Adityam.h tR^itIyam.h vAyuM tR^itIya{\m+} | ##SF## vAyum.h tR^itIyam.h sa eshha prANastredhA vihitas ##SF## sa eshha prANas.h tredhAvihitaH tasya prAchI dikshiro.asau chAsau chermaava ##SF## tasya prAchI dik shiras.h asau cha asau cha Irmau athAsya pratIchI dikpuchchham ##SF## atha asya pratIchI dik puchchham.h asau chAsau cha sakthyau ##SF## asau cha asau cha sakthyau dakshiNA chodIchI cha pArshve ##SF## dakshiNA cha udIchI cha pArshve dyauH pR^ishhTham ##SF## dyaus.h pR^ishhTham.h antarikshamudaram ##SF## antariksham.h udaram.h iyamuraH ##SF## iyam.h uras.h sa eshho.apsu pratishhThito ##SF## sa eshhas.h apsu pratishhThitas.h yatra kva chaiti ##SF## yatra kva cha eti tadeva pratitishhThatyevaM vidvAn.h || 3 || ##SF## tad.h eva pratitishhThati evam.h vidvAn.h mantra 4 ##[I.ii.4]## so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata dvitIyo ma AtmA jAyeteti | ##SF## dvitIyas.h me AtmA jAyeta iti sa manasA vAchaM mithuna{\m+} samabhavadashanAyA mR^ityus ##SF## sa manasA vAcham.h mithunam.h samabhavat.h ashanAyAm.h mR^ityuH tadyadreta AsIt ##SF## tad.h yad.h retas.h AsIt.h sa saMvatsaro.abhavan ##SF## sa saMvatsaras.h abhavat.h na ha purA tataH saMvatsara Asa | ##SF## na ha purA tatas.h saMvatsaras.h Asa tametAvantaM kAlamabibharyAvAnsaMvatsaras ##SF## tam.h etAvantam.h kAlam.h abibharyAvAn.h saMvatsaraH tametAvataH kAlasya parastAdasR^ijata | ##SF## tam.h etAvatas.h kAlasya parastAd.h asR^ijata taM jAtamabhivyAdadAt ##SF## tam.h jAtam.h abhivyAdadAt.h sa bhANakarot ##SF## sa bhAN akarot.h saiva vAgabhavat.h || 4 || ##SF## sA eva vAg abhavat.h mantra 5 ##[I.ii.5]## sa aikshata ##SF## sas.h aikshata yadi vA imamabhima{\m+}sye ##SF## yadi vai imam.h abhima{\m+}sye kanIyo.annaM karishhya iti | ##SF## kanIyas.h annam.h karishhye iti sa tayA vAchA tenA.a.atmaneda{\m+} sarvamasR^ijata ##SF## sa tayA vAchA tena AtmanA idam.h sarvam.h asR^ijata yadidaM kiJNcharcho yajU{\m+}shhi sAmAni chhandA{\m+}si yaGYAn prajAH pashUn ##SF## yad.h idam.h kiJNcha R^ichas.h yajU{\m+}shhi sAmAni chhandA{\m+}si yaGYAn prajAm.h pashUn.h sa yadyadevAsR^ijata ##SF## sa yat.h yat.h eva asR^ijata tattadattumadhriyata | ##SF## tat.h tat.h attum.h adhriyata sarvaM vA attIti ##SF## sarvam.h vai atti iti tadaditeradititva{\m+} | ##SF## tad.h adites.h adititvam.h sarvasyaitasyaattA bhavati ##SF## sarvasya attA bhavati sarvamasyAnnaM bhavati ##SF## sarvam.h asya annam.h bhavati ya evametadaditeradititvaM veda || 5 || ##SF## yas.h evam.h etad.h adites.h adititvam.h veda mantra 6 ##[I.ii.6]## so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata bhUyasA yaGYena bhUyo yajeyeti | ##SF## bhUyasA yaGYena bhUyas.h yajeya iti so.ashrAmyat ##SF## sas.h ashrAmyat.h sa tapo.atapyata | ##SF## sa tapas.h atapyata tasya shrAntasya taptasya yasho vIryamudakrAmat ##SF## tasya shrAntasya taptasya yashas.h vIryam.h udakrAmat.h prANA vai yasho vIryam.h | ##SF## prANAs.h vai yashas.h vIryam.h tat.h prANeshhUtkrAnteshhu sharIra{\m+} shvayitumadhriyata ##SF## tad.h prANeshhu utkrAnteshhu sharIram.h shvayitum.h adhriyata tasya sharIra eva mana AsIt.h || 6 || ##SF## tasya sharIre eva manas.h AsIt.h mantra 7 ##[I.ii.7]## so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata medhyaM ma ida{\m+} syAd ##SF## medhyam.h me idam.h syAt.h Atmanvyanena syAmiti | ##SF## AtmanvI anena syAm.h iti tato.ashvaH samabhavad ##SF## tatas.h ashvas.h samabhavat.h yadashvat ##SF## yad.h ashvat.h tanmedhyamabhUditi | ##SF## tad.h medhyam.h abhUt.h iti tadevAshvamedhasyAshvamedhatvam ##SF## tad.h eva ashvamedhasya ashvamedhatvam.h eshha ha vA ashvamedhaM veda ##SF## eshha ha vai ashvamedham.h veda ya enamevaM veda | ##SF## yas.h enam.h evam.h veda tamanavarudhyaivAmanyata | ##SF## tam.h anavarudhya iva amanyata ta{\m+} saMvatsarasya parastAdAtmana Alabhata | ##SF## tam.h saMvatsarasya parastAd.h Atmane Alabhata pashUndevatAbhyaH pratyauhat ##SF## pashUn devatAbhyas.h pratyauhat.h tasmAtsarvadevatyaM prokshitaM prAjApatyamAlabhanta ##SF## tasmAd.h sarvadevatyam.h prokshitam.h prAjApatyam.h Alabhante eshha ha vA ashvamedho ya eshha tapati ##SF## eshha vai ashvamedhas.h yas.h eshha tapati tasya saMvatsara AtmA.ayamagnirarkas ##SF## tasya saMvatsaras.h AtmA ayam.h agnis.h arkaH tasyeme lokA AtmAnas ##SF## tasya ime lokAs.h AtmAnaH tAvetAvarkAshvamedhau | ##SF## tau etau arkAshvamedhau so punarekaiva devatA bhavati ##SF## sa punarekA eva devatA bhavati mR^ityurevaapa punarmR^ityuM jayati ##SF## mR^ityus.h eva apa punarmR^ityum.h jayati nainaM mR^ityurApnoti ##SF## na enam.h mR^ityus.h Apnoti mR^ityurasyA.a.atmA bhavaty ##SF## mR^ityus.h asya AtmA bhavati etAsAM devatAnAmeko bhavati || 7 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## etAsAm.h devatAnAm.h ekas.h bhavati tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.iii.1]## dvayA ha prAjApatyA ##SF## dvayAs.h ha prAjApatyAs.h devAshchAsurAshcha | ##SF## devAs.h cha asurAs.h cha tataH kAnIyasA eva devA ##SF## tatas.h kAnIyasAs.h eva devAs.h jyAyasA asurAs ##SF## jyAyasAs.h asurAH ta eshhu lokeshhvaspardhanta | ##SF## te eshhu lokeshhu aspardhanta te ha devA Uchur ##SF## te ha devAs.h UchuH hantAsurAnyaGYa udgIthenAtyayAmeti || 1 || ##SF## hanta asurAn yaGYe udgIthena atyayAma iti mantra 2 ##[I.iii.1]## te ha vAchamUchus ##SF## te ha vAcham.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyo vAgudagAyad ##SF## tebhyas.h vAk.h udagAyat.h yo vAchi bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h vAchi bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANaM vadati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h vadati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpaM vadati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h vadati sa eva sa pApmA || 2 || ##SF## sas.h eva sa pApmA mantra 3 ##[I.iii.3]## atha ha prANamUchus ##SF## atha ha prANam.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyaH prANa udagAyad ##SF## tebhyas.h prANas.h udagAyat.h yaH prANe bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h prANe bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANaM jighrati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h jighrati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpaM jighrati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h jighrati sa eva sa pApmA || 3 || ##SF## sas.h eva sa pApmA mantra 4 ##[I.iii.4]## atha ha chakshurUchus ##SF## atha ha chakshus.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyashchakshurudagAyad ##SF## tebhyas.h chakshus.h udagAyat.h yashchakshushhi bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h chakshushhi bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANaM pashyati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h pashyati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpaM pashyati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h pashyati sa eva sa pApmA || 4 || ##SF## sas.h eva sa pApmA mantra 5 ##[I.iii.5]## atha ha shrotramUchus ##SF## atha ha shrotram.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyaH shrotramudagAyad ##SF## tebhyas.h shrotram.h udagAyat.h yaH shrotre bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h shrotre bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANa{\m+} shR^iNoti tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h shR^iNoti tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpa{\m+} shR^iNoti ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h shR^iNoti sa eva sa pApmA || 5 || ##SF## sa eva sa pApmA mantra 6 ##[I.iii.6]## atha ha mana Uchus ##SF## atha ha manas.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyo mana udagAyad ##SF## tebhyas.h manas.h udagAyat.h yo manasi bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h manasi bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANa{\m+} saN^kalpayati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h saN^kalpayati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpa{\m+} saN^kalpayati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h saN^kalpayati sa eva sa pApmaivamu khalvetA devatAH pApmabhirupAsR^ijan.h ##SF## sas.h eva sa pApmA evam.h u khalu etAs.h devatAs.h pApmabhis.h upAsR^ijan evamenAH pApmanA.avidhyan.h || 6 || ##SF## evam.h enAs.h pApmanA avidhyan.h mantra 7 ##[I.iii.7]## atha hemamAsanyaM prANamUchus ##SF## atha ha imam.h Asanyam.h prANam.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhya eshha prANa udagAyat ##SF## tebhyas.h eshha prANas.h udagAyat.h te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanAvidhyan.h | ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avivyatsan.h sa yathAshmAnamR^itvA loshhTo vidhva{\m+}setaiva{\m+} haiva vidhva{\m+}samAnA vishhvaJNcho vineshus ##SF## sa yathA ashmAnam.h R^itvA loshhTas.h vidhva{\m+}seta evam.h ha eva vidhva{\m+}samAnA vishhvaJNcho vineshuH tato devA abhavan ##SF## tatas.h devAs.h abhavan.h parA.asurAH | ##SF## para asurAs.h bhavatyAtmanA ##SF## bhavati AtmanA parA.asya dvishhanbhrAtR^ivyo bhavati ##SF## para asya dvishhan bhrAtR^ivyas.h bhavati ya evaM veda || 7 || ##SF## ya evam.h veda mantra 8 ##[I.iii.8]## te hochuH ##SF## te ha Uchur.h kva nu so.abhUd ##SF## kva nu sas.h abhUt.h yo na itthamasaktety ##SF## yas.h nas.h ittham.h asakta iti ayamAsye.antariti ##SF## ayam.h Asye antariti so.ayAsya ##SF## sas.h ayAsyas.h aaN^giraso ##SF## aN^girasas.h .aN^gAnA{\m+} hi rasaH || 8 || ##SF## aN^gAnAm.h hi rasas.h mantra 9 ##[I.iii.9]## sA vA eshhA devatA dUrnAma ##SF## sA vai eshhA devatA dUrnAma dUra{\m+} hyasyA mR^ityur ##SF## dUram.h hi asyAs.h mR^ityus.h dUra{\m+} ha vA asmAnmR^ityurbhavati ##SF## dUram.h ha vai asmAd.h mR^ityus.h bhavati ya evaM veda || 9 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 10 ##[I.iii.10]## sA vA eshhA devataitAsAM devatAnAM pApmAnaM mR^ityumapahatya ##SF## sA vai eshhA devatA etAsAm.h devatAnAm.h pApmAnam.h mR^ityum.h apahatya yatrA.a.asAM dishAmantas ##SF## yatra AsAm.h dishAm.h antaH tadgamayAM chakAra ##SF## tad.h gamayAm.h chakAra tadAsAM pApmano vinyadadhAt ##SF## tad.h AsAm.h pApmanas.h vinyadadhAt.h tasmAnna janamiyAn ##SF## tasmAd.h na janam.h iyAt.h nAntamiyAn ##SF## na antam.h iyAt.h netpApmAnaM mR^ityumanvavAyAnIti || 10 || ##SF## ned.h pApmAnam.h mR^ityum.h anvavAyAni iti mantra 11 ##[I.iii.11]## sA vA eshhA devataitAsAM devatAnAM pApmAnaM mR^ityumapahatyAthainA mR^ityumatyavahat.h || 11 || ##SF## sA vai eshhA devatA etAsAm.h devatAnAm.h pApmAnam.h mR^ityum.h apahatya atha enAs.h mR^ityum.h atyavahat.h mantra 12 ##[I.iii.12]## sa vai vAchameva prathamAmatyavahat ##SF## sA vai vAcham.h eva prathamAm.h atyavahat.h sA yadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## sA yadA mR^ityum.h atyamuchyata so.agnirabhavat ##SF## sas.h agnis.h abhavat.h so.ayamagniH pareNa mR^ityumatikrAnto dIpyate || 12 || ##SF## sas.h ayam.h agnis.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h dIpyate mantra 13 ##[I.iii.13]## atha prANamatyavahat ##SF## atha prANam.h atyavahat.h sa yadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## sa yadA mR^ityum.h atyamuchyata sa vAyurabhavat ##SF## sa vAyus.h abhavat.h so.ayaM vAyuH pareNa mR^ityumatikrAntaH pavate || 13 || ##SF## sas.h ayam.h vAyus.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h pavate mantra 14 ##[I.iii.14]## atha chakshuratyavahat ##SF## atha chakshus.h atyavahat.h tadyadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## tad.h yadA mR^ityum.h atyamuchyata sa Adityo.abhavat ##SF## sa Adityas.h abhavat.h so.asAvAdityaH pareNa mR^ityumatikrAntastapati || 14 || ##SF## sas.h asau Adityas.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h tapati mantra 15 ##[I.iii.15]## atha shrotramatyavahat ##SF## atha shrotram.h atyavahat.h tadyadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## tad.h yadA mR^ityum.h atyamuchyata tA disho.abhava{\m+}s ##SF## tAs.h dishas.h abhavan.h tA imA dishaH pareNa mR^ityumatikrAntAH || 15 || ##SF## tAs.h imAs.h dishas.h pareNa mR^ityum.h atikrAntAs.h mantra 16 ##[I.iii.16]## atha mano.atyavahat ##SF## atha manas.h atyavahat.h tadyadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## tad.h yadA mR^ityum.h atyamuchyata sa chandramA abhavat ##SF## sa chandramAs.h abhavat.h so.asau chandraH pareNa mR^ityumatikrAnto bhAty ##SF## sas.h asau chandras.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h bhAti eva{\m+} ha vA enameshhA devatA mR^ityumativahati ##SF## evam.h ha vai enam.h eshhA devatA mR^ityum.h ativahati ya evaM veda || 16 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 17 ##[I.iii.17]## athA.a.atmane.annAdyamAgAyad ##SF## atha Atmane annAdyam.h AgAyat.h yaddhi kiJNchAnnamadyate ##SF## yad.h dhi kiJNcha annam.h adyate .anenaiva tadadyata ##SF## anena eva tad.h adyate iha pratitishhThati || 17 || ##SF## iha pratitishhThati mantra 18 ##[I.iii.18]## te devA abruvann ##SF## te devAs.h abruvan.h etAvadvA ida{\m+} sarvaM yadannam.h ##SF## etAvat.h vai idam.h sarvam.h yad.h annam.h tadAtmana AgAsIr ##SF## tad.h Atmane AgAsIs.h anu no.asminnanna Abhajasveti | ##SF## anu nas.h asmin.h anne Abhajasva iti te vai mA.abhisaMvishateti | ##SF## te vai mA abhisaMvishata iti tatheti | ##SF## tathA iti ta{\m+} samantaM pariNyavishanta | ##SF## tam.h samantam.h pariNyavishanta tasmAdyadanenAnnamatti ##SF## tasmAd.h yad.h anena annam.h atti tenaitAstR^ipyanty ##SF## tena etAs.h tR^ipyanti eva{\m+} ha vA ena{\m+} svA abhisaMvishanti ##SF## evam.h ha vai enam.h svAs.h abhisaMvishanti bhartA svAnA{\m+} shreshhThaH pura etA bhavatyannAdo.adhipatir ##SF## bhartA svAnAm.h shreshhThas.h puraetA bhavati annAdas.h adhipatis.h ya evaM veda | ##SF## yas.h evam.h veda ya u haivaMvida{\m+} sveshhu pratipratirbubhUshhati ##SF## yas.h u ha evaMvidam.h sveshhu pratipratis.h bubhUshhati na haivAlaM bhAryebhyo bhavaty ##SF## na ha eva alam.h bhAryebhyas.h bhavati atha ya evaitamanubhavati ##SF## atha yas.h eva etam.h anubhavati yo vaitamanu bhAryAn.h bubhUrshhati ##SF## yas.h vA etam.h anu bhAryAnbubhUrshhati sa haivAlaM bhAryebhyo bhavati || 18 || ##SF## sa ha eva alam.h bhAryebhyas.h bhavati mantra 19 ##[I.iii.19]## so.ayAsya AN^giraso ##SF## sas.h ayAsyas.h AN^girasas.h .aN^gAnA{\m+} hi rasaH | ##SF## aN^gAnAm.h hi rasas.h prANo vA aN^gAnA{\m+} rasaH | ##SF## prANas.h vai aN^gAnAm.h rasas.h prANo hi vA aN^gAnA{\m+} rasas ##SF## prANas.h hi vai aN^gAnAm.h rasaH tasmAdyasmAtkasmAchchAN^gAtprANa utkrAmati ##SF## tasmAd.h yasmAd.h kasmAchcha aN^gAd.h prANas.h utkrAmati tadeva tachchhushhyaty ##SF## tad.h eva tad.h shushhyati eshha hi vA aN^gAnA{\m+} rasaH || 19 || ##SF## eshha hi vai aN^gAnAm.h rasas.h mantra 20 ##[I.iii.20]## eshha u eva bR^ihaspatir ##SF## eshhas.h u eva bR^ihaspatis.h vAgvai bR^ihatI ##SF## vAk.h vai bR^ihatI tasyA eshha patis ##SF## tasyAs.h eshha patiH tasmAdu bR^ihaspatiH || 20 || ##SF## tasmAd.h u bR^ihaspatis.h mantra 21 ##[I.iii.21]## eshha u eva brahmaNaspatir ##SF## eshhas.h u eva brahmaNaspatis.h vAgvai brahma ##SF## vAk.h vai brahma tasyA eshha patis ##SF## tasyAs.h eshha patiH tasmAdu brahmaNaspatiH || 21 || ##SF## tasmAd.h u brahmaNaspatis.h mantra 22 ##[I.iii.22]## eshha u eva sAma ##SF## eshhas.h u eva sAma vAgvai sAmaishha sA chAmashcheti ##SF## vAk.h vai sAma eshha sA cha amas.h cha iti tatsAmnaH sAmatvaM | ##SF## tad.h sAmnas.h sAmatvam.h yadveva samaH plushhiNA ##SF## yad.h u eva samas.h plushhiNA samo mashakena ##SF## samas.h mashakena samo nAgena ##SF## samas.h nAgena sama ebhistribhirlokaiH ##SF## samas.h ebhis.h tribhis.h lokais.h samo.anena sarveNa ##SF## samas.h anena sarveNa tasmAdveva sAmAshnute sAmnaH sAyujya{\m+} salokatAm.h ##SF## tasmAd.h u eva sAma ashnute sAmnas.h sAyujyam.h salokatAm.h ya evametatsAma veda || 22 || ##SF## yas.h evam.h etad.h sAma veda mantra 23 ##[I.iii.23]## eshha u vA udgIthaH | ##SF## eshhas.h u vai udgIthas.h prANo vA ut ##SF## prANas.h vai ud.h prANena hIda{\m+} sarvamuttabdhaM | ##SF## prANena hi idam.h sarvam.h uttabdham.h vAgeva gIthochcha gIthA cheti ##SF## vAk.h eva gIthA ud.h cha gIthA cha iti sa udgIthaH || 23 || ##SF## sa udgIthas.h mantra 24 ##[I.iii.24]## taddhApi brahmadattashchaikitAneyo rAjAnaM bhakshayannuvAchAyaM tyasya rAjA mUrdhAnaM vipAtayatAd ##SF## tad.h dha api brahmadattas.h caikitAneyas.h rAjAnam.h bhakshayan.h uvAcha ayam.h tyasya rAjA mUrdhAnam.h vipAtayatAt.h yadito.ayAsya AN^giraso.anyenodagAyaditi | ##SF## yad.h itas.h ayAsyas.h AN^girasas.h anyena udagAyat.h iti vAchA cha hyeva sa prANena chodagAyaditi || 24 || ##SF## vAchA cha hi eva sa prANena cha udagAyat.h iti mantra 25 ##[I.iii.25]## tasya haitasya sAmno yaH svaM veda ##SF## tasya ha etasya sAmnas.h yas.h svam.h veda bhavati hAsya svam.h | ##SF## bhavati ha asya svam.h tasya vai svara eva svam.h | ##SF## tasya vai svaras.h eva svam.h tasmAdArtvijyaM karishhyanvAchi svaramichchheta ##SF## tasmAd.h Artvijyam.h karishhyan vAchi svaram.h ichchheta tayA vAchA svarasampannayA.a.artvijyaM kuryAt ##SF## tayA vAchA svarasampannayA Artvijyam.h kuryAt.h tasmAdyaGYe svaravantaM didR^ikshanta evAtho yasya svaM bhavati | ##SF## tasmAd.h yaGYe svaravantam.h didR^ikshante eva atha u yasya svam.h bhavati bhavati hAsya svam.h ##SF## bhavati ha asya svam.h ya evametatsAmnaH svaM veda || 25 || ##SF## yas.h evam.h etat.h sAmnas.h svam.h veda mantra 26 ##[I.iii.26]## tasya haitasya sAmno yaH suvarNaM veda ##SF## tasya ha etasya sAmnas.h yas.h suvarNam.h veda bhavati hAsya suvarNam.h | ##SF## bhavati ha asya suvarNam.h tasya vai svara eva suvarNam.h | ##SF## tasya vai svaras.h eva suvarNam.h bhavati hAsya suvarNam.h ##SF## bhavati ha asya suvarNam.h ya evametatsAmnaH suvarNaM veda || 26 || ##SF## yas.h evam.h etad.h sAmnas.h suvarNam.h veda mantra 27 ##[I.iii.27]## tasya haitasya sAmno yaH pratishhThAM veda ##SF## tasya ha etasya sAmnas.h yas.h pratishhThAm.h veda prati ha tishhThati | ##SF## prati ha tishhThati tasya vai vAgeva pratishhThA ##SF## tasya vai vAk.h eva pratishhThA vAchi hi khalveshha etatprANaH pratishhThito gIyate ##SF## vAchi hi khalu eshhas.h etad.h prANas.h pratishhThitas.h gIyate .anna ityu haika AhuH || 27 || ##SF## anne iti u ha eke Ahur.h mantra 28 ##[I.iii.28]## athAtaH pavamAnAnAmevAbhyArohaH | ##SF## atha atas.h pavamAnAnAm.h eva abhyArohas.h sa vai khalu prastotA sAma prastauti | ##SF## sa vai khalu prastotA sAma prastauti sa yatra prastuyAt ##SF## sa yatra prastuyAt.h tadetAni japed ##SF## tad.h etAni japet.h asato mA sad.h gamaya ##SF## asatas.h mA sat.h gamaya tamaso mA jyotirgamaya ##SF## tamasas.h mA jyotis.h gamaya mR^ityormA.amR^itaM gamayeti | ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya iti sa yadAhAsato mA sadgamayeti ##SF## sa yad.h Aha asatas.h mA sat.h gamaya iti mR^ityurvA asat ##SF## mR^ityus.h vai asat.h sadamR^itam.h ##SF## sat.h amR^itam.h mR^ityormA.amR^itaM gamayAmR^itaM mA kurvityevaitadAha | ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya amR^itam.h mA kuru iti eva etad.h Aha tamaso mA jyotirgamayeti ##SF## tamasas.h mA jyotis.h gamaya iti mR^ityurvai tamo ##SF## mR^ityus.h vai tamas.h jyotiramR^itam.h ##SF## jyotis.h amR^itam.h mR^ityormAmR^itaM gamayAmR^itaM mA kurvityevaitadAha | ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya amR^itam.h mA kuru iti eva etad.h Aha mR^ityormAmR^itaM gamayeti ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya iti nAtra tirohitamivAsty ##SF## na atra tirohitam.h iva asti atha yAnItarANi stotrANi ##SF## atha yAni itarANi stotrANi teshhvAtmane.annAdyamAgAyet ##SF## teshhu Atmane annAdyam.h AgAyet.h tasmAdu teshhu varaM vR^iNIta ##SF## tasmAd.h u teshhu varam.h vR^iNIta yaM kAmaM kAmayeta ##SF## yam.h kAmam.h kAmayeta ta{\m+} | ##SF## tam.h sa eshha evaMvidudgAtA.a.atmane vA yajamAnAya vA yaM kAmaM kAmayate ##SF## sas.h eshhas.h evaMvid.h udgAtA Atmane vA yajamAnAya vA yam.h kAmam.h kAmayate tamAgAyati | ##SF## tam.h AgAyati taddhaitallokajideva ##SF## tad.h dha etad.h lokajit.h eva na haivAlokyatAyA AshAsti ##SF## na ha eva alokyatAyAs.h AshA asti ya evametatsAma veda || 28 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## yas.h evam.h etad.h sAma veda chaturthaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.iv.1]## Atmaivedamagra AsItpurushhavidhaH | ##SF## AtmA eva idam.h agre AsIt.h purushhavidhas.h so.anuvIkshya nAnyadAtmano.apashyat ##SF## sas.h anuvIkshya na anyad.h Atmanas.h apashyat.h so.ahamasmItyagre vyAharat ##SF## sas.h aham.h asmi iti agre vyAharat.h tato.ahaMnAmAbhavat.h | ##SF## tatas.h ahaMnAma abhavat.h tasmAdapyetarhyAmantrito ##SF## tasmAd.h api etarhi Amantritas.h .ahamayamityevAgra uktvA.athAnyannAma prabrUte yadasya bhavati | ##SF## aham.h ayam.h iti eva agre uktvA atha anyad.h nAma prabrUte yad.h asya bhavati sa yatpUrvo.asmAtsarvasmAtsarvAnpApmana aushhat ##SF## sa yad.h pUrvas.h asmAd.h sarvasmAd.h sarvAn pApmanas.h aushhat.h tasmAtpurushhaH | ##SF## tasmAd.h purushhas.h oshhati ha vai sa tam.h ##SF## oshhati ha vai sa tam.h yo.asmAtpUrvo bubhUshhati ##SF## yas.h asmAd.h pUrvas.h bubhUshhati ya evaM veda || 1 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 2 ##[I.iv.2]## so.abibhet ##SF## sas.h abibhet.h tasmAdekAkI bibheti | ##SF## tasmAd.h ekAkI bibheti sa hAyamIkshAM chakre ##SF## sa ha ayam.h IkshAm.h chakre yanmadanyannAsti ##SF## yad.h mad.h anyad.h na asti kasmAnnu bibhemIti | ##SF## kasmAd.h nu bibhemi iti tata evAsya bhayaM vIyAya | ##SF## tatas.h eva asya bhayam.h vIyAya kasmAddhyabheshhyat.h ##SF## kasmAd.h dhi abheshhyat.h dvitIyAdvai bhayaM bhavati || 2 || ##SF## dvitIyAd.h vai bhayam.h bhavati mantra 3 ##[I.iv.3]## sa vai naiva reme ##SF## sa vai na eva reme tasmAdekAkI na ramate | ##SF## tasmAd.h ekAkI na ramate sa dvitIyamaichchhat ##SF## sa dvitIyam.h aichchhat.h sa haitAvAnAsa yathA strIpumA{\m+}sau samparishhvaktau | ##SF## sa ha etAvAn Asa yathA strIpumA{\m+}sau samparishhvaktau sa imamevA.a.atmAnaM dvedhA.apAtayat.h| ##SF## sa imam.h eva AtmAnam.h dvedhA apAtayat.h tataH patishcha patnI chAbhavatAm.h | ##SF## tatas.h patis.h cha patnI cha abhavatAm.h tasmAdidamardhabR^igalamiva sva iti ha smA.a.aha yAGYavalkyas ##SF## tasmAd.h idam.h ardhabR^igalam.h iva svas.h iti ha sma aha yAGYavalkyaH tasmAdayamAkAshaH striyA pUryata eva | ##SF## tasmAd.h ayam.h AkAshas.h striyA pUryate eva tA{\m+} samabhavat ##SF## tAm.h samabhavat.h tato manushhyA ajAyanta || 3 || ##SF## tatas.h manushhyAs.h ajAyanta mantra 4 ##[I.iv.4]## so heyamIkshAM chakre ##SF## sA u ha iyam.h IkshAm.h chakre kathaM nu mA.a.atmana eva janayitvA sambhavati | ##SF## katham.h nu mA Atmanas.h eva janayitvA sambhavati hanta tiro.asAnIti | ##SF## hanta tiras.h asAni iti sA gaurabhavad ##SF## sA gaus.h abhavat.h R^ishhabha itaras ##SF## vR^ishhabhas.h itaraH tA{\m+} samevAbhavat ##SF## tAm.h sam.h eva abhavat.h tato gAvo.ajAyanta | ##SF## tatas.h gAvas.h ajAyanta vaDavetarA.abhavad ##SF## vaDavA itarA abhavat.h ashvavR^ishha itaro ##SF## ashvavR^ishhas.h itaras.h gardabhItarA ##SF## gardabhI itarA gardabha itaras ##SF## gardabhas.h itaraH tA{\m+} samevAbhavat ##SF## tAm.h sam.h eva abhavat.h tata ekashaphamajAyata ##SF## tata ekashapham.h ajAyata ajetarA.abhavad ##SF## ajA itarA abhavat.h vasta itaro ##SF## bastas.h itaras.h .aviritarA ##SF## avis.h itarA meshha itaras ##SF## meshhas.h itaraH tA{\m+} samevAbhavat ##SF## tAm.h sam.h eva abhavat.h tato.ajAvayo.ajAyantaivameva yadidaM kiJNcha mithunamA pipIlikAbhyas ##SF## tatas.h ajAvayas.h ajAyanta evam.h eva yad.h idam.h kiJNcha mithunam.h A pipIlikAbhyaH tatsarvamasR^ijata || 4 || ##SF## tad.h sarvam.h asR^ijata mantra 5 ##[I.iv.5]## so.aved ##SF## sas.h avet.h ahaM vAva sR^ishhTirasmy ##SF## aham.h vAva sR^ishhTis.h asmi aha{\m+} hIda{\m+} sarvamasR^ikshIti | ##SF## aham.h hi idam.h sarvam.h asR^ikshi iti tataH sR^ishhTirabhavat ##SF## tatas.h sR^ishhTis.h abhavat.h sR^ishhTyA{\m+} hAsyaitasyAM bhavati ##SF## sR^ishhTyAm.h ha asya etasyAm.h bhavati ya evaM veda || 5 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 6 ##[I.iv.6]## athetyabhyamanthat ##SF## atha iti abhyamanthat.h sa mukhAchcha yonerhastAbhyAM chAgnimasR^ijata | ##SF## sa mukhAd.h cha yones.h hastAbhyAm.h cha agnim.h asR^ijata tasmAdetadubhayamalomakamantarato ##SF## tasmAd.h etad.h ubhayam.h alomakam.h antaratas.h .alomakA hi yonirantaratas ##SF## alomakA hi yonis.h antaratas.h tadyadidamAhur ##SF## tad.h yad.h idam.h AhuH amuM yajAmuM yajetyekaikaM devam ##SF## amum.h yaja amum.h yaja iti ekaikam.h devam.h etasyaiva sA visR^ishhTir ##SF## etasya eva sA visR^ishhTiH eshha u hyeva sarve devA ##SF## eshhas.h u hi eva sarve devAs. atha yatkiJNchedamArdram.h ##SF## atha yad.h kiJNcha idam.h Ardram.h tadretaso.asR^ijata ##SF## tad.h retasas.h asR^ijata tadu somaH | ##SF## tad.h u somas.h etAvadvA ida{\m+} sarvamannaM chaivAnnAdashcha ##SF## etAvat.h vai idam.h sarvam.h annam.h cha eva annadas.h cha soma evAnnam ##SF## soma eva annam.h agnirannAdaH | ##SF## agnis.h annAdas.h saishhA brahmaNo.atisR^ishhTir ##SF## sA eshhA brahmaNas.h atisR^ishhTis.h yachchhreyaso devAnasR^ijataatha yanmartyaH sannamR^itAnasR^ijata ##SF## yad.h shreyasas.h devAn asR^ijata atha yad.h martyas.h san.h amR^itAn asR^ijata tasmAdatisR^ishhTir ##SF## tasmAd.h atisR^ishhTis.h atisR^ishhTyA{\m+} hAsyaitasyAM bhavati ##SF## atisR^ishhTyAm.h ha asya etasyAm.h bhavati ya evaM veda || 6 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 7 ##[I.iv.7]## taddhedaM tarhyavyAkR^itamAsIt ##SF## tad.h dha idam.h tarhi avyAkR^itam.h AsIt.h tannAmarUpAbhyAmeva vyAkriyatAsau nAmA.ayamida{\m+}rUpa iti | ##SF## tad.h nAmarUpAbhyAm.h eva vyAkriyata asau nAma ayam.h ida{\m+}rUpas.h iti tadidamapyetarhi nAmarUpAbhyAmeva vyAkriyate.asau nAmAyamida{\m+}rUpa iti | ##SF## tad.h idam.h api etarhi nAmarUpAbhyAm.h eva vyAkriyate asau nAma ayam.h ida{\m+}rUpas.h iti sa eshha iha pravishhTa A nakhAgrebhyo ##SF## sas.h eshhas.h iha pravishhTa A nakhAgrebhyas.h yathA kshuraH kshuradhAne.avahitaH syAd ##SF## yathA kshuras.h kshuradhAne avahitas.h syAt.h vishvambharo vA vishvambharakulAye ##SF## vishvambharas.h vA vishvambharakulAye taM na pashyanty ##SF## tam.h na pashyanti akR^itsno hi saH ##SF## akR^itsnas.h hi sas.h prANanneva prANo nAma bhavati ##SF## prANan.h eva prANas.h nAma bhavati vadanvAk ##SF## vadan vAk.h pashyaMshchakshuH ##SF## pashyan.h chakshus.h shR^iNva~nhrotram.h ##SF## shR^iNvan.h shrotram.h manvAno manas ##SF## manvAnas.h manaH tAnyasyaitAni karmanAmAnyeva | ##SF## tAni asya etAni karmanAmAni eva sa yo.ata ekaikamupAste ##SF## sa yas.h atas.h ekaikam.h upAste na sa vedAkR^itsno hyeshho.ata ekaikena bhavaty ##SF## na sa veda akR^itsnas.h hi eshhas.h atas.h ekaikena bhavati AtmetyevopAsItAtra hyete sarva ekaM bhavanti | ##SF## AtmA iti eva upAsIta atra hi ete sarve ekam.h bhavanti tadetatpadanIyamasya sarvasya yadayamAtmA.anena hyetatsarvaM veda | ##SF## tad.h etad.h padanIyam.h asya sarvasya yad.h ayam.h AtmA anena hi etad.h sarvam.h veda yathA ha vai padenAnuvinded ##SF## yathA ha vai padena anuvindet.h evaM kIrti{\m+} shlokaM vindate ##SF## evam.h kIrtim.h shlokam.h vindate ya evaM veda || 7 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 8 ##[I.iv.8]## tadetatpreyaH putrAt ##SF## tad.h etad.h preyas.h putrAd.h preyo vittAt ##SF## preyas.h vittAd.h preyo.anyasmAt.h sarvasmAd ##SF## preyas.h anyasmAd.h sarvasmAd.h antarataram.h ##SF## antarataram.h yadayamAtmA | ##SF## yad.h ayam.h AtmA sa yo.anyamAtmanaH priyaM bruvANaM brUyAt ##SF## sa yas.h anyam.h Atmanas.h priyam.h bruvANam.h brUyAt.h priya{\m+} rotsyatItIshvaro ha tathaiva syAd ##SF## priyam.h rotsyati iti Ishvaras.h ha tathA eva syAt.h AtmAnameva priyamupAsIta | ##SF## AtmAnam.h eva priyam.h upAsIta sa ya AtmAnameva priyamupAste ##SF## sa yas.h AtmAnam.h eva priyam.h upAste na hAsya priyaM pramAyukaM bhavati || 8 || ##SF## na ha asya priyam.h pramAyukam.h bhavati mantra 9 ##[I.iv.9]## tadAhur ##SF## tad.h AhuH yadbrahmavidyayA sarvaM bhavishhyanto manushhyA manyante ##SF## yad.h brahmavidyayA sarvam.h bhavishhyantas.h manushhyAs.h manyante kimu tadbrahmAved ##SF## kim.h u tad.h brahma avet.h yasmAttatsarvamabhavaditi || 9 || ##SF## yasmAd.h tad.h sarvam.h abhavat.h iti mantra 10 ##[I.iv.10]## brahma vA idamagra AsIt ##SF## brahma vai idam.h agre AsIt.h tadAtmAnamevAved ##SF## tad.h AtmAnam.h eva avet.h ahaM brahmAsmIti | ##SF## aham.h brahma asmi iti tasmAttatsarvamabhavat ##SF## tasmAd.h tad.h sarvam.h abhavat.h tadyo yo devAnAM pratyabudhyata ##SF## tad.h yas.h yas.h devAnAm.h pratyabudhyata sa eva tadabhavat ##SF## sas.h eva tad.h abhavat.h tatharshhINAm.h ##SF## tathA R^ishhInAm.h tathA manushhyANAm.h | ##SF## tathA manushhyANAm.h taddhaitatpashyannR^ishhirvAmadevaH pratipede ##SF## tad.h dha etad.h pashyan.h R^ishhis.h vAmadevas.h pratipede .ahaM manurabhava{\m+} sUryashcheti | ##SF## aham.h manus.h abhavam.h sUryas.h cha iti tadidamapyetarhi ya evaM vedAhaM brahmAsmIti ##SF## tad.h idam.h api etarhi yas.h evam.h veda aham.h brahma asmi iti sa ida{\m+} sarvaM bhavati ##SF## sa idam.h sarvam.h bhavati tasya ha na devAshchanAbhUtyA Ishata ##SF## tasya ha na devAs.h chana abhUtyAs.h Ishate AtmA hyeshhA{\m+} sa bhavaty ##SF## AtmA hi eshhAm.h sa bhavati atha yo.anyAM devatAmupAste ##SF## atha yas.h anyAm.h devatAm.h upAste .anyo.asaav ##SF## anyas.h asau anyo.ahamasmIti ##SF## anyas.h aham.h asmi iti na sa veda | ##SF## na sa veda yathA pashureva{\m+} sa devAnAm.h | ##SF## yathA pashus.h evam.h sa devAnAm.h yathA ha vai bahavaH pashavo manushhyaM bhuJNjyur ##SF## yathA ha vai bahavas.h pashavas.h manushhyam.h bhuJNjyuH evamekaikaH purushho devAnbhunakty ##SF## evam.h ekaikas.h purushhas.h devAn bhunakti ekasminneva pashAvAdIyamAne.apriyaM bhavati ##SF## ekasmin.h eva pashau AdIyamAne apriyam.h bhavati kimu bahushhu ##SF## kim.h u bahushhu tasmAdeshhAM tanna priyaM yadetanmanushhyA vidyuH || 10 || ##SF## tasmAd.h eshhAm.h tad.h na priyam.h yad.h etad.h manushhyAs.h vidyur.h mantra 11 ##[I.iv.11]## brahma vA idamagra AsIdekameva | ##SF## brahma vai idam.h agre AsIt.h ekam.h eva tadeka{\m+} sanna vyabhavat ##SF## tad.h ekam.h san na vyabhavat.h tachchhreyo rUpamatyasR^ijata kshatram.h ##SF## tad.h shreyas.h rUpam.h atyasR^ijata kshatram.h yAnyetAni devatrA kshatrANIndro varuNaH somo rudraH parjanyo yamo mR^ityurIshAna iti | ##SF## yAni etAni devatrA kshatrANi indras.h varuNas.h somas.h rudras.h parjanyas.h yamas.h mR^ityus.h IshAnas.h iti tasmAtkshatrAtparaM nAsti ##SF## tasmAd.h kshatrAd.h param.h na asti tasmAdbrAhmaNaH kshatriyamadhastAdupAste rAjasUye | ##SF## tasmAd.h brAhmaNas.h kshatriyam.h adhastAd.h upAste rAjasUye kshatra eva tadyasho dadhAti ##SF## kshatre eva tad.h yashas.h dadhAti saishhA kshatrasya yoniryadbrahma | ##SF## sA eshhA kshatrasya yonis.h yad.h brahma tasmAdyadyapi rAjA paramatAM gachchhati ##SF## tasmAd.h yadi api rAjA paramatAm.h gachchhati brahmaivAntata upanishrayati svAM yonim.h | ##SF## brahma eva antatas.h upanishrayati svAm.h yonim.h ya u ena{\m+} hinasti ##SF## yas.h u enam.h hinasti svA{\m+} sa yonimR^ichchhati | ##SF## svAm.h sa yonimR^ichchhati sa pApIyAnbhavati ##SF## sa pApIyAn bhavati yathA shreyA{\m+}sa{\m+} hi{\m+}sitvA || 11 || ##SF## yathA shreyA{\m+}sam.h hi{\m+}sitvA mantra 12 ##[I.iv.12]## sa naiva vyabhavat ##SF## sa na eva vyabhavat.h sa vishamasR^ijata ##SF## sa visham.h asR^ijata yAnyetAni devajAtAni gaNasha AkhyAyante ##SF## yAni etAni devajAtAni gaNashas.h AkhyAyante vasavo rudrA AdityA vishve devA maruta iti || 12 || ##SF## vasavas.h rudrAs.h AdityAs.h vishve devAs.h marutas.h iti mantra 13 ##[I.iv.13]## sa naiva vyabhavat ##SF## sa na eva vyabhavat.h sa shaudraM varNamasR^ijata pUshhaNam ##SF## sa shaudram.h varNam.h asR^ijata pUshhaNam.h iyaM vai pUshheya{\m+} hIda{\m+} sarvaM pushhyati yadidaM kiJNcha || 13 || ##SF## iyam.h vai pUshhA iyam.h hi idam.h sarvam.h pushhyati yad.h idam.h kiJNcha mantra 14 ##[I.iv.14]## sa naiva vyabhavat ##SF## sa na eva vyabhavat.h tachchhreyo rUpamatyasR^ijata dharmam.h | ##SF## tad.h shreyas.h rUpam.h atyasR^ijata dharmam.h tadetatkshatrasya kshatraM yaddharmas ##SF## tad.h etat.h kshatrasya kshatram.h yad.h dharmaH tasmAddharmAt.h paraM nAsty ##SF## tasmAd.h dharmAd.h param.h na asti atho abalIyAn.h balIyA{\m+}samAsha{\m+}sate dharmeNa yathA rAGYaivam.h | ##SF## atha u abalIyAn balIyA{\m+}sam.h Asha{\m+}sate dharmeNa yathA rAGYA evam.h yo vai sa dharmaH ##SF## yas.h vai sa dharmas.h satyaM vai tat ##SF## satyam.h vai tad.h tasmAtsatyaM vadantamAhur ##SF## tasmAd.h satyam.h vadantam.h AhuH dharmaM vadatIti ##SF## dharmam.h vadati iti dharmaM vA vadanta{\m+} ##SF## dharmam.h vA vadantam.h satyaM vadatIty ##SF## satyam.h vadati iti etaddhyevaitadubhayaM bhavati || 14 || ##SF## etad.h dhi eva etad.h ubhayam.h bhavati mantra 15 ##[I.iv.15]## tadetadbrahma kshatraM viT shUdras ##SF## tad.h etad.h brahma kshatram.h viT shUdraH tadagninaiva deveshhu brahmAbhavad ##SF## tad.h agninA eva deveshhu brahma abhavat.h brAhmaNo manushhyeshhu ##SF## brAhmaNas.h manushhyeshhu kshatriyeNa kshatriyo ##SF## kshatriyeNa kshatriyas.h vaishyena vaishyaH ##SF## vaishyena vaishyas.h shUdreNa shUdras ##SF## shUdreNa shUdraH tasmAdagnAveva deveshhu lokamichchhante ##SF## tasmAd.h agnau eva deveshhu lokam.h ichchhante brAhmaNe manushhyeshhv ##SF## brAhmaNe manushhyeshhu etAbhyA{\m+} hi rUpAbhyAM brahmAbhavad ##SF## etAbhyAm.h hi rUpAbhyAm.h brahma abhavat.h atha yo ha vA asmAllokAtsvaM lokamadR^ishhTvA praiti ##SF## atha yas.h ha vai asmAd.h lokAd.h svam.h lokam.h adR^ishhTvA praiti sa enamavidito na bhunakti ##SF## sa enam.h aviditas.h na bhunakti yathA vedo vA.ananUkto.anyadvA karmAkR^itam.h | ##SF## yathA vedas.h vA ananUktas.h anyad.h vA karma akR^itam.h yadi ha vA apyanevaMvinmahatpuNyaM karma karoti ##SF## yadi ha vai api anevaMvid.h mahatpuNyam.h karma karoti taddhAsyAntataH kshIyata evA.a.atmAnameva lokamupAsIta | ##SF## tad.h dha asya antatas.h kshIyate eva AtmAnameva lokam.h upAsIta sa ya AtmAnameva lokamupAste ##SF## sayas.h AtmAnam.h eva lokam.h upAste na hAsya karma kshIyate ##SF## na ha asya karma kshIyate .asmAddhyevA.a.atmano yadyatkAmayate ##SF## asmAd.h dhi eva Atmanas.h yat.h yat.h kAmayate tattatsR^ijate || 15 || ##SF## tad.h tad.h sR^ijate mantra 16 ##[I.iv.16]## atho ayaM vA AtmA sarveshhAM bhUtAnAM lokaH ##SF## atha u ayam.h vai AtmA sarveshhAm.h bhUtAnAm.h lokas.h sa yajjuhoti ##SF## sa yad.h juhoti yadyajate tena devAnAM loko ##SF## yad.h yajate tena devAnAm.h lokas.h .atha yadanubrUte ##SF## atha yad.h anubrUte tena R^ishhINAm ##SF## tena R^ishhINAm.h atha yat.h pitR^ibhyo nipR^iNAti ##SF## yad.h pitR^ibhyas.h nipR^iNAti atha yatprajAmichchhate ##SF## atha yad.h prajAm.h ichchhate tena pitR^iNAm ##SF## tena pitrNAm.h atha yanmanushhyAnvAsayate ##SF## atha yad.h manushhyAn vAsayate yadebhyo.ashanaM dadAti ##SF## yad.h ebhyas.h ashanam.h dadAti tena manushhyANAm ##SF## tena manushhyANAm.h atha yatpashubhyastR^iNodakaM vindati ##SF## atha yad.h pashubhyas.h tR^iNodakam.h vindati tena pashUnAm.h ##SF## tena pashUnAm.h yadasya gR^iheshhu shvApadA vayA{\m+}syA pipIlikAbhya upajIvanti ##SF## yad.h asya gR^iheshhu shvApadAs.h vayA{\m+}si A pipIlikAbhyas.h upajIvanti tena teshhAM loko ##SF## tena teshhAm.h lokas.h yathA ha vai svAya lokAyArishhTimichchhed ##SF## yathA ha vai svAya lokAya arishhTim.h ichchhet.h eva{\m+} haivaMvide sarvadA sarvANi bhUtAnyarishhTimichchhanti | ##SF## evam.h ha evaMvide sarvadA sarvANi bhUtAni arishhTim.h ichchhanti tadvA etadviditaM mImA{\m+}sitam.h || 16 || ##SF## tad.h vai etad.h viditam.h mImA{\m+}sitam.h mantra 17 ##[I.iv.17]## Atmaivedamagra AsId ##SF## AtmA eva idam.h agre AsIt.h eka eva | ##SF## ekas.h eva so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata jAyA me syAd ##SF## jAyA me syAt.h atha prajAyeyAtha vittaM me syAt.h ##SF## atha prajAyeya atha vittam.h me syAt.h atha karma kurvIyety ##SF## atha karma kurvIya iti etAvAnvai kAmo nechchha{\m+}shchanAto bhUyo vindet ##SF## etAvAn vai kAmas.h na ichchhan.h chana atas.h bhUyas.h vindet.h tasmAdapyetarhyekAkI kAmayate ##SF## tasmAd.h api etarhi ekAkI kAmayate jAyA me syAd ##SF## jAyA me syAt.h atha prajAyeyAtha vittaM me syAd ##SF## atha prajAyeya atha vittam.h me syAt.h atha karma kurvIyeti | ##SF## atha karma kurvIya iti sa yAvadapyeteshhAmekaikaM na prApnoty ##SF## sa yAvat.h api eteshhAm.h ekaikam.h na prApnoti akR^itsna eva tAvan.h manyate | ##SF## akR^itsnas.h eva tAvanmanyate tasyo kR^itsnatA | ##SF## tasya u kR^itsnatA mana evAsyA.a.atmA ##SF## manas.h eva asya AtmA vAgjAyA ##SF## vAk.h jAyA prANaH prajA ##SF## prANas.h prajA chakshurmAnushhaM vittam.h ##SF## chakshus.h mAnushham.h vittam.h chakshushhA hi tadvindate ##SF## chakshushhA hi tad.h vindati shrotraM daiva{\m+} ##SF## shrotram.h daivam.h shrotreNa hi tachchhR^iNoty ##SF## shrotreNa hi tad.h shR^iNoti AtmaivAsya karmA.a.atmanA hi karma karoti | ##SF## AtmA eva asya karma AtmanA hi karma karoti sa eshha pAN^kto yaGYaH ##SF## sas.h eshha pAN^ktas.h yaGYas.h pAN^ktaH pashuH ##SF## pAN^ktas.h pashus.h pAN^ktaH purushhaH ##SF## pAN^ktas.h purushhas.h pAN^ktamida{\m+} sarvaM yadidaM kiJNcha | ##SF## pAN^ktam.h idam.h sarvam.h yad.h idam.h kiJNcha tadida{\m+} sarvamApnoti ##SF## tad.h idam.h sarvam.h Apnoti ya evaM veda || 17 || iti chaturthaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda paJNchamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.v.1]## yatsaptAnnAni medhayA ##SF## yad.h sapta annAni medhayA tapasA.a.ajanayatpitaa | ##SF## tapasA ajanayat.h pitA ekamasya sAdhAraNam.h ##SF## ekam.h asya sAdhAraNam.h dve devAnabhAjayat.h || ##SF## dve devAn abhAjayat.h trINyAtmane.akuruta ##SF## trINi Atmane akuruta pashubhya ekaM prAyachchhat.h| ##SF## pashubhyas.h ekam.h prAyachchhat.h tasmintsarvaM pratishhThitam.h ##SF## tasmin.h sarvam.h pratishhThitam.h yachcha prANiti yachcha na || ##SF## yachcha prANiti yachcha na kasmAttAni na kshIyante ##SF## kasmAd.h tAni na kshIyante .adyamAnAni sarvadA | ##SF## adyamAnAni sarvadA yo vai tAmakshitiM veda ##SF## yas.h vai tAm.h akshitim.h veda so.annamatti pratIkena ##SF## sas.h annam.h atti pratIkena sa devAnapigachchhati ##SF## sa devAn apigachchhati sa UrjamupajIvatiiti shlokAH || 1 || ##SF## sas.h UR^ijam.h upajIvati iti shlokAs.h mantra 2 ##[I.v.1]## yatsaptAnnAni medhayA tapasA.ajanayatpiteti ##SF## yad.h sapta annAni medhayA tapasA ajanayat.h pitA iti medhayA hi tapasAjanayat.h pitaikamasya sAdhAraNamitIdamevAsya tatsAdhAraNamannam.h ##SF## medhayA hi tapasA ajanayat.h pitA ekam.h asya sAdhAraNam.h iti idam.h eva asya tad.h sAdhAraNam.h annam.h yadidamadyate | ##SF## yad.h idam.h adyate sa ya etadupAste ##SF## sa yas.h etad.h upAste na sa pApmano vyAvartate ##SF## na sa pApmanas.h vyAvartate mishra{\m+} hyetat.h | ##SF## mishram.h hi etad.h dve devAnabhAjayaditi ##SF## dve devAnabhAjayat.h iti hutaM cha prahutaM cha ##SF## hutam.h cha prahutam.h cha tasmAd.h devebhyo juhvati cha pra cha juhvaty ##SF## tasmAd.h devebhyas.h juhvati cha pra cha juhvati atho Ahur ##SF## atha u AhuH darshapUrNamAsAviti | ##SF## darshapUrNamAsau iti tasmAnneshhTiyAjukaH syAt.h | ##SF## tasmAd.h na ishhTiyAjukas.h syAt.h pashubhya ekaM prAyachchhaditi ##SF## pashubhyas.h ekam.h prAyachchhat.h iti tatpayaH | ##SF## tad.h payas.h payo hyevAgre manushhyAshcha pashavashchopajIvanti | ##SF## payas.h hi eva agre manushhyAs.h cha pashavas.h cha upajIvanti tasmAt.h kumAraM jAtaM ghR^itaM vai vAgre pratilehayanti ##SF## tasmAd.h kumAram.h jAtam.h ghR^itam.h vA eva agre pratilehayanti stanaM vA.anudhApayanty ##SF## stanam.h vA anudhApayanti atha vatsaM jAtamAhur ##SF## atha vatsam.h jAtam.h AhuH atR^iNAda iti | ##SF## atR^iNAdas.h iti tasminsarvaM pratishhThita.n ##SF## tasmin.h sarvam.h pratishhThitam.h yachcha prANiti yachcha neti ##SF## yachcha prANiti yachcha na iti payasi hIda{\m+} sarvaM pratishhThitam.h ##SF## payasi hi idam.h sarvam.h pratishhThitam.h yachcha prANiti yachcha na | ##SF## yachcha prANiti yachcha na tadyadidamAhuH ##SF## tad.h yad.h idam.h Ahur.h saMvatsaraM payasA juhvadapa punarmR^ityuM jayatIti ##SF## saMvatsaram.h payasA juhvat.h apa punarmR^ityum.h jayati iti na tathA vidyAd ##SF## na tathA vidyAt.h yadahareva juhoti ##SF## yad.h ahareva juhoti tadahaH punarmR^ityumapajayatyevaM vidvAn ##SF## tad.h ahar.h punarmR^ityum.h apajayati evam.h vidvAn.h sarva{\m+} hi devebhyo.annAdyaM prayachchhati | ##SF## sarvam.h hi devebhyas.h annAdyam.h prayachchhati kasmAttAni na kshIyante.adyamAnAni sarvadeti ##SF## kasmAd.h tAni na kshIyante adyamAnAni sarvadA iti purushho vA akshitiH ##SF## purushhas.h vai akshitis.h sa hIdamannaM punaH punarjanayate | ##SF## sa hi idam.h annam.h punaH punaH janayate yo vai tAmakshitiM vedeti ##SF## yas.h vai tAm.h akshitim.h veda iti purushho vA akshitiH | ##SF## purushhas.h vai akshitis.h sa hIdamannaM dhiyA dhiyA janayate karmabhir ##SF## sa hi idam.h annam.h dhiyA dhiyA janayate karmabhis.h yaddhaitanna kuryAt ##SF## yad.h dha etad.h na kuryAt kshIyeta ha | ##SF## kshIyeta ha so.annamatti pratIkeneti ##SF## sas.h annam.h atti pratIkena iti mukhaM pratIkam.h ##SF## mukham.h pratIkam.h mukhenetyetat ##SF## mukhena iti etad.h sa devAnapigachchhati ##SF## sa devAn apigachchhati sa UrjamupajIvatIti prasha{\m+}sA || 2 || ##SF## sas.h Urjam.h upajIvati iti prasha{\m+}sA mantra 3 ##[I.v.3]## trINyAtmane.akuruteti ##SF## trINi Atmane akuruta iti mano vAchaM prANam.h ##SF## manas.h vAcham.h prANam.h tAnyAtmane.akurutAnyatramanA abhUvam.h ##SF## tAni Atmane akuruta anyatramanAs.h abhUvam.h nAdarsham ##SF## na adarsham.h anyatramanA abhUvam.h ##SF## anyatramanAs.h abhUvam.h nAshraushhamiti ##SF## na ashraushham.h iti manasA hyeva pashyati ##SF## manasA hi eva pashyati manasA shR^iNoti | ##SF## manasA shR^iNoti kAmaH saN^kalpo vichikitsA shraddhA.ashraddhA dhR^itiradhR^itirhrIrdhIrbhIrityetatsarvaM mana eva | ##SF## kAmas.h saN^kalpas.h vichikitsA shraddhA ashraddhA dhR^itis.h adhR^itis.h hrIs.h dhIs.h bhIs.h iti etad.h sarvam.h manas.h eva tasmAdapi pR^ishhThata upaspR^ishhTo manasA vijAnAti | ##SF## tasmAd.h api pR^ishhThatas.h upaspR^ishhTas.h manasA vijAnAti yaH kashcha shabdo ##SF## yas.h kashcha shabdas.h vAgeva saishhA hyantamAyattaishhA hi na | ##SF## vAk.h eva sA eshhA hi antam.h AyattA eshhA hi na prANo.apAno vyAna udAnaH samAno.ana ityetatsarvaM prANa evaitanmayo vA ayamAtmA ##SF## prANas.h apAnas.h vyAnas.h udAnas.h samAnas.h anas.h iti etad.h sarvam.h prANas.h eva etanmayas.h vai ayam.h AtmA vAN^mayo ##SF## vAN^mayas.h manomayaH ##SF## manomayas.h prANamayaH || 3 || ##SF## prANamayas.h mantra 4 ##[I.v.4]## trayo lokA eta eva ##SF## trayas.h lokAs.h ete eva vAgevAyaM loko ##SF## vAk.h eva ayam.h lokas.h mano.antarikshalokaH ##SF## manas.h antarikshalokas.h prANo.asau lokaH || 4 || ##SF## prANas.h asau lokas.h mantra 5 ##[I.v.5.]## trayo vedA eta eva ##SF## trayas.h vedAs.h ete eva vAgevargvedo ##SF## vAk.h eva R^igvedas.h mano yajurvedaH ##SF## manas.h yajurvedas.h prANaH sAmavedaH || 5 || ##SF## prANas.h sAmavedas.h mantra 6 ##[I.v.6]## devAH pitaro manushhyA eta eva vAgeva devA manaH pitaraH prANo manushhyAH | ##SF## devAs.h pitaras.h manushhyAs.h ete eva vAk.h eva devAs.h manas.h pitaras.h prANas.h mAnushhyAs.h || 6 || mantra 7 ##[I.v.7]## pitA mAtA prajaita eva ##SF## pitA mAtA prajA ete eva mana eva pitA ##SF## manas.h eva pitA vAN^mAtA ##SF## vAk.h mAtA prANaH prajA || 7 || ##SF## prANas.h prajA mantra 8 ##[.I.v.8]## viGYAtaM vijiGYAsyamaviGYAtameta eva ##SF## viGYAtam.h vijiGYAsyam.h aviGYAtam.h ete eva yatkiJNcha viGYAtaM vAchastadrUpam.h ##SF## yad.h kiJNcha viGYAtam.h vAchas.h tad.h rUpam.h vAgghi viGYAtA ##SF## vAk.h hi viGYAtA vAgenaM tadbhUtvA.avati || 8 || ##SF## vAk.h enam.h tad.h bhUtvA avati mantra 9 ##[I.v.9]## yatkiJNcha vijiGYAsyaM manasastadrUpam.h ##SF## yad.h kiJNcha vijiGYAsyam.h manasas.h tad.h rUpam.h mano hi vijiGYAsyam.h ##SF## manas.h hi vijiGYAsyam.h mana enaM tadbhUtvA.avati || 9 || ##SF## manas.h enam.h tad.h bhUtvA avati mantra 10 ##[I.v.10]## yatkiJNchAviGYAtaM prANasya tadrUpam.h ##SF## yad.h kiJNcha aviGYAtam.h prANasya tad.h rUpam.h prANo hyaviGYAtaH ##SF## prANas.h hi aviGYAtas.h prANa enaM tadbhUtvA.avati || 10 || ##SF## prANas.h enam.h tad.h bhUtvA avati mantra 11 ##[I.v.11]## tasyai vAchaH pR^ithivI sharIram.h ##SF## tasyai vAchas.h pR^ithivI sharIram.h jyotI rUpamayamagnis ##SF## jyotis.h rUpam.h ayam.h agniH tadyAvatyeva vAk ##SF## tad.h yAvatI eva vAk.h tAvatI pR^ithivI ##SF## tAvatI pR^ithivI tAvAnayamagniH || 11 || ##SF## tAvAn ayam.h agnis.h mantra 12 ##[I.v.12]## athaitasya manaso dyauH sharIram.h ##SF## atha etasya manasas.h dyaus.h sharIram.h jyotIrUpamasAvAdityas ##SF## jyotis.h rUpam.h asau AdityaH tadyAvadeva manastAvatI dyaus ##SF## tad.h yAvat.h eva manas.h tAvatI dyauH tAvAnasAvAdityas ##SF## tAvAn asau AdityaH tau mithuna{\m+} samaitAm.h ##SF## tau mithunam.h samaitAm.h tataH prANo.ajAyata | ##SF## tatas.h prANas.h ajAyata sa indraH ##SF## sas.h indras.h sa eshho.asapatno ##SF## sas.h eshhas.h asapatnas.h dvitIyo vai sapatno ##SF## dvitIyas.h vai sapatnas.h nAsya sapatno bhavati ##SF## na asya sapatnas.h bhavati ya evaM veda || 12 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 13 ##[I.v.13]## athaitasya prANasyA.a.apaH sharIram.h ##SF## atha etasya prANasya Apas.h sharIram.h jyotIrUpamasau chandras ##SF## jyotis.h rUpam.h asau chandraH tadyAvAneva prANas ##SF## tad.h yAvAn eva prANaH tAvatya Apas ##SF## tAvatyas.h ApaH tAvAnasau chandraH | ##SF## tAvAn asau chandras.h ta ete sarva eva samAH ##SF## te ete sarve eva samAs.h sarve.anantAH | ##SF## sarve anantAs.h sa yo haitAnantavata upAste ##SF## sa yas.h ha etAn antavatas.h upAste .antavanta{\m+} sa lokaM jayaty ##SF## antavantam.h sa lokam.h jayati atha yo haitAnanantAnupAste ##SF## atha yas.h ha etAn anantAn upAste .ananta{\m+} sa lokaM jayati || 13 || ##SF## anantam.h sa lokam.h jayati mantra 14 ##[I.v.14]## sa eshha saMvatsaraH prajApatiH shhoDashakalas ##SF## sas.h eshha saMvatsaras.h prajApatis.h shoDashakalaH tasya rAtraya eva paJNchadasha kalA ##SF## tasya rAtrayas.h eva paJNchadasha kalAs.h dhruvaivAsya shhoDashI kalA | ##SF## dhruvA eva asya shoDashI kalA sa rAtribhirevA.a.a cha pUryate ##SF## sa rAtribhis.h eva A cha pUryate .apa cha kshIyate | ##SF## apa cha kshIyate so.amAvAsyA{\m+} rAtrimetayA shhoDashyA kalayA sarvamidaM prANabhR^idanupravishya ##SF## sas.h amAvAsyAm.h rAtrim.h etayA shoDashyA kalayA sarvam.h idam.h prANabhR^it.h anupravishya tataH prAtarjAyate | ##SF## tatas.h prAtarjAyate tasmAdetA{\m+} rAtriM prANabhR^itaH prANaM na vichchhindyAdapi kR^ikalAsasyaitasyA eva devatAyA apachityai || 14 || ##SF## tasmAd.h etAm.h rAtrim.h prANabhR^itas.h prANam.h na vichchhindyAt.h api kR^ikalAsasya etasyAs.h eva devatAyAs.h apachityai mantra 15 ##[I.v.15]## yo vai sa saMvatsaraH prajApatiH shhoDashakalo ##SF## yas.h vai sa saMvatsaras.h prajApatis.h shoDashakAlas.h .ayameva sa yo.ayamevaMvitpurushhas ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h evaMvid.h purushhaH tasya vittameva paJNchadasha kalA ##SF## tasya vittam.h eva paJNchadasha kalAs.h AtmaivAsya shhoDashI kalA | ##SF## AtmA eva asya shoDashI kalA sa vittenaivA.a.a cha pUryate ##SF## sa vittena eva A cha pUryate .apa cha kshIyate | ##SF## apa cha kshIyate tadetannabhyaM yadayamAtmA ##SF## tad.h etad.h nabhyam.h yad.h ayam.h AtmA pradhirvittam.h | ##SF## pradhis.h vittam.h tasmAdyadyapi sarvajyAniM jIyata ##SF## tasmAd.h yadi api sarvajyAnim.h jIyate AtmanA chejjIvati ##SF## AtmanA ched.h jIvati pradhinA.agAdityevA.a.ahuH || 15 || ##SF## pradhinA agAt.h iti Ahur.h mantra 16 ##[I.v.16]## atha trayo vAva lokAH ##SF## atha trayas.h vAva lokAs.h manushhyalokA ##SF## manushhyalokas.h pitR^iloko ##SF## pitR^ilokas.h devaloka iti | ##SF## devalokas.h iti so.ayaM manushhyalokaH putreNaiva jayyo ##SF## sas.h ayam.h manushhyalokas.h putreNa eva jayyas.h nAnyena karmaNA ##SF## na anyena karmaNA karmaNA pitR^iloko ##SF## karmaNA pitR^ilokas.h vidyayA devaloko ##SF## vidyayA devalokas.h devaloko vai lokAnA{\m+} shreshhThas ##SF## devalokas.h vai lokAnAm.h shreshhThaH tasmAdvidyAM prasha{\m+}santi || 16 || ##SF## tasmAd.h vidyAm.h prasha{\m+}santi mantra 17 ##[I.v.17]## athAtaH samprattir ##SF## atha atas.h samprattis.h yadA praishhyanmanyate ##SF## yadA praishhyan manyate .atha putramAha ##SF## atha putram.h Aha tvaM brahma ##SF## tvam.h brahma tvaM yaGYas ##SF## tvam.h yaGYaH tvaM loka iti | ##SF## tvam.h lokas.h iti sa putraH pratyAhAhaM brahmAhaM yaGYo ##SF## sa putras.h pratyAha aham.h brahma aham.h yaGYas.h .aham.h loka iti | ##SF## aham.h lokas.h iti yadvai kiJNchAnUktam.h ##SF## yad.h vai kiJNcha anUktam.h tasya sarvasya brahmetyekatA | ##SF## tasya sarvasya brahma iti ekatA ye vai ke cha yaGYAs ##SF## ye vai kecha yaGYAH teshhA{\m+} sarveshhAM yaGYa ityekatA | ##SF## teshhAm.h sarveshhAm.h yaGYas.h iti ekatA ye vai kecha lokAs ##SF## ye vai kecha lokAs teshhA{\m+} sarveshhAM loka ityekataitAvadvA ida{\m+} sarvam.h ##SF## teshhAm.h sarveshhAm.h lokas.h iti ekatA etAvat.h vai idam.h sarvam.h etanmA sarva{\m+} sannayamito.abhunajaditi | ##SF## etad.h mA sarvam.h san.h ayam.h itas.h bhunajat.h iti tasmAt.h putramanushishhTaM lokyamAhus ##SF## tasmAd.h putram.h anushishhTam.h lokyam.h Ahur.h tasmAdenamanushAsati | ##SF## tasmAd.h enam.h anushAsati sa yadaivaMvidasmAllokAtpraity ##SF## sa yadA evaMvid.h asmAd.h lokAd.h praiti athaibhireva prANaiH saha putramAvishati | ##SF## atha ebhis.h eva prANais.h saha putram.h Avishati sa yadyanena kiJNchidakshNayA.akR^itaM bhavati ##SF## sa yadi anena kiJNchid.h akshNayA kR^itam.h bhavati tasmAdena{\m+} sarvasmAtputro muJNchati | ##SF## tasmAd.h enam.h sarvasmAd.h putras.h muJNchati tasmAt.h putro nAma | ##SF## tasmAd.h putras.h nAma sa putreNaivAsmi.n.clloke pratitishhThaty ##SF## sa putreNA eva asmin.h loke pratitishhThati athainamete daivAH prANA amR^itA Avishanti || 17 || ##SF## atha enam.h ete devAs.h prANAs.h amR^itAs.h Avishanti mantra 18 ##[I.v.18]## pR^ithivyai chainamagneshcha daivI vAgAvishati | ##SF## pR^ithivyai cha enam.h agnes.h cha daivI vAk.h Avishati sA vai daivI vAgyayA ##SF## sA vai daivI vAk.h yayA yadyadeva vadati ##SF## yad yad.h eva vadati tattadbhavati || 18 || ##SF## tat-tad.h bhavati mantra 19 ##[I.v.19]## divashchainamAdityAchcha daivaM mana Avishati | ##SF## divas.h cha enam.h AdityAd.h cha daivam.h manas.h Avishati tadvai daivaM mano yenA.a.anandyeva bhavaty ##SF## tad.h vai daivam.h manas.h yena AnandI eva bhavati atho na shochati || 19 || ##SF## atha u na shochati mantra 20 adbhyashchainaM chandramasashcha daivaH prANa Avishati | ##SF## adbhyas.h cha enam.h chandramasas.h cha daivas.h prANas.h Avishati sa vai daivaH prANo yaH saMchara{\m+}shchAsaMchara{\m+}shcha na vyathate ##SF## sa vai daivas.h prANas.h yas.h saMcharan.h cha asaMcharan.h cha na vyathate .atho na rishhyati | ##SF## atha u na rishhyati sa evaMvitsarveshhAM bhUtAnAmAtmA bhavati | ##SF## sas.h eshha evaMvid.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h AtmA bhavati yathaishhA devataiva{\m+} sa ##SF## yathA eshhA devatA evam.h sa yathaitAM devatA{\m+} sarvANi bhUtAnyavanty ##SF## yathA etAm.h devatAm.h sarvANi bhUtAni avanti eva{\m+} haivaMvida{\m+} sarvANi bhUtAnyavanti | ##SF## evam.h ha evaMvidam.h sarvANi bhUtAni avanti yadu kiJNchemAH prajAH shochanty ##SF## yad.h u kiJNcha imAs.h prajAs.h shochanti amaivA.a.asAM tadbhavati ##SF## amA eva AsAm.h tad.h bhavati puNyamevAmuM gachchhati ##SF## puNyam.h eva amum.h gachchhati na ha vai devAnpApaM gachchhati || 20 || ##SF## na ha vai devAn pApam.h gachchhati mantra 21 ##[I.v.21]## athAto vratamImA{\m+}sA | ##SF## atha atas.h vratamImA{\m+}sA prajApatirha karmANi sasR^ije | ##SF## prajApatis.h ha karmANi sasR^ije tAni sR^ishhTAnyanyo.anyenAspardhanta ##SF## tAni sR^ishhTAni anyas.h anyena aspardhanta vadishhyAmyevAhamiti vAgdadhre ##SF## vadishhyAmi eva aham.h iti vAk.h dadhre drakshyAmyahamiti chakshuH ##SF## drakshyAmi aham.h iti chakshus.h shroshhyAmyahamiti shrotram.h| ##SF## shroshhyAmi aham.h iti shrotram.h evamanyAni karmANi yathAkarma | ##SF## evam.h anyAni karmANi yathAkarma tAni mR^ityuH shramo bhUtvopayeme ##SF## tAni mR^ityus.h shramas.h bhUtvA upayeme tAnyApnot.h ##SF## tAni Apnot.h tAnyAptvA mR^ityuravArundha | ##SF## tAni AptvA mR^ityuravArunddha tasmAchchhrAmyatyeva vAk ##SF## tasmAd.h shrAmyati eva vAk.h shrAmyati chakshuH ##SF## shrAmyati chakshus.h shrAmyati shrotram ##SF## shrAmyati shrotram.h athemameva nA.a.apnod ##SF## atha imam.h eva na Apnot.h yo.ayaM madhyamaH prANas ##SF## yas.h ayam.h madhyamas.h prANas.h tAni GYAtuM dadhrire ##SF## tAni GYAtum.h dadhrire .ayaM vai naH shreshhTho yaH saMchara{\m+}shchAsaMchara{\m+}shcha na vyathate ##SF## ayam.h vai nas.h shreshhThas.h yas.h saMcharan.h cha asaMcharan.h cha na vyathate .atho na rishhyati | ##SF## atha u na rishhyati hantAsyaiva sarve rUpamasAmeti | ##SF## hanta asya eva sarve rUpam.h bhavAma iti ta etasyaiva sarve rUpamabhava{\m+}s ##SF## te etasya eva sarve rUpam.h abhavan.h tasmAdeta etenA.a.akhyAyante prANA iti | ##SF## tasmAd.h ete etena AkhyAyante prANAs.h iti tena ha vAva tatkulamAchakshate ##SF## tena ha vAva tad.h kulam.h Achakshate yasminkule bhavati ya evaM veda | ##SF## yasmin kule bhavati yas.h evam.h veda ya u haivaMvidA spardhate.anushushhyaty ##SF## yas.h u ha evaMvidA spardhate##k add. mark 1 ## anushushhyati anushushhya haivAntato mriyata ##SF## anushushhya ha eva antatas.h mriyate ityadhyAtmam.h || 21 || ##SF## iti adhyAtmam.h mantra 22 ##[I.v.22]## athAdhidaivatam.h ##SF## atha adhidevatam.h jvalishhyAmyevAhamityagnirdadhre ##SF## jvalishhyAmi eva aham.h iti agnis.h dadhre tapsyAmyahamityAdityo ##SF## tapsyAmi aham.h iti Adityas.h bhAsyAmyahamiti chandramA ##SF## bhAsyAmi aham.h iti chandramAs.h evamanyA devatA yathAdaivata{\m+} | ##SF## evam.h anyAs.h devatAs.h yathAdevatam.h sa yathaishhAM prANAnAM madhyamaH prANa ##SF## sa yathA eshhAm.h prANAnAm.h madhyamas.h prANas.h evametAsAM devatAnAM vAyur ##SF## evam.h etAsAm.h devatAnAm.h vAyus.h nimlochanti hyanyA devatA ##SF## mlochanti hi anyAs.h devatAs.h na vAyuH | ##SF## na vAyus.h saishhA.anastamitA devatA yadvAyuH || 22 || ##SF## sA eshhA anastamitA devatA yad.h vAyus.h mantra 23 ##[I.v.23]## athaishha shloko bhavati ##SF## atha eshha shlokas.h bhavati yatashchodeti sUryo ##SF## yatas.h cha udeti sUryas.h .astaM yatra cha gachchhatIti ##SF## astam.h yatra cha gachchhati iti prANAdvA eshha udeti ##SF## prANAd.h vai eshha udeti prANe.astameti ##SF## prANe astam.h eti taM devAshchakrire dharma{\m+}, ##SF## tam.h devAs.h chakrire dharmam.h sa evAdya ##SF## sas.h eva adya sa u shva iti | ##SF## sas.h u shvas.h iti yadvA ete.amurhyadhriyanta ##SF## yad.h vai ete amurhi adhriyanta tadevApyadya kurvanti | ##SF## tad.h eva api adya kurvanti tasmAdekameva vrataM charet ##SF## tasmAd.h ekam.h eva vratam.h charet.h prANyAchchaivApAnyAchcha ##SF## prANyAd.h cha eva apAnyAd.h cha nenmA pApmA mR^ityurApnavaditi | ##SF## ned.h mA pApmA mR^ityus.h Apnavat.h iti yadyu charet ##SF## yadi u charet.h samApipayishhet ##SF## samApipayishhet.h teno etasyai devatAyai sAyujya{\m+} salokatAM jayati || 23 || iti paJNchamaM braahmaNam.h || ##SF## tena u etasyai devatAyai sAyujyam.h salokatAm.h jayati shhashhThaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.vi.1]## trayaM vA idam.h ##SF## trayam.h vai idam.h nAma rUpaM karma | ##SF## nAma rUpam.h karma teshhAM nAmnAM vAgityetadeshhAmuktham ##SF## teshhAm.h nAmnAm.h vAk.h iti etad.h eshhAm.h uktham.h ato hi sarvANi nAmAnyuttishhThanti | ##SF## atas.h hi sarvANi nAmAni uttishhThanti etadeshhA{\m+} sAmaitaddhi sarvairnAmabhiH samam ##SF## etad.h eshhAm.h sAma etad.h dhi sarvais.h nAmabhis.h samam.h etadeshhAM brahmaitaddhi sarvANi nAmAni bibharti || 1 || ##SF## etad.h eshhAm.h brahma etad.h dhi sarvANi nAmAni bibharti mantra 2 ##[I.vi.1]## atha rUpANAM chakshurityetadeshhAmuktham.h ##SF## atha rUpANAm.h chakshus.h iti etad.h eshhAm.h uktham.h ato hi sarvANi rUpANyuttishhThanti | ##SF## atas.h hi sarvANi rUpANi uttishhThanti etadeshhA{\m+} sAmaitaddhi sarvai rUpaiH samam.h | ##SF## etad.h eshhAm.h sAma etad.h dhi sarvais.h rUpais.h samam.h etadeshhAM brahmaitaddhi sarvANi rUpANi bibharti || 2 || ##SF## etad.h eshhAm.h brahma etad.h dhi sarvANi rUpANi bibharti mantra 3 ##[I.vi.3]## atha karmaNAmAtmetyetadeshhAmuktham ##SF## atha karmaNAm.h AtmA iti etad.h eshhAm.h uktham.h ato hi sarvANi karmANyuttishhThanty ##SF## atas.h hi sarvANi karmANi uttishhThanti etadeshhA{\m+} sAmaitaddhi sarvaiH karmabhiH samam ##SF## etad.h eshhAm.h sAma etad.h dhi sarvais.h karmabhis.h samam.h etadeshhAM brahmaitaddhi sarvANi karmANi bibharti | ##SF## etad.h eshhAm.h brahma etad.h dhi sarvANi karmANi bibharti tadetattraya{\m+} sadekamayamAtmA.a.atmo ekaH sannetattrayam.h | ##SF## tad.h etad.h trayam.h sat.h ekam.h ayam.h AtmA AtmA u ekas.h san.h etad.h trayam.h tadetadamR^ita{\m+} satyena chhannam.h | ##SF## tad.h etad.h amR^itam.h satyena chhannam.h prANo vA amR^itam.h ##SF## prANas.h vai amR^itam.h nAmarUpe satyam.h ##SF## nAmarUpe satyam.h tAbhyAmayaM prANashchhannaH || 3 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## tAbhyAm.h ayam.h prANas.h chhannas.h iti bR^ihadaaraNyakopanishhadi prathamo.adhyaayaH .. dvitiiyo.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.i.1]## AUM dR^iptabAlAkirhAnUchAno gArgya Asa | ##SF## dR^iptabAlAkis.h ha anUchAnas.h gArgyas.h Asa sa hovAchAjAtashatruM kAshyam.h ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrum.h kAshyam.h brahma te bravANIti | ##SF## brahma te bravANi iti sa hovAchAjAtashatruH ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h sahasrametasyAM vAchi dadmo ##SF## sahasram.h etasyAm.h vAchi dadmas.h janako ##SF## janakas.h janaka iti vai janA dhAvantIti || 1 || ##SF## janakas.h iti vai janAs.h dhAvanti iti mantra 2 ##[II.i.2]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAsAvAditye purushha ##SF## yas.h eva asau Aditye purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h atishhThAH sarveshhAM bhUtAnAM mUrdhA rAjeti vA ahametamupAsa iti | ##SF## atishhThAs.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h mUrdhA rAja iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste .atishhThAH sarveshhAM bhUtAnAM mUrdhA rAjA bhavati || 2 || ##SF## atishhThAs.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h mUrdhA rAjA bhavati mantra 3 ##[II.i.3]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAsau chandre purushha ##SF## yas.h eva asau chandre purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h bR^ihan.h pANDaravAsAH somo rAjeti vA ahametamupAsa iti | ##SF## bR^ihan pANDaravAsAs.h somas.h rAjA iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste .aharaharha sutaH prasuto bhavati ##SF## ahar-aharha sutas.h prasutas.h bhavati nAsyAnnaM kshIyate || 3 || ##SF## na asya annam.h kshIyate mantra 4 ##[II.i.4]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAsau vidyuti purushha ##SF## yas.h eva ayam.h vidyuti purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThAs ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAH tejasvIti vA ahametamupAsa iti | ##SF## tejasvI iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste tejasvI ha bhavati ##SF## tejasvI ha bhavati tejasvinI hAsya prajA bhavati || 4 || ##SF## tejasvinI ha asya prajA bhavati mantra 5 ##[II.i.5]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamAkAshe purushha ##SF## yas.h eva ayam.h AkAshe purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThAH | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h pUrNamapravartIti vA ahametamupAsa iti | ##SF## pUrNam.h apravarti iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste pUryate prajayA pashubhir ##SF## pUryate prajayA pashubhis.h nAsyAsmAllokAtprajodvartate || 5 || ##SF## na asya asmAd.h lokAd.h prajA udvartate mantra 6 ##[II.i.6]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM vAyau purushha ##SF## yas.h eva ayam.h vAyau purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h indro vaikuNTho.aparAjitA seneti vA ahametamupAsa iti | ##SF## indras.h vaikuNThas.h aparAjitA senA iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste jishhNurhAparAjishhNurbhavatyanyatastyajAyI || 6 || ##SF## jishhNus.h ha aparAjishhNus.h bhavati anyatastyajAyI mantra 7 ##[II.i.7]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamagnau purushha ##SF## yas.h eva ayam.h agnau purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h vishhAsahiriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## vishhAsahis.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste vishhAsahirha bhavati ##SF## vishhAsahis.h ha bhavati vishhAsahirhAsya prajA bhavati || 7 || ##SF## vishhAsahis.h ha asya prajA bhavati mantra 8 ##[II.i.8]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamapsu purushha ##SF## yas.h eva ayam.h apsu purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThAH | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h pratirUpa iti vA ahametamupAsa iti | ##SF## pratirUpas.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste pratirUpa{\m+} haivainamupagachchhati ##SF## pratirUpam.h ha eva enam.h upagachchhati nApratirUpam ##SF## na apratirUpam.h atho pratiruupo.asmAjjAyate || 8 || ##SF## atha u pratirupas.h asmAd.h jAyate mantra 9 ##[II.i.9]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamAdarshe purushha ##SF## yas.h eva ayam.h Adarshe purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h rochishhNuriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## rochishhNus.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste rochishhNurha bhavati ##SF## rochishhNus.h ha bhavati rochishhNurhAsya prajA bhavaty ##SF## rochishhNus.h ha asya prajA bhavati atho yaiH saMnigachchhati ##SF## atha u yais.h saMnigachchhati sarvA{\m+}stAnatirochate || 9 || ##SF## sarvAn.h tAn atirochate mantra 10 ##[II.i.10]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM yantaM pashchAchhabdo.anUdety ##SF## yas.h eva ayam.h yantam.h pashchAd.h shabdas.h anUdeti etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsa.nvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h asuriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## asus.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste sarva{\m+} haivAsmi{\m+}lloka Ayureti ##SF## sarvam.h ha eva asmin.h loke Ayus.h eti nainaM purA kAlAtprANo jahAti || 10 || ##SF## na enam.h purA kAlAd.h prANas.h jahAti mantra 11 ##[II.i.11]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM dikshu purushha ##SF## yas.h eva ayam.h dikshu purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsa.nvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h dvitIyo.anapaga iti vA ahametamupAsa iti | ##SF## dvitIyas.h anapagas.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste dvitIyavAnha bhavati ##SF## dvitIyavAn ha bhavati nAsmAd.h gaNashchhidyate || 11 || ##SF## na asmAd.h gaNas.h chhidyate mantra 12 ##[II.i.12]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM chhAyAmayaH purushha ##SF## yas.h eva ayam.h chhAyAmayas.h purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h mR^ityuriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## mR^ityus.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste sarva{\m+} haivAsmi{\m+}lloka Ayureti ##SF## sarvam.h ha eva asmin.h loke Ayus.h eti nainaM purA kAlAnmR^ityurAgachchhati || 12 || ##SF## na enam.h purA kAlAd.h mR^ityus.h Agachchhati mantra 13 ##[II.i.13]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamAtmani purushha ##SF## yas.h eva ayam.h Atmani purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h aatmanvIti vA ahametamupAsa iti | ##SF## AtmanvI iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAsta ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste AtmanvI ha bhavaty ##SF## AtmanvI ha bhavati AtmanvinI hAsya prajA bhavati | ##SF## AtmanvinI ha asya prajA bhavati sa ha tUshhNImAsa gArgyaH || 13 || ##SF## sa ha tUshhNIm.h Asa gArgyas.h mantra 14 ##[II.i.14]## sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa {} ha uvAcha ajAtashatrus.h etAvannuu 3 ity ##SF## etAvan nu iti etAvaddhIti | ##SF## etAvat.h hi iti naitAvatA viditaM bhavatIti | ##SF## na etAvatA viditam.h bhavati iti sa hovAcha gArgya ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h upa tvA yAnIti || 14 || ##SF## upa tvA ayAni iti mantra 15 ##[II.i.15]## sa hovAchAjAtashatruH ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h pratilomaM chaitadyadbrAhmaNaH kshatriyamupeyAd.h ##SF## pratilomam.h vai tad.h yad.h brAhmaNas.h kshatriyam.h upeyAt.h brahma me vakshyatIti | ##SF## brahma me vakshyati iti vyeva tvA GYapayishhyAmIti | ##SF## vi eva tvA GYapayishhyAmi iti taM pANAvAdAyottasthau | ##SF## tam.h pANau AdAya uttasthau tau ha purushha{\m+} suptamAjagmatus ##SF## tau ha purushham.h suptam.h AjagmatuH tametairnAmabhirAmantrayA.nchakre ##SF## tam.h etais.h nAmabhis.h AmantrayAm.h chakre bR^ihanpANDaravAsaH ##SF## bR^ihan pANdaravAsas.h soma rAjanniti | ##SF## soma rAjan.h iti sa nottasthau | ##SF## sa na uttasthau taM pANinA.a.apeshhaM bodhayA.nchakAra | ##SF## tam.h pANinA Apeshham.h bodhayAm.h chakAra sa hottasthau || 15 || ##SF## sa ha uttasthau mantra 16 ##[II.i.16]## sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h yatraishha etat.h supto.abhUd ##SF## yatra eshhas.h etad.h suptas.h abhUt.h ya eshha viGYAnamayaH purushhaH ##SF## yas.h eshha viGYAnamayas.h purushhas.h kvaishha tadA.abhUt ##SF## kva eshha tadA abhUt.h kuta etadAgAditi | ##SF## kutas.h etad.h AgAt.h iti tadu ha na mene gArgyaH || 16 || ##SF## tad.h u ha na mene gArgyas.h mantra 17 ##[II.i.17]## sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h yatraishha etat.supto.abhUd ##SF## yatra eshhas.h etad.h suptas.h abhUt.h ya eshha viGYAnamayaH purushhas ##SF## yas.h eshha viGYAnamayas.h purushhaH tadeshhAM prANAnAM viGYAnena vij~nAnamAdAya ##SF## tad.h eshhAm.h prANAnAm.h viGYAnena vijnAnam.h AdAya ya eshho.antarhR^idaya AkAshas ##SF## yas.h eshhas.h antarhR^idaye AkAshaH tasmiJNchhete | ##SF## tasmin.h shete tAni yadA gR^ihNAti ##SF## tAni yadA gR^ihNAty atha haitatpurushhaH svapiti nAma | ##SF## atha ha etad.h purushhas.h svapiti nAma tadgR^ihIta eva prANo bhavati ##SF## tad.h gR^ihItas.h eva prANas.h bhavati gR^ihItA vAg ##SF## gR^ihItA vAk.h gR^ihItaM chakshur ##SF## gR^ihItam.h chakshus.h gR^ihIta{\m+} shrotra.n ##SF## gR^ihItAm.h shrotram.h gR^ihItaM manaH || 17 || ##SF## gR^ihItam.h manas.h mantra 18 ##[II.i.18]## sa yatraitatsvapnyayA charati ##SF## sa yatra etad.h svapnyayA charati te hAsya lokAs ##SF## te ha asya lokAH taduteva mahArAjo bhavaty ##SF## tad.h uta iva mahArAjas.h bhavati uteva mahAbrAhmaNa ##SF## uta iva mahAbrAhmaNas.h utevochchAvachaM nigachchhati | ##SF## uta iva uchchAvacham.h nigachchhati sa yathA mahArAjo jAnapadAngR^ihItvA sve janapade yathAkAmaM parivartetaivamevaishha etatprANAngR^ihItvA sve sharIre yathAkAmaM parivartate || 18 || ##SF## sa yathA mahArAjas.h jAnapadAn gR^ihItvA sve janapade yathAkAmam.h parivarteta evam.h eva eshhas.h etad.h prANAn gR^ihItvA sve sharIre yathAkAmam.h parivartate mantra 19 ##[II.i.19]## atha yadA sushhupto bhavati ##SF## atha yadA sushhuptas.h bhavati yadA na kasyachana veda ##SF## yadA na kasya chana veda hitA nAma nADyo dvAsaptatiH sahasrANi hR^idayAtpurItatamabhipratishhThante | ##SF## hitAs.h nAma nAdyas.h dvAsaptatis.h sahasrANi hR^idayAd.h purItatam.h abhipratishhThante tAbhiH pratyavasR^ipya purItati shete | ##SF## tAbhis.h pratyavasR^ipya purItati shete sa yathA kumAro vA mahArAjo ##SF## sa ##k OM## yathA kumAras.h ##k add.## vA mahArAjas vA mahAbrAhmaNo vA.atighnImAnandasya gatvA shayItaivamevaishha etachchhete || 19 || ##SF## vA mahAbrAhmaNas.h vA atighnIm.h Anandasya gatvA shayIta evam.h eva eshhas.h etad.h shete mantra 20 ##[II.i.20]## sa yathorNabhistantunochchared ##SF## sa yathA UrNavAbhis.h tantunA uchcharet.h yathA.agneH kshudrA vishhphuliN^gA vyuchcharanty ##SF## yathA agnes.h kshudrAs.h vishhphuliN^gAs.h vyuchcharanti evamevAsmAdAtmanaH sarve prANAH sarve lokAH sarve devAH sarvANi bhUtAni vyuchcharanti | ##SF## evam.h eva asmAd.h Atmanas.h sarve prANAs.h sarve lokAs.h sarve devAs.h sarvANi bhUtAni sarve ete Atmanas.h ##k OM## sarve ... vyuchcharanti tasyopanishhatsatyasya satyamiti ##SF## tasya upanishhad.h satyasya satyam.h iti prANA vai satya.n ##SF## prANAs.h vai satyam.h teshhAmeshha satyam.h || 20 || iti prathamaM braahmaNam.h || ##SF## teshhAm.h eshha satyam.h dvitiiyaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.ii.1]## yo ha vai shishu{\m+} sAdhAna{\m+} sapratyAdhAna{\m+} sasthUNa{\m+} sadAmaM veda ##SF## yas.h ha vai shishum.h sAdhAnam.h sapratyAdhAnam.h sasthUNam.h sadAmam.h veda sapta ha dvishhato bhrAtR^ivyAnavaruNaddhy ##SF## sapta ha dvishhatas.h bhrAtR^ivyAn avaruNaddhi ayaM vAva shishuryo.ayaM madhyamaH prANas ##SF## ayam.h vAva shishus.h yas.h ayam.h madhyamas.h prANaH tasyedamevA.a.adhAnam ##SF## tasya idam.h eva AdhAnam.h idaM pratyAdhAnaM ##SF## idam.h pratyAdhAnam.h prANaH sthUNA.annaM dAma || 1 || ##SF## prANas.h sthUNA annam.h dAma mantra 2 ##[II.ii.2]## tametAH saptAkshitaya upatishhThante ##SF## tam.h etAs.h sapta akshitayas.h upatishhThante tadyA imA aksha{\m+}llohinyo rAjayas ##SF## tad.h yAs.h imAs.h akshan.h lohinyas.h rAjayaH tAbhirena{\m+} rudro.anvAyatto ##SF## tAbhis.h enam.h rudras.h anvAyattas.h .atha yA akshannApas ##SF## atha yAs.h akshan.h ApaH tAbhiH parjanyo ##SF## tAbhis.h parjanyas.h yA kanInakA ##SF## yA kanInakA tayA.a.adityo ##SF## tayA Adityas.h yatkR^ishhNaM, ##SF## yad.h shuklam.h kR^ishhNaM tenAgnir ##SF## tena agnis.h yachchhuklaM ##SF## yad.h kR^ishhNam.h shuklaM tenendro ##SF## tena indras.h .adharayainaM vartanyA pR^ithivyanvAyattA ##SF## adharayA enam.h vartanyA pR^ithivI anvAyattA dyauruttarayA | ##SF## dyaus.h uttarayA nAsyAnnaM kshIyate ##SF## na asya annam.h kshIyate ya evaM veda || 2 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 3 ##[II.ii.3]## tadeshha shloko bhavati | ##SF## tad.h eshha shlokas.h bhavati arvAgbilashchamasa Urdhvabudhnas ##SF## arvAgbilas.h chamasas.h UrdhvabudhnaH tasminyasho nihitaM vishvarUpam.h | ##SF## tasmin yashas.h nihitam.h vishvarUpam.h] tasyA.a.asata R^ishhayaH sapta tIre ##SF## tasya Asate R^ishhayas.h sapta tIre vAgashhTamI brahmaNA saMvidAneti | ##SF## vAk.h ashhTamI brahmaNA saMvidAnA iti arvAgbilashchamasa Urdhvabudhna itIdaM tachchhiraH ##SF## arvAgbilas.h chamasas.h Urdhvabudhnas.h iti idam.h tad.h sharIras.h eshha hyarvAgbilashchamasa UrdhvabudhnaH | ##SF## eshha hi arvAgbilas.h chamasas.h UrdhvabudhnaH tasminyasho nihitaM vishvarUpamiti ##SF## tasmin yashas.h nihitam.h vishvarUpam.h iti prANA vai yasho nihitaM vishvarUpam.h ##SF## prANAs.h vai yashas.h nihitam.h vishvarUpam.h prANAnetadAha | ##SF## prANAn etad.h Aha tasyA.a.asata R^ishhayaH sapta tIra iti ##SF## tasya Asate R^ishhayas.h sapta tIre iti prANA vA R^ishhayaH ##SF## prANAs.h vai R^ishhayas.h prANANetadAha | ##SF## prANAN etad.h Aha vAgashhTamI brahmaNA saMvidAneti ##SF## vAk.h ashhTamI brahmaNA saMvidAnA iti vAgghyashhTamI brahmaNA saMvitte || 3 || ##SF## vAk.h hi ashhTamI brahmaNA saMvitte mantra 4 ##[II.ii.4]## imAveva gotamabharadvAjaav ##SF## imau eva gotamabharadvAjau ayameva gotamo ##SF## ayam.h eva gotamas.h .ayaM bharadvAja ##SF## ayam.h bharadvAjas.h imAveva vishvAmitrajamadagnI ##SF## imau eva vishvAmitrajamadagnI ayameva vishvAmitro ##SF## ayam.h eva vishvAmitras.h .ayaM jamadagnir ##SF## ayam.h jamadagnis.h imAveva vasishhThakashyapaav ##SF## imau eva vasishhThakashyapau ayameva vasishhTho ##SF## ayam.h eva vasishhThas.h .ayaM kashyapo ##SF## ayam.h kashyapas.h vAgevAtrir ##SF## vAk.h eva atris.h vAchA hyannamadyate ##SF## vAchA hi annam.h adyate .attirha vai nAmaitadyadatririti | ##SF## attis.h ha vai nAma etad.h yad.h atris.h iti sarvasyAttA bhavati ##SF## sarvasya attA bhavati sarvamasyAnnaM bhavati ##SF## sarvam.h asya annam.h bhavati ya evaM veda || 4 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[II.iii.1]## dve vAva brahmaNo rUpe ##SF## dve vAva brahmaNas.h rUpe mUrtaM chaivAmUrtaM cha ##SF## mUrtam.h cha eva amUrtam.h cha martyaM chAmR^itaM cha ##SF## martyam.h cha amR^itam.h cha sthitaM cha yachcha ##SF## sthitam.h cha yat.h cha sachcha tyachcha || 1 || ##SF## sat.h cha tyam.h cha mantra 2 ##[II.iii.2]## tadetanmUrtaM yadanyadvAyoshchAntarikshAchchaitanmartyam ##SF## tad.h etan mUrtam.h yad.h anyad.h vAyos.h cha antarikshAd.h cha etad.h martyam.h etatsthitam ##SF## etad.h sthitam.h etatsat.h | ##SF## etad.h sat.h tasyaitasya mUrtasyaitasya martyasyaitasya sthitasyaitasya sata eshha raso ya eshha tapati ##SF## tasya etasya mUrtasya etasya martyasya etasya sthitasya etasya satas.h eshha rasas.h yas.h eshha tapati sato hyeshha rasaH || 2 || ##SF## satas.h hi eshha rasas.h mantra 3 ##[II.iii.3]## athAmUrtaM vAyushchAntariksha.n chaitadamR^itam ##SF## atha amUrtam.h vAyus.h cha antarikshas.h cha etad.h amR^itam.h etadyad ##SF## etad.h yat.h etattyat ##SF## etad.h tyam.h tasyaitasyAmUrtasyai ##SF## tasya etasya amUrtasya tasyAmR^itasyaitasya yata ##SF## tasya amR^itasya etasya yatas.h etasya tyasyaishha raso ya eshha etasminmaNDale purushhas ##SF## etasya tyasya eshha rasas.h yas.h eshhas.h etasmin maNDale purushhaH tasya hyeshha rasa | ##SF## tyasya hi eshha rasas.h ityadhidaivatam.h || 3 || ##SF## iti adhidevatam.h mantra 4 ##[II.iii.4]## athAdhyAtmam ##SF## atha adhyAtmam.h idameva mUrtaM yadanyatprANAchcha yashchAyamantarAtmannAkAsha ##SF## idam.h eva mUrtam.h yad.h anyad.h prANAd.h cha yas.h cha ayam.h antarAtman.h AkAshas.h etanmartyam ##SF## etad.h martyam.h etatsthitam ##SF## etad.h sthitam.h etatsat ##SF## etad.h sat.h tasyaitasya mUrtasyai ##SF## tasya etasya mUrtasya tasya martyasyaitasya sthitasyaitasya sata eshha raso yachchakshuH ##SF## etasya martyasya etasya sthitasya etasya satas.h eshha rasas.h yad.h chakshus.h sato hyeshha rasaH || 4 || ##SF## satas.h hi eshha rasas.h mantra 5 ##[II.iii.5]## athAmUrtam.h ##SF## atha amUrtam.h prANashcha yashchAyamantarAtmannAkAsha ##SF## prANas.h cha yas.h cha ayam.h antarAtman.h AkAshas.h etadamR^itam ##SF## etad.h amR^itam.h etadyad ##SF## etad.h yat.h etattya.n ##SF## etad.h tyam.h tasyaitasyAmUrtasyaitasyAmR^itasyaitasya yata ##SF## tasya etasya amUrtasya etasya amR^itasya etasya yatas.h etasya tyasyaishha raso yo.ayaM dakshiNe.akshanpurushhas ##SF## etasya tyasya eshha rasas.h yas.h ayam.h dakshiNe akshan purushhaH tyasya hyeshha rasaH || 5 || ##SF## tyasya hi eshha rasas.h mantra 6 ##[II.iii.6]## tasya haitasya purushhasya rUpam.h | yathA mAhArajanaM vAso ##SF## tasya ha etasya purushhasya rUpam.h yathA mAhArajanam.h vAsas.h yathA pANDvAvikam.h ##SF## yathA pANDvAvikam.h yathendragopo ##SF## yathA indragopas.h yathA.agnyarchir ##SF## yathA agnyarchis.h yathA puNDarIkam.h ##SF## yathA puNDarIkam.h yathA sakR^idvidyutta{\m+} | ##SF## yathA sakR^idvidyuttam.h sakR^idvidyutteva ha vA asya shrIrbhavati ##SF## sakR^idvidyuttA eva ha vai asya shrIs.h bhavati ya evaM vedA ##SF## yas.h evam.h veda thAta Adesho ##SF## atha atas.h Adeshas.h neti neti ##SF## na iti na iti na hyetasmAditi netyanyat.h paramasty ##SF## na hi etasmAd.h iti na iti anyad.h param.h asti atha nAmadheya{\m+} satyasya satyamiti ##SF## atha nAmadheyam.h satyasya satyam.h iti prANA vai satyam.h ##SF## prANAs.h vai satyam.h teshhAmeshha satyam.h || 6 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h || ##SF## teshhAm.h eshha satyam.h chaturthaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[II.iv.1]## maitreyIti hovAcha yAGYavalkya ##SF## maitreyi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h udyAsyanvA are.ahamasmAtsthAnAdasmi | ##SF## udyAsyan vai are aham.h asmAd.h sthAnAd.h asmi hanta te.anayA kAtyAyanyA.antaM karavANIti || 1 || ##SF## hanta te anayA kAtyAyanyA antam.h karavANi iti mantra 2 ##[II.iv.1]## sA hovAcha maitreyI ##SF## sA ha uvAcha maitreyI yannu ma iyam.h ##SF## yad.h me iyam.h bhagoH ##SF## bhagos.h sarvA pR^ithivI vittena pUrNA syAt ##SF## sarvA pR^ithivI vittena pUrNA syAt.h kathaM tenAmR^itA syAmiti | ##SF## katham.h tena amR^itA syAm.h iti neti hovAcha yAGYavalkyo ##SF## na iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h yathaivopakaraNavatAM jIvitam.h ##SF## yathA eva upakaraNavatAm.h jIvitam.h tathaiva te jIvita{\m+} syAd ##SF## tathA eva te jIvitam.h syAt.h amR^itatvasya tu nA.a.ashA.asti vitteneti || 2 || ##SF## amR^itatvasya tu na AshA asti vittena iti mantra 3 ##[II.iv.3]## sA hovAcha maitreyI ##SF## sA ha uvAcha maitreyI yenAhaM nAmR^itA syAm.h ##SF## yena aham.h na amR^itA syAm.h kimahaM tena kuryAM | ##SF## kim.h aham.h tena kuryAm.h yadeva bhagavAnveda ##SF## yad.h eva bhagavAn veda tadeva me brUhIti || 3 || ##SF## tad.h eva me brUhi iti mantra 4 ##[II.iv.4]## sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h priyA batAre naH satI priyaM bhAshhasa ##SF## priyA vata are bata are nas.h satI priyam.h bhAshhase ehy ##SF## ehi aassva ##SF## asva assva vyAkhyAsyAmi te | ##SF## vyAkhyAsyAmi te vyAchakshANasya tu me nididhyAsasveti || 4 || ##SF## vyAchakshANasya tu me nididhyAsasva iti mantra 5 ##[II.iv.5]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h##k OM.## na vA are patyuH kAmAya patiH priyo bhavaty ##SF## na vai are patyur.h kAmAya patis.h priyas.h bhavati Atmanastu kAmAya patiH priyo bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya patis.h priyas.h bhavati na vA are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavaty ##SF## na vai are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavati Atmanastu kAmAya jAyA priyA bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya jAyA priyA bhavati na vA are putrANAM kAmAya putrAH priyA bhavanty ##SF## na vai are putrANAm.h kAmAya putrAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya putrAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya putrAs.h priyAs.h bhavanti na vA are vittasya kAmAya vittaM priyaM bhavaty ##SF## na vai are vittasya kAmAya vittam.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya vittaM priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya vittam.h priyam.h bhavati na vA are brahmaNaH kAmAya brahma priyaM bhavaty ##SF## na vai are brahmaNas.h kAmAya brahma priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya brahma priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya brahma priyam.h bhavati na vA are kshatrasya kAmAya kshatraM priyaM bhavaty ##SF## na vai are kshatrasya kAmAya kshatram.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya kshatraM priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya kshatram.h priyam.h bhavati na vA are lokAnAM kAmAya lokAH priyA bhavanty ##SF## na vai are lokAnAm.h kAmAya lokAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya lokAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya lokAs.h priyAs.h bhavanti na vA are devAnAM kAmAya devAH priyA bhavanty ##SF## na vai are devAnAm.h kAmAya devAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya devAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya devAs.h priyAs.h bhavanti na vA are bhUtAnAM kAmAya bhUtAni priyANi bhavanty ##SF## na vai are bhUtAnAm.h kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti Atmanastu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti na vA are sarvasya kAmAya sarvaM priyaM bhavaty ##SF## na vai are sarvasya kAmAya sarvam.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya sarvaM priyaM bhavaty ##SF## Atmanas.h tu kAmAya sarvam.h priyam.h bhavati AtmA vA are drashhTavyaH shrotavyo mantavyo nididhyAsitavyo | ##SF## AtmA vai are drashhTavyas.h shrotavyas.h mantavyas.h nididhyAsitavyas.h maitreyy ##SF## maitreyi Atmano vA are darshanena shravaNena matyA viGYAneneda{\m+} sarvaM viditam.h || 5 || ##SF## Atmanas.h vai are darshanena shravaNena matyA viGYAnena idam.h sarvam.h viditam.h mantra 6 ##[II.iv.6]## brahma taM parAdAdyo.anyatrA.a.atmano brahma veda ##SF## brahma tam.h parAdAt.h yas.h anyatra Atmanas.h brahma veda kshatraM taM parAdAdyo.anyatrA.a.atmanaH kshatraM veda ##SF## kshatram.h tam.h parAdAt.h yas.h anyatra Atmanas.h kshatram.h veda lokAstaM parAduryo.anyatrAtmano lokAnveda ##SF## lokAs.h tam.h parAduryas.h anyatra Atmanas.h lokAn veda devAstaM parAduryo.anyatrAtmano devAnveda ##SF## devAs.h tam.h parAduryas.h anyatra Atmanas.h devAn veda bhUtAni taM parAduryo.anyatrAtmano bhUtAni veda ##SF## bhUtAni tam.h parAdur.h yas.h anyatra Atmanas.h bhUtAni veda sarvaM taM parAdAd.h yo.anyatrAtmanaH sarvaM vededaM brahmedaM kshatram ##SF## sarvam.h tam.h parAdAt.h yas.h anyatra Atmanas.h sarvam.h veda idam.h brahma idam.h kshatram.h ime lokA ##SF## ime lokAs.h ime devA ##SF## ime devAs.h imAni bhUtAnIda{\m+} sarvam.h ##SF## imAni bhUtAni idam.h sarvam.h yadayamAtmA || 6 || ##SF## yad.h ayam.h AtmA mantra 7 ##[II.iv.7]## sa yathA dundubherhanyamAnasya na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd.h grahaNAya ##SF## sa yathA dundubhes.h hanyamAnasya na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya dundubhestu grahaNena dundubhyAghAtasya vA shabdo gR^ihItaH || 7 || ##SF## dundubhes.h tu grahaNena dundubhyAghAtasya vA shabdas.h gR^ihItas.h mantra 8 ##[II.iv.8]## sa yathA shaN^khasya dhmAyamAnasya na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd.h grahaNAya ##SF## sa yathA shhaN^khasya dhmAyamAnasya na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya shaN^khasya tu grahaNena shaN^khadhmasya vA shabdo gR^ihItaH || 8 || ##SF## shhaN^khasya tu grahaNena shhaN^khadhmasya vA shabdas.h gR^ihItas.h mantra 9 ##[II.iv.9]## sa yathA vINAyai vAdyamAnAyai na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd.h grahaNAya ##SF## sa yathA vINAyai vAdyamAnAyai na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya vINAyai tu grahaNena vINAvAdasya vA shabdo gR^ihItaH || 9 || ##SF## vINAyai tu grahaNena vINAvAdasya vA shabdas.h grhItas.h mantra 10 sa yathA.a.ardraidhAgnerabhyAhitAtpR^ithagdhUmA vinishcharanty ##SF## sa yathA ArdraidhAgnes.h abhyAhitasya abhyAhitAd.h pR^ithak.h dhUmAs.h vinishcharanti eva.n vA are.asya mahato bhUtasya niHshvasitametad.h yadR^igvedo yajurvedaH sAmavedo.atharvAN^girasa itihAsaH purANaM vidyA upanishhadaH shlokAH sUtrANyanuvyAkhyAnAni vyAkhyAnaany ##SF## eva vai are asya mahatas.h bhUtasya nishvasitam.h niHshvasitam.h etad.h yad.h R^igvedas.h yajurvedas.h sAmavedas.h atharvAN^girasas.h itihAsas.h purANam.h vidyAs.h upanishhadas.h shlokAs.h sUtrANi anuvyAkhyAnAni vyAkhyAnani asyaivaitAni niHshvasitAni || 10 || ##SF## asya eva etAni sarvANi nishvasitAni##k## niHshvasitAni mantra 11 ##[II.iv.11]## sa yathA sarvAsAmapA{\m+} samudra ekAyanam ##SF## sa yathA sarvAsAm.h apAm.h samudras.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} sparshAnAM tvagekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h sparshAnAm.h tvak.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM gandhAnAM nAsikaikAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h gandhAnAm.h nAsike ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} rasAnAM jihvaikAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h rasAnAm.h jihvA ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} rUpANAM chakshurekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h rUpANAm.h chakshus.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} shabdAnA{\m+} shrotramekAyanam ##SF## evam.h sarveshham.h shabdAnAm.h shrotram.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} saN^kalpAnAM mana ekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h saN^kalpAnAm.h manas.h ekAyanam.h eva{\m+} sarvAsAM vidyAnA{\m+} hR^idayamekAyanam ##SF## evam.h sarvAsAm.h vidyAnAm.h hR^idayam.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM karmaNA{\m+} hastAvekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h karmaNAm.h hastau ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAmAnandAnAmupastha ekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h AnandAnAm.h upasthas.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM visargANAM pAyurekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h visargANAm.h pAyus.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAmadhvanAM pAdAvekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h adhvanAm.h pAdau ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM vadAnAM vAgekAyanam.h || 11 || ##SF## evam.h sarveshhAm.h vadAnAm.h vAk.h ekAyanam.h mantra 12 ##[II.iv.12]## sa yathA saindhavakhilya udake prAsta udakamevAnuvilIyeta ##SF## sa yathA saindhavakhilyas.h udake prAstas.h udakam.h eva anuvilIyeta na hAsyodgrahaNAyeva na hAsyodgrahaNAyaiva syAd ##SF## na aha asya udgrahaNAya eva na ha asya udgrahaNAya eva syAt.h yato yatastvAdadIta lavaNamevaivaM vA ara idaM mahad.h bhUtamanantamapAraM viGYAnaghana evaitebhyo bhUtebhyaH samutthAya ##SF## yato-yatas.h tu AdadIta lavaNam.h eva evam.h vai are idam.h mahat.h bhUtam.h anantam.h apAram.h viGYAnaghanas.h eva etebhyas.h bhUtebhyas.h samutthAya tAnyevAnuvinashyati ##SF## tAni eva anuvinashyati na pretya saMGYA.astItyare bravImIti hovAcha yAGYavalkyaH || 12 || ##SF## na pretya saMGYA asti iti are bravImi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h mantra 13 ##[II.iv.13]## sA hovAcha maitreyy ##SF## sA ha uvAcha maitreyI atraiva mA bhagavAnamUmuhad.h ##SF## atra eva mA bhagavAn amUmuhan na pretya saMGYA.astIti | ##SF## na pretya saMGYA asti iti sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h##k OM.## na vA are.ahaM mohaM bravImy ##SF## na vai are aham.h moham.h bravImi alaM vA ara idaM viGYAnAya || 13 || ##SF## alam.h vai are idam.h viGYAnAya mantra 14 ##[II.iv.14]## yatra hi dvaitamiva bhavati ##SF## yatra hi dvaitam.h iva bhavati taditara itaraM jighrati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h jighrati taditara itaraM pashyati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h pashyati taditara itara{\m+} shR^iNoti ##SF## tad.h itaras.h itaram.h shR^iNoti taditara itaramabhivadati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h abhivadati taditara itaraM manute ##SF## tad.h itaras.h itaram.h manute taditara itaraM vijAnAti | ##SF## tad.h itaras.h itaram.h vijAnAti yatra vaa asya sarvamAtmaivAbhUt ##SF## yatra tu asya sarvam.h AtmA eva abhUt.h tatkena kaM jighret ##SF## tad.h kena kam.h jighret.h tatkena kaM pashyet ##SF## tad.h kena kam.h pashyet.h tatkena ka{\m+} shR^iNuyAt ##SF## tad.h kena kam.h shR^iNuyAt.h tatkena kamabhivadet ##SF## tad.h kena kam.h abhivadet.h tatkena kaM manvIta ##SF## tad.h kena kam.h manvIta tatkena kaM vijAnIyAt.h | ##SF## tad.h kena kam.h vijAnIyAt.h yeneda{\m+} sarvaM vijAnAti ##SF## yena idam.h sarvam.h vijAnAti taM kena vijAnIyAd ##SF## tam.h kena vijAnIyAt.h viGYAtAramare kena vijAnIyAditi || 14 || iti chaturthaM braahmaNam.h || ##SF## viGYAtAram.h are kena vijAnIyAt.h iti pa~nchamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.v.1]## iyaM pR^ithivI sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## iyam.h pR^ithivI sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyai pR^ithivyai sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asyai pR^ithivyai sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasyAM pR^ithivyAM tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asyAm.h pR^ithivyAm.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} shArIrastejomayo.amR^itamayaH purushhaH ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h shArIras.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahm ##SF## idam.h brahma eda{\m+} sarvam.h || 1 || ##SF## idam.h sarvam.h mantra 2 ##[II.v.2]## imA ApaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## imAs.h Apas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asAmapA{\m+} sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asAm.h apAm.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamAsvapsu tejomayo.amR^itamayaH purushhaH ##SF## yas.h cha ayam.h Asu apsu tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} raitasastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h raitasas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahm ##SF## idam.h brahma eda{\m+} sarvam.h || 2 || ##SF## idam.h sarvam.h mantra 3 ##[II.v.3]## ayamagniH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h agnis.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyAgneH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya agnes.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnagnau tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h agnau tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM vAN^mayastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h vAN^mayas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahm ##SF## idam.h brahma eda{\m+} sarvam.h || 3 || ##SF## idam.h sarvam.h mantra 4 ##[II.v.4]## ayaM vAyuH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h vAyus.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya vAyoH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya vAyos.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminvAyau tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin vAyau tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM prANastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h prANas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedaM amR^itam. ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 4 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 5 ##[II.v.5]## ayamAdityaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h Adityas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyA.a.adityasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya Adityasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnAditye tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h Aditye tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM chAkshushhastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h chAkshushhas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 5 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 6 ##[II.v.6]## imA dishaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## imAs.h dishas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu aasAM dishA{\m+} sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asAm.h dishAm.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamAsu dikshu tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h Asu dikshu tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} shrautraH prAtishrutkastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h shrautras.h prAtishrutkas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 6 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 7 ##[II.v.7]## ayaM chandraH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h chandras.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya chandrasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya chandrasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasmi.nshchandre tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin chandre tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM mAnasastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h mAnasas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 7 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 8 ##[II.v.8]## iyaM vidyutsarveshhAM bhUtAnaM madhv ##SF## iyam.h vidyut.h sarveshhAm.h bhUtAnam.h madhu asyai vidyutaH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asyai vidyutas.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasyAM vidyuti tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asyAm.h vidyuti tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM taijasastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h taijasas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam.h ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 8 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 9 ##[II.v.9]## aya{\m+} stanayitnuH sarveshhAM bhuutAnAM madhv ##SF## ayam.h stanayitnus.h sarveshhAm.h bhutAnAm.h madhu asya stanayitnoH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya stanayitnos.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminstanayitnau tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h stanayitnau tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} shAbdaH sauvarastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h shAbdas.h sauvaras.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 9 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 10 ##[II.v.10]## ayamAkAshaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h AkAshas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyA.a.akAshasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya AkAshasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnAkAshe tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h AkAshe tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} hR^idyAkAshastejomayo.amR^itamayaH purushhaH ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h hR^idi AkAshas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 10 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 11 ##[II.v.11]## ayaM dharmaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h dharmas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya dharmasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya dharmasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasmindharme tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin dharme tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM dhArmastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h dhArmas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 11 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 12 ##[II.v.12]## ida{\m+} satya{\m+} sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## idam.h satyam.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya satyasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya satyasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminsatye tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h satye tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} sAtyastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h sAtyas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 12 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 13 ##[II.v.13]## idaM mAnushha{\m+} sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## idam.h mAnushham.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya mAnushhasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya mAnushhasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminmAnushhe tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin mAnushhe tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM mAnushhastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h mAnushhas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 13 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 14 ##[II.v.14]## ayamAtmA sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h AtmA sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyA.a.atmanaH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya Atmanas.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnAtmani tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h Atmani tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamAtmA tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h AtmA tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 14 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 15 ##[II.v.15]## sa vA ayamAtmA sarveshhAM bhuutaanaamadhipatiH ##SF## sa vai ayam.h AtmA sarveshhAm.h adhipatis.h sarveshhAM bhUtAnA{\m+} rAjA | ##SF## sarveshhAm.h bhUtAnAm.h rAjA tadyathA rathanAbhau cha rathanemau chArAH sarve samarpitA ##SF## tad.h yathA rathanAbhau cha rathanemau cha arAs.h sarve samarpitAs.h evamevAsminnAtmani sarvANi bhUtAni sarve devAH sarve lokAH sarve prANAH sarva eta AtmAnaH samarpitAH || 15 || ##SF## evam.h eva asmin.h Atmani sarvANi bhUtAni sarve devAs.h sarve lokAs.h sarve prANAs.h sarve ete AtmAnas.h samarpitAs.h mantra 16 ##[II.v.16]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h . ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h tadvAm.h ##SF## tad.h vAM narA ##SF## narA sanaye da{\m+}sa ugram ##SF## sanaye da{\m+}sas.h ugram.h aavishhkR^iNomi ##SF## avis.h kR^iNomi tanyaturna vR^ishhTim.h | ##SF## tanyatus.h na vR^ishhTim.h dadhyaN^ ha yanmadhvaatharvaNo vAm.h ##SF## dadhyaN^ ha yad.h madhu atharvaNas.h vAm.h ashvasya shIrshhNA pra yadImuvAcheti || 16 || ##SF## ashvasya shIrshhNA pra yad.h Im.h uvAcha iti mantra 17 ##[II.v.17]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h . ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h aatharvaNAyAshvinau dadhIche.ashvya{\m+} shiraH pratyairayatam.h | ##SF## atharvaNAya AshvinA dadhIche ashvyam.h shiras.h prati airayatam.h sa vAM madhu pravochadR^itAyan ##SF## sa vAm.h madhu pra vochat.h R^itAyan.h tvAshhTraM yad ##SF## tvAshhTram.h yad.h dasraav ##SF## dasrau api kakshyaM vAmiti || 17 || ##SF## apikakshyam.h vAm.h iti mantra 18 ##[II.v.18]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h . purashchakre dvipadaH ##SF## puras.h chakre dvipadas.h purashchakre chatushhpadaH | ##SF## puras.h chakre chatushhpadas.h puraH sa ##SF## puras.h sa pakshI bhuutvA ##SF## pakshI bhutvA puraH purushha Avishaditi | ##SF## puras.h purushhas.h Avishat.h iti sa vA ayaM purushhaH sarvAsu pUrshhu purishayo ##SF## sa vai ayam.h purushhas.h sarvAsu pUrshhu purishayas.h nainena ki.nchanAnAvR^itam.h ##SF## na enena kim.h chana anAvR^itam.h nainena ki.nchanAsa.nvR^itam.h || 18 || ##SF## na enena kim.h chana asamvR^itam.h mantra 19 ##[II.v.19]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h . ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h rUpa{\m+}rUpaM pratirUpo babhUva ##SF## rUpa{\m+}-rUpam.h pratirUpas.h babhUva tadasya rUpaM pratichakshaNAya . ##SF## tad.h asya rUpam.h pratichakshhaNAya indro mAyAbhiH pururUpa Iyate ##SF## indras.h mAyAbhis.h pururUpas.h Iyate yuktA hyasya harayaH shatA dashetiy ##SF## yuktAs.h hi asya harayas.h shatA dasha iti ayaM vai harayo ##SF## ayam.h vai harayas.h .ayaM vai dasha cha sahasraNi bahUni chAnantAni cha | ##SF## ayam.h vai dasha cha sahasraNi bahUni cha anantAni cha tadetadbrahmApUrvamanaparamanantaramabAhyam ##SF## tad.h etad.h brahma apUrvam.h anaparam.h anantaram.h abAhyam.h ayamAtmA brahma sarvAnubhUrityanushaasanam.h || 19 || iti pa~nchamaM braahmaNam.h || ##SF## ayam.h AtmA brahma sarvAnubhUs.h shhashhThaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.vi.1]## atha va{\m+}shaH ##SF## atha va{\m+}shas.h pautimAshhyo gaupavanAd ##SF## pashutimAshhyas.h gaupavanAd.h gaupavanaH pautimAshhyAt ##SF## gaupavanas.h pashutimAshhyAd.h pautimAshhyo gaupavanAd ##SF## pashutimAshhyas.h gaupavanAd.h gaupavanaH kaushikAt ##SF## gaupavanas.h kaushikAd.h kaushikaH kauNDinyAt ##SF## kaushikas.h kauNDinyAd.h kauNDinyaH shANDilyAch ##SF## kauNDinyas.h hANDilyAd.h chhANDilyaH kaushikAchcha gautamAchcha ##SF## hANDilyas.h kaushikAd.h cha gautamAd.h cha gautamaH || 1 || ##SF## gautamas.h mantra 2 ##[II.vi.2]## aagniveshyAd ##SF## agniveshyAd.h agniveshyaH shANDilyAchchAnabhimlAtAchch ##SF## agniveshyas.h hANDilyAd.h cha anabhimlAtAd.h cha aanabhimlAta aanabhimlAtAd ##SF## anabhimlAtas.h anabhimlAtAd.h anabhimlAta anabhimlAtAd ##SF## anabhimlAtas.h anabhimlAtAd.h anabhimlAto gautamAd ##SF## anabhimlAtas.h gautamAd.h gautamaH saitavaprAchInayogyAbhyA{\m+}, ##SF## gautamas.h shaitavaprAchInayogyAbhyAm.h saitavaprAchInayogyau pArAsharyAt ##SF## shaitavaprAchInayogyau pArAsharyAd.h pArAsharyo bhAradvAjAd ##SF## pArAsharyas.h bhAradvAjAd.h bhAradvAjo bhAradvAjAchcha gautamAchcha ##SF## bhAradvAjas.h bhAradvAjAd.h cha gautamAd.h cha gautamo bhAradvAjAd ##SF## gautamas.h bhAradvAjAd.h bhAradvAjaH pArAsharyAt ##SF## bhAradvAjas.h pArAsharyAd.h pArAsharyo vaijavApAyanAd ##SF## pArAsharyas.h vaijavApAyanAd.h vaijavApAyanaH kaushikAyaneH ##SF## vaijavApAyanas.h kaushikAyanes.h kaushikAyaniH || 2 || ##SF## kaushikAyanis.h mantra 3 ##[II.vi.3]## ghR^itakaushikAd ##SF## ghR^itakaushikAd.h ghR^itakaushikaH pArAsharyAyaNAt ##SF## ghR^itakaushikas.h prAsharyAyaNAd.h pArasharyAyaNaH pArAsharyAt.h ##SF## pArasharyAyaNas.h pArAsharyAd.h pArAsharyo jAtUkarNyAj ##SF## pArAsharyas.h jAtUkarNyAd.h jAtUkarNya aasurAyaNAchcha yAskAchch ##SF## jAtUkarNyas.h asurAyaNAd.h cha yAskAd.h cha .a.asurAyaNastraivaNes ##SF## asurAyaNas.h traivaNes.h traivaNiraupajandhaner ##SF## traivaNis.h Aupajandhanes.h aupajandhaniraasurr ##SF## aupajandhanis.h asures.h aasurirbhAradvAjAd ##SF## asuris.h bhAradvAjAd.h bhAradvAja aatreyAd ##SF## bhAradvAjas.h atreyAd.h atreyo mANTer ##SF## atreyas.h mANTes.h mANTirgautamAd ##SF## mANTis.h gautamAd.h gautamo gautamaad ##SF## gautamo vAtsyAd ##SF## gautamas.h vAtsyAd.h vAtsyaH shANDilyAch ##SF## vAtsyas.h hANDilyAd.h chhANDilyaH kaishoryAtkApyAt ##SF## hANDilyas.h kaishoryAd.h kApyAd.h kaishoryaH kApyaH kumArahAritAt ##SF## kaishoryas.h kApyas.h kumArahAritAd.h kumArahArito gAlavAd ##SF## kumArahAritas.h gAlavAd.h gAlavo vidarbhIkauNDinyAd ##SF## gAlavas.h vidarbhIkauNDinyAd.h vidarbhIkauNDinyo vatsanapAto bAbhravAd ##SF## vidarbhIkauNDinyas.h vatsanapAtas.h bAbhravAd.h vatsanapAdbAbhravaH pathaH saubharAt ##SF## vatsanapAd.h bAbhravas.h pathas.h shaubharAd.h panthAH saubharo.ayAsyAdaaN^girasAd ##SF## panthAs.h shaubharas.h AyAsyAd.h aN^girasAd.h ayAsya aaN^girasa aabhUtestvAshhTrAd ##SF## ayAsyas.h aN^girasas.h abhUtes.h tvAshhTrAd.h aabhUtistvAshhTro vishvarUpAttvAshhTrAd ##SF## abhUtis.h tvAshhTras.h vishvarUpAd.h tvAshhTrAd.h vishvarUpastvAshhTro.ashvibhyAm ##SF## vishvarUpas.h tvAshhTras.h AshvibhyAm.h ashvinau dadhIcha aatharvaNAd ##SF## ashvinau dadhIchas.h atharvaNAd.h dadhyaN^N^aatharvaNo.atharvaNo daivAd ##SF## dadhyaN^ atharvaNas.h AtharvaNas.h daivAd.h atharvA daivo mR^ityoH prAdhva{\m+}sanAn ##SF## atharvA daivas.h mR^ityos.h prAdhva{\m+}sanAd.h mR^ityuH prAdhva{\m+}sanaH pradhva{\m+}sanAt.h ##SF## mR^ityus.h prAdhva{\m+}sanas.h pradhva{\m+}sanAd.h pradhva{\m+}sana ekarshheH ##SF## pradhva{\m+}sanas.h ekarshhes.h ekarshhirviprachitter ##SF## ekarshhis.h viprachittes.h viprachittirvyashhTer ##SF## viprachittis.h vyashhTes.h vyashhTiH sanAroH ##SF## vyashhTis.h shanAros.h sanAruH sanAtanAt ##SF## shanArus.h shanAtanAd.h sanAtanaH sanagAt.h ##SF## shanAtanas.h shanagAd.h sanagaH parameshhThinaH ##SF## shanagas.h parameshhThinas.h parameshhThI brahmaNo ##SF## parameshhThI brahmaNas.h brahma svayaMbhu ##SF## brahma svayaMbhu brahmaNe namaH || 3 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## brahmaNe namas.h || iti bR^ihadaaraNyakopanishhadi dvitiiyo.adhyaayaH || atha tR^itiiyodhyaayaH .. prathamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.i.1]## AUM janako ha vaideho bahudakshiNena yaGYeneje | ##SF## janakas.h ha vaidehas.h bahudakshiNena yaGYena Ije tatra ha kurupaJNchAlAnAM brAhmaNA abhisametA babhUvus ##SF## tatra ha kurupaJNchAlAnAm.h brAhmaNAs.h abhisametAs.h babhUvuH tasya ha janakasya vaidehasya vijiGYAsA babhUva ##SF## tasya ha janakasya vaidehasya vijiGYAsA babhUva kaH svideshhAM brAhmaNAnAmanUchAnatama iti | ##SF## kas.h svid.h eshhAm.h brAhmaNAnAm.h anUchAnatamas.h iti sa ha gavA{\m+} sahasramavarurodha ##SF## sa ha gavAm.h sahasram.h avarurodha dashadasha pAdA ekaikasyAH shR^iN^gayorAbaddhA babhUvuH || 1 || ##SF## dasha-dasha pAdAs.h ekaikasyAs.h shR^iN^gayos.h AbaddhAs.h babhUvuH mantra 2 ##[III.i.2]## tAnhovAcha ##SF## tAn ha uvAcha brAhmaNA bhagavanto ##SF## brAhmaNAs.h bhagavantas.h yo vo brahmishhThaH ##SF## yas.h vas.h brahmishhThas.h sa etA gA udajatAmiti | ##SF## sas.h etAs.h gAs.h udajatAm.h iti te ha brAhmaNA na dadhR^ishhur ##SF## te ha brAhmaNAs.h na dadhR^ishhur.h atha ha yAGYavalkyaH svameva brahmachAriNamuvAchaitAH ##SF## atha ha yAGYavalkyas.h svam.h eva brahmachAriNam.h uvAcha etAs.h saumyodaja ##SF## saumya udaja sAmashravA3 iti | ##SF## shAmashrava iti tA hodAchakAra | ##SF## tAs.h ha udAchakAra te ha brAhmaNAshchukrudhuH ##SF## te ha brAhmaNAs.h chukrudhur.h kathaM nu no brahmishhTho bruvItety ##SF## katham.h nu nas.h brahmishhThas.h bruvIta iti atha ha janakasya vaidehasya hotA.ashvalo babhUva | ##SF## atha ha janakasya vaidehasya hotA Ashvalas.h babhUva sa hainaM paprachchha ##SF## sa ha enam.h paprachchha tvaM nu khalu no ##SF## tvam.h nu khalu nas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya brahmishhTho.asI3 iti | ##SF## brahmishhThas.h asi iti sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha namo vayaM brahmishhThAya kurmo ##SF## namas.h vayam.h brahmishhThAya kurmas.h gokAmA eva vaya{\m+} sma iti | ##SF## gokAmAs.h eva vayam.h smas.h iti ta{\m+} ha tata eva prashhTuM dadhre hotA.ashvalaH || 2 || ##SF## tam.h ha tatas.h eva prashhTum.h dadhre hotA Ashvalas.h mantra 3 ##[III.i.3]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvaM mR^ityunA.a.apta{\m+}, ##SF## yad.h idam.h sarvam.h mR^ityunA Aptam.h sarvaM mR^ityunA.abhipanna.n ##SF## sarvam.h mR^ityunA abhipannam.h kena yajamAno mR^ityorAptimatimuchyata iti | ##SF## kena yajamAnas.h mR^ityos.h Aptim.h atimuchyate iti hotrartvijA.ainA vAchA ##SF## hotrA R^itvijA agninA vAchA vAgvai yaGYasya hotA | ##SF## vAk.h vai yaGYasya hotA tadyeyaM vAk.h so.ayamagniH sa hotA sA muktiH sA.atimuktiH || 3 || ##SF## tad.h yA iyam.h vAk sas.h ayam.h agnis.h sa hotA sA muktis.h sA atimuktiH mantra 4 ##[III.i.4]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvamahorAtrAbhyAmApta{\m+}, ##SF## yad.h idam.h sarvam.h ahorAtrAbhyAm.h Aptam.h sarvamahorAtrAbhyAmabhipanna.n ##SF## sarvam.h ahorAtrAbhyAm.h abhipannam.h kena yajamAno.ahorAtrayorAptimatimuchyata ity ##SF## kena yajamAnas.h ahorAtrayos.h Aptim.h atimuchyate iti adhvaryuNartvijA chakshushhA.a.adityena ##SF## adhvaryuNA R^itvijA chakshushhA Adityena chakshurvai yaGYasyAdhvaryus ##SF## chakshus.h vai yaGYasya adhvaryuH tadyadidaM chakshuH ##SF## tad.h yad.h idam.h chakshus.h so.asAvAdityaH ##SF## sas.h asau Adityas.h so.adhvaryuH sA muktiH sA.atimuktiH || 4 || ##SF## sas.h adhvaryus.h sA muktis.h sA atimuktis.h mantra 5 ##[III.i.5]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvaM pUrvapakshAparapakshAbhyAmApta{\m+}, ##SF## yad.h idam.h sarvam.h pUrvapakshAparapakshAbhyAm.h Aptam.h sarvaM pUrvapakshAparapakshAbhyAmabhipanna.n ##SF## sarvam.h pUrvapakshAparapakshAbhyAm.h abhipannam.h kena yajamAnaH pUrvapakshAparapakshayorAptimatimuchyata ity ##SF## kena yajamAnas.h pUrvapakshAparapakshayos.h Aptim.h atimuchyate iti udgaatrartvijA vaayunaa praaNena ##SF## brahmaNA R^itvijA manasA chandreNa praaNo vai yaGYasyodgaatA | ##SF## manas.h vai yaGYasya brahmA tadyo.ayaM praaNaH ##SF## tad.h yad.h idam.h manas.h sa vaayuH sa udgaataa saa muktiH sA.atimuktiH || 5 || ##SF## sas.h asau chandras.h sa brahmA sA muktis.h sA atimuktis.h mantra 6 ##[III.i.6]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadidamantarikshamanArambaNamiva ##SF## yad.h idam.h antariksham.h anArambaNam.h iva kenA.a.akramena yajamAnaH svarga.n lokamAkramata iti ##SF## kena AkrameNa yajamAnas.h svargam.h lokam.h Akramate iti brahmaNartvijA manasaa chandreNa ##SF## udgAtrA R^itvijA vayunA prANena mano vai yaj~nasya brahmaa | ##SF## prANas.h vai yaGYasya udgAtA tadyadidaM manaH so.asau chandraH sa brahmaa sA muktiH sAtimuktir ##SF## tad.h yas.h ayam.h prANas.h sa vAyus.h sas.h udgAtA sA muktis.h sA atimuktis.h ityatimokshA ##SF## iti atimokshAs.h atha saMpadaH || 6 || ##SF## atha saMpadas.h mantra 7 ##[III.i.7]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katibhirayamadyargbhirhotAsminyaGYe karishhyatIti | ##SF## katibhis.h ayam.h adya R^igbhis.h hotA asmin yaGYe karishhyati iti tisR^ibhiriti | ##SF## tisR^ibhis.h iti katamAstAstisra iti | ##SF## katamAs.h tAs.h tisras.h iti puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyaiva tR^itIyA | ##SF## puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyA eva tR^itIyA kiM tAbhirjayatIti | ##SF## kim.h tAbhis.h jayati iti yat kiJNchedaM prANabhR^id iti || 7 || ##SF## yad.h kiJNcha idam.h prANabhR^it.h iti mantra 8 ##[III.i.8]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katyayamadyAdhvaryurasminyaGYa AhutIrhoshhyatIti | ##SF## kati ayam.h adya adhvaryus.h asmin yaGYa AhutIs.h hoshhyati iti tisra iti | ##SF## tisras.h iti katamAstAstisra iti | ##SF## katamAs.h tAs.h tisras.h iti yA hutA ujjvalanti ##SF## yAs.h hutAs.h ujjvalanti yA hutA atinedante ##SF## yAs.h hutAs.h atinedanti yA hutA adhisherate | ##SF## yAs.h hutAs.h adhisherate kiM tAbhirjayatIti | ##SF## kim.h tAbhis.h jayati iti yA hutA ujjvalanti ##SF## yAs.h hutAs.h ujjvalanti devalokameva tAbhirjayati ##SF## devalokam.h eva tAbhis.h jayati dIpyata iva hi devaloko | ##SF## dIpyate iva hi devalokas.h yA hutA atinedante ##SF## yAs.h hutAs.h atinedanti pitR^ilokameva tAbhirjayaty ##SF## manushhyalokam.h pitR^ilokam.h eva tAbhis.h jayati atIva hi pitR^iloko | ##SF## ati iva hi manushhyalokas.h pitR^ilokas.h yA hutA adhisherate ##SF## yAs.h hutAs.h adhisherate manushhyalokameva tAbhirjayaty ##SF## pitR^ilokam.h manushhyalokam.h eva tAbhis.h jayati adha iva hi manushhyalokaH || 8 || ##SF## adhas.h iva hi pitR^ilokas.h manushhyalokas.h mantra 9 ##[III.i.9]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katibhirayamadya brahmA yaGYaM dakshiNato devatAbhirgopAyatIty ##SF## katibhis.h ayam.h adya brahmA yaGYam.h dakshiNatas.h devatAbhis.h gopAyishhyati iti gopAyati iti ekayeti | ##SF## ekayA iti katamA saiketi | ##SF## katamA sA ekA iti mana evety ##SF## manas.h eva iti anantaM vai mano ##SF## anantam.h vai manas.h .nantA vishve devA ##SF## anantAs.h vishve devAs.h anantameva sa tena lokaM jayati || 9 || ##SF## anantam.h eva sa tena lokam.h jayati mantra 10 ##[III.i.10]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katyayamadyodgAtA.asminyaGYe stotriyAH stoshhyatIti | ##SF## kati ayam.h adya udgAtA asmin yaGYe stotriyAs.h stoshhyati iti tisra iti | ##SF## tisras.h iti katamAstAstisra iti | ##SF## katamAs.h tAs.h tisras.h iti puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyaiva tR^itIyA ##SF## puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyA eva tR^itIyA adhidevatam.h katamAstA yA adhyAtmamiti | ##SF## katamAs.h tAs.h yAs.h adhyAtmam.h iti prANa eva puronuvAkyA.apAno yAjyA ##SF## prANas.h eva puronuvAkyA apAnas.h yAjyA vyAnaH shasyA | ##SF## vyAnas.h shasyA kiM tAbhirjayatIti | ##SF## kim.h tAbhis.h jayati iti pR^ithivIlokameva puronuvAkyayA jayaty ##SF## pR^ithivIlokam.h eva puronuvAkyayA jayati antarikshalokaM yAjyayA ##SF## antarikshalokam.h yAjyayA dyuloka{\m+} shasyayA ##SF## dyulokam.h shasyayA tato ha hotA.ashvala upararAma || 10 || iti prathamaM braahmaNam.h || ##SF## tatas.h ha hotA Ashvalas.h upararAma dvitiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.ii.1]## atha hainaM jAratkArava ArtabhAgaH paprachchha | ##SF## atha ha enam.h jAratkAravas.h ArtabhAgas.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha kati grahAH ##SF## kati grahAs.h katyatigrahA ity ##SF## kati atigrahAs.h iti ashhTau grahA ##SF## ashhTau grahAs.h ashhTAvatigrahA iti ##SF## ashhTau atigrahAs.h iti ye te.ashhTau grahA ##SF## ye te ashhTau grahAs.h ashhTAvatigrahAH ##SF## ashhTau atigrahAs.h katame ta iti || 1 || ##SF## katame te iti mantra 2 ##[III.ii.2]## prANo vai grahaH | ##SF## prANas.h vai grahas.h so.apAnenAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sas.h apAnena atigraheNa sa gandhena atigrahena gR^ihItas.h .apAnena hi gandhAJNjighrati || 2 || ##SF## apAnena prANena hi gandhAn.h jighrati mantra 3 ##[III.ii.3]## vAgvai grahaH | ##SF## vAk.h vai grahas.h sa nAmnAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa nAmnA atigraheNa gR^ihItas.h vAchA hi nAmAnyabhivadati || 3 || ##SF## vAchA hi nAmAni abhivadati mantra 4 ##[III.ii.4]## jihvA vai grahaH | ##SF## jihvA vai grahas.h sa rasenAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa rasena atigraheNa gR^ihItas.h jihvayA hi rasAnvijAnAti || 4 || ##SF## jihvayA hi rasAn vijAnAti mantra 5 [##III.ii.5]## chakshurvai grahaH | ##SF## chakshus.h vai grahas.h sa rUpeNAtigraaheNa gR^ihItash ##SF## sa rUpeNa atigraheNa gR^ihItas.h chakshushhA hi rUpANi pashyati || 5 || ##SF## chakshushhA hi rUpANi pashyati mantra 6 ##[III.ii.6]## shrotraM vai grahaH | ##SF## shrotram.h vai grahas.h sa shabdenAtigraaheNa gR^ihItaH ##SF## sa shabdena atigraheNa gR^ihItas.h shrotreNa hi shabdAJNshR^iNoti | ##SF## shrotreNa hi shabdAn.h shR^iNoti mantra 7 ##[III.ii.7]## mano vai grahaH | ##SF## manas.h vai grahas.h sa kAmenAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa kAmena atigraheNa gR^ihItas.h manasA hi kAmAnkAmayate || 7 || ##SF## manasA hi kAmAn kAmayate mantra 8 ##[III.ii.8]## hastau vai grahaH | ##SF## hastau vai grahas.h sa karmaNA.atigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa karmaNA atigraheNa gR^ihItas.h hastAbhyA{\m+} hi karma karoti || 8 || ##SF## hastAbhyAm.h hi karma karoti mantra 9 ##[II.ii.9]## tvagvai grahaH | ##SF## tvak.h vai grahas.h sa sparshenAtigraaheNa gR^ihItas ##SF## sa sparshena atigraheNa gR^ihItaH tvachA hi sparshAnvedayata | ##SF## tvachA hi sparshAn vedayate ityete.ashhTau grahA ##SF## iti ashhTau grahAs.h ashhTAvatigrahAH || 9 || ##SF## ashhTau atigrahAs.h mantra 10 ##[III.ii.10]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvaM mR^ityoranna.n ##SF## yad.h idam.h sarvam.h mR^ityos.h annam.h kA svitsA devatA ##SF## kA svit.h sA devatA yasyA mR^ityurannamity ##SF## yasyAs.h mR^ityus.h annam.h iti agnirvai mR^ityuH ##SF## agnis.h vai mR^ityus.h so.apAmannam ##SF## sas.h apAm.h annam.h apa punarmR^ityuM jayati || 10 || ##SF## apa punarmR^ityum.h jayati mantra 11 ##[III.ii.11]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatrAyaM purushho mriyata ##SF## yatra ayam.h purushhas.h mriyate udasmAtprANAH krAmanty ##SF## ud.h asmAd.h prANAs.h krAmanti aho3 neti ##SF## aho na iti neti hovAcha yAGYavalkyo ##SF## na iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h .atraiva samavanIyante ##SF## atra eva samavanIyante sa uchchhvayaty ##SF## sa uchchhvayati aadhmAyati ##SF## adhmAyati aadhmAto mR^itaH shete || 11 || ##SF## adhmAtas.h mR^itas.h shete mantra 12 [##III.ii.12]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatrAyaM purushho mriyate ##SF## yatra ayam.h purushhas.h mriyate kimenaM na jahAtIti | ##SF## kim.h enam.h na jahAti iti nAmety ##SF## nAma iti anantaM vai nAmAnantA vishve devA ##SF## anantam.h vai nAma anantAs.h vishve devAs.h anantameva sa tena lokaM jayati || 12 || ##SF## anantam.h eva sa tena lokam.h jayati mantra 13 ##[III.ii.13]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatrAsya purushhasya mR^itasyAgniM vAgapyeti ##SF## yatra asya purushhasya mR^itasya agnim.h vAtaM prANash ##SF## vAk.h apyeti vAtam.h prANas.h chakshurAdityam.h ##SF## chakshus.h Adityam.h manashchandra.n ##SF## manas.h chandram.h dishaH shrotram.h ##SF## dishas.h shrotram.h pR^ithivI{\m+} sharIram ##SF## pR^ithivIm.h sharIram.h aakAshamAtmaushhadhIrlomAni ##SF## akAsham.h AtmA oshhadhIs.h lomAni vanaspatInkeshA ##SF## vanaspatIn keshAs.h apsu lohitaM cha retashcha nidhIyate ##SF## apsu lohitam.h cha retas.h cha nidhIyate kvAyaM tadA purushho bhavatIty ##SF## kva ayam.h tadA purushhas.h bhavati iti ahara ##SF## ahara saumya ##SF## saumya hastam ##SF## hastam.h aartabhAgeti hovA.a.achAvAmevaitasya vedishhyAvo ##SF## artabhAga iti ha uvAcha##k OM. ##iti ha uvAcha avAm.h eva etad.h ##k ## eva etasya vedishhyAvas.h na nAvetatsajana iti | ##SF## na nau etad.h sajana iti tau hotkramya mantrayAM chakrAte ##SF## tau ha utkramya mantrayAm.h chakratus.h ##k ## chakrAte tau ha yadUchatuH ##SF## tau ha yad.h Uchatur.h karma haiva tadUchatur ##SF## karma ha eva tad.h Uchatur.h atha ha yatprasha{\m+}satuH ##SF## atha ha yad.h prasha{\m+}satur.h karma haiva tat.h prasha{\m+}satuH ##SF## karma ha eva tad.h prasha{\m+}satur.h puNyo vai puNyena karmaNA bhavati ##SF## puNyas.h vai puNyena karmaNA bhavati pApaH pApeneti | ##SF## pApas.h pApena iti tato ha jAratkArava ArtabhAga upararAma || 13 ||iti dvitiiyaM raahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha jAratkAravas.h ArtabhAgas.h upararAma tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.iii.1]## atha hainaM bhujyurlAhyAyaniH paprachchha | ##SF## atha ha enam.h bhujyus.h lAhyAyanis.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha madreshhu charakAH paryavrajAma ##SF## madreshhu charakAs.h paryavrajAma te pataJNchalasya kApyasya gR^ihAnaima | ##SF## te pataJNchalasya kApyasya gR^ihAn aima tasyA.a.asId.h duhitA gandharvagR^ihItA ##SF## tasya AsIt.h duhitA gandharvagR^ihItA tamapR^ichchhAma ##SF## tam.h apR^ichchhAma ko.asIti | ##SF## kas.h asi iti so.abravIt ##SF## sas.h abravIt.h sudhanvA.a.aN^girasa iti | ##SF## shudhanvA aN^girasas.h iti taM yadA lokAnAmantAnapR^ichchhAmAthaitadathainamabrUma ##SF## tam.h yadA lokAnAm.h antAn apR^ichchhAma atha etad.h atha enam.h abrUma kva pArikshitA abhavanniti ##SF## kva pArikshitAs.h abhavan.h iti kva pArikshitA abhavan ##SF## kva pArikshitAs.h abhavan.h iti ##k ## abhavan.h sa tvA pR^ichchhAmi ##SF## tad.h sa tvA pR^ichchhAmi yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya kva pArikshitA abhavanniti || 1 || ##SF## kva pArikshitAs.h abhavan.h iti mantra 2 ##[III.iii.2]## sa hovAchovAcha vai so ##SF## sa ha uvAcha uvAcha vai sa tad.h .agachchhanvai te tad ##SF## agachchhan vai te tatra yatrAshvamedhayAjino gachchhantIti | ##SF## yatra ashvamedhayAjinas.h gachchhanti iti kva nvashvamedhayAjino gachchhantIti | ##SF## kva nu ashvamedhayAjinas.h gachchhanti iti dvAtri{\m+}shata.n vai devarathAhnyAnyayaM lokas ##SF## dvAtri{\m+}shata vai devarathAhnyAni ayam.h lokaH ta{\m+} samantaM pR^ithivI dvistAvatparyeti ##SF## tam.h samantam.h lokam.h dvistAvat.h pR^ithivI samantam.h pR^ithivI dvistAvat.h paryeti tA{\m+} samantaM pR^ithivI dvistAvatsamudraH paryeti | ##SF## tAm.h tAm.h samantam.h pR^ithivIm.h dvistAvat.h samudras.h paryeti tadyAvatI kshurasya dhArA ##SF## tad.h yAvatI kshurasya dhArA yAvadvA makshikAyAH patra.n ##SF## yAvat.h vA makshikAyAs.h pattram.h tAvAnantareNA.a.akAshas ##SF## tAvAn antareNa AkAshaH tAn.h indraH suparNo bhUtvA vAyave prAyachchhat ##SF## tAn 9ndras.h suparNas.h bhUtvA vAyave prAyachchhat.h tAn.h vAyurAtmani dhitvA tatrAgamayadyatra ashvamedhayAjino.abhavannity ##SF## tAn vAyus.h Atmani dhitvA tatra agamayat.h yatra parikshitAs.h ashvamedhayAjinas.h abhavan.h iti evamiva vai sa vAyumeva prashasha{\m+}sa ##SF## evam.h iva vai sa vAyum.h eva prashasha{\m+}sa tasmAdvAyureva vyashhTir ##SF## tasmAd.h vAyus.h eva vyashhTis.h vAyuH samashhTir ##SF## vAyus.h samashhTis.h apa punarmR^ityuM jayati ##SF## apa punarmR^ityum.h jayati ya evaM veda | ##SF## yas.h evam.h veda tato ha bhujyurlAhyAyanirupararAma || 2 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha bhujyus.h lAhyAyanis.h upararAma chaturthaM brahmaNam.h . mantra 1 ##[III.iv.1]## atha hainamUshhastashchAkrAyaNaH paprachchha | ##SF## atha ha enam.h Ushhastas.h cAkrAyaNas.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatsAkshAdaparokshAdbrahma ya AtmA sarvAntaras ##SF## yad.h sAkshAd.h aparokshAd.h brahma yas.h AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakshvety ##SF## tam.h me vyAchakshva iti eshha ta AtmA sarvAntaraH | ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h katamo ##SF## katamas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sarvAntaro | ##SF## sarvAntaras.h yaH prANena prANiti ##SF## yas.h prANena prANiti sa ta AtmA sarvAntaro ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h yo.apAnenApAniti ##SF## yas.h apAnena apAniti sa ta AtmA sarvAntaro ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h yo vyAnena vyaaniti ##SF## yas.h vyAnena vyaniti sa ta AtmA sarvAntaro ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h ya udAnenodaaniti ##SF## yas.h udAnena udaniti sa ta AtmA sarvAntara eshha ta aatmaa sarvaantaraH || 1 || ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h mantra 2 ##[III.iv.2]## sa hovAchoshhastashchAkrAyaNaH ##SF## sa ha uvAcha Ushhastas.h cAkrAyaNas.h yathA vibrUyAdasau gaur ##SF## yathA vai brUyAt.h asau gaus.h asAvashva ity ##SF## asau ashvas.h iti evamevaitadvyapadishhTaM bhavati | ##SF## evam.h eva etad.h vyapadishhTam.h bhavati yadeva sAkshAdaparokshAd.h brahma ya AtmA sarvAntaraH ##SF## yad.h eva sAkshAd.h aparokshAd.h brahma yas.h AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakshveti | ##SF## tam.h me vyAchakshva iti eshha ta AtmA sarvAntaraH | ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h katamo ##SF## katamas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sarvAntaro | ##SF## sarvAntaras.h na dR^ishhTerdrashhTAraM pashyer ##SF## na dR^ishhTes.h drashhTAram.h pashyes.h na shruteH shrotAra{\m+} shR^iNuyA ##SF## na shrutes.h shrotAram.h shR^iNuyAs.h na matermantAraM manvIthA ##SF## na mates.h mantAram.h manvIthAs.h na viGYAterviGYAtAraM vijAnIyA ##SF## na viGYAtes.h viGYAtAram.h vijAnIyAs.h eshha ta AtmA sarvAntaro ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h .ato.anyadArta.n ##SF## atas.h anyad.h Artam.h tato hoshhastaschAkrAyaNa upararAma || 2 || iti chaturthaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha Ushhastas.h cAkrAyaNa upararAma pa~nchamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.v.1]## atha hainaM kaholaH kaushhItakeyaH paprachchha ##SF## atha ha enam.h kahoDas.h kaholas.h kaushhItakeyas.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadeva sAkshAdaparokshAdbrahma ya AtmA sarvAntaras ##SF## yad.h##k add. mark 1 ## eva sAkshAd.h aparokshAd.h brahma yas.h AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakshvety ##SF## tam.h me vyAchakshva iti eshha ta AtmA sarvAntaraH | ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h katamo ##SF## katamas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sarvAntaro | ##SF## sarvAntaras.h yo.ashanAyApipAse shokaM mohaM jarAM mR^ityumatyety ##SF## yas.h ashanAyApipAse shokam.h moham.h jarAm.h mR^ityum.h atyeti etaM vai tamAtmAnaM viditvA ##SF## etam.h vai tam.h AtmAnam.h viditvA brAhmaNAH putraishhaNAyAshcha vittaishhaNAyAshcha lokaishhaNAyAshcha vyutthAyAtha bhikshAcharyaM charanti | ##SF## brAhmaNAs.h putraishhaNAyAs.h cha vittaishhaNAyAs.h cha lokaishhaNAyAs.h cha vyutthAya atha bhikshAcharyam.h charanti yA hyeva putraishhaNA sA vittaishhaNA ##SF## yA hi eva putraishhaNA sA vittaishhaNA yA vittaishhaNA sA lokaishhaNobhe hyete eshhaNe eva bhavatas ##SF## yA vittaishhaNA sA lokaishhaNA ubhe hi ete eshhaNe eva bhavataH tasmAdbrAhmaNaH ##SF## tasmAd.h paNDitas.h brAmaNas.h pANDityaM nirvidya ##SF## pANDityam.h nirvidya bAlyena tishhThAset.h| ##SF## bAlyena tishhThAset.h bAlyaM cha pANDityaM cha nirvidyAtha munir ##SF## bAlyam.h cha pANDityam.h cha nirvidya atha munis.h amaunaM cha maunaM cha nirvidyAtha brAhmaNaH | ##SF## amaunam.h cha maunam.h cha nirvidya atha brAhmaNas.h sa brAhmaNaH kena syAd ##SF## sa brAhmaNas.h kena syAt.h yena syAt ##SF## yena syAt.h tenedR^isha evaato.anyadaartam.h | ##SF## tena IdR^isha eva bhavati ya evaM veda evAto.anyadArtaM | ##SF## yas.h evam.h veda eva atas.h anyad.h Artam.h tato ha kaholaH kaushhItakeya upararAma || 1 || iti pa~nchamaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha kahoDas.h kaholas.h kaushhItakeyas.h upararAma shhashhThaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.vi.1]## atha hainaM gArgI vAchaknavI paprachchha ##SF## atha hainaM gArgI vAchaknavI paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti hovAcha yadida{\m+} sarvamapsvotaM cha protaM cha ##SF## yad.h idam.h sarvam.h apsu otam.h cha protam.h cha kasminnu khalvaapa otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu nu khalu apas.h otAs.h cha protAs.h cha iti vAyau ##SF## vAyau gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalu vAyurotashcha protashchety ##SF## kasmin nu nu khalu vAyus.h otas.h cha protas.h cha iti antarikshalokeshhu ##SF## akAshe eva antarikshalokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalvantarikshalokA otaashcha protaashcheti | ##SF## kasmin nu AkAshas.h nu khalu antarikshalokAs.h otas.h cha protas.h cha iti gandharvalokeshhu ##SF## antarikshalokeshhu gandharvalokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu gandharvalokA otAshcha protAshchety ##SF## kasmin nu khalu antarikshalokAs.h gandharvalokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti aadityalokeshhu ##SF## adityalokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasmin.h nu khalvAdityalokA otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu khalu AdityalokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti chandralokeshhu ##SF## chandralokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalu chandralokA otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu khalu chandralokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti nakshatralokeshhu ##SF## nakshatralokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalu nakshatralokA otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu khalu nakshatralokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti devalokeshhu ##SF## devalokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalu devalokA otAshcha protAshcheti ##SF## kasmin nu khalu devalokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti indralokeshhu ##SF## gandharvalokeshhu indralokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalvindralokA otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu khalu gandharvalokAs.h indralokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti prajApatilokeshhu ##SF## prajApatilokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalu prajApatilokA otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu khalu prajApatilokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti brahmalokeshhu ##SF## brahmalokeshhu gArgIti | ##SF## gArgi iti kasminnu khalu brahmalokA otAshcha protAshcheti | ##SF## kasmin nu khalu brahmalokAs.h otAs.h cha protAs.h cha iti sa hovAcha ##SF## sa hovAcha gArgi ##SF## gArgi mAtiprAkshIr ##SF## mA atiprAkshIs.h mA te mUrdhA vyapaptad ##SF## mA te mUrdhA vyapaptat.h vipaptat.h anatiprashnyAM vai devatAmatipR^ichchhasi | ##SF## anatiprashnyAm.h vai devatAm.h atipR^ichchhasi gArgi ##SF## gArgi mA.atiprAkshIriti | ##SF## mA atiprAkshIs.h iti tato ha gArgI vAchaknavyupararAma || 1 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## tatas.h ha gArgI vAchaknavI upararAma saptamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.vii.1]## atha hainamUddAlaka AruNiH paprachchha ##SF## atha enam.h UddAlakas.h AruNis.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha madreshhvavasAma pataJNchalasya kApyasya gR^iheshhu ##SF## madreshhu avasAma pataJNchalasya kApyasya gR^iheshhu yaGYamadhIyAnAs ##SF## yaGYam.h adhIyAnAH tasyA.a.asIdbhAryA gandharvagR^ihItA | ##SF## tasya AsIt.h bhAryA gandharvagR^ihItA tamapR^ichchhAma ##SF## tam.h apR^ichchhAma ko.asIti | ##SF## kas.h asi iti so.abravIt.h ##SF## sas.h abravIt.h kabandha aatharvaNa iti | ##SF## kabandhas.h atharvaNas.h iti so.abravItpataJNchalaM kApyaM yAGYikA{\m+}shcha ##SF## sas.h abravIt.h pataJNchalam.h kApyam.h yAGYikAn.h cha vettha nu tvam.h ##SF## vettha nu tvam.h kApya ##SF## kApya tatsUtraM yenAyaM cha lokaH parashcha lokaH sarvANi cha bhUtAni saMdR^ibdhAni bhavantIti | ##SF## tad.h sUtram.h yasmin.h ayam.h cha lokas.h paras.h cha lokas.h sarvANi cha bhUtAni saMdR^ibdhAni bhavanti iti so.abravItpataJNchalaH kApyo ##SF## sas.h abravIt.h pataJNchalas.h kApyas.h nAhaM tad ##SF## na aham.h tad.h bhagavan ##SF## bhagavan.h vedeti | ##SF## veda iti so.abravIt.h pataJNchalaM kApyaM yAGYikA{\m+}shchaH ##SF## sas.h abravIt.h pataJNchalam.h kApyam.h yAGYikAn.h cha vettha nu tvam.h ##SF## vettha nu tvam.h kApya ##SF## kApya tamantaryAmiNam.h ##SF## tam.h antaryAmiNam.h ya imaM cha lokaM paraM cha loka{\m+} sarvANi cha bhUtAni yo.antaro yamayatIti | ##SF## yas.h imam.h cha lokam.h param.h cha lokam.h sarvANi cha bhUtAni antaras.h yamayati iti so.abravIt.h pataJNchalaH kApyo ##SF## sas.h abravIt.h pataJNchalas.h kApyas.h nAhaM taM ##SF## na aham.h tam.h bhagavan ##SF## bhagavan.h vedeti | ##SF## veda iti so.abravIt.h pataJNchalaM kApyaM yAGYikA{\m+}shcha ##SF## sas.h abravIt.h pataJNchalam.h kApyam.h yAGYikAn.h cha yo vai tat ##SF## yas.h vai tad.h kApya ##SF## kApya sUtraM vidyAttaM chAntaryAmiNamiti ##SF## sUtram.h vidyAt.h tam.h cha antaryAmiNam.h sa brahmavit ##SF## sa brahmavid.h sa lokavit ##SF## sa lokavid.h sa devavit ##SF## sa devavid.h sa vedavit ##SF## sa vedavid.h sa bhUtavit ##SF## sa bhUtavid.h sa Atmavit ##SF## sa Atmavid.h sa sarvaviditi tebhyo.abravIt ##SF## sa sarvavid.h iti tebhyas.h abravIt.h tadahaM veda | ##SF## tad.h aham.h veda tachchettvam.h ##SF## tad.h ched.h tvam.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sUtramavidvA{\m+}staM chAntaryAmiNaM brahmagavIrudajase ##SF## sUtram.h avidvAn.h tam.h cha antaryAmiNam.h brahmagavIs.h udajase mUrdhA te vipatishhyatIti | ##SF## mUrdhA te vipatishhyati iti veda vA aham.h ##SF## veda vai aham.h gautama ##SF## gautama tatsUtraM taM chAntaryAmiNamiti | ##SF## tad.h sUtram.h tam.h cha antaryAmiNam.h iti yo vA idaM kashchidbrUyAt.h ##SF## yas.h vai idam.h kashcha brUyAt.h veda vedeti | ##SF## veda veda iti yathA vettha ##SF## yathA vettha tathA brUhIti || 1 || ##SF## tathA brUhi iti mantra 2 ##[III.vii.2]## sa hovaacha vAyurvai ##SF## sa hovacha vAyus.h vai gautama ##SF## gautama tatsUtram.h ##SF## tad.h sUtram.h vAyunA vai ##SF## vAyunA vai gautama ##SF## gautama sUtreNAyaM cha lokaH parashcha lokaH sarvANi cha bhUtAni saMdR^ibdhAni bhavanti | ##SF## sUtreNa ayam.h cha lokas.h paras.h cha lokas.h sarvANi cha bhUtAni saMdR^ibdhAni bhavanti tasmAdvai ##SF## tasmAd.h vai gautama ##SF## gautama purushhaM pretamAhur ##SF## purushham.h pretam.h Ahur.h vyasra{\m+}sishhatAsyAN^gAnIti ##SF## vyasra{\m+}sishhata asya aN^gAni iti vAyunA hi ##SF## vAyunA hi gautama ##SF## gautama sUtreNa sa.ndR^ibdhAni bhavantIty ##SF## sUtreNa samdR^ibdhAni bhavanti iti evamevaitad ##SF## evam.h eva##k OM. ##etad.h yAGYavalkyAntaryAmiNaM brUhIti || 2 || ##SF## yAGYavalkya antaryAmiNam.h brUhi iti mantra 3 ##[III.vii.3]## yaH pR^ithivyAM tishhThanpR^ithivyA antaro ##SF## yas.h pR^ithivyAm.h tishhThan pR^ithivyAs.h antaras.h yaM pR^ithivI na veda ##SF## yam.h pR^ithivI na veda yasya pR^ithivI sharIra.n ##SF## yasya pR^ithivI sharIram.h yaH pR^ithivImantaro yamayaty ##SF## yas.h pR^ithivIm.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 3 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 4 ##[III.vii.4]## yo.apsu tishhThannadbhyo.antaro ##SF## yas.h apsu tishhThan.h adbhyas.h antaras.h yamApo na viduH ##SF## yam.h Apas.h na vidur yasyApaH sharIram.h ##SF## yasyA.a.apas.h sharIram.h yo.apo.antaro yamayaty ##SF## yas.h apas.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 4 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 5 ##[III.vii.5]## yo.agnau tishhThannagnerantaro ##SF## yas.h agnau tishhThan.h agnes.h antaras.h yamagnirna veda ##SF## yam.h agnis.h na veda yasyAgniH sharIram.h ##SF## yasya agnis.h sharIram.h yo.agnimantaro yamayati ##SF## yas.h agnim.h antaras.h yamayati eshha ta AtmAntaryAmyamR^itaH || 5 || ##SF## sa##k## eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 6 ##[III.vii.6]## yo.antarikshe tishhThannantarikshAdantaro ##SF## yas.h antarikshe tishhThan.h antarikshAd.h antaras.h yamantarikshaM na veda ##SF## yam.h antariksham.h na veda yasyAntariksha{\m+} sharIra.n ##SF## yasya antariksham.h sharIram.h yo.antarikshamantaro yamayaty ##SF## yas.h antariksham.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 6 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 7 ##[III.vii.7]## yo vAyau tishhThanvAyorantaro ##SF## yas.h vAyau tishhThan vAyos.h antaras.h yaM vAyurna veda ##SF## yam.h vAyus.h na veda yasya vAyuH sharIra.n ##SF## yasya vAyus.h sharIram.h yo vAyumantaro yamayaty ##SF## yas.h vAyum.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 7 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 8 ##[III.vii.8]## yo divi tishhThandivo.antaro ##SF## yas.h divi tishhThan divas.h antaras.h yaM dyaurna veda ##SF## yam.h dyaus.h na veda yasya dyauH sharIra.n ##SF## yasya dyaus.h sharIram.h yo divamantaro yamayaty ##SF## yas.h divam.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 8 || ##SF## eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 9 ##[III.vii.9]## ya Aditye tishhThannAdityAdantaro ##SF## yas.h Aditye tishhThan.h AdityAd.h antaras.h yamAdityo na veda ##SF## yam.h Adityas.h na veda yasyA.a.adityaH sharIram.h ##SF## yasya Adityas.h sharIram.h ya Adityamantaro yamayaty ##SF## yas.h Adityam.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 9 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 10 ##[III.vii.10]## yo dikshu tishhThandigbhyo.antaro ##SF## yas.h dikshu tishhThan digbhyas.h antaras.h yaM disho na vidur ##SF## yam.h dishas.h na viduH yasya dishaH sharIra.n ##SF## yasya dishas.h sharIram.h yo disho.antaro yamayaty ##SF## yas.h dishas.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 10 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 11 ##[III.vii.11]## yashchandratArake tishhTha{\m+}chandratArakAdantaro ##SF## yas.h chandratArake tishhThan.h chandratArakAd.h antaras.h yaM chandratArakaM na veda ##SF## yam.h chandratArakam.h na veda yasya chandratAraka{\m+} sharIra.n ##SF## yasya chandratArakam.h sharIram.h yashchandratArakamantaro yamayaty ##SF## yas.h chandratArakam.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 11 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 12 ##[III.vii.12]## ya AkAshe tishhThannAkAshAdantaro ##SF## yas.h AkAshe tishhThan.h AkAshAd.h antaras.h yamAkAsho na veda ##SF## yam.h AkAshas.h na veda yasyA.a.akAshaH sharIra.n ##SF## yasya AkAshas.h sharIram.h ya AkAshamantaro yamayaty ##SF## yas.h AkAsham.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 12 || ##SF## eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 13 ##[III.vii.13]## yastamasi tishhTha{\m+}stamaso.antaro ##SF## yas.h tamasi tishhThan.h tamasas.h antaro yaM tamo na veda ##SF## yam.h tamas.h na veda yasya tamaH sharIra.n ##SF## yasya tamas.h sharIram.h yastamo.antaro yamayaty ##SF## yas.h tamas.h antaras.h yamayati eshha ta AtmAntaryAmyamR^itaH || 13 || ##SF## sa ##k ## eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 14 ##[III.vii.14]## yastejasi tishhTha{\m+}stejaso.antaro ##SF## yas.h tejasi tishhThan.h tejasaH antaraH yaM tejo na veda ##SF## yam.h tejas.h na veda yasya tejaH sharIram.h ##SF## yasya tejaH sharIram.h yastejo.antaro yamayaty ##SF## yas.h tejaH antaraH yamayati sa eshha ta AtmA.antaryAmyamR^ita ##SF## sa eshha ta AtmA antaryAmI amR^itas.h ityadhidaivatam ##SF## athaadhibhuutam.h || 14 || ##SF## mantra 15 ##[III.vii.15]## yaH sarveshhu bhUteshhu tishhThansarvebhyo bhUtebhyo.antaro ##SF## yas.h sarveshhu bhUteshhu tishhThan.h sarvebhyas.h bhUtebhyas.h antaras.h ya{\m+} sarvANi bhUtAni na vidur ##SF## yam.h sarvANi bhUtAni na viduH yasya sarvANi bhutAni sharIra.n ##SF## yasya sarvANi bhutAni sharIram.h yaH sarvANi bhUtAnyantaro yamayaty ##SF## yas.h sarvANi bhUtAni antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^ita ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h ityadhibhUtam ##SF## iti u eva adhibhUtam.h##k OM. ##u eva athAdhyAtmam.h || 15 || ##SF## atha adhyAtmam.h mantra 16 ##[III.vii.16]## yaH prANe tishhThanprANAdantaro ##SF## yas.h prANe tishhThan prANAd.h antaras.h yaM prANo na veda ##SF## yam.h prANas.h na veda yasya prANaH sharIra.n ##SF## yasya prANas.h sharIram.h yaH prANamantaro yamayaty ##SF## yas.h prANam.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 16 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 17 ##[III.vii.17]## yo vAchi tishhThanvAcho.antaro ##SF## yas.h vAchi tishhThan vAchas.h antaras.h yaM vAN^na veda ##SF## yam.h vAk.h na veda yasya vAk.h sharIra.n ##SF## yasya vAk sharIram.h yo vAchamantaro yamayaty ##SF## yas.h vAcham.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 17 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 18 ##[III.vii.18]## yashchakshushhi tishhTha{\m+}shchakshushho.antaro ##SF## yas.h chakshushhi tishhThan.h chakshushhas.h antaras.h yaM chakshurna veda ##SF## yam.h chakshus.h na veda yasya chakshuH sharIra.n ##SF## yasya chakshus.h sharIram.h yashchakshurantaro yamayaty ##SF## yas.h chakshus.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 18 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 19 ##[III.vii.19]## yaH shrotre tishhThaJNchhrotrAdantaro ##SF## yas.h shrotre tishhThan.h shrotrAd.h antaras.h ya{\m+} shrotraM na veda ##SF## yam.h shrotram.h na veda yasya shrotra{\m+} sharIra.n ##SF## yasya shrotram.h sharIram.h yaH shrotramantaro yamayaty ##SF## yas.h shrotram.h antaras.h yamayati sa eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 19 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 20 ##[III.vii.20]## yo manasi tishhThanmanaso.antaro ##SF## yas.h manasi tishhThan manasas.h antaras.h yaM mano na veda ##SF## yam.h manas.h na veda yasya manaH sharIram.h ##SF## yasya manas.h sharIra.n yo mano.antaro yamayaty ##SF## yas.h manas.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 20 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 21 ##[III.vii.21]## yastvachi tishhTha{\m+}stvacho.antaro ##SF## yas.h tvachi tishhThan.h tvachas.h antaras.h yaM tvaN^na veda ##SF## yam.h tvak.h na veda yasya tvak.h sharIram.h ##SF## yasya tvak sharIram.h yastvachamantaro yamayaty ##SF## yas.h tvacham.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 21 || ##SF## sa eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 22 ##[III.vii.22]## yo viGYAne tishhThanviGYAnAdantaro ##SF## yas.h viGYAne tishhThan viGYAnAd.h antaras.h ya{\m+} viGYAnaM na veda ##SF## yam.h viGYAnam.h na veda yasya viGYAna{\m+} sharIra.n ##SF## yasya viGYAnam.h sharIram.h yo viGYAnamantaro yamayaty ##SF## yas.h viGYAnam.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^itaH || 22 || ##SF## eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h mantra 23 ##[III.vii.23]## yo retasi tishhThan.h retaso.antaro ##SF## yas.h retasi tishhThan.h retasas.h antaras.h ya{\m+} reto na veda ##SF## yam.h retas.h na veda yasya retaH sharIram.h ##SF## yasya retas.h sharIra.n yo reto.antaro yamayaty ##SF## yas.h retas.h antaras.h yamayati eshha ta AtmA.antaryAmyamR^ito ##SF## sa ##k ## eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h .adR^ishhTo drashhTA.ashrutaH shrotA.amato mantA.aviGYato viGYAtA | ##SF## adR^ishhTas.h drashhTA ashrutas.h shrotA amatas.h mantA aviGYatas.h viGYAtA nAnyo.ato.asti drashhTA ##SF## na anyas.h atas.h asti drashhTA nAnyo.ato.asti shrotA ##SF## na anyas.h atas.h asti shrotA nAnyo.ato.asti mantA ##SF## na anyas.h atas.h asti mantA nAnyo.ato.asti viGYAtaishha ta AtmA.antaryAmyamR^ito ##SF## na anyas.h atas.h asti viGYAtA eshha te AtmA antaryAmI amR^itas.h .ato.anyadArta.n ##SF## atas.h anyad.h Artam.h tato hoddAlaka AruNirupararAma || 23 || iti saptamaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha UddAlakas.h AruNis.h upararAma ashhTamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.viii.1]## atha ha vAchaknavyuvAcha ##SF## atha ha vAchaknavI uvAcha brAhmaNA bhagavanto ##SF## brAhmaNAs.h bhagavantas.h hantAhamimaM dvau prashnau prakshyAmi ##SF## hanta aham.h imam.h yAGYavalkyam.h##k OM. ##dvau prashnau prakshyAmi tau chenme vakshyati ##SF## tau ched.h me vivakshyati ##k om.## vi na vai jAtu yushhmAkamimaM kashchidbrahmodyaM jeteti | ##SF## na vai##k OM. ##jAtu yushhmAkam.h imam.h kashchid.h pR^ichchha gArgIti || 1 || ##SF## pR^ichchha gArgi iti mantra 2 ##[III.viii.2]## sA hovAchAhaM vai tvA yAGYavalkya ##SF## sA ha uvAcha aham.h vai tvA yAGYavalkya {} yathA kAshyo vA vaideho vograputra ##SF## yathA kAshyas.h vA vaidehas.h vA Ugraputras.h ujjyaM dhanuradhijyaM kR^itvA ##SF## ujjyam.h dhanus.h adhijyam.h kR^itvA dvau bANavantau sapatnAtivyAdhinau haste kR^itvopottishhThed ##SF## dvau bANavantau sapatnAtivyAdhinau haste kR^itvA upottishhThed.h evamevAhaM tvA dvAbhyAM prashnAbhyAmupodasthAM | ##SF## evam.h eva aham.h tvA dvAbhyAm.h prashnAbhyAm.h upodasthAm.h tau me brUhIti | ##SF## tau me brUhi iti pR^ichchha gArgIti || 2 || ##SF## pR^ichchha gArgi iti mantra 3 ##[III.viii.3]## sA hovAcha ##SF## sA ha uvAcha yadUrdhvam.h ##SF## yad.h Urdhvam.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya divo ##SF## divas.h yadavAkpR^ithivyA ##SF## yad.h avAk pR^ithivyAs.h yadantarA dyAvApR^ithivI ime ##SF## yad.h antarA dyAvApR^ithivI ime yadbhUtaM cha bhavachcha bhavishhyachchetyAchakshate ##SF## yad.h bhUtam.h cha bhavat.h cha bhavishhyat.h cha iti Achakshate kasmi{\m+}stadotaM cha protaM cheti || 3 || ##SF## kasmin.h tad.h otam.h cha protam.h cha iti mantra 4 ##[III.viii.4]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yadUrdhvam.h ##SF## yad.h Urdhvam.h gArgi ##SF## gArgi divo ##SF## divas.h yadavAkpR^ithivyA ##SF## yad.h avAk pR^ithivyAs.h yadantarA dyAvApR^ithivI ime ##SF## yad.h antarA dyAvApR^ithivI ime yadbhUtaM cha bhavachcha bhavishhyachchetyAchakshata ##SF## yad.h bhUtam.h cha bhavat.h cha bhavishhyat.h cha iti Achakshate aakAshe tadotaM cha protaM cheti || 4 || ##SF## akAshe tad.h otam.h cha protam.h cha iti mantra 5 ##[III.viii.5]## sA hovaacha ##SF## sA ha uvacha namaste.astu ##SF## namas.h te##k add. mark 1 ## astu yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya yo ma etaM vyavocho ##SF## yas.h me etam.h vyavochas.h .aparasmai dhArayasveti | ##SF## aparasmai dhArayasva iti pR^ichchha gArgIti || 5 || ##SF## pR^ichchha gArgi iti mantra 6 ##[III.viii.6]## sA hovAcha ##SF## sA ha uvAcha yadUrdhvam.h ##SF## yad Urdhvam.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya divo ##SF## divas.h yadavAk.h pR^ithivyAH ##SF## yad.h avAk pR^ithivyAs.h yadantarA dyAvApR^ithivI ime ##SF## yad.h antarA dyAvApR^ithivI ime yadbhUtaM cha bhavachcha bhavishhyachchetyAchakshate ##SF## yad.h bhUtam.h cha bhavat.h cha bhavishhyat.h cha iti Achakshate kasmi{\m+}stadotaM cha protaM cheti || 6 || ##SF## kasmin.h tad.h otam.h cha protam.h cha iti mantra 7 ##[III.viii.7]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yadUrdhvam.h ##SF## yad.h Urdhvam.h gArgi ##SF## gArgi divo ##SF## divas.h yadavAkpR^ithivyA ##SF## yad.h avAk pR^ithivyAs.h yadantarA dyAvApR^ithivI ime ##SF## yad.h antarA dyAvApR^ithivI ime yadbhUtaM cha bhavachcha bhavishhyachchetyAchakshata ##SF## yad.h bhUtam.h cha bhavat.h cha bhavishhyat.h cha iti Achakshate aakAsha eva tadotaM cha protaM cheti | ##SF## akAshe eva tad.h otam.h cha protam.h cha iti kasminnu khalvAkAsha otashcha protashcheti || 7 || ##SF## kasmin nu khalu AkAshas.h otas.h cha protas.h cha iti mantra 8 ##[III.viii.8]## sa hovAchaitadvai tadakshara.a ##SF## sa ha uvAcha etad.h vai tad.h aksharam.h gArgi ##SF## gArgi brAhmaNA abhivadanty ##SF## brAhmaNAs.h abhivadanti asthUlamanaNv ##SF## asthUlam.h anaNu ahrasvamadIrgham ##SF## ahrasvam.h adIrgham.h alohitamasneham ##SF## alohitam.h asneham.h achchhAyamatamo ##SF## achchhAyam.h atamas.h .avAyvanAkAsham ##SF## avAyu anAkAsham.h asaN^gam ##SF## asaN^gam.h achakshushhkam ##SF## achakshushhkam.h ashrotram ##SF## ashrotram.h avAg ##SF## avAg.h amano ##SF## amanas.h .atejaskam.h ##SF## atejaskam.h aprANam ##SF## aprANam.h amukham ##SF## amukham.h amAtram ##SF##amAtram.h anantaram ##SF##anantaram.h abAhya.n ##SF## abAhyam.h na tadashnAti kiM chana ##SF## na tad.h ashnoti##k## ashnAti kam.h chana ##k## kim.h chana na tadashnAti kashchana | ##SF## na tad.h ashnoti ##k ## ashnAti kas.h chana mantra 9 ##[III.viii.9]## etasya vA aksharasya prashAsane ##SF## etasya vai aksharasya prashAsane gArgi ##SF## gArgi sUryaachandramasau vidhR^itau tishhThata ##SF## sUryachandramasau vidhR^itau tishhThatas.h etasya vA aksharasya prashAsane gArgi ##SF## etasya vai aksharasya prashAsane dyAvApR^ithivyau vidhR^ite tishhThata ##SF## dyAvApR^ithivI vidhR^ite tishhThatas.h etasya vA aksharasya prashAsane ##SF## etasya vai aksharasya prashAsane gArgi ##SF## gArgi nimeshhA muhUrtA ahorAtrANyardhamAsA mAsA R^itavaH saMvatsarA iti vidhR^itAstishhThanty ##SF## nimeshhA muhUrtA ahorAtrANi ardhamsA mAsA R^itavaH saMvatsarA iti vidhR^itAs.h tishhThanti etasya vA aksharasya prashAsane ##SF## etasya vai aksharasya prashAsane gArgi ##SF## gArgi prAchyo.anyA nadyaH syandante shvetebhyaH parvatebhyaH ##SF## prAchyas.h anyAs.h nadyas.h syandante shvetebhyas.h parvatebhyas.h pratIchyo.anyA ##SF## pratIchyas.h anyAs.h yAM yAM cha dishamanv ##SF## yAMyAm.h cha disham##k add. mark 1 ## anu etasya vA aksharasya prashAsane ##SF## etasya vai aksharasya prashAsane gArgi ##SF## gArgi dadato manushhyAH prasha{\m+}santi ##SF## dadatam.h k dadatas.h manushhyAs.h prashasanti yajamAnaM devA ##SF## yajamAnaM devAs.h darvIM pitaro.anvAyattAH || 9 || ##SF## darvyam.h ##k ## darvIm.h pitaras.h anvAyattAs.h mantra 10 ##[III.viii.10]## yo vA etadakshara.n ##SF## yas.h vai etad.h aksharam.h aviditvA gArgyaviditvA ##SF## gArgi ##k ## gArgi aviditvA .asmi{\m+}lloke juhoti ##SF## asmin.h loke juhoti yajate ##SF## dadAti##k ## yajate tapastapyate bahUni varshhasahasrANy antavadevaasya tadbhavati ##SF## tapasyati api##k## tapas.h tapyate bahUni varshhasahasrANi antavan ##k## antavad.h evAsya sa loko ##k## tad.h pro sa loko bhavati yo vA etadaksharam.h ##SF## yas.h vai etad.h aksharam.h aviditvA gArgyaviditvA.asmAllokAtpraiti ##SF## gArgi ##k ## gArgi aviditvA asmAd.h lokAd.h praiti sa kR^ipaNo ##SF## sa kR^ipaNas.h .atha ya etadakshara.n ##SF## atha yas.h etad.h aksharam.h gArgi ##SF## gArgi viditvA.asmAllokAtpraiti ##SF## viditvA asmAd.h lokAd.h praiti sa brAhmaNaH || 10 || ##SF## sa brAhmaNas.h mantra 11 ##[III.viii.11]## tadvA etadakshara.n ##SF## tad.h vai etad.h aksharam.h gArgy ##SF## gArgi adR^ishhTaM drashhTR^ishruta{\m+} shrottramataM mantraviGYAtaM viGYAtR^i ##SF## adR^ishhTam.h drashhTR^i ashrutam.h shrotR^i amatam.h mantR^i aviGYAtam.h viGYAtR^i nAnyadato.asti drashhTR^i ##SF## na anyad##k add. mark 1 ## atas.h asti drashhTR^i nAnyadato.asti shrotR^i ##SF## na anyad##k add. mark 1 ## atas.h asti shrotR^i nAnyadato.asti mantR^i ##SF## na anyad##k add. mark 1 ## atas.h asti mantR^i nAnyadato.asti viGYAttr ##SF## na anyad##k add. mark 1 ## atas.h asti viGYAtR^i etasminnu khalvakshare gArgy ##SF## yasmin ##k ## viGYatR^i etasmin nu khalu akshare gArgi aakAsha otashcha protashcheti || 11 || ##SF## akAshas.h otas.h cha protas.h cha mantra 12 ##[III.viii.12]## sA hovAcha ##SF## sA ha uvAcha brAhmaNA bhagavantas ##SF## brAhmaNAs.h bhagavantaH tadeva bahu manyedhvam ##SF## tad.h eva bahu manyadhvam.h yadasmAnnamaskAreNa muchyedhvam ##SF## yad.h asmAn namaskAreNa muchyAdhvaM ##k ## muchedhvam na vai jAtu yushhmAkamimaM kashchidbrahmodyaM jeteti ##SF## na vai jAtu yushhmAkam.h imaM kashchid.h brahmodyaM jeteti | tato ha vAchaknavyupararAma || 12 || ityashhTamaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha vAchaknavI upararAma navamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[III.ix.1]## atha hainaM vidagdhaH shAkalyaH paprachchha ##SF## atha ha enaM vidagdhas.h hAkalyas.h paprachchha kati devA ##SF## kati devAs.h yAGYavalkyeti | ##SF## yAGYavalkya iti sa haitayaiva nividA pratipede ##SF## sa ha etayA eva nividA pratipede yaavanto vaishvadevasya nividyuchyante trayashcha trii cha shataa trayashcha trii cha sahasrety ##SF##yaavantas.h vaishvadevasya nividi uchyante trayas.h cha tri cha shataa trayas.h cha trii cha sahasra iti omiti hovAcha ##SF## om.h iti ha uvAcha katyeva devA ##SF## kati eva devAs.h yAGYavalkyeti | ##SF## yAGYavalkya iti trayastri{\m+}shadity ##SF## trayastri{\m+}shad.h iti omiti hovAcha | ##SF## om.h iti ha uvAcha katyeva devA ##SF## kati eva devAs.h yAGYavalkyeti | ##SF## yAGYavalkya iti shhaDity ##SF## shhaT iti omiti hovAcha | ##SF## om.h iti ha uvAcha katyeva devA ##SF## kati eva devAs.h yAGYavalkyeti | ##SF## yAGYavalkya iti traya ity ##SF## trayas.h iti omiti hovAcha | ##SF## om.h iti ha uvAcha katyeva devA ##SF## kati eva devAs.h yAGYavalkyety ##SF## yAGYavalkya iti dvAvity ##SF## dvau iti omiti hovAcha | ##SF## om.h iti ha uvAcha katyeva devA ##SF## kati eva devAs.h yAGYavalkyety ##SF## yAGYavalkya iti adhyardha ity ##SF## adhyardhas.h iti omiti hovAcha | ##SF## om.h iti ha uvAcha katyeva devA ##SF## kati eva devAs.h yAGYavalkyety ##SF## yAGYavalkya iti eka ity ##SF## ekas.h iti omiti hovAcha | ##SF## om.h iti ha uvAcha katame te trayashcha trI cha shatA trayashcha trI cha sahasreti || 1 || ##SF## katame te trayas.h cha trI cha shatA trayas.h cha trI cha sahasra iti mantra 2 ##[III.ix.2]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha mahimAna evaishhAmete ##SF## mahimAnas.h eva eshhAm.h ete trayastri{\m+}shattveva devA iti ##SF## trayastriMshad.h tu eva devAs.h iti katame te trayastri{\m+}shadity ##SF## katame te trayastri{\m+}shad.h iti ashhTau vasava ##SF## ashhTau vasavas.h ekAdasha rudrA ##SF## ekAdasha rudrAs.h dvAdashA.a.adityAs ##SF## dvAdasha adityAH te ekatri{\m+}shad ##SF## te ekatriMshad.h indrashchaiva prajApatishcha trayastri{\m+}shAviti || 2 || ##SF## 9ndras.h cha eva prajApatis.h cha trayastriMshau iti mantra 3 ##[III.ix.3]## katame vasava ity ##SF## katame vasavas.h iti agnishcha pR^ithivI cha vAyushchAntarikshaM chA.a.adityashcha dyaushcha candramAshcha nakshatrANi chaite vasava ##SF## agnis.h cha pR^ithivI cha vAyus.h cha Antariksham.h cha adityas.h cha dyaus.h cha candramAs.h cha nakshatrANi cha ete vasavas.h eteshhu hIda.n vasu sarva{\m+} hitamiti ##SF## eteshhu hi idam.h sarvam.h vasu ##k OM## hitam.h##k add## iti tasmAdvasava iti || 3 || ##SF## tasmAd.h vasavas.h iti mantra 4 ##[III.ix.4]## katame rudrA iti | ##SF## katame rudrAs.h iti dasheme purushhe prANA ##SF## dasha ime purushhe prANAs.h AtmaikAdashas ##SF## AtmA ekAdashaH te yadA.asmAchchharIrAnmartyAdutkrAmanty ##SF## te yadA asmAd.h martyAd.h sharIrAd.h sharIrAd.h martyAd.h utkrAmanti atha rodayanti ##SF## atha rodayanti tadyadrodayanti ##SF## tad.h yad.h rodayanti tasmAdrudrA iti || 4 || ##SF## tasmAd.h rudrAs.h iti mantra 5 ##[III.ix.5]## katama AdityA iti | ##SF## katame adityAs.h iti dvAdasha vai mAsAH saMvatsarasyaita aadityA ##SF## dvAdasha##k add. mark 1 ## vai mAsAs.h saMvatsarasya ete adityAs.h ete hIda{\m+} sarvamAdadAnA yanti ##SF## ete hi idam.h sarvam.h AdadAnAs.h yanti te yadida{\m+} sarvamAdadAnA yanti ##SF## tad.h te yad.h idam.h sarvam.h AdadAnAs.h yanti tasmAdaadityA iti || 5 || ##SF## tasmAd.h adityAs.h iti mantra 6 ##[III.ix.6]## katama indraH ##SF## katamas.h 9ndras.h katamaH prajApatiriti | ##SF## katamas.h prajApatis.h iti stanayitnurevendro ##SF## stanayitnus.h eva 9ndras.h yaGYaH prajApatiriti | ##SF## yaGYas.h prajApatis.h iti katamaH stanayitnurity ##SF## katamas.h stanayitnus.h iti ashaniriti | ##SF## ashanis.h iti katamo yaGYa iti | ##SF## katamas.h yaGYas.h iti pashava iti || 6 || ##SF## pashavas.h iti mantra 7 ##[III.ix.7]## katame shhaDity ##SF## katame shhaD iti agnishcha pR^ithivI cha vAyushchAntariksha.n chA.a.adityashcha dyaushchaite shhaD ##SF## agnis.h cha pR^ithivI cha vAyus.h cha Antarikshas.h cha adityas.h cha dyaus.h cha ete shhaT iti##k OM. ##iti ete hIda{\m+} sarvaM shhaDiti || 7 || ##SF## ete hi eva idam.h hi idam.h sarvam.h shhaT iti mantra 8 ##[III.ix.8]## katame te trayo devA iti ##SF## katame te trayas.h devAs.h iti ima eva trayo lokA ##SF## ime eva trayas.h lokAs.h eshhu hIme sarve devA iti | ##SF## eshhu hi ime sarve devAs.h iti katamau tau dvau devAvity ##SF## katamau##k add. mark 1 ## tau dvau devau iti annaM chaiva prANashcheti | ##SF## annam.h cha eva prANas.h cha iti katamo.adhyardha iti | ##SF## katamas.h adhyardhas.h iti yo.ayaM pavata iti || 8 || ##SF## yas.h ayam.h pavate iti mantra 9 ##[III.ix.9]## tadAhur ##SF## tad.h Ahur.h yadayameka eva eka ivaiva pavate ##SF## yad.h ayam.h ekas.h##k add. mark 1 ## iva eva pavate .aatha kathamadhyardha iti | ##SF## atha katham.h adhyardhas.h iti yadasminnida{\m+} sarvamadhyArdhnot ##SF## yad.h asmin.h idam.h sarvam.h adhyArdhnot.h tenAdhyardha iti | ##SF## tena adhyardhas.h iti katama eko deva iti | ##SF## katamas.h ekas.h devas.h iti prANa iti sa brahma tyadityAchakshate || 9 || ##SF## prANas.h iti sa brahma tyad.h iti Achakshate mantra 10 ##[III.ix.10]## pR^ithivyeva yasyA.a.ayatanam ##SF## pR^ithivI eva yasya Ayatanam.h agnirloko ##SF## chakshus.h agnis.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAya{\m+} shArIraH purushhaH ##SF## yas.h eva ayam.h shArIras.h purushhas.h sa eshha | ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devatety ##SF## tasya kA devatA iti amR^itam ##SF## striyas.h amR^itam iti hovAcha || 10 || ##SF## iti ha uvAcha mantra 11 ##[III.ix.11]## kAma eva yasyA.a.ayatana{\m+} ##SF## kAmas.h eva yasya Ayatanam.h hR^idayaM loko ##SF## chakshus.h hR^idayam.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAyaM kAmamayaH purushhaH ##SF## yas.h eva asau chandre eva ayam.h kAmamayas.h purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devateti | ##SF## tasya kA devatA iti striya iti hovAcha || 11 || ##SF## manas.h striyas.h iti ha uvAcha mantra 12 ##[III.ix.12]## rUpANyeva yasyA.a.ayatanam.h ##SF## rUpANi eva yasya Ayatanam.h chakshurloko ##SF## chakshus.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAsAvAditye purushhaH ##SF## yas.h eva asau Aditye purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devateti | ##SF## tasya kA devatA iti satyamiti hovAcha || 12 || ##SF## chakshus.h satyam.h iti ha uvAcha mantra 13 ##[III.ix.13]## aakaasha eva yasyA.a.ayatana{\m+} ##SF## akashas.h eva yasya Ayatanam.h shrotraM loko ##SF## chakshus.h shrotram.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAya{\m+} shrautraH prAtishrutkaH purushhaH ##SF## yas.h eva ayam.h vAyau shrautas.h prAtishrutas.h purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devateti | ##SF## tasya kA devatA iti disha iti hovaacha || 13 || ##SF## prANas.h dishas.h iti hovacha mantra 14 ##[III.ix.14]## tama eva yasyA.a.ayatana{\m+} ##SF## tamas.h eva yasya Ayatanam.h hR^idayaM loko ##SF## chakshus.h hR^idayam.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAyaM chhAyAmayaH purushhaH ##SF## yas.h eva ayam.h chhAyAmayas.h purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devateti | ##SF## tasya kA devatA iti mR^ityuriti hovAcha || 14 || ##SF## mR^ityus.h iti ha uvAcha mantra 15 ##[III.ix.15]## rUpANyeva yasyA.a.ayatanam.h ##SF## rUpANi eva yasya Ayatanam.h chakshurloko ##SF## chakshus.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNa.n ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAyamaadarshe purushhaH ##SF## yas.h eva asau Aditye purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devatety ##SF## tasya kA devatA iti asuriti hovAcha || 15 || ##SF## chakshus.h satyam.h iti ha uvAcha mantra 16 ##[III.ix.16]## aapa eva yasyA.a.ayatana{\m+} ##SF## apas.h eva yasya Ayatanam.h hR^idayaM loko ##SF## chakshus.h hR^idayam.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAyamapsu purushhaH ##SF## yas.h eva ayam.h apsu purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devateti | ##SF## tasya kA devatA iti varuNa iti hovAcha || 16 || ##SF## varuNas.h iti ha uvAcha mantra 17 ##[III.ix.17]## reta eva yasyA.a.ayatana{\m+} ##SF## retas.h eva yasya Ayatanam.h hR^idayaM loko ##SF## chakshus.h hR^idayam.h lokas.h mano jyotir ##SF## manas.h jyotis.h yo vai taM purushhaM vidyAtsarvasyA.a.atmanaH parAyaNa{\m+}, ##SF## yas.h vai tam.h purushham.h vidyAt.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h sa vai veditA syAd ##SF## sa vai veditA syAt.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya veda vA ahaM taM purushha{\m+} sarvasyA.a.atmanaH parAyaNam.h ##SF## veda vai aham.h tam.h purushham.h sarvasya Atmanas.h parAyaNam.h yamAttha ##SF## yam.h Attha ya evAyaM putramayaH purushhaH ##SF## yas.h eva ayam.h putramayas.h purushhas.h sa eshha ##SF## sas.h eshha vadaiva ##SF## vada eva shAkalya ##SF## hAkalya tasya kA devateti | ##SF## tasya kA devatA iti prajApatiriti hovAcha || 17 || ##SF## prajApatis.h iti ha uvAcha mantra 18 ##[III.ix.18]## shAkalyeti hovAcha yAGYavalkyas ##SF## hAkalya iti ha uvAcha yAGYavalkyaH tvA{\m+} svidime brAhmaNA aN^gArAvakshayaNamakratA3 iti || 18 || ##SF## tvAm.h svid.h ime brAhmaNAs.h aN^gArAvakshayaNam.h akrata iti mantra 19 ##[III.ix.19]## yAGYavalkyeti hovAcha shAkalyo ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha hAkalyas.h yadidaM kurupaJNchAlAnAM brAhmaNAnatyavAdIH ##SF## yad.h idam.h kurupaJNchAlAnAm.h brAhmanAn atyavAdIs.h kiM brahma vidvAniti | ##SF## kim.h brahma vidvAn iti disho veda sadevAH sapratishhThA iti | ##SF## dishas.h veda sadevAs.h sapratishhThAs.h iti yaddisho vettha sadevAH sapratishhThAH || 19 || ##SF## yad.h dishas.h vettha sadevAs.h sapratishhThAs.h mantra 20 ##[III.ix.20]## kiMdevato.asyAM prAchyAM dishyasIty ##SF## kiMdevatas.h asyAm.h prAchyAm.h dishi asi iti Adityadevata iti | ##SF## Adityadevatas.h iti sa AdityaH kasminpratishhThita iti | ##SF## sas.h Adityas.h kasmin pratishhThitas.h iti chakshushhIti | ##SF## chakshushhi iti kasminnu chakshuH pratishhThitamiti| ##SF## kasmin nu chakshus.h pratishhThitam.h bhavati##k OM. ##bhavati iti rUpeshhviti ##SF## rUpeshhu iti chakshushhA hi rUpANi pashyati | ##SF## chakshushhA hi rUpANi pashyati kasminnu rUpANi pratishhThitAniiti | ##SF## kasmin nu rUpANi pratishhThitAni bhavanti##k OM. ##bhavanti iti hR^idaya iti hovAcha ##SF## hR^idaye iti ha uvAcha hR^idayena hi rUpANi jAnAti ##SF## hR^idayena hi rUpANi jAnAti hR^idaye hyeva rUpANi pratishhThitAni bhavantIty ##SF## hR^idaye hi eva rUpANi pratishhThitAni bhavanti iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 20 || ##SF## yAGYavalkya mantra 21 ##[III.ix.21]## kiMdevato.asyAM dakshiNAyAM dishyasIti | ##SF## kiMdevatas.h asyAm.h dakshiNAyAm.h dishi asi iti yamadevata iti | ##SF## yamadevatas.h iti sa yamaH kasminpratishhThita iti | ##SF## sa yamas.h kasmin pratishhThitas.h iti yaGYa iti | ##SF####k add. mark 1 ## yaGYe iti kasminnu yaGYaH pratishhThita iti. ##SF## kasmin nu yaGYas.h pratishhThitas.h iti dakshiNAyAmiti | ##SF## dakshiNAyAm.h iti kasminnu dakshiNA pratishhThiteti ##SF## kasmin nu dakshiNA pratishhThitA bhavati##k OM. ##bhavati iti shraddhAyAmiti ##SF## shraddhAyAm.h iti yadA hyeva shraddhatte ##SF## yadA hi eva shraddhatte .atha dakshiNAM dadAti ##SF## atha dakshiNAm.h dadAti shraddhAyA{\m+} hyeva dakshiNA pratishhThiteti ##SF## shraddhAyAm.h hi eva dakshiNA pratishhThitA bhavati##k OM.## bhavati iti kasminnu shraddhA pratishhThiteti ##SF## kasmin nu shraddhA pratishhThitA bhavati##k OM. ##bhavati iti hR^idaya iti hovAcha ##SF## hR^idaye iti ha uvAcha hR^idayena hi shraddhAM jAnAti ##SF## hR^idayena hi shraddhatte shraddhAm.h jAnAti hR^idaye hyeva shraddhA pratishhThitA bhavatIty ##SF## hR^idaye hi eva shraddhA pratishhThitA {} bhavati iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 21 || ##SF## yAGYavalkya mantra 22 ##[III.ix.22]## kiMdevato.asyAM pratIchyAM dishyasIti | ##SF## kiMdevatas.h asyAm.h pratIchyAm.h dishi asi iti varuNadevata iti | ##SF## varuNadevatas.h iti sa varuNaH kasmin.h pratishhThita ity ##SF## sa varuNas.h kasmin pratishhThitas.h iti apsviti | ##SF## apsu iti kasminnvApaH pratishhThiteti ##SF## kasmin nu Apas.h pratishhThitAs.h bhavanti##k OM. ##bhavanti iti retasIti | ##SF## retasi iti kasminnu retaH pratishhThiteti ##SF## kasmin nu retas.h pratishhThitam.h bhavati##k OM. ##bhavanti iti hR^idaya ##SF## hR^idaye iti ##SF## iti##k add. mark 1 ## ha uvAcha tasmAdapi pratirUpaM jAtamAhur ##SF## tasmAd.h api pratirUpam.h jAtam.h Ahur.h hR^idayAdiva sR^ipto ##SF## hR^idayAd.h iva sR^iptas.h hR^idayAdiva nirmita iti ##SF## hR^idayAd.h iva nirmitas.h iti hR^idaye hyeva retaH pratishhThitaM bhavatIty ##SF## hR^idaye hi eva retas.h pratishhThitam.h bhavati iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 22 || ##SF## yAGYavalkya mantra 23 ##[III.ix.23]## kiMdevato.asyAmudIchyAM dishyasIti | ##SF## kiMdevatas.h asyAm.h udIchyAm.h dishi asi iti somadevata iti | ##SF## somadevatas.h iti sa somaH kasminpratishhThita iti | ##SF## sa somas.h kasmin pratishhThitas.h iti dIkshAyAmiti | ##SF## dIkshAyAm.h iti kasminnu diikshA pratishhThiteti ##SF## kasmin nu dikshA pratishhThitA bhavati##k OM. ##bhavati iti satya iti ##SF## satye iti tasmAdapi dIkshitamAhuH ##SF## tasmAd.h api dIkshitam.h Ahur.h satyaM vadeti ##SF## satyam.h vada iti satye hyeva dIkshA pratishhThiteti ##SF## satye hi eva dIkshA pratishhThitA bhavati##k OM. ##bhavati iti kasminnu satyaM pratishhThitamiti ##SF## kasmin nu satyam.h pratishhThitam.h bhavati##k OM. ##bhavati iti hR^idaya iti hovAcha ##SF## hR^idaye iti##k add. mark 1 ## ha uvAcha hR^idayena hi satyaM jAnAti ##SF## hR^idayena hi satyam.h jAnAti hR^idaye hyeva satyaM pratishhThitaM bhavatIty ##SF## hR^idaye hi eva satyam.h pratishhThitam.h bhavati iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 23 || ##SF## yAGYavalkya mantra 24 ##[III.ix.24]## kiMdevato.asyAM dhruvAyAM dishyasIty ##SF## kiMdevatas.h asyAm.h dhruvAyAm.h dishi asi iti agnidevata iti | ##SF## agnidevatas.h iti so.agniH kasminpratishhThita iti ##SF## sas.h agnis.h kasmin pratishhThitas.h bhavati##k OM.## bhavati iti vAchIti | ##SF## vAchi iti kasminnu vAkpratishhThiteti ##SF## kasmin nu vAk pratishhThitA bhavati##k OM. ##bhavati iti hR^idaya iti | ##SF## manasi iti hR^idaye iti || 24 || kasminnu hR^idayaM pratishhThitamiti ##SF## kasmin nu manas.h hR^idayam.h pratishhThitam.h bhavati ##k om.##bhavati iti mantra 25 ##[III.ix.25]## ahalliketi hovAcha yAGYavalkyo ##SF## ahallika iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h yatraitadanyatrAsmanmanyAsai | ##SF## yatra etad.h anyatra asmad.h manyAsai yaddhyetadanyatrAsmatsyAch ##SF## yatra etad.h yad.h dhi etad.h anyatra asmad.h syAt.h chhvAno vainadadyur ##SF## shvAnas.h vA enad.h adyuH vayA{\m+}si vainadvimathnIranniti || 25 || ##SF## vayA{\m+}si vA enad.h vimathnIran.h iti mantra 26 ##[III.ix.26]## kasminnu tvaM chAtmA cha pratishhThitau {} stha iti | ##SF## kasmin nu tvam.h cha AtmA cha pratishhThitau {} sthas.h iti prANa iti | ##SF## prANe iti kasminnu prANaH pratishhThita ity ##SF## kasmin nu prANas.h pratishhThitas.h iti apAna iti | ##SF## apAne iti kasminnvapAnaH pratishhThita iti | ##SF## kasmin nu apAnas.h pratishhThitas.h iti vyAna iti | ##SF## vyAne iti kasminnu vyAnaH pratishhThita ity ##SF## kasmin nu vyAnas.h pratishhThitas.h iti udAna iti | ##SF## udAne iti kasminnUdAnaH pratishhThita iti | ##SF## kasmin nu udAnas.h pratishhThitas.h iti samAna iti | ##SF## samAne iti sa eshha ##SF## sas.h eshha neti ##SF## na iti netyAtmA.agR^ihyo ##SF## na iti AtmA agR^ihyas.h na hi gR^ihyate ##SF## na hi gR^ihyate .ashIryo ##SF## ashIryas.h na hi shIryate ##SF## na hi shIryate .asaN^go na hi sajyate ##SF## asaN^gas.h asitas.h na sajyate .asito na vyathate ##SF## asitas.h na vyathate na rishhyaty ##SF## na rishhyati etAnyashhTAvAyatanAny ##SF## etAni ashhTau AyatanAni ashhTau lokA ##SF## ashhTau lokAs.h ashhTau devA ##SF## ##k add. ## ashhTau devAs.h ashhTau purushhAH | ##SF## ashhTau purushhAs.h sa yastAnpurushhAnniruhya pratyuhyAtyakrAmat ##SF## sa yas.h tAn purushhAn vyuduhya niruhya pratyuhya atyakrAmIt.h taM tvaupanishhadaM purushhaM pR^ichchhAmi | ##SF## tam.h tvA aupanishhadam.h purushham.h pR^ichchhAmi taM chenme na vivakshyasi ##SF## tam.h ched.h me na vivakshyasi mUrdhA te vipatishhyatIti | ##SF## mUrdhA te vipatishhyati iti ta{\m+} ha na mene shAkalyas ##SF## tam.h ha hAkalyas.h na mene tam.h ha na mene hAkalyas tasya ha mUrdhA vipapAta ##SF## tasya ha mUrdhA vipapAta api hAsya parimoshhiNo.asthInyapajahrur ##SF## tasya ha api anyad.h manyamAnAs.h parimoshhiNas.h asthIni apajahrur.h ##k ## api ha asya parimoshhiNas.h asthIni anyanmanyamAnAH || 26 || ##SF## apajahrur.h anyad.h manyamAnAs.h mantra 27 ##[III.ix.27]## atha hovAcha ##SF## atha yAGYavalkyas.h ha uvAcha ha uvAcha yAGYavalkyas.h brAhmaNA bhagavanto ##SF## brAhmaNAs.h bhagavantas.h yo vaH kAmayate ##SF## yas.h vas.h kAmayate sa mA pR^ichchhatu ##SF## sa mA pR^ichchhatu sarve vA mA pR^ichchhata ##SF## sarve vA mA pR^ichchhata yo vaH kAmayate ##SF## yas.h vas.h kAmayate taM vaH pR^ichchhAmi ##SF## tam.h vas.h pR^ichchhAmi sarvAnvA vaH pR^ichchhAmIti | ##SF## sarvAn vA vas.h pR^ichchhAmi iti te ha brAhmaNA na dadhR^ishhuH || 27 || ##SF## te ha brAhmaNAs.h na dadhR^ishhur.h mantra 28 ##[III.ix.28]## tAnhaitaiH shlokaiH paprachchha ##SF## tAn ha etais.h shlokais.h paprachchha yathA vR^iksho vanaspatis ##SF## yathA vR^ikshas.h vanaspatiH tathaiva purushho.amR^ishhA ##SF## tathA eva purushhas.h amR^ishhA tasya lomAni parNAni ##SF## tasya parNAni lomAni lomAni parNAni tvagasyotpATikA bahiH || 1 || ##SF## tvak.h asya utpATikA bahiH tvacha evAsya rudhiraM ##SF## tvachas.h eva asya rudhiram.h prasyandi tvacha utpaTaH ##SF## prasyandi tvachas.h utpaTaH tasmAttadatR^iNNAtpraiti ##SF## tasmAd.h tad.h atunnAd.h atR^iNNAd.h praiti raso vR^ikshAdivA.a.ahatAt.h || 2 || ##SF## rasas.h vR^ikshAd.h iva AhatAd.h mA{\m+}sAnyasya shakarANi ##SF## mA{\m+}sAni asya shakarANi kinATa{\m+} snAva ##SF## kinATam.h snAva tatsthiram.h| ##SF## tad.h sthiram.h asthInyantarato dAruuNi ##SF## asthIni antaratas.h dAruNi majjA majjopamA kR^itA || 3 || ##SF## majjA majjopamA kR^itA yadvR^iksho vR^ikNo rohati ##SF## yad.h vR^ikshas.h vR^ikNas.h rohati mUlAnnavataraH punaH ##SF## mUlAd.h navataras.h punaH martyaH svinmR^ityunA vR^ikNaH ##SF## martyas.h svid.h mR^ityunA vR^ikNas.h kasmAnmUlAtprarohati || 4 || ##SF## kasmAd.h mUlAd.h prarohati retasa iti mA vochata ##SF## retasas.h iti mA vochata jIvatastatprajAyate ##SF## jIvatas.h tad.h prajAyate dhAnAruha iva vai vR^iksho ##SF## dhAnAruha##k add. mark 1 ## iva vai vR^ikshas.h .aJNjasA pretya sambhavaH || 5 || ##SF## anyatas.h##k## aJNjasA pretya sambhavas.h yatsamUlamaavR^iheyur ##SF## yad.h samUlam.h udvR^iheyur.h avR^iheyur vR^iksham.h ##SF## vR^iksham.h na punarAbhavet.h| ##SF## na punarAbhavet.h martyaH svinmR^ityunA vR^ikNaH ##SF## martyas.h svin mR^ityunA vR^ikNas.h kasmAnmUlAtprarohati || 6 || ##SF## kasmAd.h mUlAd.h prarohati jAta eva na jAyate ##SF## jAtas.h eva na jAyate ko nvenaM janayetpunaH ##SF## kas.h nu enam.h janayet.h punaH viGYAnamAnandaM brahma ##SF## viGYAnam.h Anandam.h brahma rAtirdAtuH ##SF## rAtes.h##k## rAtis.h dAtur.h parAyaNam.h ##SF## parAyaNam.h tishhThamAnasya tadvida iti || 7 || || 28 || iti navamaM braahmaNam.h .. ##SF## tishhThamAnasya tadvidas.h iti iti bR^ihadaaraNyakopanishhadi tR^itiiyo.adhyaayaH .. atha chaturto.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[IV.i.1]## AUM janako ha vaideha AsAM chakre ##SF## janakas.h ha vaidehas.h AsAm.h chakre .atha ha yAGYavalkya AvavrAja | ##SF## atha ha yAGYavalkya AvavrAja ta{\m+} hovAcha ##SF## sa ha uvAcha janakas.h vaidehas.h tam.h ha uvAcha yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya kimarthamachArIH ##SF## kim.h artham.h achArIs.h pashUnichchhannaNvantAnity ##SF## pashUn ichchhan aNvantAni iti ubhayameva ##SF## ubhayam.h eva samrAD ##SF## sa{\m+}rAT iti hovAcha || 1 || ##SF## iti ha uvAcha mantra 2 ##[IV.i.2]## yatte kashchidabravIt ##SF####k add. mark 1 ## yad.h te kashchid.h abravIt.h tachchhR^iNavAmety ##SF## tad.h shR^iNavAmeti abravIn.h me jitvA shailinirvAgvai brahmeti | ##SF## abravIt.h me jitvA hailinas.h hailinirvAk.h vai brahma iti yathA mAtR^imAnpitR^imAnAchAryavAnbrUyAt ##SF## yathA mAtR^imAn pitR^imAn AchAryavAn brUyAt.h tathA tachchhailirabravId ##SF## tathA tad.h hailinas.h Hailinis.h abravIt.h vAgvai brahmety ##SF## vAk.h vai brahma iti avadato hi ki{\m+} syAdity ##SF## avadatas.h hi kim.h syAt.h iti abravIttu te tasyA.a.ayatanaM pratishhThAM | ##SF## abravIt.h tu te tasya Ayatanam.h pratishhThAm.h na me.abravIdity ##SF## na me abravIt.h iti ekapAdvA etat ##SF## ekapAd.h vai etad.h samrAD ##SF## samrAT iti | ##SF## iti sa vai no brUhi ##SF## sa vai nas.h brUhi yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya vAgevA.a.ayatanam ##SF## vAk.h eva Ayatanam.h aakAshaH pratishhThA ##SF## akAshas.h pratishhThA praGYetyenadupAsIta | ##SF## praGYA iti enad.h upAsIta kA praGYatA ##SF## kA praGYatA yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya vAgeva ##SF## vAk.h eva samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha ##SF## iti ha uvAcha vAchA vai ##SF## vAchA vai samrAD ##SF## samrAT bandhuH praGYAyata ##SF## bandhus.h praGYAyate R^igvedo yajurvedaH sAmavedo.atharvAN^girasa itihAsaH purANaM vidyA upanishhadaH shlokAH sUtrANyanuvyAkhyAnAni vyAkhyAnAniishhTa{\m+} hutamAshitaM pAyitamayaM cha lokaH parashcha lokaH sarvANi cha bhUtAni vAchaiva ##SF## R^igvedas.h yajurvedas.h sAmavedas.h atharvAN^girasas.h itihAsas.h purANam.h vidyA upanishhadas.h shlokAs.h sUtrANi anuvyAkhyAnAni vyAkhyAnAni##k add. mark 1 ## ishhTam.h hutam.h Ashitam.h pAyitam.h ayam.h cha lokas.h paras.h cha lokas.h sarvANi cha bhUtAni vAchA eva samrAT ##SF## saMrAT praGYAyante ##SF## praGYAyante vAgvai ##SF## vAk.h vai samrAT ##SF## samrAT paramaM brahma ##SF## paramam.h brahma nainaM vAgjahAti ##SF## na enam.h vAk.h jahAti sarvANyenaM bhUtAnyabhiksharanti | ##SF## sarvANi enam.h bhUtAni abhiksharanti devo bhUtvA devAnapyeti ##SF## devas.h bhUtvA devAn apyeti ya evaM vidvAnetadupAste | ##SF## yas.h evam.h vidvAn etad.h upAste hastyR^ishhabha{\m+} sahasraM dadAmIti hovAcha janako vaidehaH | ##SF## hastyshhabham.h sahasram.h dadAmi iti ha uvAcha janakas.h vaidehas.h sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h pitA me.amanyata ##SF## pitA me amanyata nAnanushishhya hareteti || 2 || ##SF## na ananushishhya hareta iti mantra 3 ##[IV.i.3]## yadeva te kashchidabravIttachchhR^iNavAmety ##SF## ##k add. ## yad.h eva te kashchid.h abravIt.h tad.h shR^iNavAma iti abravInma UdaN^kaH shaulbAyanaH ##SF## abravIt.h me UdaN^kas.h haulvAyanas.h haulbAyanaH prANo vai brahmeti | ##SF## prANas.h vai brahma iti yathA mAtR^imAnpitR^imAnAchAryavAnbrUyAt.h ##SF## yathA mAtR^imAn pitR^imAn AchAryavAn brUyAt tathA tachchhaulvAyano.abravIt ##SF## tathA tad.h haulvAyanas.h HaulbAyanas.h abravIt.h prANo vai brahmety ##SF## prANas.h vai brahma iti aprANato hi ki{\m+} syAdity ##SF## aprANatas.h hi kim.h syAt.h iti abravIttu te tasyA.a.ayatanaM pratishhThAM | ##SF## abravIt.h tu te tasya Ayatanam.h pratishhThAm.h na me.abravIdity ##SF## na me abravIt.h iti ekapAdvA etat.h ##SF## ekapAd.h vai etad.h samrAD ##SF## samrAT iti | ##SF## iti sa vai no brUhi ##SF## sa vai nas.h brUhi yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya prANa evA.a.ayatanam.h ##SF## sa##k## prANas.h eva Ayatanam.h aakAshaH pratishhThA ##SF## akAshas.h pratishhThA priyamityenadupAsIta | ##SF## priyam.h iti enad.h upAsIta kA priyatA ##SF## kA priyatA yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya prANa eva ##SF## prANas.h eva samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha ##SF## iti ha uvAcha prANasya vai ##SF## prANasya vai samrAT ##SF## samrAT kAmAyAyAjyaM yAjayaty ##SF## kAmAya AyAjyam.h yAjayati apratigR^ihyasya pratigR^ihNAty ##SF## apratigR^ihyasya pratigR^ihNAti api tatra vadhAshaN^kaM bhavati ##SF## api tatra vadhAshhaN^gA vadhAshhaN^kA bhavati yAM dishameti prANasyaiva ##SF## yAm.h disham.h eti prANasya eva samrAT ##SF## samrAT kAmAya ##SF## kAmAya prANo vai ##SF## prANas.h vai samrAT ##SF## samrAT paramaM brahma | ##SF## paramam.h brahma nainaM prANo jahAti ##SF## na enam.h prANas.h jahAti sarvANyenaM bhUtAnyabhiksharanti | ##SF## sarvANi enam.h bhUtAni abhiksharanti devo bhUtvA devAnapyeti ##SF## devas.h bhUtvA devAn apyeti ya evaM vidvAnetadupAste | ##SF## yas.h evam.h vidvAn etad.h upAste hastyR^ishhabha{\m+} sahasraM dadAmIti hovAcha janako vaidehaH | ##SF## hastyshhabham.h sahasram.h dadAmi iti ha uvAcha janakas.h vaidehas.h sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h pitA me.amanyata ##SF## pitA me amanyata nAnanushishhya hareteti || 3 || ##SF## na ananushishhya hareta iti mantra 4 ##[IV.i.4]## yadeva te kashchidabravIt ##SF####k add. mark 1 ## yad.h eva te kashchid.h abravIt.h tachchhR^iNavAmety ##SF## tad.h shR^iNavAma iti abravInme barkurvArshhNash ##SF## abravIt.h me barkus.h vArshhNas.h chakshurvai brahmeti | ##SF## chakshus.h vai brahma iti yathA mAtR^imAnpitR^imAnAchAryavAn.h brUyAt ##SF## yathA mAtR^imAn pitR^imAn AchAryavAn brUyAt.h tathA tadvArshhNo.abravItch ##SF## tathA tad.h vArshhNas.h abravIt.h chakshurvai brahmety ##SF## chakshus.h vai brahma iti apashyato hi ki{\m+} syAdity ##SF## apashyatas.h hi kim.h syAt.h iti abravIttu te tasyA.a.ayatanaM pratishhThAM | ##SF## abravIt.h tu te tasya Ayatanam.h pratishhThAm.h na me.abravIdity ##SF## na me abravIt.h iti ekapAdvA etat ##SF## ekapAd.h vai etad.h samrAD ##SF## samrAT iti | ##SF## iti sa vai no brUhi ##SF## sa vai nas.h brUhi yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya chakshurevA.a.ayatanam ##SF## chakshus.h eva Ayatanam.h aakAshaH pratishhThA ##SF## akAshas.h pratishhThA satyamityetadupAsIta | ##SF## satyam.h iti etad.h upAsIta kA satyatA ##SF## kA satyatA yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya chakshureva ##SF## chakshus.h eva samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha ##SF## iti ha uvAcha chakshushhA vai ##SF## chakshushhA vai samrAT ##SF## samrAT pashyantamAhur ##SF## pashyantam.h Ahur.h adrAkshIriti | ##SF## adrAkshIs.h iti sa AhAdrAkshamiti ##SF## sas.h Aha adrAksham.h iti tatsatyaM bhavati ##SF## tad.h satyam.h bhavati chakshurvai ##SF## chakshus.h vai samrAT ##SF## samrAT paramaM brahma ##SF## paramam.h brahma naina.n chakshurjahAti ##SF## na enam.h chakshus.h jahAti sarvANyenaM bhUtAnyabhiksharanti | ##SF## sarvANi enam.h bhUtAni abhiksharanti devo bhUtvA devAnapyeti ##SF## devas.h bhUtvA devAn apyeti ya evaM vidvAnetadupAste | ##SF## yas.h evam.h vidvAn etad.h upAste hastyR^ishhabha{\m+} sahasraM dadAmIti hovAcha janako vaidehaH | ##SF## hastyshhabham.h sahasram.h dadAmi iti ha uvAcha janakas.h vaidehas.h sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h pitA me.amanyata ##SF## pitA me amanyata nAnanushishhya hareteti ||4 || ##SF## na ananushishhya hareta iti mantra 5 ##[IV.i.5]## yadeva te kashchidabravIt ##SF####k add. mark 1 ## yad.h eva te kashchid.h abravIt.h tachchhR^iNavAmety ##SF## tad.h shR^iNavAma iti abravInme gardabhIvipIto bhAradvAjaH ##SF## abravIt.h me gardabhIvipItas.h bhAradvAjas.h shrotraM vai brahmeti ##SF## shrotram.h vai brahma iti yathA mAtR^imAnpitR^imAnAchAryavAnbrUyAt ##SF## yathA mAtR^imAn pitR^imAn AchAryavAn brUyAt.h tathA tadbhAradvAjo.abravIch ##SF## tathA tad.h bhAradvAjas.h abravIt.h chhrotraM vai brahmety ##SF## shrotram.h vai brahma iti ashR^iNvato hi ki{\m+} syAdity ##SF## ashR^iNvatas.h hi kim.h syAt.h iti abravIttu te tasyA.a.ayatanaM pratishhThAM | ##SF## abravIt.h tu te tasya Ayatanam.h pratishhThAm.h na me.abravIdity ##SF## na me abravIt.h iti ekapAdvA etat ##SF## ekapAd.h vai etad.h samrAD ##SF## samrAT iti | ##SF## iti sa vai no brUhi ##SF## sa vai nas.h brUhi yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya shrotramevA.a.ayatanam.h ##SF## shrotram.h eva Ayatanam.h aakAshaH pratishhThA.anantamityenadupAsIta | ##SF## akAshas.h pratishhThA anantam.h iti enad.h upAsIta kA.anantatA ##SF## kA anantatA yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya disha eva ##SF## dishas.h eva samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha ##SF## iti ha uvAcha tasmAdvai ##SF## tasmAd.h vai samrAD ##SF## samrAT api yAM kAJNcha dishaM gachchhati naivAsyA antaM gachchhaty ##sN ####k add. ## api yAm.h kAJNcha disham.h gachchhati na eva asyAs.h antam.h gachchhati anantA hi disho ##SF## anantAs.h hi dishas.h disho vai ##SF## shrotram.h hi dishas.h ##k ## dishas.h vai samrAT ##SF## samrAT shrotra{\m+}shrotraM vai ##SF## shrotram.hshrotram.h vai samrAT ##SF## samrAT paramaM brahma | ##SF## paramam.h brahma naina{\m+} shrotraM jahAti ##SF## na enam.h shrotram.h jahAti sarvANyenaM bhUtAnyabhiksharanti | ##SF## sarvANi enam.h bhUtAni abhiksharanti devo bhUtvA devAnapyeti ##SF## devas.h bhUtvA devAn apyeti ya evaM vidvAnetadupAste | ##SF## yas.h evam.h vidvAn etad.h upAste hastyR^ishhabha{\m+} sahasraM dadAmIti ##SF## hastyshhabham.h sahasram.h dadAmi iti hovAcha janako vaidehaH | ##SF## ha uvAcha janakas.h vaidehas.h sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h pitA me.amanyata ##SF## pitA me amanyata nAnanushishhya hareteti || 5 || ##SF## na ananushishhya hareta iti mantra 6 ##[IV.i.6]## yadeva te kashchidabravIt ##SF####k add. mark 1 ## yad.h eva te kashchid.h abravIt.h tachchhR^iNavAmety ##SF## tad.h shR^iNavAma iti abravInme satyakAmo jAbAlo ##SF## abravIt.h me shatyakAmas.h jAbAlas.h mano vai brahmeti ##SF## manas.h vai brahma iti yathA mAtR^imAnpitR^imAnAchAryavAnbrUyAt ##SF## yathA mAtR^imAn pitR^imAn AchAryavAn brUyAt.h tathA tajjAbAlo abravIn ##SF## tathA tad.h jAbAlo abravIt.h mano vai brahmety ##SF## manas.h vai brahma iti amanaso hi ki{\m+} syAdity ##SF## amanasas.h hi kim.h syAt.h iti abravIttu te tasyA.a.ayatanaM pratishhThAM | ##SF## abravIt.h tu te tasya Ayatanam.h pratishhThAm.h na me.abravIdity ##SF## na me abravIt.h iti ekapAdvA etat ##SF## ekapAd.h vai etad.h samrAD ##SF## samrAT iti | ##SF## iti sa vai no brUhi ##SF## sa vai nas.h brUhi yAGYavalkya | ##SF## yAGYAvalkya mana evA.a.ayatanam ##SF## manas.h eva Ayatanam.h aakAshaH pratishhThA.a.ananda ityenadupAsIta | ##SF## akAshas.h pratishhThA Anandas.h iti enad.h upAsIta kA.a.anandatA ##SF## kA AnandatA yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya mana eva ##SF## manas.h eva samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha ##SF## iti ha uvAcha manasA vai ##SF## manasA vai samrAT ##SF## samrAT striyamabhihAryate ##SF## striyam.h abhiharyati abhihAryate tasyAM pratirUpaH putro jAyate ##SF## tasyAm.h pratirUpas.h putras.h jAyate sa Anando | ##SF## sas.h Anandas.h mano vai ##SF## manas.h vai samrAT ##SF## samrAT paramaM brahma ##SF## paramam.h brahma nainaM mano jahAti ##SF## na enam.h manas.h jahAti sarvANyenaM bhUtAnyabhiksharanti | ##SF## sarvANi enam.h bhUtAni abhiksharanti devo bhUtvA devAnapyeti ##SF## devas.h bhUtvA devAnapyeti ya evaM vidvAnetadupAste | ##SF## yas.h evam.h vidvAnetad.h upAste hastyR^ishhabha{\m+} sahasraM dadAmIti hovAcha janako vaidehaH | ##SF## hastyshhabham.h sahasram.h dadAmi iti ha uvAcha janakas.h vaidehas.h sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h pitA me.amanyata ##SF## pitA me amanyata nAnanushishhya hareteti || 6 || ##SF## na ananushishhya hareta iti mantra 7 ##[IV.i.7]## yadeva te kashchidabravIt ##SF####k add. mark 1 ## yad.h eva te kashchid.h abravIt.h tachchhR^iNavAmety ##SF## tad.h shR^iNavAma iti abravInme vidagdhaH shAkalyo ##SF## abravIt.h me vidagdhas.h hAkalyas.h hR^idayaM vai brahmeti ##SF## hR^idayam.h vai brahma iti yathA mAtR^imAnpitR^imAnAchAryavAnbrUyAt ##SF## yathA mAtR^imAn pitR^imAn AchAryavAn brUyAt.h tathA tachchhAkalyo.abravId ##SF## tathA tad.h hAkalyas.h abravIt.h dhR^idayaM vai brahmety ##SF## hR^idayam.h vai brahma iti ahR^idayasya hi ki{\m+} syAdity ##SF## ahR^idayasya hi kim.h syAt.h iti abravIttu te tasyA.a.ayatanaM pratishhThAM {} | ##SF## abravIt.h tu te tasya Ayatanam.h pratishhThAm.h {} na me.abravIdity ##SF## na me abravIt.h iti ekapAdvA etat ##SF## ekapAd.h vai etad.h samrAD ##SF## samrAT iti | ##SF## iti sa vai no brUhi ##SF## sa vai nas.h brUhi yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya hR^idayamevA.a.ayatanam ##SF## hR^idayam.h eva Ayatanam.h aakAshaH pratishhThA ##SF## akAshas.h pratishhThA sthitirityenadupAsIta | ##SF## sthitis.h iti enad.h upAsIta kA sthititA ##SF## kA sthititA yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya hR^idayameva ##SF## hR^idayam.h eva samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha ##SF## iti ha uvAcha hR^idayaM vai ##SF## hR^idayam.h vai samrAT ##SF## samrAT sarveshhAM bhUtAnAmAyatana{\m+} ##SF## sarveshhAm.h bhUtAnAm.h Ayatana{\m+} hR^idayaM vai ##SF## hR^idayam.h vai samrAT, ##SF## samrAT sarveshhAM bhUtAnAM pratishhThA ##SF## sarveshhAm.h bhUtAnAm.h pratishhThA hR^idaye hyeva ##SF## hR^idaye hi eva samrAT ##SF## samrAT sarvANi bhUtAni pratishhThitAni bhavanti ##SF## sarvANi bhUtAni pratishhThitAni bhavanti hR^idayaM vai ##SF## hR^idayam.h vai samrAT ##SF## samrAT paramaM brahma ##SF## paramam.h brahma naina{\m+} hR^idayaM jahAti ##SF## na enam.h hR^idayam.h jahAti sarvANyenaM bhUtAnyabhiksharanti | ##SF## sarvANi enam.h bhUtAni abhiksharanti devas.h bhUtvA devAn apyeti devo bhUtvA devAnapyeti ##SF## devas.h bhUtvA devAn apyeti ya evaM vidvAnetadupAste | ##SF## yas.h evam.h vidvAetad.h upAste hastyR^ishhabha{\m+} sahasraM dadAmIti hovAcha janako vaidehaH | ##SF## hastyshhabham.h sahasram.h dadAmi iti ha uvAcha janakas.h vaidehas.h sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h pitA me.amanyata nAnanushishhya hareteti || 7 || iti prathamaM braahmaNam.h .. ##SF## pitA me amanyata na ananushishhya hareta iti dvitiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[IV.ii.1]## janako ha vaidehaH kUrchAdupAvasarpannuvAcha ##SF## atha ha janakas.h janakas.h ha vaidehas.h kUrchAd.h upAvasarpan.h uvAcha namaste.astu ##SF## namas.h te##k add. mark 1 ## astu yAGYavalkyAnu mA shAdhIti | ##SF## yAGYavalkya anu mA shAdhi iti sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yathA vai ##SF## yathA vai samrAN ##SF## samrAT mahAntamadhvAnameshhyanrathaM vA nAvaM vA samAdadItaivamevaitAbhirupanishhadbhiH samAhitAtmA.asy ##SF## mahAntam.h adhvAnam.h eshhyan ratham.h vA nAvam.h vA samAdadIta evam.h eva etAbhis.h upanishhadbhis.h samAhitAtmA asi evaM vR^indAraka ADhyaH sannadhItaveda uktopanishhatka ito vimuchyamAnaH kva gamishhyasIti | ##SF## evam.h vR^indArakas.h ADhyas.h san.h adhItavedas.h uktopanishhatkas.h itas.h vimuchyamAnas.h kva gamishhyasi iti nAhaM tad ##SF## na aham.h tad.h bhagavan ##SF## bhagavan.h veda yatra gamishhyAmIty ##SF## veda yatra gamishhyAmi iti atha vai te.ahaM tadvakshyAmi yatra gamishhyasIti | ##SF## atha vai te aham.h tad.h vakshyAmi yatra gamishhyasi iti bravItu bhagavAniti || 1 || ##SF## bravItu bhagavAn iti mantra 2 ##[IV.ii.2]## indho ha vai nAmaishha yo.ayaM dakshiNe.akshanpurushhas ##SF## indhas.h ha vai nAma eshha yas.h ayam.h dakshiNe akshan purushhaH taM vA etamindha{\m+} santamindra ityAchakshate paroksheNaiva ##SF## tam.h vai etam.h indham.h santam.h indras.h iti Achakshate paroksheNa eva parokshapriyA iva hi devAH pratyakshadvishhaH || 2 || ##SF## parokshapriyAs.h iva hi devAs.h pratyakshadvishhas.h mantra 3 ##[IV.ii.3]## athaitadvAme.akshaNi purushharUpam ##SF## atha etad.h vAme akshiNi akshan purushharUpam.h eshhA.asya patnI virAT ##SF## eshhA asya patnI virAT tayoreshha sa{\m+}stAvo ya eshho.antarhR^idaya AkAsho ##SF## tayos.h eshha sa{\m+}stAvas.h yas.h eshhas.h antarhR^idaye AkAshas.h .athainayoretadannaM ya eshho.antarhR^idaye lohitapiNDo ##SF## atha enayos.h etad.h annam.h yas.h eshhas.h antarhR^idaye lohitapiNDas.h .athainayoretatprAvaraNaM yadetadantarhR^idaye jAlakamivAthainayoreshhA sR^itiH saMcharaNI yaishhA hR^idayAdUrdhvA nADyuchcharati | ##SF## atha enayos.h etad.h prAvaraNam.h yad.h etad.h antarhR^idaye yathaa keshaH sahasradhA bhinna evamasyaitA hitA nAma nADyo.antarhR^idaye pratishhThitA bhavanty ##SF## tAs.h vai asya etAs.h hitAs.h nAma nADyas.h yatha keshas.h sahasradhA bhinnas.h yathA keshas.h sahasradhA bhinnas.h evam.h asya etAs.h hitAs.h nAma nADyas.h antarhR^idaye pratishhThitAs.h bhavanti etAbhirvA etadaasravadAsravati ##SF## etAbhis.h vai etam.h etad.h asravat.h Asravati tasmAdeshha praviviktAhAratara ivaiva bhavatyasmAchchhArIrAdAtmanaH || 3 || ##SF## tasmAd.h eshha praviviktAhArataras.h iva bhavati asmAd.h shArIrAd.h Atmanas.h mantra 4 ##[IV.ii.4]## tasya prAchI dikprAJNchaH prANAH ##SF## tasya vai etasya purushhasya##k OM. ##vai ... prAchI dik prAJNchas.h prANAs.h dakshiNA digdakshiNe prANAH ##SF## dakshiNA dik.h dakshiNAs.h prANAs.h pratIchI dikpratyaJNchaH prANA ##SF## pratIchI dik pratyaJNchas.h prANAs.h udIchI digudaJNchaH prANAH ##SF## udIchI dik.h udaJNchas.h prANAs.h UrdhvA digUrdhvAH prANAH ##SF## UrdhvA dik.h UrdhvAs.h prANAs.h avAchI digavAJNchaH prANAH ##SF## avAchI dik.h avAJNchas.h prANAs.h sarvA dishaH sarve prANAH | ##SF## sarvAs.h dishas.h sarve prANAs.h sa eshha neti netyA.atmAgR^ihyo na hi gR^ihyate.ashIryo na hi shIryate .asaN^go na hi sajyate.asito na vyathate na rishhyaty ##SF## sas.h eshha na iti na iti AtmA agR^ihyas.h na hi gR^ihyate ashIryas.h na hi shIryate asaN^gas.h asitas.h na sajyate na vyathate asaN^gas.h na hi sajyate asitas.h na vyathate na rishhyati abhayaM vai ##SF## abhayam.h vai janaka ##SF## janaka prApto.asIti hovAcha yAGYavalkyaH | ##SF## prAptas.h asi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h sa hovAcha janako vaideho.abhayaM tvA gachchhatAd ##SF## sa ha uvAcha janakas.h vaidehas.h abhayam.h tvA AgachchhatAt.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya yo no ##SF## yas.h nas.h bhagavann ##SF## bhagavan.h abhayaM vedayase ##SF## abhayam.h vedayase namaste.astv ##SF## namas.h te astu ime videhA ayamahamasmi || 4 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## ime videhAs.h ayam.h aham.h asmi iti tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[IV.iii.1]## janaka{\m+} ha vaidehaM yAGYavalkyo jagAma ##SF## janakam.h ha vaideham.h yAGYavalkyas.h jagAma sa mene na vadishhya iti sa mene na vadishhya ity ##SF## sam.h enena vadishhye iti sa mene na vadishhye iti atha ha yajjanakashcha vaideho yAGYavalkyashchAgnihotre samUdAte ##SF## atha ha yad.h janakas.h cha vaidehas.h yAGYavalkyas.h cha agnihotre samUdatur.h samUdAte tasmai ha yAGYavalkyo varaM dadau | ##SF## tasmai ha yAGYavalkyas.h varam.h dadau sa ha kAmaprashnameva vavre | ##SF## sa ha kAmaprashnam.h eva vavre ta{\m+} hAsmai dadau | ##SF## tam.h ha asmai dadau ta{\m+} ha samrADeva pUrvaM paprachchha || 1 || ##SF## tam.h ha samrAT eva pUrvas.h paprachchha mantra 2 ##[IV.iii.2]## yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya kiMjyotirayaM purushha ity ##SF## kiMjyotis.h ayam.h purushhas.h iti AdityajyotiH ##SF## Adityajyotis.h samrAD ##SF## samrAT iti hovAchA.a.adityenaivAyaM jyotishhA.a.aste palyayate karma kurute vipalyetIty ##SF## iti ha uvAcha Adityena eva ayam.h jyotishhA Aste palyayate karma kurute viparyeti iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 2 || ##SF## yAGYavalkya mantra 3 ##[IV.iii.3]## astamita Aditye ##SF## astamite Aditye yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya kiMjyotirevAyaM purushha iti | ##SF## kiMjyotis.h eva ayam.h purushhas.h iti chandramA evAsya jyotirbhavatiiti chandramasaivAyaM jyotishhAste palyayate karma kurute vipalyetIty ##SF## chandreNa eva ayam.h chandramAs.h eva asya jyotis.h bhavati chandramasA eva ayam.h jyotishhA.a.aste palyayate karma kurute viparyeti iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 3 || ##SF## yAGYavalkya mantra 4 ##[IV.iii.4]## astamita Aditye ##SF## astamite Aditye yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya chandramasyastamite ##SF## chandramasi astamite kiMjyotirevAyaM purushha ity ##SF## kiMjyotis.h eva ayam.h purushhas.h iti agnirevAsya jyotirbhavaty ##SF## iti ha uvAcha agnis.h eva asya jyotis.h bhavati agninaivaaya.n jyotishhA.a.aste palyayate karma kurute vipalyetIty ##SF## agnina eva jyotishhA Aste palyayate karma kurute viparyeti iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 4 || ##SF## yAGYavalkya mantra 5 ##[IV.iii.5]## astamita Aditye ##SF## astamite Aditye yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya chandramasyastamite ##SF## chandramasi astamite shAnte.agnau ##SF## shAnte agnau kiMjyotirevAyaM purushha iti | ##SF## kiMjyotis.h eva ayam.h purushhas.h iti vAgevAsya jyotirbhavatiiti ##SF## iti ha uvAcha vAk.h eva asya jyotis.h bhavati vAchaivAyaM jyotishhAste palyayate karma kurute vipalyetiiti | ##SF## vAchA eva ayam.h jyotishhA Aste palyayate karma kurute viparyeti tasmAdvai ##SF## tasmAd.h vai samrAD ##SF## samrAT api yatra svaH pANirna vinirGYAyate ##SF## api yatra svas.h pANis.h na vinirGYAyate .atha yatra vAguchcharaty ##SF## atha yatra vAk.h uchcharati upaiva tatra nyetIty ##SF## upa eva tatra nyeti iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya || 5 || ##SF## yAGYavalkya mantra 6 ##[IV.iii.6]## astamita Aditye ##SF## astamite Aditye yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya chandramasyastamite ##SF## chandramasi astamite shAnte.agnau ##SF## shAnte agnau shAntAyAM vAchi ##SF## shAntAyAm.h vAchi kiMjyotirevAyaM purushha ity ##SF## kiMjyotis.h eva ayam.h purushhas.h iti AtmaivAsya jyotirbhavaty ##SF## iti ha uvAcha AtmA eva asya jyotis.h bhavati AtmanaivAyaM jyotishhA.a.aste palyayate karma kurute vipalyetIti || 6 || ##SF## AtmanA eva ayam.h jyotishhA Aste palyayate karma kurute viparyeti iti mantra 7 ##[IV.iii.7]## katama Atmeti | ##SF## katamas.h AtmA iti yo.ayaM viGYAnamayaH prANeshhu hR^idyantarjyotiH viGYAnamayaH prANeshhu hR^idyantarjyotiH purushhaH ##SF## yas.h ayam.h viGYAnamayas.h purushhas.h prANeshhu hR^idi antarjyotis.h viGYAnamayas.h prANeshhu hR^idi antarjyotis.h purushhas.h sa samAnaH sannubhau lokaavanusaMcharati | ##SF## sa samAnas.h san.h ubhau lokau saMcharati anusaMcharati dhyAyatIva lelAyatIva sa hi svapno bhUtvemaM lokamatikrAmati mR^ityo rUpANi || 7 || ##SF## dhyAyati iva lelAyati iva sadhIs.h##k## sa hi svapnas.h bhUtvA imam.h lokam.h atikrAmati##k add## mR^ityos.h rUpANi mantra 8 ##[IV.iii.8]## sa vA ayaM purushho jAyamAnaH sharIramabhisampadyamAnaH pApmabhiH sa{\m+}sR^ijyate | ##SF## sa vai ayam.h purushhas.h jAyamAnas.h sharIram.h abhisampadyamAnas.h pApmabhis.h sa{\m+}sR^ijyate sa utkrAmanmriyamANaH pApmano vijahAti || 8 || ##SF## sas.h utkrAman mriyamANas.h pApmanas.h vijahAti nijahAti mR^ityos.h rUpANi##k OM## mantra 9 ##[IV.iii.9]## tasya vA etasya purushhasya dve eva sthAne bhavata ##SF## tasya vai etasya purushhasya dve eva sthAne bhavatas.h idaM cha paralokasthAnaM cha ##SF## idam.h cha paralokasthAnam.h cha sandhyaM tR^itIya{\m+} svapnasthAnam.h ##SF## sandhyam.h tR^itIyam.h svapnasthAnam.h tasminsandhye sthAne tishhThannete ubhe sthAne pashyatIdaM cha paralokasthAnaM cha ##SF## tasmin.h sandhye sthAne tishhThan ubhe sthAne pashyati idam.h cha paralokasthAnam.h cha atha yathAkramo.ayaM paralokasthAne bhavati ##SF## atha yathAkramas.h ayam.h paralokasthAne bhavati tamAkramamAkramyobhayAnpApmana AnandA{\m+}shcha pashyati | ##SF## tam.h Akramam.h Akramya ubhayAn pApmanas.h AnandAn.h cha pashyati sa yatra prasvapity ##SF## sa yatra ayam.h##k OM. ##prasvapiti asya lokasya sarvAvato mAtrAmapAdAya ##SF## asya lokasya sarvAvatas.h mAtrAm.h apAdAya svayaM vihatya svayaM nirmAya svena bhAsA svena jyotishhA prasvapity ##SF## svayam.h vihatya svayam.h nirmAya svena bhAsA svena jyotishhA prasvapiti atrAyaM purushhaH svayaM jyotirbhavati || 9 || ##SF## atra ayam.h purushhas.h svayaMjyotis.h bhavati mantra 10 ##[IV.iii.10]## na tatra rathA na rathayogA na panthAno bhavanty ##SF## na tatra rathAs.h na rathayogAs.h na panthAnas.h bhavanti atha rathAnrathayogAnpathaH sR^ijate | ##SF## atha rathAn rathayogAn pathas.h sR^ijate na tatrA.a.anandA mudaH pramudo bhavanty ##SF## na tatra AnandAs.h mudas.h pramudas.h bhavanti athA.a.anandAnmudaH pramudaH sR^ijate | ##SF## atha AnandAn mudas.h pramudas.h sR^ijate na tatra veshAntAH pushhkariNyaH sravantyo bhavanty ##SF## na tatra veshAntAs.h sravantyas.h pushhkariNyas.h sravantyas.h bhavanti atha veshAntAnpushhkariNIH sravantIH sR^ijate ##SF## atha veshAntAn sravantIs.h pushhkariNIs.h pushhkariNIs.h sravantIs.h sR^ijate sa hi kartA || 10 || ##SF## sa hi kartA mantra 11 ##[IV.iii.11]## tadete shlokA bhavanti ##SF## tad.h api ete shlokAs.h tad.h ete shlokAs.h bhavanti svapnena shArIramabhiprahatyA ##SF## svapnena shArIram.h abhiprahatya suptaH suptAnabhichAkashIti | ##SF## asuptas.h suptAn abhichAkashIti shukramAdAya punaraiti sthAna{\m+} ##SF## shukram.h AdAya punaraiti sthAnam.h hiraNmayaH purushha ekaha{\m+}saH || 11 || ##SF## hiraNmayas.h paurushhas.h purushhas.h ekaha{\m+}sas.h mantra 12 ##[IV.iii.12]## prANena rakshannaparaM kulAyam.h ##SF## prANena rakshan.h aparam.h avaram.h kulAyam.h bahishhkulAyAdamR^itashcharitvA ##SF## bahis.h kulAyAd.h amR^itas.h charitvA sa Iyate.amR^ito yatrakAma{\m+} ##SF## sas.h Iyate amR^itas.h yatrakAmam.h hiraNmayaH purushha ekaha{\m+}saH || 12 || ##SF## hiraNmayas.h paurushhas.h purushhas.h ekaha{\m+}sas.h mantra 13 ##[IV.iii.13]## svapnAnta uchchAvachamIyamAno ##SF## svapnAnte uchchAvacham.h IyamAnas.h rUpANi devaH kurute bahUni | ##SF## rUpANi devas.h kurute bahUni uteva strIbhiH saha modamAno ##SF## uta iva strIbhis.h saha modamAnas.h jakshadutevApi bhayAni pashyan.h || 13 || ##SF## jakshat.h uta iva api bhayAni pashyan.h mantra 14 ##[IV.iii.14]## aarAmamasya pashyanti ##SF## arAmam.h asya pashyanti na taM pashyati kashchaneti | ##SF## na tam.h kashchana pashyati iti pashyati kas.h chana iti taM nA.a.ayataM bodhayedityAhuH | ##SF## tam.h na Ayatam.h bodhayet.h iti Ahur.h durbhishhajya{\m+} hAsmai bhavati ##SF## durbhishhajyam.h ha asmai bhavati yameshha na pratipadyate || 14 || ##SF## yam.h eshha na pratipadyate atho khalvAhur ##SF## atha u khalu Ahur.h jAgaritadesha evAsyaishha ##SF## jAgaritadeshas.h eva asya esa yAni hyeva jAgrat.h pashyati tAni supta ityatrAyaM purushhaH svayaM jyotirbhavati | ##SF## yAni hi eva jAgrat.h pashyati tAni suptas.h iti atra ayam.h purushhas.h svayaMjyotis.h bhavati iti so.ahaM bhagavate sahasraM dadAmy ##SF## sas.h aham.h bhagavate sahasram.h dadAmi ata UrdhvaM vimokshAya brUhIti || 14 || ##SF## atas.h Urdhvam.h vimokshAya eva##k OM. ##brUhi iti mantra 15 ##[IV.iii.15]## sa vA eshha etasminsaMprasAde ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyonyAdravati svapnAyaiva ##SF## sa vai eshhas.h etasmin.h svapnAnte##k## saMprasAde ratvA charitvA dR^ishhTvA eva puNyam.h cha pApam.h cha punar.h pratinyAyam.h pratiyoni Adravati buddhAntAya ##k ## svapnAya eva sa yattatra kiJNchitpashyatyananvAgatastena bhavaty ##SF## sa yad.h atra tatra kiJNchid.h pashyati ananvAgatas.h tena bhavati asaN^go hyayaM purushha ity ##SF## asaN^gas.h hi ayam.h purushhas.h iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya so.ahaM bhagavate sahasraM dadAmy ##SF## sas.h aham.h bhagavate sahasram.h dadAmi ata UrdhvaM vimokshAyaiva brUhIti || 15 || ##SF## atas.h Urdhvam.h vimokshAya eva brUhi iti mantra 16 ##[IV.iii.16]## sa vA eshha etasmintsvapne ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyonyAdravati buddhAntAyaiva ##SF## sa vai eshhas.h etasmin.h svapne ratvA charitvA dR^ishhTvA eva puNyam.h cha pApam.h cha punar.h pratinyAyam.h pratiyoni Adravati buddhAntAya eva sa yattatra kiJNchitpashyatyananvAgatastena bhavaty ##SF## sa yad.h tatra kiJNchid.h pashyati ananvAgatas.h tena bhavati asaN^go hyayaM purushha ity ##SF## asaN^gas.h hi ayam.h purushhas.h iti evamevaitad ##SF## evam.h eva etad.h yAGYavalkya | ##SF## yAGYavalkya so.ahaM bhagavate sahasraM dadAmy ##SF## sas.h aham.h bhagavate sahasram.h dadAmi ata UrdhvaM vimokshAyaiva brUhIti || 16 || ##SF## atas.h Urdhvam.h vimokshAya eva brUhi iti mantra 17 ##[IV.iii.17]## sa vA eshha etasminbuddhAnte ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyonyAdravati svapnAntAyaiva || 17 || ##SF## sa vai eshhas.h etasmin buddhAnte ratvA charitvA dR^ishhTvA eva puNyam.h cha pApam.h cha punar.h pratinyAyam.h pratiyoni Adravati svapnAntAya eva mantra 18 ##[IV.iii.18]## tadyathA mahAmatsya ubhe kUle.anusaMcharati pUrvaM chAparaM chaivamevAyaM purushha etAvubhAvantAvanusaMcharati svapnAntaM cha buddhAntaM cha || 18 || ##SF## tad.h yathA mahAmatsyas.h ubhe kUle anusaMcharati pUrvam.h cha aparam.h cha evam.h eva ayam.h purushhas.h etau ubhau antau anusaMcharati svapnAntam.h cha buddhAntam.h cha mantra 19 ##[IV.iii.19]## tadyathAsminnA.akAshe shyeno vA suparNo vA viparipatya shrAntaH sa{\m+}hatya pakshau saMlayAyaiva dhriyata ##SF## tad.h yathA asmin.h AkAshe shyenas.h vA suparNas.h vA viparipatya rAntas.h sa{\m+}hatya pakshau saMlayAya eva dhriyate evamevAyaM purushha etasmA antAya dhaavati yatra supto na kaM chana kAmaM kAmayate na kaM chana svapnaM pashyati || 19 || ##SF## evam.h eva ayam.h purushhas.h etasmai antAya dhavati yatra suptas.h na kam.h chana kAmam.h kAmayate na kam.h chana svapnam.h pashyati mantra 20 ##[IV.iii.20]## tA vA asyaitA hitA nAma nADyo yathA keshaH sahasradhA bhinnastAvatA.aNimnA tishhThanti shuklasya nIlasya piN^galasya haritasya lohitasya pUrNA | ##SF## tAs.h vai asya etAs.h hitAs.h nAma nADyas.h yathA keshas.h sahasradhA bhinnas.h tAvatA aNimnA tishhThanti shuklasya nIlasya piN^galasya haritasya lohitasya pUrNAs.h atha yatrainaM ghnantIva jinantIva hastIva vichchhAyayati gartamiva patati yadeva jAgradbhayaM pashyati tadatrAvidyayA manyate ##SF## atha yatra enam.h ghnanti iva jinanti iva hastI iva vichchhAyayati gartam.h iva patati yad.h eva jAgrat.h bhayam.h pashyati tad.h atra avidyayA bhayam manyate .atha yatra deva iva rAjevAhameveda{\m+} sarvo.asmIti manyate so.asya paramo lokAH || 20 || ##SF## atha yatra rAjA iva devas.h iva aham.h##k## devas.h iva rAjA iva aham.h eva idam.h sarvam.h ##k ## sarvas.h asmi iti manyate sas.h asya paramas.h lokas.h mantra 21 ##[IV.iii.21]## tadvA asyaitadatichchhandA apahatapApmAbhaya{\m+} rUpaM | ##SF## tad.h vai asya etad.h AtmakAmam.h AptakAmam.h akAmam.h etad.h atichchhandas.h apahatapApma abhayam.h rUpam.h tadyathA priyayA striyA saMparishhvakto na bAhyaM kiM chana veda nA.a.antaramevamevAyaM purushhaH prAGYenA.a.atmanA saMparishhvakto na bAhyaM kiM chana veda nA.a.antaraM | ##SF## tad.h yathA priyayA striyA saMparishhvaktas.h na bAhyam.h kim.h chana veda na antaram.h evam.h eva ayam.h purushhas.h shAriras.h AtmA##k OM. ##ambo prAGYena AtmanA saMparishhvaktas.h na bAhyam.h kim.h chana veda na antaram.h tadvA asyaitadAptakAmamAtmakAmamakAmaM rUpam.h shokAntaram.h || 21 || ##SF## tad.h vai asya etad.h atichchhandas.h apahatapApma abhayam.h##k## etad.h AptakAmam.h AtmakAmam.h akAmam.h rUpam.h ashokAntaram.h##k## shokAntaram.h mantra 22 ##[IV.iii.22]## atra pitA.apitA bhavati mAtA.amAtA lokA alokA devA adevA vedA avedA ##SF## atra pitA apitA bhavati mAtA amAtA lokAs.h alokAs.h devAs.h adevAs.h vedAs.h avedAs.h yaGYas.h ayaGYas.h##k OM. ##ambo atra steno.asteno bhavati bhrUNahA.abhrUNahA chANDAlo.achaNDAlaH paulkaso.apaulkaso shramaNo.ashramaNa stApaso.atApaso.ananvAgataM puNyenAnanvAgataM pApena ##SF## atra stenas.h astenas.h bhavati bhrUNahA abhrUNahA paulkasas.h apaulkasas.h chANDAlas.h achaNDAlas.h chANDyAlas.h achaNDyAlas.h paulkasas.h apaulkasas.h shramaNas.h ashramaNas.h tApasas.h atApasas.h ananvAgatas.h puNyena ananvAgatas.h pApena tIrNo hi tadA sarvAJNchhokAnhR^idayasya bhavati || 22 || ##SF## tIrNas.h hi tadA sarvAn.h shokAn hR^idayasya bhavati mantra 23 ##[IV.iii.23]## yadvai tanna pashyati ##SF## yad.h vai tad.h na pashyati pashyanvai tanna pashyati ##SF## pashyan vai tad.h drashhTavyam.h##k OM. ##na pashyati na hi drashhTurdR^ishhTerviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi drashhTurdR^ishhTes.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yatpashyet.h || 23 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h pashyet.h mantra 24 ##[IV.iii.24]## yadvai tanna jighrati ##SF## yad.h vai tad.h na jighrati jighranvai tanna jighrati ##SF## jighran vai tad.h ghratavyam.h##k OM. ##na jighrati na hi ghrAturghrAterviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi ghrAturghrAtes.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yajjighret.h || 24 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h jighret.h mantra 25 ##[IV.iii.25]## yadvai tanna rasayate ##SF## yad.h vai tad.h na rasayati rasayanvai tanna rasayate ##SF## vijAnan vai tad.h rasam.h rasayan vai tad.h na rasayati na hi rasayitU rasayiterviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi rasayitur.h rasAd.h rasayites.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yadrasayet.h || 25 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h rasayet.h mantra 26 ##[IV.iii.26]## yadvai tanna vadati ##SF## yad.h vai tad.h na vadati vadanvai tanna vadati ##SF## vadan vai tad.h vaktavyam.h##k OM. ##na vadati na hi vakturvakterviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi vakturvachas.h vaktes.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yadvadet.h || 26 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h vadet.h mantra 27 ##[IV.iii.27]## yadvai tanna shR^iNoti ##SF## yad.h vai tad.h na shR^iNoti shR^iNvanvai tanna shR^iNoti ##SF## shR^iNvan vai tad.h shrotavyam.h##k OM. ##na shR^iNoti na hi shrotuH shruterviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi shrotur.h shrutes.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yachchhR^iNuyAt.h || 27 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h shR^iNuyAt.h mantra 28 ##[IV.iii.28]## yadvai tanna manute ##SF## yad.h vai tad.h na manute manvAno vai tanna manute ##SF## manvAnas.h vai tad.h mantavyam.h##k OM. ##na manute na hi manturmaterviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi manturmates.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyad.hvibhaktaM yanmanvIta || 28 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h manvIta mantra 29 ##[IV.iii.29]## yadvai tanna spR^ishati ##SF## yad.h vai tad.h na spR^ishati spR^ishanvai tanna spR^ishati ##SF## spR^ishan vai tad.h sprashhTavyam.h##k OM. ##na spR^ishati na hi sprashhTuH spR^ishhTerviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi sprashhTur.h spR^ishhTes.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yatspR^ishet.h || 29 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h spR^ishet.h mantra 30 ##[IV.iii.30]## yadvai tanna vijAnAti ##SF## yad.h vai tad.h na vijAnAti vijAnanvai tanna vijAnAti ##SF## vijAnan vai tad.h viGYeyam.h##k OM. ##na vijAnAti na hi viGYAturviGYAterviparilopo vidyate.avinAshitvAn ##SF## na hi viGYAturviGYAnAd.h viGYAtes.h viparilopas.h vidyate avinAshitvAd.h na tu taddvitIyamasti ##SF## na tu tad.h dvitIyam.h asti tato.anyadvibhaktaM yadvijAnIyAt.h || 30 || ##SF## tatas.h anyad.h vibhaktam.h yad.h vijAnIyAt.h mantra 31 ##[IV.iii.31]## yatra vA anyadiva syAt ##SF## yatra vai anyad.h iva syAt.h tatrAnyo.anyatpashyed ##SF## tatra anyas.h anyad.h pashyet.h anyo.anyajjighred ##SF## anyas.h anyad.h jighret.h anyo.anyadrasayed ##SF## anyas.h anyad.h rasayet.h anyo.anyadvaded ##SF## anyas.h anyad.h vadet.h anyo.anyachchhR^iNuyAd ##SF## anyas.h anyad.h shR^iNuyAt.h anyo.anyanmanvItA_ ##SF## anyas.h anyad.h manvIta nyo.anyatspR^ished ##SF## anyas.h anyad.h spR^ishet.h anyo.anyadvijAnIyAt.h || 31 || ##SF## anyas.h anyad.h vijAnIyAt.h mantra 32 ##[IV.iii.32]## salila eko drashhTAdvaito bhavaty ##SF## salile ekas.h drashhTA advaitas.h bhavati eshha brahmalokaH ##SF## eshha brahmalokas.h samrAD ##SF## samrAT iti hainamanushashAsa yAGYavalkya. eshhAsya paramA gatir ##SF## iti ha enam.h uvAcha anushashAsa yAGYavalkyas.h eshhA asya paramA gatis.h eshhAsya paramA saMpad ##SF## eshhA asya paramA saMpad.h eshho.asya paramo loka ##SF## eshhas.h asya paramas.h lokas.h eshho.asya parama Ananda ##SF## eshhas.h asya paramas.h Anandas.h etasyaivA.a.anandasyAnyAni bhUtAni mAtrAmupajIvanti || 32 || ##SF## etasya eva Anandasya anyAni bhUtAni mAtrAm.h upajIvanti mantra 33 ##[IV.iii.33]## sa yo manUshhyANA{\m+} rAddhaH samR^iddho bhavatyanyeshhAmadhipatiH sarvairmAnushhyakairbhogaiH sampannatamaH anyeshhAm.h ##SF## sa yas.h manUshhyANAm.h rAddhas.h samR^iddhas.h bhavati adhipatis.h sarvais.h mAnushhyakais.h bhogais.h sampannatamas.h sa manushhyANAM parama Anando ##SF## sa manushhyANAm.h paramas.h Anandas.h .atha ye shataM manushhyANAmAnandAH ##SF## atha ye shatam.h manushhyANAm.h AnandAs.h sa ekaH pitR^iNAM jitalokAnAmAnando ##SF## sas.h ekas.h pitR^iNAm.h jitalokAnAm.h Anandas.h .atha ye shataM pitR^iNAM jitalokAnAmAnandAH ##SF## atha ye shatam.h pitR^iNAm.h jitalokAnAm.h AnandAs.h sa eko gandharvaloka Anando ##SF## sas.h ekas.h gandharvaloke Anandas.h .atha ye shataM gandharvaloka AnandAH ##SF## atha ye shatam.h gandharvaloke AnandAs.h sa ekaH karmadevAnAmAnando ye karmaNA devatvamabhisampadyante ##SF## sas.h ekas.h karmadevAnAm.h Anandas.h ye karmaNA devatvam.h abhisampadyante .atha ye shataM karmadevAnAmAnandAH ##SF## atha ye shatam.h karmadevAnAm.h AnandAs.h sa eka AjAnadevAnAmAnando ##SF## sas.h ekas.h AjAnadevAnAm.h Anandas.h yashcha shrotriyo.avR^ijino.akAmahato ##SF## yas.h cha shrotriyas.h avR^ijinas.h akAmahatas.h .atha ye shatamAjAnadevAnAmAnandAH ##SF## atha ye shatam.h AjAnadevAnAm.h AnandAs.h sa ekaH prajApatiloka Anando yashcha shrotriyo.avR^ijino.akAmahato ##SF## sas.h ekas.h prajApatiloke Anandas.h yas.h cha shrotriyas.h avR^ijinas.h akAmahatas.h atha ye shataM prajApatiloka AnandAH ##SF## atha ye shatam.h prajApatiloke AnandAs.h sa eko brahmaloka Anando yashcha shrotriyo.avR^ijino.akAmahato ##SF## sas.h ekas.h brahmaloke Anandas.h yas.h cha shrotriyas.h avR^ijinas.h akAmahatas.h .athaishha eva parama Ananda eshha brahmalokaH ##SF## atha eshhas.h eva paramas.h Anandas.h eshha brahmalokas.h samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha yAGYavalkyaH | ##SF## iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h so.ahaM bhagavate sahasraM dadAmy ##SF## sas.h aham.h bhagavate sahasram.h dadAmi ata UrdhvaM vimokshAyaiva brUhIty ##SF## atas.h Urdhvam.h vimokshAya eva brUhi iti atra ha yAGYavalkyo bibhayA.nchakAraH ##SF## atra ha yAGYavalkyas.h bibhayAm.h chakAra medhAvI rAjA sarvebhyo mA.antebhya udarautsIditi || 33 || ##SF## medhAvI rAjA sarvebhyas.h mA antebhyas.h udarautsIt.h iti mantra 34 ##[IV.iii.34]## sa vA eshha etasminsvapnAnte ratvA charitvA dR^ishhTvaiva puNyaM cha pApaM cha punaH pratinyAyaM pratiyonyAdravati buddhAntAyaiva || 34 || ##SF## sa vai eshhas.h etasmin.h svapnAnte ratvA charitvA dR^ishhTvA eva puNyam.h cha pApam.h cha punar.h pratinyAyam.h pratiyoni Adravati buddhAntAya eva mantra 35 ##[IV.iii.35]## tadyathA.anaH susamAhitamutsarjadyAyAdevamevAya{\m+} shArIra AtmA prAGYenA.a.atmanA.anvArUDha utsarjanyAti yatraitadUrdhvochchhvAsI bhavati || 35 || ##SF## tad.h yathA anas.h susamAhitam.h utsarjam.h yAyAt.h evam.h eva ayam.h shArIras.h AtmA prAGYena AtmanA anvArUDhas.h utsarjam.h yAti yatra etad.h UrdhvochchhvAsI bhavati mantra 36 ##[IV.iii.36]## sa yatrAyamaNimAnaM nyeti jarayA vopatapatA vA.aNimAnaM nigachchhati ##SF## sa yatra ayam.h aNimAnam.h nyeti jarayA vA upatapatA vA aNimAnam.h nigachchhati tadyathA.a.amraM vodumbaraM vA pippalaM vA bandhanAtpramuchyata ##SF## tad.h yathA Amram.h vA udumbaram.h vA pippalam.h vA bandhanAd.h pramuchyate evamevAyaM purushha ebhyo.aN^gebhyaH saMpramuchya punaH pratinyAyaM pratiyonyAdravati prANAyaiva || 36 || ##SF## evam.h eva ayam.h purushhas.h ebhyas.h aN^gebhyas.h saMpramuchya punar.h pratinyAyam.h pratiyoni Adravati prANAya eva mantra 37 ##[IV.iii.37]## tadyathA rAjAnamAyantamugrAH pratyenasaH sUtagrAmaNyo.annaiH pAnairavasathaiH pratikalpante ##SF## tad.h yathA rAjAnam.h Ayantam.h ugrAs.h pratyenasas.h sUtagrAmaNyas.h annais.h pAnais.h avasathais.h pratikalpante ayamAyAtyayamAgachchhatIty ##SF## ayam.h AyAti ayam.h Agachchhati iti eva{\m+} haivaMvida{\m+} sarvANi bhUtAni pratikalpanta ##SF## evam.h ha evaMvidam.h sarvANi bhUtAni pratikalpante idaM brahmA.a.ayAtIdamAgachchhatIti || 37 || ##SF## idam.h brahma AyAti idam.h Agachchhati iti mantra 38 ##[IV.iii.38]## tadyathA rAjAnaM prayiyAsantamugrAH pratyenasaH sUtagrAmaNyo.abhisamAyanty ##SF## tad.h yathA rAjAnam.h prayiyAsantam.h ugrAs.h pratyenasas.h sUtagrAmaNyas.h upasamAyanti abhisamAyanti evamevemamAtmAnamantakAle sarve prANA abhisamAyanti ##SF## evam.h ha evaMvidam.h##k## evam.h eva imam.h AtmAnam.h antakAle sarve prANAs.h upasamAyanti##k## abhisamAyanti yatraitadUrdhvochchhvAsI bhavati || 38 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## yatra etad.h UrdhvochchhvAsI bhavati chaturthaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[IV.iv.1]## sa yatrAyamAtmA.abalyaM nyetya saMmohamiva nyety ##SF## sa yatra ayam.h shAriram.h ##k OM## AtmA abalyam.h nItya ##k## nyetya saMmoham.h iva nyeti athainamete prANA abhisamAyanti ##SF## atha enam.h ete prANAs.h abhisamAyanti sa etAstejomAtrAH samabhyAdadAno hR^idayamevAnvavakrAmati ##SF## sas.h etAs.h tejomAtrAs.h samabhyAdadAnas.h hR^idayam.h eva anvavakrAmati sa yatraishha chAkshushhaH purushhaH parAN^paryAvartate ##SF## sa yatra eshha chAkshushhas.h purushhas.h parAN^ paryAvartate .athArUpaGYo bhavati || 1 || ##SF## atha arUpaGYas.h bhavati mantra 2 ##[IV.iv.2]## ekIbhavati na pashyatItyAhur ##SF## ekIbhavati na pashyati iti AhuH ekIbhavati na jighratItyAhur ##SF## ekIbhavati na jighrati iti AhuH ekIbhavati na rasayatItyAhur ##SF## ekIbhavati na rasayati iti AhuH ekIbhavati na vadatItyAhur ##SF## ekIbhavati na vadati iti AhuH ekIbhavati na shR^iNotItyAhur ##SF## ekIbhavati na shR^iNoti iti AhuH ekIbhavati na manuta ityAhur ##SF## ekIbhavati na manute iti AhuH ekIbhavati na spR^ishatItyAhur ##SF## ekIbhavati na spR^ishati iti AhuH ekIbhavati na vijAnAtItyAhus ##SF## ekIbhavati na vijAnAti iti Ahur.h tasya haitasya hR^idayasyAgraM pradyotate ##SF## tasya ha etasya hR^idayasya agram.h pradyotate tena pradyotenaishha AtmA nishhkrAmati ##SF## tena pradyotena eshhas.h AtmA nishhkrAmati chakshushhTo vA mUrdhno vA.anyebhyo vA sharIradeshebhyas ##SF## chakshushhTas.h vA mUrdhnas.h vA anyebhyas.h vA sharIradeshebhyaH tamutkrAmantaM prANo.anUtkrAmati ##SF## tam.h utkrAmantam.h prANas.h anUtkrAmati prANamanUtkrAmanta{\m+} sarve prANA anUtkrAmanti | ##SF## prANam.h anUtkrAmantam.h sarve prANAs.h anUtkrAmanti saviGYaano bhavati ##SF## saviGYanas.h bhavati saviGYAnamevAnvavakrAmati | ##SF## saviGYAnam.h eva anvavakrAmati taM vidyAkarmaNI samanvArabhete pUrvapraGYA cha || 2 || ##SF## tam.h vidyAkarmaNI samanvArabhete pUrvapraGYA cha mantra 3 ##[IV.iv.3]## tadyathA tR^iNajalAyukA tR^iNasyAntaM gatvA.anyamAkramamAkramyAtmAnamupasa{\m+}haraty ##SF## tad.h yathA tR^iNajalAyukA tR^iNasya antam.h gatvA##k add. mark 1 ## anyam.h Akramam.h Akramya AtmAnam.h Atmanam.h upasa{\m+}harati evamevAyamAtmeda{\m+} sharIraM nihatyAvidyAM gamayitvA.anyamAkramamAkramyA.a.atmAnamupasa{\m+}harati || 3 || ##SF## evam.h eva ayam.h purushhas.h##k## AtmA idam.h sharIram.h nihatya avidyAm.h gamayitvA Atmanam.h ##k ## gamayitvA anyam.h Akramam.h Akramya AtmAnam.h upasa{\m+}harati mantra 4 ##[IV.iv.4]## tadyathA peshaskArI peshaso mAtrAm.h apAdAyAnyannavataraM kalyANatara{\m+} rUpaM tanuta ##SF## tad.h yathA peshaskArI peshasas.h mAtrAm.h apAdAya upAdAya anyad.h navataram.h kalyANataram.h rUpam.h tanute evamevAyam.h Atmeda{\m+} sharIraM nihatyAvidyAM gamayitvA.anyannavataraM kalyANatara{\m+} rUpaM kurute pitryaM vA gAndharvaM vA daivaM vA prAjApatyaM vA brAhmaM vA.anyeshhAM vA bhUtAnAm.h || 4 || ##SF## evam.h eva ayam.h purushha##k## AtmA idam.h sharIram.h nihatya avidyAm.h gamayitvA anyad.h navataram.h kalyANataram.h rUpam.h tanute ##k## kurute pitryam.h vA gAndharvam.h vA brAhmam.h vA prAjApatyam.h vA daivam.h vA anyebhyas.h vA bhUtebhyas.h##k## gAndharvam.h vA daivam.h vA prAjApatyam.h vA brAhmam.h vAnyeshhAm.h vA bhUtAnAm.h mantra 5 ##[IV.iv.5]## sa vA ayamAtmA brahma viGYAnamayo manomayaH prANamayashchakshurmayaH shrotramayaH pR^ithivImaya Apomayo vAyumaya AkAshamayastejomayo.atejomayaH kAmamayo.akAmamayaH krodhamayo.akrodhamayo dharmamayo.adharmamayaH sarvamayas ##SF## sa vai ayam.h AtmA brahma viGYAnamayas.h manomayas.h vAN^mayas.h ##k OM## prANamayas.h chakshurmayas.h shrotramayas.h AkAshamayas.h vAyumayas.h tejomayas.h Apomayas.h pR^ithivImayas.h krodhamayas.h akrodhamayas.h harshhamayas.h aharshhamayas.h ##k ## shrotramayas.h pR^ithivImayas.h Apomayas.h vAyumayas.h AkAshamayas.h tejomayas.h atejomayas.h kAmamayas.h akAmamayas.h krodhamayas.h akrodhamayas.h dharmamayas.h adharmamayas.h sarvamayaH tadyadetadidaMmayo.adomaya iti yathAkArI yathAchArI tathA bhavati | ##SF## tad.h yadA idaMmayas.h tad.h yad.h etad.h idaMmayas.h adomayas.h iti yathAkArI yathAchArI tathA bhavati sAdhukArI sAdhurbhavati ##SF## sAdhukArI sAdhus.h bhavati pApakArI pApo bhavati ##SF## pApakArI pApas.h bhavati puNyaH puNyena karmaNA bhavati pApaH pApena | ##SF## puNyas.h puNyena karmaNA bhavati pApas.h pApena atho khalvAhuH ##SF## atha u khalu Ahur.h kAmamaya evAyaM purushha iti ##SF## kAmamayas.h eva ayam.h purushhas.h iti sa yathAkAmo bhavati ##SF## sa yathAkAmas.h bhavati tatkraturbhavati ##SF## tathAkratus.h tatkratus.h bhavati yatkraturbhavati ##SF## yathAkratus.h yatkratus.h bhavati tatkarma kurute ##SF## tad.h karma kurute yatkarma kurute ##SF## yad.h karma kurute tadabhisaMpadyate || 5 || ##SF## tad.h abhisaMpadyate mantra 6 ##[IV.iv.6]## tadeshha shloko bhavati | ##SF## tad.h eshha shlokas.h bhavati tadeva saktaH saha karmaNaiti ##SF## tad.h eva sat.h tad.h saktas.h saha karmaNA eti liN^gaM mano yatra nishhaktamasya | ##SF## liN^gam.h manas.h yatra nishhaktam.h asya prApyAntaM karmaNastasya ##SF## prApya antam.h karmaNas.h tasya yatkiJNcheha karotyayam.h | ##SF## yad.h kiJNcha iha karoti ayam.h tasmAllokAtpunaraity ##SF## tasmAd.h lokAd.h punaraiti asmai lokAya karmaN ##SF## asmai lokAya karmaNe iti nu kAmayamAno ##SF## iti nu kAmayamAnas.h .athAkAmayamAno yo.akAmo nishhkAma bhavati aaptakAma AtmakAmo na tasya prANA utkrAmanti ##SF## atha akAmayamAnas.h yas.h akAmas.h nishhkAmas.h AtmakAmas.h AptakAmas.h bhavati##k## aptakAmas.h AtmakAmas.h na tasmAd.h ##k ## tasya prANAs.h utkrAmanti brahmaiva sanbrahmApyeti || 6 || ##SF## atra eva samavanIyante##k OM. ##atra ... brahma eva san brahma apyeti mantra 7 ##[IV.iv.7]## tadeshha shloko bhavati ##SF## tad.h eshha shlokas.h bhavati yadA sarve pramuchyante ##SF## yadA sarve pramuchyante kAmA ye.asya hR^idi shritAH | ##SF## kAmAs.h ye asya hR^idi shritAs.h atha martyo.amR^ito bhavaty ##SF## atha martyas.h amR^itas.h bhavati atra brahma samashnuta iti || ##SF## atra brahma samashnute iti tadyathA.ahinirvlayanI valmIke mR^itA pratyastA shayItaivameveda{\m+} sharIra{\m+} shete ##SF## tad.h yathA ahinirvlayanI valmIke mR^itA pratyastA shayIta evam.h eva idam.h sharIram.h shete .athAyamasharIro.amR^itaH prANo brahmaiva teja eva ##SF## atha ayam.h anasthikas.h asharIras.h prAGYas.h AtmA##k## ayam.h asharIras.h amR^itas.h prANas.h brahma eva lokas.h ##k ## tejas.h eva so.ahaM bhagavate sahasra.n dadAmIti hovAcha janako vaidehaH || 7 || ##SF## sas.h aham.h bhagavate sahasrAni dadAmi iti ha uvAcha janakas.h vaidehas.h mantra 8 ##[IV.iv.8]## tadete shlokA bhavanti | ##SF## tad.h api ete shlokAs.h tad.h ete shlokAs.h bhavanti aNuH panthA vitataH purANo ##SF## aNus.h panthA vitaras.h vitatas.h purANas.h mA{\m+} spR^ishhTo.anuvitto mayaiva | ##SF## mAm.h spR^ishhTas.h anuvittas.h mayA eva tena dhIrA apiyanti brahmavidaH ##SF## tena dhIrAs.h apiyanti brahmavidas.h svargaM lokamita UrdhvaM vimuktAH || 8 || ##SF## utkramya svargam.h lokam.h itas.h vimuktAs.h svargam.h lokam.h itas.h Urdhvam.h vimuktAs.h mantra 9 ##[IV.iv.9]## tasmiJNchhuklamuta nIlamAhuH ##SF## tasmin.h shuklam.h uta nIlam.h Ahur.h piN^gala{\m+} haritaM lohitaM cha | ##SF## piN^galam.h haritam.h lohitam.h cha eshha panthA brahmaNA hAnuvittas ##SF## eshha panthA brahmaNA ha anuvittaH tenaiti brahmavitpuNyakR^ittaijasashcha || 9 || ##SF## tena eti brahmavid.h taijasas.h puNyakR^it.h cha puNyakR^it.h taijasas.h cha mantra 10 ##[IV.iv.10]## andhaM tamaH pravishanti ##SF## andham.h tamas.h pravishanti ye.avidyAmupAsate | ##SF## ye asambhUtim.h avidyAm.h upAsate tato bhUya iva te tamo ##SF## tatas.h bhUyas.h iva te tamas.h ya u vidyAyA{\m+} ratAH || 10 || ##SF## ye u sambhUtyAm.h vidyAyAm.h ratAs.h mantra 11 ##[IV.iv.11]## anandA nAma te lokA ##SF## asuryAs.h anandAs.h nAma te lokAs.h andhena tamasA.a.avR^itAH ##SF## andhena tamasA AvR^itAs.h tAn.h tA{\m+}ste pretyaabhigachchhanty ##SF## te pretya apigachchhati##k##abhigachchhanti avidvA{\m+}so.abudho janAH || 11 || ##SF## avidvA{\m+}sas.h abudhAs.h janAs.h mantra 12 ##[IV.iv.12]## AtmAnaM chedvijAnIyAd ##SF## AtmAnam.h ched.h vijAnIyAt.h ayamasmIti puurushhaH ##SF## ayam.h asmi iti purushhas.h kimichchhankasya kAmAya ##SF## kim.h ichchhan kasya kAmAya sharIramanusaMjvaret.h || 12 || ##SF## sharIram.h anu saMcharet.h saMjvaret mantra 13 ##[IV.iv.13]## yasyAnuvittaH pratibuddha AtmA ##SF## yasya anuvittas.h pratibuddhas.h AtmA .asminsaMdehye gahane pravishhTaH | ##SF## asmin.h saMdehye gahane pravishhTas.h sa vishvakR^it ##SF## sa vishvakR^it.h sa hi sarvasya kartA ##SF## sa hi sarvasya kartA tasya lokaH ##SF## tasya lokas.h sa u loka eva || 13 || ##SF## sas.h u lokas.h eva mantra 14 ##[IV.iv.14]## ihaiva santo.atha vidmastadvayaM ##SF## tad.h eva santas.h tad.h u bhavAmas.h iha eva santas.h atha vidmas.h tad.h vayam.h na chedavedirmahatI vinashhTiH | ##SF## na ched.h avedI avedis.h mahatI vinashhTis.h ye tadviduramR^itAste bhavanty ##SF## ye tad.h viduramR^itAs.h te bhavanti athetare duHkhamevaapiyanti || 14 || ##SF## atha itare duHkham.h eva upayanti apiyanti mantra 15 ##[IV.iv.15]## yadaitamanupashyaty ##SF## yadA etam.h anupashyati aatmAnaM devamaJNjasaa | ##SF## atmAnam.h devam.h aN^jasA iishAnaM bhUtabhavyasya ##SF## IshAnam.h bhUtabhavyasya na tato vijugupsate || 15 || ##SF## na tadA vichikitsati tatas.h vijugupsate mantra 16 ##[IV.iv.16]## yasmAdarvAksaMvatsaro ##SF## yasmAd.h arvAk saMvatsaras.h .ahobhiH parivartate | ##SF## ahobhis.h parivartate taddevA jyotishhAM jyotir ##SF## tad.h devAs.h jyotishhAm.h jyotis.h aayurhopAsate.amR^itam.h || 16 || ##SF## ayus.h hi ha upAsate amR^itam.h mantra 17 ##[IV.iv.17]## yasminpaJNcha paJNchajanA ##SF## yasmin paJNcha paJNchajanAs.h aakAshashcha pratishhThitaH | ##SF## akAshas.h cha pratishhThitaH tameva manya AtmAna.n ##SF## tam.h eva manye AtmAnam.h vidvAnbrahmAmR^ito.amR^itam.h || 17 || ##SF## vidvAn brahma amR^itas.h amR^itam.h mantra 18 ##[IV.iv.18]## prANasya prANamuta chakshushhashchakshur ##SF## prANasya prANam.h uta chakshushhas.h chakshus.h uta shrotrasya shrotraM ##SF## uta shrotrasya shrotram.h annasya annam.h manaso ye mano viduH | ##SF## manasas.h ye manas.h vidur.h te nichikyurbrahma purANamagryam.h || 18 || ##SF## te nichikyur.h brahma purANam.h agryam.h mantra 19 ##[IV.iv.19]## manasaivAnudrashhTavyaM ##SF## manasA eva Aptavyam.h anudrashhTavyam.h neha nAnA.asti kiM chana | ##SF## na iha nAnA asti kim.h chana mR^ityoH sa mR^ityumApnoti ##SF## mR^ityos.h sa mR^ityum.h Apnoti ya iha nAneva pashyati || 19 || ##SF## yas.h iha nAnA iva pashyati mantra 20 ##[IV.iv.20]## ekadhaivAnudrashhTavyam ##SF## manasA eva anudrashhTavyam.h ekadhA eva anudrashhTavyam etadapramayaM dhruvam.h | ##SF## etad.h apramayam.h dhruvam.h virajaH para AkAshAd ##SF## virajas.h paras.h AkAshAd.h aja AtmA mahAndhruvaH || 20 || ##SF## ajas.h AtmA mahAn dhruvaH mantra 21 ##[IV.iv.21]## tameva dhIro viGYAya ##SF## tam.h eva dhIras.h viGYAya praGYAM kurvIta brAhmaNaH | ##SF## praGYAm.h kurvIta brAhmaNas.h nAnudhyAyAdbahUJNchhabdAn ##SF## na anudhyAyAt.h bahUn.h shabdAn.h vAcho viglApana{\m+} hi tad ##SF## vAchas.h viglApanam.h hi tad.h iti || 21 || ##SF## iti mantra 22 ##[IV.iv.22]## sa vA eshha mahAnaja AtmA yo.ayaM viGYAnamayaH prANeshhu ##SF## sa vai ayam.h AtmA ##k ## sa vai eshha mahAn ajas.h AtmA yas.h ayam.h viGYAnamayas.h prANeshhu ya eshho.antarhR^idaya AkAshas ##SF## yas.h eshhas.h antarhR^idaya AkAshaH tasmiJNchhete sarvasya vashI sarvasyeshAnaH sarvasyAdhipatiH sa na sAdhunA karmaNA bhUyAnno evAsAdhunA kanIyAneshha sarveshvara ##SF## sa na sAdhunA karmaNA bhUyAn na u eva asAdhunA kanIyAn.h##k add. mark 1 ## eshha sarveshvaras.h eshha bhUtAdhipatireshha bhUtapAla eshha ##SF## eshha bhUtAdhipatis.h##k add. mark 1 ## eshha bhUtapAlas.h eshha lokeshvaras.h esha lokapAlas.h##k OM. ##ambo seturvidharaNa eshhAM lokAnAmasaMbhedAya | ##SF## sa setus.h vidharaNas.h eshhAm.h lokAnAm.h asaMbhedAya tametaM vedAnuvachanena brAhmaNA vividishhanti ##SF## tam.h etam.h vedAnuvachanena##k add. mark 1 ## brAhmaNAs.h vividishhanti yaGYena dAnena tapasA.anAshakenaitameva viditvA munirbhavaty ##SF## brahmacharyena tapasA shraddhayA yaGYena anAshakena cha brahmacharyena yaGYena dAnena tapasA.anAshakena etam.h eva viditvA munis.h bhavati etameva pravrAjino lokamichchhantaH pravrajanty ##SF## etam.h eva pravrAjinas.h lokam.h Ipsantas.h ichchhantas.h pravrajanti etaddha sma vai tatpUrve vidvA{\m+}saH prajAM na kAmayante ##SF## etad.h dha sma vai tad.h pUrve brahmaNAs.h anuchAnAs.h##k## ambo vidvA{\m+}sas.h prajAm.h na kAmayante kiM prajayA karishhyAmo yeshhAM no.ayamAtmA.aya.n loka iti | ##SF## kim.h prajayA karishhyAmas.h yeshhAm.h nas.h ayam.h AtmA ayam.h lokas.h iti te ha sma putraishhaNAyAshcha vittaishhaNAyAshcha lokaishhaNAyAshcha vyutthAyAtha bhikshAcharyaM charanti ##SF## te ha sma putraishhaNAyAs.h cha vittaishhaNAyAs.h cha lokaishhaNAyAs.h cha vyutthAya atha bhikshAcharyam.h charanti yA hyeva putraishhaNA sA vittaishhaNA ##SF## yA hi eva putraishhaNA sA vittaishhaNA yA vittaishhaNA sA lokaishhaNobhe hyete eshhaNe eva bhavataH | ##SF## yA vittaishhaNA sA lokaishhaNA ubhe hi ete eshhaNe eva bhavatas.h sa eshha neti netyAtmA.agR^ihyo na hi gR^ihyate ##SF## sas.h eshha na iti na iti AtmA agR^ihyas.h na hi gR^ihyate .ashIryo na hi shIryate ##SF## ashIryas.h na hi shIryate .asaN^go na hi sajyate ##SF## asaN^gas.h asitas.h na sajyate na vyathate ##k ## asaN^gas.h na hi sajyate .asito na vyathate na rishhyaty ##SF## asitas.h na vyathate na rishhyati etamu haivaite na tarata ity ##SF## ataH pApamakaravamityataH kalyANamakaravamityubhe u haivaishha ete tarati ##SF## atas.h ##mark 2##pApam.h akaravam.h iti atas.h kalyANam.h akaravam.h iti ubhe-ubhe hi eshhas.h ubhe u ha eva eshhas.h ete tarati nainaM kR^itAkR^ite tapataH || 22 || ##SF## amR^itas.h sAdhvasAdhunI##k OM. ##amR^itas.h ... na enam.h kR^itAkR^ite tapatas.h mantra 23 ##[IV.iv.23]## tadetadR^ichAbhyuktam.h | ##SF## tad.h etad.h R^ichA abhyuktam.h eshha nityo mahimA brAhmaNasya ##SF## eshha nityas.h mahimA brAhmaNasya na vardhate karmaNA no kanIyAn.h | ##SF## na karmaNA vardhate na u kanIyAn.h tasyaiva syAt.h padavittaM viditvA ##SF## tasya eva syAtpadavittam.h viditvA na lipyate karmaNA pApakeneti | ##SF## na karmaNA lipyate lipyate karmaNA pApakena iti tasmAdevaMvichchhAnto dAnta uparatastitikshuH samAhito bhUtvA.a.atmanyevA.a.atmAnaM pashyati ##SF## tasmAd.h evaMvid.h shAntas.h dAntas.h uparatas.h titikshus.h shraddhAvittas.h##k## samAhitas.h bhUtvA Atmani eva AtmAnam.h pashyet.h ##k## pashyati sarvamAtmAnaM pashyati ##SF## sarvam.h AtmAnam.h pashyati nainaM pApmA tarati ##SF## na enam.h pApmA tarati sarvaM pApmAnaM tarati ##SF## sarvam.h pApmAnam.h tarati nainaM pApmA tapati ##SF## na enam.h pApmA tapati sarvaM pApmAnaM tapati ##SF## sarvam.h pApmAnam.h tapati vipApo virajo.avichikitso brAhmaNo bhavati ##SF## vipApas.h virajas.h avichikitsas.h brAhmaNas.h bhavati eshha brahmalokaH ##SF## eshha brahmalokas.h samrAD ##SF## samrAT iti hovAcha yAGYavalkyaH | ##SF## enam.h prAptas.h asi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h so.ahaM bhagavate videhAndadAmi mAm.h chApi saha dAsyAyeti || 23 || ##SF## sas.h aham.h bhagavate videhAn dadAmi mAm.h cha api saha dAsyAya iti mantra 24 ##[IV.iv.24]## sa vA eshha mahAnaja AtmA.annAdo vasudAno ##SF## sa vai eshha mahAn ajas.h AtmA annAdas.h vasudAnas.h vindate vasu ##SF## vindate vasu ya evaM veda || 24 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 25 ##[IV.iv.25]## sa vA eshha mahAnaja AtmA.ajaro.amaro.amR^ito.abhayo brahmAbhayaM vai ##SF## sa vai eshha mahAn ajas.h AtmA ajaras.h amaras.h abhayas.h amR^itas.h amR^itas.h abhayas.h brahma abhayam.h vai brahmAbhaya{\m+} hi vai brahma bhavati ya evaM veda || 25 || iti chaturthaM braahmaNam.h . ##SF## k brahma abhayam.h vai brahma abhayam.h hi vai brahma bhavati yas.h evam.h veda pa~nchamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[IV.v.1]## atha ha yAGYavalkyasya dve bhArye babhUvaturmaitreyI cha kAtyAyanI cha ##SF## atha ha yAGYavalkyasya dve bhArye babhUvaturmaitreyI cha kAtyAyanI cha tayorha maitreyI brahmavAdinI babhUva ##SF## tayos.h ha maitreyI brahmavAdinI babhUva strIpraGYaiva tarhi kAtyAyany ##SF## strIpraGYA eva tarhi kAtyAyanI atha ha yAGYavalkyo.anyadvR^ittamupAkarishhyan || 1 || ##SF## sas.h anyad.h vR^ittam.h upAkarishhyamANas.h atha ha yAGYavalkyas.h anyad.h vR^ittam.h upAkarishhyan mantra 2 ##[IV.v.2]## maitreyIti hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## maitreyi iti ha uvAcha maitreyi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h pravrajishhyanvA are.ahamasmAtsthAnAdasmi | ##SF## pravrajishhyan vai are aham.h asmAd.h sthAnAd.h asmi hanta te.anayA katyAyaanyA.antaM karavANIti || 2 || ##SF## hanta te anayA katyAyanyA antam.h karavANi iti mantra 3 ##[IV.v.3]## sA hovAcha maitreyI ##SF## sA ha uvAcha maitreyI yannu ma iyaM ##SF## yad.h nu me iyam.h bhagoH ##SF## bhagos.h sarvA pR^ithivI vittena pUrNA syAt.h ##SF## sarvA pR^ithivI vittena pUrNA syAt.h syAM nvahaM tenAmR^itA.a.aho3 neti ##SF## syAm.h nu aham.h tena amR^itA Aho na iti neti hovAcha yAGYavalkyo ##SF## na iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h yathaivopakaraNavatAM jIvita.n ##SF## yathA eva upakaraNavatAm.h jIvitam.h tathaiva te jIvita{\m+} syAd.h ##SF## tathA eva te jIvitam.h syAt.h amR^itatvasya tu nA.a.ashA.asti vitteneti || 3 || ##SF## amR^itatvasya tu na AshA asti vittena iti mantra 4 ##[IV.v.4]## sA hovAcha maitreyI ##SF## sA ha uvAcha maitreyI yenAhaM nAmR^itA syA.n ##SF## yena aham.h na amR^itA syAm.h kimahaM tena kuryAM | ##SF## kim.h aham.h tena kuryAm.h yadeva bhagavAnveda ##SF## yad.h eva bhagavAn veda tadeva me brUhIti || 4 || ##SF## tad.h eva me brUhi iti mantra 5 ##[IV.v.5]## sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h priyA vai khalu no bhavatI satI ##SF## priyA##k add. mark 1 ## vai khalu nas.h bhavatI satI priyamavR^idhad ##SF## priyam.h avR^itat.h avR^idhat.h dhanta tarhi ##SF## dhanta khalu tarhi bhavaty ##SF## bhavati etad.h vyAkhyAsyAmi te ##SF## etad.h vyAkhyAsyAmi te vyAchakshANasya tu me nididhyAsasveti || 5 || ##SF## vyAchakshANasya tu me nididhyAsasva iti mantra 6 ##[IV.v.6]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h##k OM. ## na vA are patyuH kAmAya patiH priyo bhavaty ##SF## na vai are patyur.h kAmAya patis.h priyas.h bhavati Atmanastu kAmAya patiH priyo bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya patis.h priyas.h bhavati na vA are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavaty ##SF## na vai are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavati Atmanastu kAmAya jAyA priyA bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya jAyA priyA bhavati na vA are putrANAM kAmAya putrAH priyA bhavanty ##SF## na vai are putrANAm.h kAmAya putrAs.h priyA bhavanti Atmanastu kAmAya putrAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya putrAs.h priyA bhavanti na vA are vittasya kAmAya vittaM priyaM bhavaty ##SF## na vai are vittasya kAmAya vittam.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya vittaM priyaM bhavati || ##SF## Atmanas.h tu kAmAya vittam.h priyam.h bhavati na vaa are pashuunaa.n kaamaaya pashavaH priyaa bhavanti ##SF## aatmanastu kaamaaya pashavaH priyaa bhavanti | ##SF## na vA are brahmaNaH kAmAya brahma priyaM bhavaty ##SF## na vai are brahmaNas.h kAmAya brahma priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya brahma priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya brahma priyam.h bhavati na vA are kshatrasya kAmAya kshatraM priyaM bhavaty ##SF## na vai are kshatrasya kAmAya kshatram.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya kshatraM priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya kshatram.h priyam.h bhavati na vA are lokAnAM kAmAya lokAH priyA bhavanty ##SF## na vai are lokAnAm.h kAmAya lokAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya lokAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya lokAs.h priyAs.h bhavanti na vA are devAnAM kAmAya devAH priyA bhavanty ##SF## na vai are devAnAm.h kAmAya devAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya devAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya devAs.h priyAs.h bhavanti na vaa are vedaanaa.n kaamaaya vedaaH priyaa bhavanty ##SF## aatmanastu kaamaaya vedaaH priyaa bhavanti | ##SF## na vA are bhUtAnAM kAmAya bhUtAni priyANi bhavanty ##SF## na vai are bhUtAnAm.h kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti Atmanastu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti na vA are sarvasya kAmAya sarvaM priyaM bhavaty ##SF## na vai are sarvasya kAmAya sarvam.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya sarvaM priyaM bhavaty ##SF## Atmanas.h tu kAmAya sarvam.h priyam.h bhavati AtmA vA are drashhTavyaH shrotavyo mantavyo nididhyAsitavyo ##SF## atmA vai are drashhTavyas.h shrotavyas.h mantavyas.h nididhyAsitavyas.h maitreyy ##SF## maitreyi Atmani khalvare dR^ishhTe shrute mate viGYAta ida{\m+} sarvaM viditam.h | ##SF## Atmanas.h vai are darshanena shravaNena matyA viGYAnena idam.h sarvam.h viditam.h mantra 7 ##[IV.v.7]## brahma taM parAdAd ##SF## brahma tam.h parAdAt.h yo.anyatrA.a.atmano brahma veda ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h vedAn.h kshatraM taM parAdAd ##SF## kshatram.h tam.h prAdAt.h yo.anyatrA.a.atmanaH kshatraM veda ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h kshatram.h veda lokAstaM parAduH ##SF## lokAs.h tam.h parAduH yo.anyatrA.a.atmano lokAnveda ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h lokAn veda devAstaM parAduH ##SF## devAs.h tam.h parAduH yo.anyatrAtmano devAnveda ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h devAn veda vedAstaM parAdur ##SF## veda vedAs.h tam.h parAduH yo.anyatrAtmano vedAnveda ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h vedAn veda bhUtAni taM parAdur ##SF## bhUtAni tam.h parAduH yo.anyatrA.a.atmano bhUtAni veda ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h bhUtAni veda sarvaM taM parAdAd ##SF## sarvam.h tam.h parAdAt.h yo.anyatrA.a.atmanaH sarvaM ved ##SF## yas.h anyatra Atmanas.h sarvam.h veda edaM brahmedaM kshatramime lokA ime devA ime vedA imAni bhUtAnIda{\m+} sarvaM yadayamAtmA || 7 || ##SF## idam.h brahma idam.h kshatram.h ime lokAs.h ime devAs.h ime vedAs.h imAni bhUtAni idam.h sarvam.h yad.h ayam.h AtmA mantra 8 ##[IV.v.8]## sa yathA dundubherhanyamAnasya na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd grahaNAya ##SF## sa yathA dundubhes.h hanyamAnasya na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya dundubhestu grahaNena dundubhyAghAtasya vA shabdo gR^ihItaH || 8 || ##SF## dundubhes.h tu grahaNena dundubhyAghAtasya vA shabdas.h gR^ihItas.h mantra 9 ##[IV.v.9]## sa yathA shaN^khasya dhmAyamAnasya na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd grahaNAya ##SF## sa yathA shhaN^khasya dhmAyamAnasya na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya shaN^khasya tu grahaNena shaN^khadhmasya vA shabdo gR^ihItaH || 9 || ##SF## shhaN^khasya tu grahaNena shhaN^khadhmasya vA shabdas.h gR^ihItas.h mantra 10 ##[IV.v.10]## sa yathA vINAyai vAdyamAnAyai na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAdgrahaNAya ##SF## sa yathA vINAyai vAdyamAnAyai na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya vINAyai tu grahaNena vINAvAdasya vA shabdo gR^ihItaH || 10 || ##SF## vINAyai tu grahaNena vINAvAdasya vA shabdas.h grhItas.h mantra 11 ##[IV.v.11]## sa yathA.a.ardraidhAgnerabhyAhitasya pR^ithagdhUmA vinishcharanty ##SF## sa yathA ArdraidhAgnes.h abhyAhitasya pR^ithak.h dhUmAs.h vinishcharanti evaM vA are.asya mahato bhUtasya niHshvasitametadyadR^igvedo yajurvedaH sAmavedo.atharvAN^girasa itihAsaH purANaM vidyA upanishhadaH shlokAH sUtrANyanuvyAkhyAnAni vyAkhyAnaani ishhTa{\m+} hutamAshitaM pAyitamayaM cha lokaH parashcha lokaH sarvANi cha bhUtAnyasyaivaitAni sarvANi niHshvasitAni || 11 || ##SF## evam.h vai are asya mahatas.h bhUtasya nishvasitam.h##k## niHshvasitam.h etad.h yad.h R^igvedas.h yajurvedas.h sAmavedas.h atharvAN^girasas.h itihAsas.h purANam.h vidyAs.h upanishhadas.h shlokAs.h sUtrANi anuvyAkhyAnAni vyAkhyAnani dattam.h ##k## ishhTam.h hutam.h Ashitam.h pAyitam.h ayam.h cha lokas.h paras.h cha lokas.h sarvANi cha bhUtAni asya eva etAni sarvANi nishvasitAni##k## niHshvasitAni mantra 12 ##[IV.v.12]## sa yathA sarvAsAmapA{\m+} samudra ekAyanam ##SF## sa yathA sarvAsAm.h apAm.h samudras.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} sparshAnAM tvagekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h sparshAnAm.h tvak.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM gandhAnAM nAsikaikAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h gandhAnAm.h nAsike ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} rasAnAM jihvaikAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h rasAnAm.h jihvA ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} rUpANAM chakshurekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h rUpANAm.h chakshus.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhaM shabdAnAM shrotramekAyanam ##SF## evam.h sarveshham.h shabdAnAm.h shrotram.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} saN^kalpAnAM mana ekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h saN^kalpAnAm.h manas.h ekAyanam.h ##k ## manas.h ekAyanam.h eva{\m+} sarvAsAM vidyAnA{\m+} hR^idayamekAyanam ##SF## evam.h sarvAsAm.h vidyAnAm.h hR^idayam.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM karmaNA{\m+} hastAvekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h karmaNAm.h hastau ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAmAnandAnAmupastha ekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h AnandAnAm.h upasthas.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM visargANAM pAyurekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h visargANAm.h pAyus.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAmadhvanAM pAdAvekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h adhvanAm.h pAdau ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM vedAnAM vAgekAyanam.h || 12 || ##SF## evam.h sarveshhAm.h vedAnAm.h vAk.h ekAyanam.h mantra 13 ##[IV.v.13]## sa yathA saindhavaghano.anantaro.abAhyaH kR^itsno rasaghana evai ##SF## sa yathA saindhavaghanas.h anantaras.h abAhyas.h kR^itsnas.h rasaghanas.h eva syAt.h##k OM. ## vaM vA are.ayamAtmAnantaro.abAhyaH kR^itsnaH praGYAnaghana evaitebhyo bhUtebhyaH samutthAya tAnyevAnuvinayashhyatiti ##SF## evam.h vai are idam.h mahat.h bhUtam.h anantam.h aparam.h are ayam.h AtmA anantaras.h abAhyas.h kR^itsnas.h praGYAnaghanas.h eva etebhyas.h bhUtebhyas.h samutthAya tAni eva anuvinayati na pretya saMGYA.astItyare braviimIti hovAcha yAGYavalkyaH || 13 || ##SF## na pretya saMGYA asti iti are bravimi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h mantra 14 ##[IV.v.14]## sA hovAcha maitreyy ##SF## sA ha uvAcha maitreyI atraiva mA bhagavAnmohAntamApIpipan ##SF## atra eva mA bhagavAn mohAntam.h ApIpadat.h na vA ahamimaM vijAnAmIti ##SF## na vai aham.h imam.h vijAnAmi iti sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h##k OM. ## na vA are.ahaM mohaM bravImy ##SF## na vai are aham.h moham.h bravImi avinAshI vA are.ayamAtmA.anuchchhittidharmA || 14 || ##SF## avinAshI vai are ayam.h AtmA anuchchhittidharmA mantra 15 ##[IV.v.15]## yatra hi dvaitamiva bhavati ##SF## yatra hi dvaitam.h iva bhavati taditara itaraM pashyati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h pashyati taditara itaraM jighrati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h jighrati taditara itara{\m+} rasayate ##SF## tad.h itaras.h itaram.h rasayati taditara itaramabhivadati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h abhivadati taditara itara{\m+} shR^iNoti ##SF## tad.h itaras.h itaram.h shR^iNoti taditara itaraM manute ##SF## tad.h itaras.h itaram.h manute taditara itara{\m+} spR^ishati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h spR^ishati taditara itaraM vijAnAti | ##SF## tad.h itaras.h itaram.h vijAnAti yatra tvasya sarvamAtmaivAbhUt ##SF## yatra tu asya sarvam.h AtmA eva abhUt.h tatkena kaM pashyet ##SF## tad.h kena kam.h pashyet.h tatkena kaM jighret ##SF## tad.h kena kam.h jighret.h tatkena ka{\m+} rasayet ##SF## tad.h kena kam.h rasayet.h tatkena kamabhivadet ##SF## tad.h kena kam.h abhivadet.h tatkena ka{\m+} shR^iNuyAt ##SF## tad.h kena kam.h shR^iNuyAt.h tatkena kaM manvIta ##SF## tad.h kena kam.h manvIta tatkena ka{\m+} spR^ishet ##SF## tad.h kena kam.h spR^ishet.h tatkena kaM vijAnIyAdyeneda{\m+} sarva.n vijAnAti ##SF## tad.h kena kam.h vijAnIyAt.h ta.n kena vijAnIyAt ##SF## tam.h kena vijAnIyAt.h sa eshha neti netyA.atmAgR^ihyo na hi gR^ihyate ##SF## sas.h eshha na iti na iti AtmA agR^ihyas.h na hi gR^ihyate .ashIryo na hi shIryate ##SF## ashIryas.h na hi shIryate .asaN^go na hi sajyate ##SF## asaN^gas.h na hi sajyate .asito na vyathate na rishhyati | ##SF## asitas.h na vyathate na rishhyati] viGYAtAramare kena vijAnIyAdityuktAnushAsanAsi ##SF## viGYAtAram.h are kena vijAnIyAt.h iti uktAnushAsanA asi maitreyy ##SF## maitreyi etAvadare khalvamR^itatvamiti hoktvA yAGYavalkyo vijahAra || 15 ||iti pa~nchamaM braahmaNam.h || ##SF## etAvat.h are khalu amR^itatvam.h iti ha uktvA yAGYavalkyas.h vijahAra shhashhThaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[IV.vi.1]## atha va{\m+}shaH ##SF## atha va{\m+}shas.h pautimAshhyo gaupavanAd.h ##SF## pashutimAshhyas.h gaupavanAd.h gaupavanaH pautimAshhyAt ##SF## gaupavanas.h pashutimAshhyAd.h pautimAshhyo gaupavanAd ##SF## pashutimAshhyas.h gaupavanAd.h gaupavanaH kaushikAt ##SF## gaupavanaH kaushikAd.h kaushikaH kauNDinyAt ##SF## kaushikas.h kauNDinyAd.h kauNDinyaH shANDilyAch ##SF## kauNDinyas.h hANDilyAd.h chhANDilyaH kaushikAchcha gautamAchcha ##SF## hANDilyas.h kaushikAd.h cha gautamAd.h cha gautamaH || 1 || ##SF## gautamas.h mantra 2 ##[IV.vi.2]## aagniveshyAd ##SF## agniveshyas.h agniveshyo gArgyAd ##SF## agniveshyAd.h gArgyAd.h gArgyo gArgyAd ##SF## gArgyas.h gArgyAd.h gArgyo gautamAd ##SF## gArgyas.h gautamAd.h gautamaH saitavAt ##SF## gautamas.h shaitavAd.h saitavaH pArAsharyAyaNAt ##SF## shaitavas.h pArAsharyAyaNAd.h pArAshAryAyaNo gArgyAyaNAd ##SF## pArAshAryAyaNas.h gArgyAyaNAd.h gArgyAyaNa uddAlakAyanAd ##SF## gArgyAyaNas.h UddAlakAyanAd.h uddAlakAyano jAbAlAyanAj ##SF## UddAlakAyanas.h jAbAlAyanAd.h jAbAlAyano mAdhyandinAyanAn ##SF## jAbAlAyanas.h mAdhyandinAyanAd.h mAdhyandinAyanaH saukarAyaNAt ##SF## mAdhyandinAyanas.h shaukarAyaNAd.h saukarAyaNaH kAshhAyaNAt ##SF## shaukarAyaNas.h kAshhAyaNAd.h kAshhAyaNaH sAyakAyanAt ##SF## kAshhAyaNas.h shAyakAyanAd.h sAyakAyanaH kaushikAyaneH ##SF## shAyakAyanas.h kaushikAyanes.h kaushikAyaniH || 2 || ##SF## kaushikAyanis.h mantra 3 ##[IV.vi.3]## ghR^itakaushikAd ##SF## ghR^itakaushikAd.h ghR^itakaushikaH paarAsharyAyaNAt ##SF## ghR^itakaushikas.h prAsharyAyaNAd.h pAraasharyAyaNaH pArAsharyAt ##SF## pArasharyAyaNas.h pArAsharyAd.h pArAsharyo jAtUkarNyAj ##SF## pArAsharyas.h jAtUkarNyAd.h jAtUkarNya aasurAyaNAchcha yAskAchchaa ##SF## jAtUkarNyas.h asurAyaNAd.h cha yAskAd.h cha .a.asurAyaNastraivaNes ##SF## asurAyaNas.h traivaNeH traivaNiraupajandhaner ##SF## traivaNis.h Aupajandhanes.h aupajandhaniraasurer ##SF## aupajandhanis.h asures.h aasurirbhAradvAjAd ##SF## asuris.h bhAradvAjAd.h bhAradvAja aatreyAd ##SF## bhAradvAjas.h atreyAd.h aatreyo mANTer ##SF## atreyas.h mANTes.h mANTirgautamAd ##SF## mANTis.h gautamAd.h gautamo gautamAd ##SF## gautamas.h gautamAd.h gautamo vAtsyAd ##SF## gautamas.h vAtsyAd.h vAtsyaH shANDilyAch ##SF## vAtsyas.h hANDilyAd.h chhANDilyaH kaishoryAtkApyAt ##SF## hANDilyas.h kaishoryAd.h kApyAd.h kaishoryaH kApyaH kumArahAritAt ##SF## kaishoryas.h kApyas.h kumArahAritAd.h kumArahArito gAlavAd ##SF## kumArahAritas.h gAlavAd.h gAlavo vidarbhIkauNDinyAd ##SF## gAlavas.h vidarbhIkauNDinyAd.h vidarbhIkauNDinyo vatsanapAto bAbhravAd ##SF## vidarbhI kauNDinyas.h vatsanapAtas.h bAbhravAd.h vatsanapAdbAbhrava pathaH saubharAt ##SF## vatsanapAd.h bAbhravas.h pathas.h shaubharAd.h panthAH saubharo.ayAsyAdaaN^girasAd ##SF## panthAs.h shaubharas.h AyAsyAd.h aN^girasAd.h ayAsya aaN^girasa aabhUtestvAshhTrAd ##SF## ayAsyas.h aN^girasas.h abhUtes.h tvAshhTrAd.h aabhUtistvAshhTro vishvarUpAttvAshhTrAd ##SF## abhUtis.h tvAshhTras.h vivarUpAd.h tvAshhTrAd.h vishvarUpastvAshhTro.avshvibhyAm ##SF## vishvarUpas.h tvAshhTras.h AshvibhyAm.h ashvinau dadhIcha aatharvaNAd ##SF## ashvinau dadhIchas.h atharvaNAd.h dadhyaN^N^aatharvaNo.atharvaNo daivAd ##SF## dadhyaN^ atharvaNas.h AtharvaNas.h daivAd.h atharvA daivo mR^ityoH prAdhva{\m+}sanAn ##SF## atharvA daivas.h mR^ityos.h prAdhva{\m+}sanAd.h mR^ityuH prAdhva{\m+}sanaH pradhva{\m+}sanAt ##SF## mR^ityus.h prAdhva{\m+}sanas.h pradhva{\m+}sanAd.h pradhva{\m+}sana ekarshher ##SF## pradhva{\m+}sanas.h ekarshhes.h ekarshhirviprachitteH ##SF## ekarshhis.h viprachittes.h viprachittirvyashhTer ##SF## viprachittis.h vyashhTes.h vyashhTiH sanAroH ##SF## vyashhTis.h shanAros.h sanAruH sanAtanAt ##SF## shanArus.h shanAtanAd.h sanAtanaH sanagAt.h ##SF## shanAtanas.h shanagAd.h sanagaH parameshhThinaH ##SF## shanagas.h parameshhThinas.h parameshhThI brahmaNo ##SF## parameshhThI brahmaNas.h brahma svayaMbhu ##SF## brahma svayaMbhu brahmaNe namaH || 3 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## brahmaNe namas.h || iti bR^ihadAraNyakopanishhadi chaturtho.adhyaayaH || atha pa~nchamo.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h . ##[V.i.1]## AUM pUrNamadaH ##SF## pUrNam.h adas.h pUrNamidaM ##SF## pUrNam.h idam.h pUrNAtpUrNamudachyate | ##SF## pUrNAd.h pUrNam.h udachyate pUrNasya pUrNamAdAya ##SF## pUrNasya pUrNam.h AdAya pUrNamevAvashishhyate | ##SF## pUrNam.h eva avashishhyate AUM3 khaM brahma ##SF## kham.h brahma khaM purANa.n ##SF## kham.h purANam.h vAyuraM kham ##SF## vAyuram.h kham.h iti ha smA.a.aha kauravyAyaNIputro | ##SF## iti ha sma Aha kauravyAyaNIputras.h vedo.ayamM ##SF## vedas.h ayam.h brAhmaNA vidur ##SF## brAhmaNAs.h vidur.h vedainena yadveditavyam.h || 1 || iti prathamaM braahmaNam.h .. ##SF## veda enena yad.h veditavyam.h dvitiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[V.ii.1]## trayAH prAjApatyAH prajApatau pitari brahmacharyamUshhur ##SF## trayAs.h prAjApatyAs.h prajApatau pitari brahmacharyam.h Ushhur.h devA manushhyA asurA ##SF## devAs.h manushhyAs.h asurAs.h ushhitvA brahmacharyaM devA Uchur ##SF## ushhitvA brahmacharyam.h devAs.h Uchur.h bravItu no bhavAniti | ##SF## bravItu nas.h bhavAn iti tebhyo haitadaksharamuvAcha ##SF## tebhyas.h ha etad.h aksharam.h uvAcha da iti ##SF## das.h iti vyaGYAsishhTA3 iti | ##SF## vyaGYAsishhTa iti vyaGYAsishhmeti hochur ##SF## vyaGYAsishhma iti ha Uchur.h dAmyateti na Atthety ##SF## dAmyata iti nas.h Attha iti omiti hovAcha ##SF## om.h iti ha uvAcha vyaGYAsishhTeti || 1 || ##SF## vyaGYAsishhTa iti mantra 2 ##[V.ii.2]## atha hainaM manushhyA Uchur ##SF## atha ha enam.h manushhyAs.h Uchur.h bravItu no bhavAniti | ##SF## bravItu nas.h bhavAn iti tebhyo haitadevAksharamuvAcha ##SF## tebhyas.h ha etad.h eva aksharam.h uvAcha da iti ##SF## das.h iti vyaGYAsishhTA3 iti | ##SF## vyaGYAsishhTa iti vyaGYAsishhmeti hochur ##SF## vyaGYAsishhma iti ha Uchur.h datteti na Atthety ##SF## datta iti nas.h Attha iti omiti hovAcha ##SF## om.h iti ha uvAcha vyaGYAsishhTeti || 2 || ##SF## vyaGYAsishhTa iti mantra 3 ##[V.ii.3]## atha hainamasurA Uchur ##SF## atha ha enam.h asurAs.h Uchur.h bravItu no bhavAniti | ##SF## bravItu nas.h bhavAn iti tebhyo haitadevAksharamuvAcha ##SF## tebhyas.h ha etad.h eva aksharam.h uvAcha da iti ##SF## das.h iti vyaGYAsishhTA3 iti | ##SF## vyaGYAsishhTa iti vyaGYAsishhmeti hochur ##SF## vyaGYAsishhma iti ha Uchur.h dayadhvamiti na Atthety ##SF## dayadhvam.h iti nas.h Attha iti omiti hovAcha ##SF## om.h iti ha uvAcha vyaGYAsishhTeti | ##SF## vyaGYAsishhTa iti tadetadevaishhA daivI vAganuvadati stanayitnur ##SF## tad.h etad.h eva eshhA daivI vAk.h anuvadati stanayitnus.h da da da iti ##SF## dadadas.h iti dAmyata datta dayadhvamiti | ##SF## damyata datta dayadhvam.h iti tadetattraya{\m+} shikshed ##SF## tad.h etad.h trayam.h shikshet.h dama.n ##SF## damam.h dAna.n ##SF## dAnam.h dayAmiti || 3 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h || ##SF## dayAm.h iti tR^itiiyaM braahmaNam.h . ##[V.iii.1]## eshha prajApatiryaddhR^idayam ##SF## eshha prajApatis.h yad.h dhR^idayam.h etadbrahmaitatsarvaM | ##SF## etad.h brahma etad.h sarvam.h tadetattryakshara{\m+} ##SF## tad.h etad.h tryaksharam.h hR^idayamiti | ##SF## hR^idayam.h iti hR^i ityekamaksharam ##SF## hR^is.h iti ekam.h aksharam.h abhiharantyasmai svAshchAnye cha ##SF## abhiharanti asmai svAs.h cha anye cha ya evaM veda | ##SF## yas.h evam.h veda da ityekamaksharam.h ##SF## das.h iti ekam.h aksharam.h dadatyasmai svAshchAnye cha ##SF## dadanti dadati asmai svAs.h cha anye cha ya evaM veda | ##SF## yas.h evam.h veda yamityekamaksharam ##SF## yam.h iti ekam.h aksharam.h eti svargaM loka.n ##SF## eti svargam.h lokam.h ya evaM veda || 1 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda chaturthaM braahmaNam.h . ##[V.iv.1]## tadvai tad ##SF## tad.h vai tad.h etadeva tadAsa ##SF## etad.h eva tad.h Asa satyameva | ##SF## satyam.h eva sa yo haitaM mahadyakshaM prathamajaM veda ##SF## sa yas.h ha evam.h mahat.h yaksham.h prathamajam.h veda satyaM brahmeti ##SF## satyam.h brahma iti jayatImA{\m+}llokA~n ##SF## jayati imAn.h lokAn.h jita innvasAvasad ##SF## jitas.h id.h nu asau asat.h ya evametanmahadyakshaM prathamajaM veda ##SF## yas.h evam.h etad.h mahat.h yaksham.h prathamajam.h veda satyaM brahmeti ##SF## satyam.h brahma iti satya{\m+} hyeva brahma || 1 || iti caturthaM braahmaNam.h .. ##SF## satyam.h hi eva brahma paJNchamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[v.V.1]## apa evedamagra Asus ##SF## apas.h eva idam.h agre Asur.h tA ApaH satyamasR^ijanta ##SF## tAs.h Apas.h satyam.h asR^ijanta satyaM brahma ##SF## satyam.h brahma brahma prajApatim ##SF## brahma prajApatim.h prajApatirdevA{\m+}s ##SF## prajApatis.h devAn.h te devAH satyamevopAsate ##SF## te devAs.h satyam.h iti eva upAsate tadetattryakshara{\m+} ##SF## tad.h etad.h tryaksharam.h satyamiti | ##SF## satyam.h satiyam.h iti sa ityekamaksharam.h ##SF## sa iti ekam.h aksharam.h tItyekamaksharam.h ##SF## ti iti ekam.h aksharam.h yamityekamaksharaM | ##SF## am.h yam.h iti ekam.h aksharam.h prathamottame akshare satyam.h ##SF## prathamottame akshare satyam.h madhyato.anR^itam.h tadetadanR^itamubhayataH satyena parigR^ihIta{\m+} ##SF## madhyatas.h anR^itam.h tad.h etad.h anR^itam.h##k add. mark 1 ## ubhayatas.h satyena parigR^ihItam.h satyabhUyameva bhavati | ##SF## satyabhUyam.h eva bhavati nainaMvidvA{\m+}samanR^ita{\m+} hinasti || 1 || ##SF## na evaMvidvA{\m+}sam.h anR^itam.h hinasti mantra 2 ##[V.v.2]## tadyattatsatyamasau sa Adityo | ##SF## tad.h yad.h tad.h satyam.h asau sas.h Adityas.h ya eshha etasminmaNDale purushho yashchAyaM dakshiNe.akshan.h purushhas ##SF## yas.h eshhas.h etasmin maNDale purushhas.h yas.hcha ayam.h dakshiNe akshan purushhaH tAvetAvanyo.anyasminpratishhThitau ##SF## tau etau anyas.h anyasmin pratishhThitau rashmibhireshho.asminpratishhThitaH ##SF## rashmibhis.h eshhas.h asmin pratishhThitas.h prANairayamamushhmin ##SF## prANais.h ayam.h amushhmin.h sa yadotkramishhyanbhavati ##SF## sa yadA utkramishhyan bhavati shuddhamevaitanmaNDalaM pashyati ##SF## shuddham.h eva etad.h maNDalam.h pashyati nainamete rashmayaH pratyAyanti || 2 || ##SF## na enam.h ete rashmayas.h pratyAyanti mantra 3 ##[V.v.3]## ya eshha etasminmaNDale purushhas ##SF## yas.h eshhas.h etasmin maNDale purushhaH tasya bhUriti shira ##SF## tasya bhUs.h iti shiras.h eka{\m+} shira ##SF## ekam.h shiras.h ekametadaksharaM ##SF## ekam.h etad.h aksharam.h bhuva iti bAhU ##SF## bhuvas.h iti bAhU dvau bAhU ##SF## dvau bAhU dve ete akshare ##SF## dve ete akshare svariti pratishhThA ##SF## svariti pratishhThA dve pratishhThe dve ete akshare | ##SF## dve pratishhThe dve ete akshare tasyopanishhadahariti | ##SF## tasya upanishhad.h ahariti hanti pApmAnaM jahAti cha ##SF## hanti pApmAnam.h jahAti cha ya evaM veda || 3 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 4 ##[V.v.4]## yo.ayaM dakshiNe.akshanpurushhas ##SF## atha##k OM. ##yas.h ayam.h dakshiNe akshan purushhaH tasya bhUriti shiraH ##SF## tasya bhUs.h iti shiras.h eka{\m+} shira ##SF## ekam.h shiras.h ekametadaksharam.h ##SF## ekam.h etad.h aksharam.h bhuva iti bAhU ##SF## bhuvas.h iti bAhU dvau bAhU ##SF## dvau bAhU dve ete akshare ##SF## dve ete akshare svariti pratishhThA ##SF## svariti pratishhThA dve pratishhThe ##SF## dve pratishhThe dve ete akshare | ##SF## dve ete akshare tasyopanishhadahamiti | ##SF## tasya upanishhad.h aham.h iti hanti pApmAnaM jahAti cha ##SF## hanti pApmAnam.h jahAti cha ya evaM veda || 4 || iti paj~nchamaM braahmaNam.h .. ##SF## yas.h evam.h veda shhashhThaM braahmaNam.h ##[V.vi.1]## manomayo.ayaM purushho ##SF## manomayas.h ayam.h purushhas.h bhAHsatyas ##SF## bhAHsatyaH tasminnantarhR^idaye yathA vrIhirvA yavo vaa ##SF## tasmin.h antarhR^idaye yathA vrIhis.h vA yavas.h vA evam.h ayam.h antarAtman purushhas.h##k OM. ##evam.h sa eshha sarvasya sarvasyeshAnaH ##SF## sa eshha sarvasya sarvasya IshAnas.h sarvasyAdhipatiH ##SF## sarvasya adhipatis.h sarvamidaM prashAsti yadidaM kiJNcha || 1 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## sarvam.h idam.h prashAsti yad.h idam.h kiJNcha saptamaM braahmaNam.h . ##[V.vii.1]## vidyud.h brahmetyAhur ##SF## vidyut.h brahma iti Ahur.h vidAnAdvidyud ##SF## vidAnAd.h vidyut.h vidyatyenaM pApmano ##SF## vidyati enam.h pApmanas.h ya evaM veda ##SF## yas.h evam.h veda vidyudbrahmeti | ##SF## vidyut.h brahma iti vidyuddhyeva brahma || 1 || iti saptamaM braahmaNam.h || ##SF## vidyut.h dhi eva brahma ashhTamaM braahmaNam.h . ##[V.viii.1]## vAchaM dhenumupAsIta | ##SF## vAcham.h dhenum.h upAsIta tasyAshchatvAraH stanAH ##SF## tasyAs.h chatvAras.h stanAs.h svAhAkAro vashhaTkAro hantakAraH svadhAkAras ##SF## svAhAkAras.h vashhaTkAras.h hantakAras.h svadhAkAraH tasyai dvau stanau devA upajIvanti ##SF## tasyai dvau stanau devAs.h upajIvanti svAhAkAraM cha vashhaTkAraM cha ##SF## svAhAkAram.h cha vashhaTkAram.h cha hantakAraM manushhyAH ##SF## hantakAram.h manushhyAs.h svadhAkAraM pitaraH | ##SF## svadhAkAram.h pitaras tasyAH prANa R^ishhabho ##SF## tasyAs.h prANas.h R^ishhabhas.h mano vatsaH || 1 || ityashhTamaM braahmaNam.h || ##SF## manas.h vatsas.h navamaM braahmaNam.h . ##[V.ix.1]## ayamAgnirvaishvAnaro yo.ayamantaH purushhe ##SF## ayam.h Agnis.h vaishvAnaras.h yas.h ayam.h antar.h purushhe yenedamannaM pachyate yadidamadyate | ##SF## yena idam.h annam.h pachyate yad.h idam.h adyate tasyaishha ghoshho bhavati ##SF## tasya eshha ghoshhas.h bhavati yametatkarNAvapidhAya shR^iNoti | ##SF## yam.h etad.h karNau apidhAya shR^iNoti sa yadotkramishhyanbhavati ##SF## sa yadA utkramishhyan bhavati nainaM ghoshha{\m+} shR^iNoti || 1 || iti navamaM braahmaNam.h || ##SF## na enam.h ghoshham.h shR^iNoti dashamaM braahmaNam.h . ##[V.x.1]## yadA vai purushho.asmAllokAtpraiti ##SF## yadA vai purushhas.h asmAd.h lokAd.h praiti sa vAyumAgachchhati ##SF## sa vAyum.h Agachchhati tasmai sa tatra vijihIte yathA rathachakrasya kha.n ##SF## tasmai sa tatra vijihIte yathA rathachakrasya kham.h tena sa Urdhva Akramate | ##SF## tena sas.h Urdhvas.h Akramate sa AdityamAgachchhati ##SF## sas.h Adityam.h Agachchhati tasmai sa tatra vijihIte yathAlambarasya kham.h ##SF## tasmai sa tatra vijihIte yathA aDambarasya alambarasya kham.h tena sa Urdhva Akramate | ##SF## tena sas.h Urdhvas.h Akramate sa chandramasamAgachchhati ##SF## sa chandramasam.h Agachchhati tasmai sa tatra vijihIte yathA dundubheH kham.h ##SF## tasmai sa tatra vijihIte yathA dundubhes.h kham.h tena sa Urdhva Akramate | ##SF## tena sas.h Urdhvas.h Akramate sa lokamAgachchhatyashokamahimam.h ##SF## sa lokam.h Agachchhati ashokam.h ahimam.h tasminvasati shAshvatIH samAH || 1 || iti dashamaM braahmaNam.h || ##SF## tasmin vasati shAshvatIs.h samAs.h ekaadashaM braahmaNam.h . ##[V.xi.1]## etadvai paramaM tapo yadvyAhitastapyate ##SF## etad.h vai paramam.h tapas.h yad.h vyAhitas.h tapyate parama{\m+} haiva lokaM jayati ##SF## paramam.h ha eva lokam.h jayati ya evaM vedaitadvai paramaM tapo yaM pretamaraNya{\m+} haranti ##SF## yas.h evam.h veda etad.h vai paramam.h tapas.h yam.h pretam.h araNyam.h haranti parama{\m+} haiva lokaM jayati ##SF## paramam.h ha eva lokam.h jayati ya evaM vedaitadvai paramaM tapo yaM pretamagnAvabhyAdadhati ##SF## yas.h evam.h veda etad.h vai paramam.h tapas.h yam.h pretam.h agnau abhyAdadhati parama{\m+} haiva lokaM jayati ##SF## paramam.h ha eva lokam.h jayati ya evaM veda || 11 || iti ekaadashaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda dvaadashaM braahmaNam.h . ##[V.xii.1]## annaM brahmetyeka Ahus ##SF## annam.h brahma iti eke Ahur.h tanna tathA ##SF## tad.h na tathA pUyati vA annamR^ite prANAt ##SF## pUyati vai annam.h R^ite prANAd.h prANo brahmetyeka Ahus ##SF## prANas.h brahma iti eke Ahur.h tanna tathA ##SF## tad.h na tathA shushhyati vai prANa R^ite.annAd ##SF## shushhyati vai praNas.h R^ite annAd.h ete ha tveva devate ##SF## ete ha tu eva devate ekadhAbhUyaM bhUtvA ##SF## ekadhAbhUyam.h bhUtvA paramatAM gachchhatas ##SF## paramatAm.h gachchhataH taddha smA.a.aha prAtR^idaH pitaram.h ##SF## tad.h dha sma Aha prAtR^idas.h pitaram.h ki{\m+} svidevaivaM vidushhe sAdhu kuryAm.h ##SF## kim.h svid.h eva evaMvidushhe sAdhu kuryAm.h kimevAsmA asAdhu kuryAmiti | ##SF## kim.h eva asmai asAdhu kuryAm.h iti sa ha smAha pANinA ##SF## sa ha sma Aha pANinA mA ##SF## mA prAtR^ida ##SF## prAtR^ida kastvenayorekadhAbhUyaM bhUtvA paramatAM gachchhatIti | ##SF## kas.h tu enayos.h ekadhAbhUyam.h bhUtvA paramatAm.h gachchhati iti tasmA u haitaduvAcha ##SF## tasmai u ha etad.h uvAcha vIty ##SF## vi iti annaM vai vi ##SF## annam.h vai vi anne hImAni sarvANi bhUtAni vishhTAni | ##SF## anne hi imAni sarvANi bhUtAni vishhTAni ramiti ##SF## ram.h iti prANo vai raM ##SF## prANas.h vai ram.h prANe hImAni sarvANi bhUtAni ramante | ##SF## prANe hi imAni sarvANi bhUtAni ratAni ramante sarvANi ha vA asmin.h bhUtAni vishanti ##SF## sarvANi ha vai asmin bhUtAni vishanti sarvANi bhUtAni ramante ##SF## sarvANi bhUtAni ramante ya evaM veda || 12 || iti dvaadashaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda trayodashaM braahmaNam.h mantra 1 ##[V.xiii.1]## uktham.h ##SF## uktham.h prANo vA uktham.h ##SF## prANas.h vai uktham.h prANo hIda{\m+} sarvamutthApayaty ##SF## prANas.h hi idam.h sarvam.h utthApayati uddhAsmA dhasmAdukthavidvIrastishhThaty ##SF## ud.h dha asmai asmAd.h ukthavid.h vIras.h tishhThati ukthasya sAyujya{\m+} salokatAM jayati ##SF## ukthasya sAyujyam.h salokatAm.h jayati ya evaM veda || 1 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 2 ##[V.xiii.2]## yajuH ##SF## yajus.h prANo vai yajuH ##SF## prANas.h vai yajus.h prANe hImAni sarvANi bhUtAni yujyante | ##SF## prANe hi imAni sarvANi bhUtAni yujyante yujyante hAsmai sarvANi bhUtAni shraishhThyAya ##SF## yujyante ha asmai sarvANi bhUtAni shraishhThyAya yajushhaH sAyujya{\m+} salokatAM jayati ##SF## yajushhas.h sAyujyam.h salokatAm.h jayati ya evaM veda || 2 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 3 ##[V.xiii.3]## sAma ##SF## sAma prANo vai sAma ##SF## prANas.h vai sAma prANe hImAni sarvANi bhUtAni samyaJNchi | ##SF## prANe hi imAni sarvANi bhUtAni samyaJNchi samyaJNchi hAsmai sarvANi bhUtAni shraishhThyAya kalpante ##SF## samyaJNchi ha asmai sarvANi bhUtAni shraishhThyAya kalpante sAmnaH sAyujya{\m+} salokatAM jayati ##SF## sAmnas.h sAyujyam.h salokatAm.h jayati ya evaM veda || 3 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 4 ##[V.xiii.4]## kshatram.h ##SF## kshatram.h prANo vai kshatram.h ##SF## prANas.h vai kshatram.h prANo hi vai kshatram.h ##SF## prANas.h hi vai kshatram.h trAyate hainaM prANaH kshaNitoH | ##SF## trAyate ha enam.h prANas.h kshhaNitos.h pra kshatramatramapnoti ##SF## pra kshatram.h atram.h atram.h apnoti kshatrasya sAyujya{\m+} salokatAM jayati ##SF## kshatrasya sAyujyam.h salokatAm.h jayati ya evaM veda || 4 || iti trayodashaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda chaturdashaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[V.xiv.1]## bhUmirantarikshaM dyaurityashhTAvaksharANy ##SF## bhUmis.h antariksham.h dyaus.h iti ashhTau {} aksharANi ashhTAkshara{\m+} ha vA ekaM gAyatryai padam ##SF## ashhTAksharam.h ha vai ekam.h gAyatryai padam.h etadu haivAsyA etat ##SF## etad.h u ha eva asyAs.h etad.h sa yAvadeshhu trishhu lokeshhu ##SF## sa yAvat.h eshhu trishhu lokeshhu tAvaddha jayati yo.asyA etadevaM padaM veda || 1 || ##SF## tAvat.h dha jayati yas.h asyAs.h etad.h evam.h padam.h veda mantra 2 ##[V.xiv.2]## R^icho yajU{\m+}shhi sAmAnItyashhTAvaksharANy ##SF## R^ichas.h yajUshhi sAmAni iti ashhTau aksharANi ashhTAkshara{\m+} ha vA ekaM gAyatryai padam.h| ##SF## ashhTAksharam.h ha vai ekam.h gAyatryai padam.h etadu haivAsyA etat ##SF## etad.h u ha eva asyAs.h etad.h sa yAvatIyaM trayI vidyA ##SF## sa yAvatI iyam.h trayI vidyA tAvaddha jayati ##SF## tAvat.h dha jayati yo.asyA etadevaM padaM veda || 2 || ##SF## yas.h asyAs.h etad.h evam.h padam.h veda mantra 3 ##[V.xiv.3]## prANo.apAno vyAna ityashhTAvaksharANi ##SF## prANas.h apAnas.h vyAnas.h iti ashhTau aksharANi ashhTAkshara{\m+} ha vA ekaM gAyatryai padam ##SF## ashhTAksharam.h ha vai ekam.h gAyatryai padam.h etadu haivAsyA etat ##SF## etad.h u ha eva asyAs.h etad.h sa yAvadidaM prANi ##SF## sa yAvat.h idam.h prANi tAvaddha jayati ##SF## tAvat.h dha jayati yo.asyA etadevaM padaM veda ##SF## yas.h asyAs.h etad.h evam.h padam.h veda athAsyA etadeva turIyaM darshataM padaM parorajA ya eshha tapati ##SF## atha asyAs.h etad.h eva turIyam.h darshatam.h padam.h parorajAs.h yas.h eshha tapati yadvai chaturthaM tatturIyam.h ##SF## yad.h vai chaturtham.h tad.h turIyam.h darshataM padamiti ##SF## darshatam.h padam.h iti dadR^isha iva hyeshha ##SF## dadR^ishe iva hi eshhas.h parorajA iti ##SF## parorajAs.h iti sarvamu hyevaishha raja uparyupari tapaty ##SF## sarvam.h u hi eva eshha rajas.h uparyupari tapati eva{\m+} haiva shriyA yashasA tapati ##SF## evam.h ha eva shriyA yashasA tapati yo.asyA etadevaM padaM veda || 3 || ##SF## yas.h asyAs.h etad.h evam.h padam.h veda mantra 4 ##[V.xiv.4]## saishhA gAyatryetasmi{\m+}sturIye darshate pade parorajasi pratishhThitA ##SF## sA eshhA gAyatrI etasmin.h turIye darshate pade parorajasi pratishhThitA tadvai tatsatye pratishhThitaM ##SF## tad.h vai tad.h satye pratishhThitA pratishhThitam.h chakshurvai satyam.h ##SF## chakshus.h vai satyam.h chakshurhi vai satyam.h ##SF## chakshus.h hi vai satyam.h tasmAdyadidAnIM dvau vivadamAnAveyAtAm ##SF## tasmAd.h yad.h idAnIm.h dvau vivadamAnau eyAtam.h aham.h adarsham ##SF## aham.h adrAksham.h adarsham ahamashraushhamiti ##SF## aham.h ashraushham.h iti ya eva evaM brUyAd ##SF## yas.h eva evam.h brUyAt.h aham.h adarshamiti ##SF## aham.h adrAksham.h adarsham.h iti tasmA eva shraddadhyAma | ##SF## tasmai eva shraddadhyAt.h shraddadhyAma tadvai tatsatyaM bale pratishhThitam.h ##SF## tad.h vai tad.h satyam.h bale pratishhThitam.h prANo vai balam.h ##SF## prANas.h vai balam.h tatprANe pratishhThitam.h ##SF## tad.h prANe pratishhThitam.h tasmAdAhur ##SF## tasmAd.h Ahur.h bala{\m+} satyAdogIya ity ##SF## balam.h satyAd.h ojIyas.h iti evaM veshhA gAyatryadhyAtmaM pratishhThitA | ##SF## evam.h u eshhA gAyatrI adhyAtmam.h pratishhThitA sA haishhA gayA{\m+}statre ##SF## sA ha eshhA gayAn.h tatre prANA vai gayAs ##SF## prANAs.h vai gayAH tatprANA{\m+}statre ##SF## tad.h prANAs.h tatre tadyadgayA{\m+}statre ##SF## tad.h yad.h gayAn.h tatre tasmAd.h gAyatrI nAma | ##SF## tasmAd.h gAyatrI nAma sa yAmevAmU{\m+} sAvitrImanvAhaishhaiva sA | ##SF## sa yAm.h eva amUm.h##k add. mark 1 ## sAvitrIm.h anvAha eshhA eva sA sa yasmA anvAha ##SF## sa yasmai anvAha tasya prANA{\m+}strAyate || 4 || ##SF## tasya prANAs.h trAyate mantra 5 ##[V.xiv.5]## tA{\m+} haitAmeke sAvitrImanushhTubhamanvAhur ##SF## tAm.h ha##k add. mark 1 ## etAm.h eke sAvitrIm.h anushhTubham.h anvAhur vAganushhTub ##SF## vAk.h anushhTub etadvAchamanubrUma iti | ##SF## etad.h vAcham.h anubrUmas.h iti na tathA kuryAd ##SF## na tathA kuryAt.h gAyatrImevAnubrUyAd.h | ##SF## gAyatrIm.h eva##k add. mark 1 ## sAvitrIm.h anubrUyAt.h yadi ha vA apyevaMvidbahviva pratigR^ihNAti ##SF## yadi ha vai api##k add. mark 1 ## evaMvid.h bahu iva pratigR^ihNAti na haiva tadgAyatryA ekaM chana padaM prati || 5 || ##SF## na ha eva tad.h gAyatryai ekam.h chana padam.h prati mantra 6 ##[V.xiv.6]## sa ya imA{\m+}strIMllokAnpUrNAnpratigR^ihNIyAt ##SF## sa yas.h imAn.h trIn.h lokAn pUrNAn pratigR^ihNIyAt.h so.asyA etatprathamaM padamApnuyAd.h| ##SF## sas.h asyAs.h etad.h prathamam.h padam.h ApnuyAt.h atha yAvatIyaM trayI vidyA ##SF## atha yAvatI iyam.h trayI vidyA yastAvatpratigR^ihNIyAt.h ##SF## yas.h tAvat.h pratigR^ihNIyAt.h so.a.asyA etaddvitIyaM padamApnuyAd ##SF## sas.h asyAs.h etad.h dvitIyam.h padam.h ApnuyAt.h atha yAvadidaM prANi ##SF## atha yAvat.h idam.h prANi yastAvatpratigR^ihNIyAt.h ##SF## yas.h tAvat.h pratigR^ihNIyAt.h so.asyA etattR^itIyaM padamApnuyAd ##SF## sas.h asyAs.h etad.h tR^itIyam.h padam.h ApnuyAt.h athAsyA etadeva turIyaM darshataM padam.h ##SF## atha asyAs.h etad.h eva turIyam.h darshatam.h padam.h parorajA ya eshha tapati ##SF## parorajAs.h yas.h eshha tapati naiva kena chanApyam.h ##SF## na eva kena chanA.a.apyam.h kuta u etAvatpratigR^ihNIyAt.h || 6 || ##SF## kutas.h u etAvat.h pratigR^ihNIyAd.h mantra 7 ##[V.xiv.7]## tasyA upasthAnam.h ##SF## tasyai upasthAnam.h gAyatry ##SF## gAyatri asyekapadI dvipadI tripadI chatushhpady ##SF## asi ekapadI dvipadI tripadI chatushhpadi apadasi ##SF## apad.h asi na hi padyase | ##SF## na hi padyase namaste turIyAya darshatAya padAya parorajase ##SF## namas.h te turIyAya darshatAya padAya parorajase .asAvado mA prApaditi ##SF## asau adas.h mA prApat.h iti yaM dvishhyAd ##SF## yam.h dvishhyAt.h asAvasmai kAmo mA samR^iddhIti vA ##SF## asau asmai kAmas.h mA samardhi iti vA na haivAsmai sa kAmaH samR^iddhyate yasmA evamupatishhThate ##SF## na ha eva asmai sa kAmas.h samR^idhyate yasmai evam.h upatishhThate .ahamadaH prApamiti vA || 7 || ##SF## aham.h adas.h prApam.h iti vA mantra 8 ##[V.xiv.8]## etaddha vai tajjanako vaideho buDilamAshvatarAshvimuvAcha ##SF## etad.h dha vai tad.h janakas.h vaidehas.h buDhilam.h AshvatarAshvim.h uvAcha yannu ho tadgAyatrIvidabrUthA ##SF## yad.h nu ha u tad.h gAyatrIvid.h abrUthAs.h atha katha{\m+} hastI bhUto vahasIti | ##SF## atha katham.h hastI bhUtas.h vahasi iti mukha{\m+} hyasyAH ##SF## mukham.h hi asyAs.h samrAN ##SF## samrAT na vidAM chakAreti hovAcha | ##SF## na vidAm.h chakara iti ha uvAcha tasyA agnireva mukham.h ##SF## tasyai Agnis.h eva mukham.h yadi ha vA api bahvivAgnAvabhyAdadhati ##SF## yadi ha vai api bahu iva Agnau abhyAdadhati sarvameva tatsaMdahaty ##SF## sarvam.h eva tad.h saMdahati eva{\m+} haivaivaMvid ##SF## evam.h ha eva evaMvid.h yadyapi bahviva pApaM kurute ##SF## yadi api bahu iva pApam.h karoti kurute sarvameva tatsaMpsAya shuddhaH pUto.ajaro.amR^itaH saMbhavati || 8 || iti chaturdashaM braahmaNam.h || ##SF## sarvam.h eva tad.h saMpsAya shuddhas.h pUtas.h ajaras.h amR^itas.h saMbhavati pa~nchadashaM braahmaNam.h . ##[V.xv.1]## hiraNmayena pAtreNa ##SF## hiraNmayena pAtreNa satyasyApihitaM mukham.h | ##SF## satyasya apihitam.h mukham.h tattvam.h ##SF## tad.h tvam.h pUshhann ##SF## pUshhan.h apAvR^iNu ##SF## apAvR^iNu satyadharmAya dR^ishhTaye | ##SF## satyadharmAya dR^ishhTaye pUshhann ##SF## pUshhan.h ekarshhe ##SF## ekarshhe yama ##SF## yama sUrya ##SF## sUrya prAjApatya ##SF## prAjApatya vyUha rashmIn.h | ##SF## vyUha rashmIn.h samUha tejo ##SF## samUha tejas.h yatte rUpa.n ##SF## yad.h te rUpam.h kalyANatama.n ##SF## kalyANatamam.h tatte pashyAmi | ##SF## tad.h te pashyAmi yo.asAvasau purushhaH ##SF## yas.h asau asau purushhas.h so.ahamasmi | ##SF## sas.h aham.h asmi vAyuranilamamR^itam ##SF## vAyus.h anilam.h amR^itam.h athedaM bhasmAnta{\m+} sharIram.h | ##SF## atha idam.h bhasmAntam.h sharIram.h AUM3 krato ##SF## kratas.h smara ##SF## smara kR^ita{\m+} smara ##SF## kR^itam.h smara krato ##SF## kratas.h smara ##SF## smara kR^ita{\m+} smara | ##SF## kR^itam.h smara agne ##SF## agne naya supathA rAye.asmAn.h ##SF## naya supathA rAye asmAn.h vishvAni ##SF## vishvAni deva ##SF## deva vayunAni vidvAn.h| ##SF## vayunAni vidvAn.h yuyodhyasmajjuhurANameno ##SF## yuyodhi asmad.h juhuurANam.h enas.h bhUyishhThAM te nama uktiM vidhema || 1 || iti pa~nchadashaM braahmaNam.h || ##SF## bhUyishhThAm.h te namaHuktim.h vidhema || iti bR^ihadAraNyakopanishhadi pa~nchamo.adhyaayaH || atha shhashhTho.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[VI.1.1]## AUM yo ha vai jyeshhThaM cha shreshhThaM cha veda ##SF## yas.h ha vai jyeshhTham.h cha shreshhTham.h cha veda jyeshhThashcha shreshhThashcha svAnAM bhavati | ##SF## jyeshhThas.h cha shreshhThas.h cha svAnAm.h bhavati prANo vai jyeshhThashcha shreshhThashcha | ##SF## prANas.h vai jyeshhThas.h cha shreshhThas.h cha jyeshhThashcha shreshhThashcha svAnAM bhavaty ##SF## jyeshhThas.h cha shreshhThas.h cha svAnAm.h bhavati api cha yeshhAM bubhUshhati ##SF## api cha yeshhAm.h bubhUshhati ya evaM veda || 1 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 2 ##[VI.i.2]## yo ha vai vasishhThAM veda ##SF## yas.h ha vai vasishhThAm.h veda vasishhThaH svAnAM bhavati | ##SF## vasishhThas.h svAnAm.h bhavati vAgvai vasishhThA | ##SF## vAk.h vai vasishhThA vasishhThaH svAnAM bhavatyapi cha yeshhAM bubhUshhati , ##SF## vasishhThas.h svAnAm.h bhavati##k add. mark 1 ## api cha yeshhAm.h bubhUshhati ya evaM veda || 2 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 3 ##[VI.i.3]## yo ha vai pratishhThAM veda ##SF## yas.h ha vai pratishhThAm.h veda pratitishhThati same ##SF## pratitishhThati same pratitishhThati durge | ##SF## pratitishhThati durge chakshurvai pratishhThA ##SF## chakshus.h vai pratishhThA chakshushhA hi same cha durge cha pratitishhThati | ##SF## chakshushhA hi same cha durge cha pratitishhThati pratitishhThati same ##SF## pratitishhThati same pratitishhThati durge ##SF## pratitishhThati durge ya evaM veda || 3 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 4 ##[VI.i.4]## yo ha vai saMpadaM veda ##SF## yas.h ha vai saMpadam.h veda sa{\m+} hAsmai padyate ##SF## sam.h ha asmai padyate yaM kAmaM kAmayate | ##SF## yam.h kAmam.h kAmayate shrotraM vai saMpach ##SF## shrotram.h vai saMpad.h chhrotre hIme sarve vedA abhisaMpannAH | ##SF## shrotre hi ime sarve vedAs.h abhisaMpannAs.h sa{\m+} hAsmai padyate ##SF## sam.h ha asmai padyate yaM kAmaM kAmayate ##SF## yam.h kAmam.h kAmayate ya evaM veda || 4 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 5 ##[VI.i.5]## yo ha vA AyatanaM vedA.a.ayatana{\m+} svAnAM bhavati ##SF## yas.h ha vai Ayatanam.h veda Ayatanam.h svAnAm.h bhavati aayatanaM janAnAM | ##SF## ayatanam.h janAnAm.h mano vA Ayatanam ##SF## manas.h vai Ayatanam.h aayatana{\m+} svAnAM bhavaty ##SF## ayatanam.h svAnAm.h bhavati aayatanaM janAnAm.h ##SF## ayatanam.h janAnAm.h ya evaM veda || 5 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 6 ##[VI.i.6]## yo ha vai prajAtiM veda ##SF## yas.h ha vai prajAtim.h veda prajAyate ha prajayA pashubhI ##SF## prajAyate ha prajayA pashubhis.h reto vai prajAtiH | ##SF## retas.h vai prajAtis.h prajAyate ha prajayA pashubhir ##SF## prajAyate##k add. mark 1 ## ha prajayA pashubhis.h ya evaM veda || 6 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 7 ##[VI.i.7]## te heme prANA ##SF## te ha ime prANAs.h aha{\m+}shreyase vivadamAnA ##SF## aha{\m+}shreyase vivadamAnAs.h brahma jagmustaddhochuH ##SF## brahma jagmur.h##k add. mark 1 ## tad.h dha Uchur.h ko no vasishhTha iti | ##SF## kas.h nas.h vasishhThas.h iti taddhovAcha ##sN ####editio una indicha et####k add. mark 1 ## tad.h dha uvAcha yasminva utkrAnta ida{\m+} sharIraM pApiiyo manyate ##SF## yasmin vas.h utkrAnte idam.h sharIram.h pApiyas.h manyate sa vo vasishhTha iti || 7 || ##SF## sa vas.h vasishhThas.h iti mantra 8 ##[vi.I.8]## vAgghochchakrAma | ##SF## vAk.h dha uchchakrAma sA saMvatsaraM proshhyA.A.AgatyovAcha ##SF## sA saMvatsaram.h proshhya Agatya uvAcha kathamashakata madR^ite jIvitumiti | ##SF## katham.h ashakata mad.h R^ite jIvitum.h iti te hochuR ##SF## te ha Uchur.h yathA.akalA ##SF## yathA kaDAs.h kalAs.h avadanto vAchA ##SF## avadantas.h vAchA prANantaH prANena ##SF## prANantas.h prANena pashyantashchakshushhA ##SF## pashyantas.h chakshushhA shR^iNvantaH shrotreNa ##SF## shR^iNvantas.h shrotreNa vidvA{\m+}so manasA ##SF## vidvA{\m+}sas.h manasA prajAyamAnA retasaivamajIvishhmeti | ##SF## prajAyamAnAs.h retasA evam.h ajIvishhma iti pravivesha ha vAk.h || 8 || ##SF## pravivesha ha vAk.h mantra 9 ##[VI.i.9]## chakshurhochchakrAma | ##SF## chakshus.h ha uchchakrAma tatsaMvatsaraM proshhyA.a.agatyovAcha ##SF## tad.h saMvatsaram.h proshhya Agatya uvAcha kathamashakata madR^ite jIvitumiti | ##SF## katham.h ashakata mad.h R^ite jIvitum.h iti te hochur ##SF## te ha Uchur.h yathAndhA ##SF## yathA andhAs.h apashyantashchakshushhA ##SF## apashyantas.h chakshushhA prANantaH prANena ##SF## prANantas.h prANena vadanto vAchA ##SF## vadantas.h vAchA shR^iNvantaH shrotreNa ##SF## shR^iNvantas.h shrotreNa vidvA{\m+}so manasA ##SF## vidvA{\m+}sas.h manasA prajAyamAnA retasaivamajIvishhmeti | ##SF## prajAyamAnAs.h retasA evam.h ajIvishhma iti pravivesha ha chakshuH || 9 || ##SF## pravivesha ha chakshus.h mantra 10 ##[VI.i.10]## shrotra{\m+} hochchakrAma | ##SF## shrotram.h ha uchchakrAma tatsaMvatsaraM proshhyA.a.agatyovAcha ##SF## tad.h saMvatsaram.h proshhya Agatya uvAcha kathamashakata madR^ite jIvitumiti | ##SF## katham.h ashakata mad.h R^ite jIvitum.h iti te hochur ##SF## te ha Uchur.h yathA badhirA ##SF## yathA badhirAs.h ashR^iNvantaH shrotreNa ##SF## ashR^iNvantas.h shrotreNa prANantaH prANena ##SF## prANantas.h prANena vadanto vAchA ##SF## vadantas.h vAchA pashyantashchakshushhA ##SF## pashyantas.h chakshushhA vidvA{\m+}so manasA ##SF## vidvA{\m+}sas.h manasA prajAyamAnA retasaivamajIvishhmeti | ##SF## prajAyamAnAs.h retasA evam.h ajIvishhma iti pravivesha ha shrotram.h || 10 || ##SF## pravivesha ha shrotram.h mantra 11 ##[VI.i.11]## mano hochchakrAma | ##SF## manas.h ha uchchakrAma tatsaMvatsaraM proshhyA.a.agatyovAcha ##SF## tad.h saMvatsaram.h proshhya Agatya uvAcha kathamashakata madR^ite jIvitumiti | ##SF## katham.h ashakata mad.h R^ite jIvitum.h iti te hochur ##SF## te ha Uchur.h yathA mugdhA ##SF## yathA mugdhAs.h avidvA{\m+}so manasA ##SF## avidvA{\m+}sas.h manasA prANantaH prANena ##SF## prANantas.h prANena vadanto vAchA ##SF## vadantas.h vAchA pashyantashchakshushhA ##SF## pashyantas.h chakshushhA shR^iNvantaH shrotreNa ##SF## shR^iNvantas.h shrotreNa prajAyamAnA retasaivamajIvishhmeti | ##SF## prajAyamAnAs.h retasA evam.h ajIvishhma iti pravivesha ha manaH || 11 || ##SF## pravivesha ha manas.h mantra 12 ##[VI.i.12]## reto hochchakrAma | ##SF## retas.h ha uchchakrAma tatsaMvatsaraM proshhyA.a.agatyovAcha ##SF## tad.h saMvatsaram.h proshhya Agatya uvAcha kathamashakata madR^ite jIvitumiti | ##SF## katham.h ashakata mad.h R^ite jIvitum.h iti te hochur ##SF## te ha Uchur.h yathA klIbA ##SF## yathA klIbAs.h aprajAyamAnA retasA ##SF## aprajAyamAnAs.h retAsA prANantaH prANena ##SF## prANantas.h prANena vadanto vAchA ##SF## vadantas.h vAchA pashyantashchakshushhA ##SF## pashyantas.h chakshushhA shR^iNvantaH shrotreNa ##SF## shR^iNvantas.h shrotreNa vidvA{\m+}so manasaivamajIvishhmeti | ##SF## vidvA{\m+}sas.h manasA evam.h ajIvishhma iti pravivesha ha retaH || 12 || ##SF## pravivesha ha retas.h mantra 13 ##[VI.i.13]## atha ha prANa utkramishhyan.h ##SF## atha ha prANas.h utkramishhyan.h yathA mahAsuhayaH saindhavaH paDvIshashaN^kUnsaMvR^ihed ##SF## yathA mahAsuhayas.h saindhavas.h paDvIshashhaN^khUn.h saMvR^ihet.h eva{\m+} haivemAnprANAnsaMvavarha | ##SF## evam.h ha eva imAn prANAn.h saMvavarha te hochur ##SF## te ha Uchur.h mA ##SF## mA bhagava ##SF## bhagavas.h utkramIr ##SF## utkramIs.h na vai shakshyAmastvadR^ite jIvitumiti | ##SF## na vai shakshyAmas.h tvad.h R^ite jIvitum.h iti tasyo me baliM kuruteti ##SF## tasya u me balim.h kuruta iti tatheti || 13 || ##SF## tathA iti mantra 14 ##[VI.i.14]## sA ha vAguvAcha ##SF## sA ha vAk.h uvAcha yadvA ahaM vasishhThA.asmi ##SF## yad.h vai aham.h vasishhThA asmi tvaM tadvasishhTho.asIti | ##SF## tvam.h tad.h vasishhThas.h asi iti yad.h vA ahaM pratishhThAsmi ##SF## yad.h vai aham.h pratishhThA asmi tvaM tatpratishhTho.asIti chakshur ##SF## tvam.h tat.h pratishhThas.h {} asi iti yadvA aha{\m+} saMpadasmi ##SF## shrotram.h k in fine yad.h vai aham.h saMpad.h asmi tvaM tat.h saMpadasIti shrotram.h | ##SF## tvam.h tad.h saMpad.h asi iti yad.h vA ahamAyatanamasmi ##SF## yad.h vai aham.h Ayatanam.h asmi tvaM tadAyatanamasIti mano ##SF## tvam.h tad.h Ayatanam.h asi iti yadvA ahaM prajAtirasmi ##SF## yad.h vai aham.h prajAtis.h asmi tvaM tat.h prajAtirasIti retas ##SF## tvam.h tad.h prajAtis.h asi iti tasyo me kimannam.h ##SF## tasya u me kim.h annam.h kiM vAsa iti | ##SF## kim.h vAsas.h iti yadidaM kiJNchA.a.ashvabhya ##SF## yad.h idam.h kiJNcha A shvabhyas.h aa kR^imibhya ##SF## a krimibhyas.h kR^imibhyas.h aa kITapataN^gebhyas ##SF## a kITapataN^gebhyaH tatte.annam ##SF## tad.h te annam.h aapo vAsa iti | ##SF## apas.h vAsas.h iti na ha vA asyAnannaM jagdhaM bhavati ##SF## na ha vai asya anannam.h jagdham.h bhavati nAnannaM pratigR^ihItaM ya evametadanasyAnnaM veda | ##SF## na anannam.h pratigR^ihItam.h yas.h evam.h etad.h anasya annam.h veda tad.h vidvA{\m+}saH shrotriyA ashishhyanta AchAmanty ##SF## tad.h vidvA{\m+}sas.h shrotriyAs.h ashishhyantas.h AchAmanti ashitvA.a.achAmanty ##SF## ashitvA AchAmanti etameva tadanamanagnaM kurvanto manyante || 14 || iti prathamaM braahmaNam.h || ##SF## etam.h eva tad.h annam.h anagnam.h kurvantas.h manyante dvitiiyaM braahmaN.h mantra 1 ##[VI.ii.1]## shvetaketurha vA AruNeyaH paJNchAlAnAM parishhadamAjagAma | ##SF## hvetaketus.h ha##k OM. ##vai aruNeyas.h panchAlAnAm.h parishhadam.h AjagAma sa AjagAma jaivaliM pravAhaNaM parichArayamANaM | ##SF## sas.h AjagAma jaivalam.h pravAhaNam.h parichArayamANam.h tamudIkshyAbhyuvAda ##SF## tam.h udIkshya abhyuvAda kumArA3 iti | ##SF## kumAra iti sa bhoH 3 iti pratishushrAva ##SF## sa bhos.h iti pratishushrAva anushishhTo.anvasi pitrety ##SF## anushishhTas.h nu asi pitrA iti omiti hovAcha || 1 || ##SF## om.h iti ha uvAcha mantra 2 ##[VI.ii.2]## vettha yathemAH prajAH prayatyo vipratipadyantA3 iti | ##SF## vettha yathA imAs.h prajAs.h prayatyas.h vipratipadyante iti neti hovAcha | ##SF## na iti ha uvAcha vettho yathemaM lokaM punarApadyantA3 iti | ##SF## vettha vettha u yathA imam.h lokam.h punarApadyante iti neti haivovAcha | ##SF## na iti ha eva uvAcha vettho yathA.asau loka evaM bahubhiH punaHpunaH prayadbhirna saMpUryatA3 iti ##SF## vettha vettha u yathA asau lokas.h evam.h bahubhis.h punaH punar.h prayadbhis.h na saMpUryate iti neti haivovAcha | ##SF## na iti ha eva uvAcha vettho yatithyAmAhutyA{\m+} hutAyAmApaH purushhavAcho bhUtvA samutthAya vadantI3 iti | ##SF## vettha vettha u yatithyAm.h AhutyAm.h hutAyAm.h Apas.h purushhavAchas.h bhUtvA samutthAya vadanti iti neti haivovAcha | ##SF## na iti ha eva uvAcha vettho devayAnasya vA pathaH pratipadaM pitR^iyANasya vA ##SF## vettha u devayAnasya vA pathas.h pratipadam.h pitR^iyANasya vA yatkR^itvA devayAnaM vA panthAnaM pratipadyante pitR^iyANaM vA ##SF## yad.h kR^itvA devayAnam.h vA panthAnam.h pratipadyante pitR^iyANam.h vA .api hi na R^ishhervachaH shrutam.h ##SF## api hi nas.h R^ishhes.h vachas.h shrutam.h dve sR^itI ashR^iNavaM pitR^iNAm ##SF## dve sR^itI ashR^iNavam.h pitrNAm.h ahaM devAnAmuta martyAnAm.h ##SF## aham.h devAnAm.h uta martyAnAm.h tAbhyAmidaM vishvamejatsameti ##SF## tAbhyAm.h idam.h vishvam.h ejat.h sameti yadantarA pitaraM mAtaraM cheti | ##SF## yad.h antarA pitaram.h mAtaram.h cha iti nAhamata ekaM chana vedeti hovAcha || 2 || ##SF## na aham.h atas.h ekam.h chana veda iti ha uvAcha mantra 3 ##[VI.ii.3]## athainaM vasatyopamantrayAM chakre ##SF## atha ha##k OM. ##enam.h vasatyA upamantrayAm.h chakre .anAdR^itya vasatiM kumAraH pradudrAva | ##SF## anAdR^itya vasatim.h kumAras.h pradudrAva sa AjagAma pitaram.h ##SF## sas.h AjagAma pitaram.h ta{\m+} hovAcheti vAva kila no bhavAnpurA.anushishhTAnavocha iti | ##SF## tam.h ha uvAcha iti vAva kila nas.h bhavAn purA anushishhTAn avochas.h iti katha{\m+}, ##SF## katham.h sumedha iti | ##SF## sumedhas.h iti paJNcha mA prashnAnrAjanyabandhuraprAkshIt ##SF## paJNcha mA prashnAn rAjanyabandhus.h aprAkshIt.h tato naikaJNchana vedeti | ##SF## tatas.h na ekam.h chana veda iti ha uvAcha##k OM. ##ha uvAcha katame ta iti ##SF## katame te iti ima iti ha pratIkAnyudAjahAra || 3 || ##SF## ime iti ha pratIkAni udAjahAra mantra 4 ##[VI.ii.4]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha tathA nastvam.h ##SF## tathA nas.h tvam.h taata ##SF## tata jAnIthA yathA ##SF## jAnIthAs.h yathA yadahaM kiMcha veda ##SF## yad.h aham.h kiMcha veda sarvamahaM tattubhamavochaM | ##SF## sarvam.h aham.h tad.h tubham.h avocham.h prehi tu ##SF## prehi tu tatra pratItya ##SF## tatra pratItya brahmacharyaM vatsyAva iti | ##SF## brahmacharyam.h vatsyAvas.h iti bhavAneva gachchhatviti | ##SF## bhavAn eva gachchhatu iti sa AjagAma gautamo yatra pravAhaNasya jaivalerAsa | ##SF## sas.h AjagAma gautamas.h yatra pravAhaNasya jaivales.h Asa tasmA AsanamaahR^ityodakamahArayAM chakArAtha hAsmA arghyaM chakAra | ##SF## tasmai Asanam.h ahArya##k## ahR^itya udakam.h AhArayAm.h chakAra atha ha asmai argham.h ##k ## arghyam.h chakAra ta{\m+} hovAcha ##SF## tam.h ha uvAcha varaM bhagavate gautamAya dadma iti || 4 || ##SF## varam.h bhavate##k bhagavate##gautamAya dadmas.h iti mantra 5 ##[VI.ii.5]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha pratiGYaato ma eshha varo ##SF## pratiGYatas.h me eshha varas.h yAM tu kumArasyAnte vAchamabhAshhathAs ##SF## yAm.h tu kumArasya ante vAcham.h abhAshhathAH tAM me brUhIti || 5 || ##SF## tAm.h me brUhi iti mantra 6 ##[VI.ii.6]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha daiveshhu vai ##SF## daiveshhu vai gautama ##SF## gautama tadvareshhu ##SF## tad.h vareshhu mAnushhANAM brUhIti || 6 || ##SF## mAnushhANAm.h brUhi iti mantra 7 ##[VI.ii.7]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha viGYAyate hAsti hiraNyasyApAttaM goashvAnAM dAsInAM pravArANAM paridhAnasya ##SF## viGYAyate ha asti hiraNyasya apAttam.h goashvAnAm.h dAsInAm.h pravArANAm.h paridhAnAnAm.h mA no bhavAnbahoranantasyAparyantasyAbhyavadAnyo bhUditi | ##SF## mA nas.h bhavAn bahos.h anantasya aparyantasya abhyavadAnyas.h bhUt.h iti sa vai ##SF## sa vai gautama ##SF## gautama tIrthenechchhaasA ity ##SF## tIrthena ichchhasai iti upaimyahaM bhavantamiti vAchA ha smaiva pUrva upayanti | ##SF## upaimi aham.h bhavantam.h iti vAchA ha sma eva pUrve upayanti sa hopAyanakIrtyovAsa || 7 || ##SF## sa ha upAyanakIrtau uvAcha sas.h upAyanakIrtyA uvAsa mantra 8 ##[VI.ii.8]## sa hovaacha ##SF## tathA nastvam.h ##SF## tathA nas.h tvam.h gautama ##SF## gautama mA.aparAdhAstava cha pitAmahA ##SF## mA aparAdhAs.h aparAdhas.h tava cha pitAmahAs.h yatheyaM vidyetaH pUrvaM na kasmi{\m+}shchana brAhmaNa uvAsa ##SF## yathA iyam.h vidyA itas.h pUrvam.h na kasmin.h chana brAhmanas.h uvAsa tAM tvahaM tubhyaM vakshyAmi ##SF## tAm.h tu aham.h tubhyam.h vakshyAmi ko hi tvaivaM bruvantamarhati pratyAkhyAtumiti || 8 || ##SF## kas.h hi tvA evam.h bruvantam.h arhati pratyAkhyAtum.h iti mantra 9 ##[VI.ii.9]## asau vai loko.agnir ##SF## asau vai lokas.h agnis.h gautama | ##SF## gautama tasyA.a.aditya eva samid ##SF## tasya Adityas.h eva samid.h rashmayo dhUmo ##SF## rashmayas.h dhUmas.h .ahararchir ##SF## ahararchis.h disho.aN^gArA ##SF## chandramAs.h dishas.h aN^gArAs.h avAntaradisho visphuliN^gAs ##SF## nakshatrANi avAntaradishas.h vishhphuliN^gAH tasminnetasminnagnau devAH shraddhAM juhvati ##SF## tasmin.h etasmin.h agnau devAs.h shraddhAm.h juhvati tasyA Ahutyai somo rAjA saMbhavati || 9 || ##SF## tasyai Ahutes.h somas.h rAjA saMbhavati mantra 10 ##[VI.ii.10]## parjanyo vA agnir ##SF## parjanyas.h vai agnis.h gautama | ##SF## gautama tasya saMvatsara eva samid ##SF## tasya saMvatsaras.h eva samid.h abhrANi dhUmo ##SF## abhrANi dhUmas.h vidyudarchir ##SF## vidyut.h archis.h ashaniraN^gArA ##SF## ashanis.h aN^gArAs.h hrAdunayo visphuliN^gAs ##SF## hrAdunayas.h vishhphuliN^gAH tasminnetasminnagnau devAH soma{\m+} rAjAnaM juhvati ##SF## tasmin.h etasmin.h agnau devAs.h somam.h##k add. mark 1 ## rAjAnam.h juhvati tasyA Ahutyai vR^ishhTiH saMbhavati || 10 || ##SF## tasyai Ahutes.h vR^ishhTis.h saMbhavati mantra 11 ##[VI.ii.11]## ayaM vai loko.agnir ##SF## ayam.h vai lokas.h agnis.h gautama | ##SF## gautama tasya pR^ithivyeva samid ##SF## tasya pR^ithivI eva samid.h agnirdhUmo ##SF## vAyus.h agnis.h dhUmas.h rAtrirarchish ##SF## rAtris.h archiH chandramA aN^gArA ##SF## dishas.h chandramAs.h aN^gArAs.h nakshatrANi vishhphuliN^gAs ##SF## avantaradishas.h##nakshatrANi##vishhphuliN^gAH tasminnetasminnagnau devA vR^ishhTiM juhvati ##SF## tasmin.h etasmin.h agnau devAs.h vR^ishhTim.h juhvati tasyA Ahutyaa anna{\m+} saMbhavati || 11 || ##SF## tasyai Ahutes.h annam.h saMbhavati mantra 12 ##[VI.ii.12]## purushho vA agnir ##SF## purushhas.h vai agnis.h gautama | ##SF## gautama tasya vyAttameva samit ##SF## tasya vyAttam.h eva samit.h prANo dhUmo ##SF## prANas.h dhUmas.h vAgarchish ##SF## vAk.h archis.h chakshuraN^gArAH ##SF## chakshus.h aN^gArAs.h shrotraM visphuliN^gAs ##SF## shrotram.h vishhphuliN^gAH tasminnetasminnagnau devA annaM juhvati ##SF## tasmin.h etasmin.h agnau devAs.h annam.h juhvati tasyA Ahutyai retaH saMbhavati || 12 || ##SF## tasyai Ahutes.h retas.h saMbhavati mantra 13 ##[VI.ii.13]## yoshhA vA Agnir ##SF## yoshhA vai Agnis.h gautama | ##SF## gautama tasyA upastha eva samil ##SF## tasyai upasthas.h eva samid.h lomAni dhUmo ##SF## lomAni dhUmas.h yonirarchir ##SF## yonis.h archis.h yadantaH karoti ##SF## yad.h antar.h karoti te.aN^gArA ##SF## te aN^gArAs.h abhinandA visphuliN^gAs ##SF## abhinandA vishhphuliN^gAH tasminnetasminnagnau devA reto juhvati ##SF## tasmin.h etasmin.h agnau devAs.h retas.h juhvati tasyA Ahutyai purushhaH saMbhavati | ##SF## tasyai Ahutes.h purushhas.h saMbhavati sa jIvati yAvajjIvaty ##SF## sa jIvati yAvat.h jIvati atha yadA mriyate | 13 || ##SF## atha yadA mriyate mantra 14 ##[VI.ii.14]## athainamagnaye haranti | ##SF## atha enam.h agnaye haranti tasyAgnirevAgnirbhavati ##SF## tasya agnis.h eva agnis.h bhavati samitsamid ##SF## samid.h samid.h dhUmo dhUmo ##SF## dhUmas.h dhUmas.h .archirarchir ##SF## archis.h archis.h aN^gArA aN^gArA ##SF## aN^gArAs.h aN^gArAs.h visphuliN^gA visphuliN^gAs ##SF## vishhphuliN^gAs.h vishhphuliN^gAH tasminnetasminnagnau devAH purushhaM juhvati ##SF## tasmin.h etasmin.h agnau devAs.h purushham.h juhvati tasyA Ahutyai purushho bhAsvaravarNaH saMbhavati || 14 || ##SF## tasyai Ahutes.h purushhas.h bhAsvaravarNas.h saMbhavati mantra 15 ##[VI.ii.15]## te ya evametadvidur ##SF## te ye evam.h etad.h viduH ye chAmI araNye shraddhA{\m+} satyamupAsate ##SF## ye cha amI araNye shraddhAm.h satyam.h upAsate te.archirabhisaMbhavanty ##SF## te archis.h abhisaMbhavanti archishho.aho ##SF## archishhas.h ahaH .ahna ApUryamANapaksham ##SF## ahnas.h ApUryamANapaksham.h aapUryamANapakshAdyAnshhaNmAsAnudaN^N^Aditya eti ##SF## apUryamANapakshAd.h yAn shhaT mAsAn udaN^ Adityas.h eti mAsebhyo devalokam.h ##SF## mAsebhyas.h devalokam.h devalokAdAdityam ##SF## devalokAd.h Adityam.h AdityAdvaidyutam.h ##SF## AdityAd.h vaidyutam.h tAnvaidyutAnpurushho mAnasa etya brahmalokAn.h gamayati ##SF## tAn vaidyutAd.h vaidyutAn purushhas.h mAnasas.h etya brahmalokAn gamayati te teshhu brahmalokeshhu parAH parAvato vasanti | ##SF## te teshhu brahmalokeshhu parAs.h parAvatas.h vasanti teshhAM na punarAvR^ittiH | ##SF## teshhAm.h iha##k OM## na punarAvR^ittis.h asti##k OM## mantra 16 ##[VI.ii.16]## atha ye yaGYena dAnena tapasA lokAJNjayanti ##SF## atha ye yaGYena dAnena tapasA lokam.h lokAn.h jayanti te dhUmamabhisaMbhavanti ##SF## te dhUmam.h abhisaMbhavanti dhUmAdrAtri{\m+}, ##SF## dhUmAd.h rAtrim.h rAtrerapakshIyamANapaksham ##SF## rAtres.h apakshIyamANapaksham.h apakshIyamANapakshAdyAnshhaNmAsAndakshiNAditya eti ##SF## apakshIyamANapakshAd.h yAn shhaT mAsAn dakshiNA Adityas.h eti mAsebhyaH pitR^ilokam.h ##SF## mAsebhyas.h pitR^ilokam.h pitR^ilokAchchandram.h ##SF## pitR^ilokAd.h chandram.h te chandraM prApyAnnaM bhavanti ##SF## te chandram.h prApya annam.h bhavanti tA{\m+}statra devA yathA soma{\m+} rAjAnam ##SF## tAn.h tatra devAs.h yathA somam.h rAjAnam.h ApyAyasva ##SF## apyAyasva apakshIyasvety ##SF## apakshIyasva iti evamenA{\m+}statra bhakshayanti | ##SF## evam.h enAn.h tatra bhakshayanti teshhAM yadA tatparyavaity ##SF## teshhAm.h yadA tad.h paryavaiti athemamevA.a.akAshamabhinishhpadyante ##SF## atha imam.h eva AkAsham.h abhinishhpadyante AkAshAdvAyum.h ##SF## akAshAd.h vAyum.h vAyorvR^ishhTim.h ##SF## vAyos.h vR^ishhTim.h vR^ishhTeH pR^ithivIm.h ##SF## vR^ishhTes.h pR^ithivIm.h te pR^ithivIM prApyAnnaM bhavanti ##SF## te pR^ithivIm.h prApya annam.h bhavanti te punaH purushhAgnau hUyante ##SF####k add. mark 1 ## te punar.h purushhAgnau hUyante tato yoshhAgnau jAyante ##SF## tatas.h yoshhAgnau jAyante te lokAnpratyuthAyinasta evamevAnuparivartante ##SF## lokAnratyuthAyinas.h te evam.h eva anuparivartante .atha ya etau panthAnau na vidus ##SF## atha yas.h etau panthAnau na vidur.h te kITAH ##SF## te kITAs.h pataN^gA ##SF## pataN^gAs.h yadidaM dandashUkam.h || 16 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h || ##SF## yad.h idam.h dandashUkam.h tR^itiiyaM braahmaNam.h mantra 1 ##[VI.iii.1]## sa yaH kAmayate ##SF## sa yas.h kAmayate mahatprApnuyAmity ##SF## mahat.h prApnuyAm.h iti udagayana aapUryamANapakshasya puNyAhe ##SF## udagayane apUryamANapakshe apUryamANapakshasya puNyAhe dvAdashAhamupasadvratI bhUtvaudumbare ka{\m+}se chamase vA sarvaushhadhaM phalAnIti saMbhR^itya ##SF## dvAdashAham.h upasadvratI bhUtvA audumbare ka{\m+}se chamase vA sarvaushhadham.h phalAni iti saMbhR^itya parisamuhya ##SF## parisamuhya parilipyAgnimupasamAdhAya paristIryA.a.avR^itA.a.ajya{\m+} sa{\m+}skR^itya ##SF## parilipya agnim.h upasamAdhAya##k add. mark 1 ## paristIrya avR^itA Ajyam.h sa{\m+}skR^itya pu{\m+}sA nakshatreNa mantha{\m+} saMnIya ##SF## pu{\m+}sA nakshatreNa mantham.h saMnIya juhoti | ##SF## juhoti yAvanto devAstvayi ##SF## yAvantas.h devAs.h tvayi jAtavedas ##SF## jAtavedaH tiryaJNcho ghnanti purushhasya kAmAn.h ##SF## tiryaJNchas.h ghnanti purushhasya kAmAn.h tebhyo.ahaM bhAgadheyaM juhomi ##SF## tebhyas.h aham.h bhAgadheyam.h juhomi te mA tR^iptAH sarvaiH kAmaistarpayantu ##SF## te mA tR^iptAs.h##k add. mark 1 ## sarvais.h kAmais.h tarpayantu svAhA | ##SF## svAhA yA tirashchI nipadyate ##SF## yA tirashchI nipadyase .ahaM vidharaNI iti ##SF## aham.h vidharaNI iti tAM tvA ghR^itasya dhArayA ##SF## tAm.h tvA ghR^itasya dhArayA yaje sa{\m+}rAdhanImaha{\m+} | ##SF## yaje sa{\m+}rAdhanIm.h aham.h svAhA || 1 || ##SF## svAhA mantra 2 ##[VI.iii.2]## jyeshhThAya svAhA ##SF## jyeshhThAya svAhA shreshhThAya svAhety ##SF## shreshhThAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati prANAya svAhA ##SF## prANAya svAhA vasishhThAyai svAhety ##SF## vasishhThAyai svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati vAche svAhA ##SF## vAche svAhA pratishhThAyai svAhety ##SF## pratishhThAyai svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati chakshushhe svAhA ##SF## chakshushhe svAhA saMpade svAheti ##SF## saMpade svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati shrotrAya svAhA.a.ayatanAya svAhety ##SF## shrotrAya svAhA AyatanAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati manase svAhA ##SF## manase svAhA prajAtyai svAhety ##SF## prajAtyai svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati retase svAheti ##SF## retase svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati || 2 || ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati mantra 3 ##[VI.iii.3]## agnaye svAhety ##SF## agnaye svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati somAya svAhety ##SF## somAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati bhUH svAhety ##SF## bhUs.h svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati bhuvaH svAhety ##SF## bhuvas.h svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati svaH svAhety ##SF## svar.h svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati bhUrbhuvaH svaH svAhety ##SF## bhUs.h bhuvas.h svar.h svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati brahmaNe svAhety ##SF## brahmaNe svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati kshatrAya svAhety ##SF## kshatrAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati bhUtAya svAhety ##SF## bhUtAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati bhavishhyate svAhety ##SF## bhavishhyate svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati vishvAya svAhety ##SF## vishvAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati sarvAya svAhety ##SF## sarvAya svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati | ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati prajApataye svAhety ##SF## prajApataye svAhA iti agnau hutvA ##SF## agnau hutvA manthe sa{\m+}sravamavanayati || 3 || ##SF## manthe sa{\m+}sravam.h avanayati mantra 4 ##[VI.ii.4]## athainamabhimR^ishati ##SF## atha enam.h abhimR^ishati bhramadasi ##SF## bhram.h bhramat.h asi jvaladasi ##SF## jvalat.h asi pUrNamasi ##SF## pUrNam.h asi prastabdhamasy ##SF## prastabdham.h asi ekasabhamasi ##SF## ekasabham.h asi hiN^kR^itamasi ##SF## hiN^kR^itam.h asi hiN^kriyamANamasy ##SF## hiN^kriyamAnam.h asi udgIthamasy ##SF## udgItham.h asi udgIyamAnamasi ##SF## udgIyamAnam.h asi shrAvitamasi ##SF## shrAvitam.h asi pratyAshrAvitamasy ##SF## pratyAshrAvitam.h asi ardre saMdIptamasi ##SF## ardre saMdIptam.h asi vibhUrasi ##SF## vibhUs.h asi prabhUrasy ##SF## prabhUs.h asi annamasi jyotirasi ##sN ####k variato ordineH ## annam.h asi jyotis.h asi nidhanamasi ##SF## nidhanam.h asi saMvargo.asIti || 4 || ##SF## saMvargas.h asi iti mantra 5 ##[VI.iii.5]## athainamudyachchhaty ##SF## atha enam.h udyachchhati ama{\m+}sy ##SF## amas.h asi ama{\m+}si aama{\m+} hi te mahi | ##SF## amam.h hi te mayi mahi sa hi rAjeshAno.adhipatiH ##SF## sa hi rAjA IshAnas.h adhipatis.h sa mA{\m+} rAjeshano.adhipatiM karotviti || 5 || ##SF## sa mAm.h rAjA Ishanas.h adhipatim.h karotu iti mantra 6 ##[Vi.iii.6]## athainamAchAmati ##SF## atha enam.h AchAmati tatsaviturvareNyam.h | ##SF## tad.h shaviturvareNyam.h madhu vAtA R^itAyate ##SF## madhu vAtAs.h R^itAyate madhu ksharanti sindhavaH | ##SF## madhu ksharanti sindhavas.h mAdhvIrnaH santvoshhadhIH | ##SF## mAdhvIs.h nas.h santu oshhadhIs.h bhUH svAhA | ##SF## bhUs.h svAhA bhargo devasya dhImahi ##SF## bhargas.h devasya dhImahi madhu naktamutoshhaso ##SF## madhu naktam.h uta ushhasas.h madhumatpArthiva{\m+} rajaH | ##SF## madhumat.h pArthivam.h rajas.h madhu dyaurastu naH pitA | ##SF## madhu dyaus.h astu nas.h pitA bhuvaH svAhA | ##SF## bhuvas.h svAhA dhiyo yo naH prachodayAt.h | ##SF## dhiyas.h yas.h nas.h prachodayAt.h madhumAnno vanaspatir ##SF## madhumAn nas.h vanaspatis.h madhumA{\m+} astu sUryaH | ##SF## madhumAn.h astu sUryas.h mAdhvIrgaavo bhavantu naH | ##SF## mAdhvIs.h gavas.h bhavantu nas.h svaH svAheti | ##SF## svar.h svAhA iti sarvAM cha sAvitrImanvAha ##SF## sarvAm.h cha sAvitrIm.h anvAha sarvAshcha madhumatIr ##SF## sarvAs.h cha madhumatIs.h sarvAs.h cha vyAhR^itIs.h##k OM.##sarvAs.h ahameveda{\m+} sarvaM bhUyAsaM | ##SF## aham.h eva idam.h sarvam.h bhUyAsam.h bhUrbhuvaH svaH svAhety ##SF## bhUs.h bhuvas.h svar.h svAhA iti antata Achamya ##SF## antatas.h Achamya pANI prakshAlya ##SF## prakshAlya pANI pANI prakshAlya jaghanenAgniM prAkshirAH saMvishati | ##SF## jaghanena agnim.h prAkshirAs.h saMvishati prAtarAdityamupatishhThate ##SF## prAtarAdityam.h upatishhThate dishAmekapuNDarIkamasi ##SF## dishAm.h ekapuNDarIkam.h asi ahaM manushhyANAmekapuNDarIkaM bhUyAsamiti | ##SF## aham.h manushhyANAm.h ekapuNDarIkam.h bhUyAsam.h iti yathetametya ##SF## yathA itam.h etya jaghanenAgnimAsIno va{\m+}shaM japati || 6 || ##SF## jaghanena agnim.h AsInas.h va{\m+}sham.h japati mantra 7 ##[VI.iii.7]## ta{\m+} haitamUddAlaka AruNirvAjasaneyAya yAGYavalkyAyAntevAsina uktvovAchApi ya ena{\m+} shushhke sthANau nishhiJNchej ##SF## tam.h ha etam.h UddAlakas.h AruNis.h vAjasaneyAya yAGYavalkyAya antevAsine uktvA uvAcha api yas.h enam.h shushhke sthANau nishhiJNchet.h jAyeraJNchhAkhAH ##SF## jAyeran.h shAkhAs.h praroheyuH palAshAnIti || 7 || ##SF## praroheyur.h palAshAni iti mantra 8 ##[VI.iii.8]## etamu haiva vAjasaneyo yAj~navalkyo madhukAya paiN^gyAyAntevAsina uktvovAchApi ya ena{\m+} shushhke sthANau nishhiJNchej ##SF## etam.h u ha eva vAjasaneyas.h yAjnavalkyas.h madhukAya paiN^gyAya antevAsine uktvA uvAcha api yas.h enam.h shushhke sthANau nishhiJNchet.h jAyeraJNchhAkhAH ##SF## jAyeran.h shAkhAs.h praroheyuH palAshAnIti || 8 || ##SF## praroheyur.h palAshAni iti mantra 9 ##[VI.iii.9]## etamu haiva madhukaH paiN^gyashchUlAya bhAgavittaye.antevAsina uktvovAchApi ya ena{\m+} shushhke sthANau nishhiJNchej ##SF## etam.h u ha eva madhukas.h paiN^gyas.h cUDAya cUlAya bhAgavittaye antevAsine uktvA uvAcha api yas.h enam.h shushhke sthANau nishhiJNchet.h jAyeraJNchhAkhAH ##SF## jAyeran.h shAkhAs.h praroheyuH palAshAnIti || 9 || ##SF## praroheyur.h palAshAni iti mantra 10 ##[VI.iii.10]## etamu haiva cUlo bhAgavittirjAnakaya aayasthUNAyAntevAsina uktvovAchApi ya ena{\m+} shushhke sthANau nishhiJNchej ##SF## etam.h u ha eva cUDas.h##k## cUlas.h bhAgavittis.h jAnakaye ayasthUNAya ##k ## ayaHsthUNAya antevAsine uktvA uvAcha api yas.h enam.h shushhke sthANau nishhiJNchet.h jAyeraJNchhAkhAH ##SF## jAyeran.h shAkhAs.h praroheyuH palAshAnIti || 10 || ##SF## praroheyur.h palAshAni iti mantra 11 ##[VI.iii.11]## etamu haiva jAnakirayasthUNaH satyakAmAya jAbAlAyAntevAsina uktvovAchApi ya ena{\m+} shushhke sthANau nishhiJNchej ##SF## etam.h u ha eva jAnakis.h ayasthUNas.h ayaHsthUNas.h shatyakAmAya jAbAlAya antevAsine uktvA uvAcha api yas.h enam.h shushhke sthANau nishhiJNchet.h jAyeraJNchhAkhAH ##SF## jAyeran.h shAkhAs.h praroheyuH palAshAnIti || 11 || ##SF## praroheyur.h palAshAni iti mantra 12 ##[VI.iii.12]## etamu haiva satyakAmo jAbAlo.antevAsibhya uktvovAchApi ya ena{\m+} shushhke sthANau nishhiJNchej ##SF## etam.h u ha eva shatyakAmas.h jAbAlas.h antevAsibhyas.h uktvA uvAcha api yas.h enam.h shushhke sthANau nishhiJNchet.h jAyeraJNchhAkhAH ##SF## jAyeran.h shAkhAs.h praroheyuH palAshAnIti | ##SF## praroheyur.h palAshAni iti tametaM nAputrAya vA.anantevAsine vA brUyAt.h || 12 || ##SF## tam.h etam.h na aputrAya vA anantevAsine vA brUyAt.h mantra 13 ##[VI.iii.13]## chaturaudumbaro bhavaty ##SF## chaturaudumbaras.h bhavati audumbaraH sruva ##SF## audumbaras.h sruvas.h audumbarashchamasa ##SF## audumbaras.h chamasas.h audumbara idhma ##SF## audumbaras.h idhmas.h audumbaryA upamanthanyau | ##SF## audumbaryAs.h upamanthanyau dasha grAmyANi dhAnyAni bhavanti ##SF## dasha grAmyANi dhAnyAni bhavanti vrIhiyavAstilamAshhA aNupriyaMgavo godhUmAshcha masUrAshcha khalvAshcha khalakulAshcha ##SF## vrIhiyavAs.h tilamAshhAs.h aNupriyaMgavas.h godhUmAs.h cha masUrAs.h cha khalvAs.h cha khalakulAs.h cha tAnpishhTAndadhani madhuni ghR^ita upasiJNchaty ##SF## tAn.h sArdham.h pishhTvA dadhnA madhunA ghR^itena upasiJNchati tAn pishhTAn dadhani madhuni ghR^ite upasiJNchati Ajyasya juhoti || 13 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h || ##SF## ajyasya juhoti chaturthaM braahmaNam.h mantra 1 ##[VI.iv.1]## eshhAM vai bhUtAnAM pR^ithivI rasaH ##SF## eshhAm.h vai bhUtAnAm.h pR^ithivI rasas.h pR^ithivyA Apo ##SF## pR^ithivyAs.h Apas.h .apAmoshhadhaya ##SF## apAm.h oshhadhayas.h oshhadhInAM pushhpANi ##SF## oshhadhInAm.h pushhpANi pushhpANAM phalAni ##SF## pushhpANAm.h phalAni phalAnAM purushhaH ##SF## phalAnAm.h purushhas.h purushhasya retaH || 1 || ##SF## purushhasya retas.h mantra 2 ##[VI.iv.2]## sa ha prajApatirIkshA.nchakre ##SF## sa ha prajApatis.h IkshAm.h chakre hantAsmai pratishhThAM kalpayAnIti ##SF## hanta asmai pratishhThAm.h kalpayAni iti sa striya{\m+} sasR^ije | ##SF## sa striyam.h sasR^ije tA{\m+} sR^ishhTvA.adha upAsta ##SF## tAm.h sR^ishhTvA adhas.h upAsta tasmAtstriyamadha upAsIta ##SF## tasmAd.h striyam.h adhas.h upAsIta sa etaM prAJNchaM grAvANamAtmana eva samudapArayat ##SF## sa etam.h prAJNcham.h grAvANam.h Atmane eva samudapArayad.h tenainAmabhyasR^ijat.h || 2 || ##SF## tena enAm.h abhyasR^ijata mantra 3 ##[VI.iv.3]## tasyA vedirupastho ##SF## tasyAs.h vedis.h upasthas.h lomAni barhish ##SF## lomAni barhis.h charmAdhishhavaNe ##SF## charma adhishhavaNe samiddho madhyatastau mushhkau | ##SF## samiddhas.h madhyatas.h tau mushhkau sa yAvAnha vai vAjapeyena yajamAnasya loko bhavati ##SF## sa yAvAn ha vai vAjapeyena yajamanasya lokas.h bhavati tAvAnasya loko bhavati ##SF## tAvAn asya lokas.h bhavati ya evaM vidvAnadhopahAsaM charaty ##SF## yas.h evam.h vidvAn adhopahAsam.h charati aasA{\m+} strINA{\m+} sukR^itaM vR^iN^kte ##SF## a sa a AsAm.h strINAm.h sukR^itam.h vR^iN^kte .atha ya idamavidvAnadhopahAsaM charaty ##SF## atha yas.h idam.h avidvAnadhopahAsam.h charati A.asya striyaH sukR^itaM vR^iJNjate || 3 || ##SF## a asya striyas.h sukR^itam.h vR^iJNjate mantra 4 ##[VI.iv.4]## etaddha sma vai tadvidvAnuddAlaka AruNirAhaitaddha sma vai tadvidvAnnAko maudgalya Ahaitaddha sma vai tadvidvAn.h kumArahArita Aha ##SF## etad.h dha sma vai tad.h vidvAn UddAlakas.h Arunis.h Aha etad.h dha sma vai tad.h vidvAn nAkas.h maudgalyas.h Aha etad.h dha sma vai tad.h vidvAn kumArahAritas.h Aha bahavo maryA brAhmaNAyanA nirindriyA visukR^ito.asmAllokAtprayanti ##SF## bahavas.h maryAs.h brAhmanAyanAs.h nirindriyAs.h visukR^itas.h asmAd.h lokAd.h prayanti ya idamavidvA{\m+}so.adhopahAsaM charantIti | ##SF## ye idam.h avidvA{\m+}sas.h adhopahAsam.h charanti iti bahu vA ida{\m+} suptasya vA jAgrato vA retaH skandati || 4 || ##SF## bahu vai idam.h suptasya vA jAgratas.h vA retas.h skandati mantra 5 ##[VI.iv.5]## tadabhimR^ished ##SF## tad.h abhimR^ishet.h anu vA mantrayeta ##SF## anu vA mantrayeta yanme.adya retaH pR^ithivImaskAntsId ##SF## yad.h me adya retas.h pR^ithivIm.h askAntsIt.h yadoshhadhIrapyasarad ##SF## yad.h oshhadhIs.h api asarat.h yadapaH | ##SF## yad.h apas.h idamahaM tadreta Adade ##SF## idam.h aham.h tad.h retas.h Adade punarmAmaitvindriyam.h ##SF## punarmAm.h aitu indriyam.h punastejaH ##SF## punar.h tejas.h punarbhagaH | ##SF## punarbhagas.h punaragnirdhishhNyA ##SF## punaragnayas.h dhishhNyAs.h yathAsthAnaM kalpantAmity ##SF## yathAsthAnam.h kalpantAm.h iti anAmikAN^gushhThAbhyAmAdAyAntareNa stanau vA bhruvau vA nimR^ijyAt.h || 5 || ##SF## anAmikAN^gushhThAbhyAm.h AdAya antareNa stanau vA bhruvau vA nimR^ijyAt.h mantra 6 ##[VI.iv.6]## atha yadyudaka AtmAnaM pashyet.h ##SF## atha yadi udake AtmAnam.h pashyet.h tadabhimantrayeta ##SF## tad.h abhimantrayeta mayi teja indriyaM yasho draviNa{\m+} sukR^itamiti | ##SF## mayi tejas.h indriyam.h yashas.h draviNam.h sukR^itam.h iti shrIrha vA eshhA strINAM yanmalodvAsAs ##SF## shrIs.h ha vai eshhA strINAm.h yad.h malodvAsAH tasmAnmalodvAsasaM yashasvinImabhikramyopamantrayeta || 6 || ##SF## tasmAd.h malodvAsasam.h yashasvinIm.h abhikramya upamantrayeta mantra 7 ##[VI.iv.7]## sA chedasmai na dadyAt ##SF## sA ched.h asmai na dadyAt.h kAmamenAmavakriNIyAt ##SF## kAmam.h enAm.h apakriNIyAt.h avakriNIyAt sA chedasmai naiva dadyAt ##SF## sA ched.h asmai na eva dadyAt.h kAmamenAM yashhTyA vA pANinA vopahatyAtikrAmed ##SF## kAmam.h enAm.h yashhTyA vA pANinA vA upahatya atikrAmet.h indriyeNa te yashasA yasha Adada ##SF## indriyena te yashasA yashas.h Adade ity ##SF## iti ayashA eva bhavati || 7 || ##SF## ayashAs.h eva bhavati mantra 8 ##[VI.iv.8]## sA chedasmai dadyAd ##SF## sA ched.h asmai dadyAt.h indriyeNa te yashasA yasha AdadhAmIti ##SF## indriyeNa te yashasA yashas.h AdadhAmi iti yashasvinAveva bhavataH || 8 || ##SF## yashasvinau eva bhavataH mantra 9 ##[VI.iv.9]## sa yAmichchhet ##SF## sa yAm.h ichchhet.h kAmayeta meti ##SF## kAmayeta mA iti tasyAmarthaM nishhThAya ##SF## tasyAm.h artham.h nishhThApya {} nishhThAya mukhena mukha{\m+} saMdhAyopasthamasyA abhimR^ishya ##SF## mukhena mukham.h saMdhAya upastham.h asyAs.h abhimR^ishya japed ##SF## japet.h aN^gAdaN^gAtsaMbhavasi ##SF## aN^gAd.h aN^gAd.h saMbhavasi hR^idayAdadhijAyase | ##SF## hR^idayAd.h adhijAyase sa tvamaN^gakashhAyo.asi ##SF## sa tvam.h aN^gakashhAyas.h asi digdhaviddhamiva mAday ##SF## digdhaviddhAm.h iva mAdaya iti emAmamUM mayIti || 9 || ##SF## imAm.h amUm.h mayi iti mantra 10 ##[VI.iv.10]## atha yAmichchhen ##SF## atha yAm.h ichchhet.h na garbhaM dadhIteti ##SF## na garbham.h dadhIta iti tasyAmarthaM nishhThAya ##SF## tasyAm.h artham.h nishhThApya nishhThAya mukhena mukha{\m+} saMdhAyAbhiprANyApAnyAd ##SF## mukhena mukham.h saMdhAya abhiprANya apAnyAt.h indriyeNa te retasA reta Adada ##SF## indriyeNa te retasA retas.h Adade ityaretA eva bhavati || 10 || ##SF## iti aretAs.h eva bhavati mantra 11 ##[VI.iv.11]## atha yAmichchhed ##SF## atha yAm.h ichchhet.h dadhIteti ##SF## garbham.h dadhIta iti tasyAmarthaM nishhThAya ##SF## tasyAm.h artham.h nishhThApya nishhThAya mukhena mukha{\m+} saMdhAyApAnyAbhiprANyAd ##SF## mukhena mukham.h saMdhAya apAnya abhiprANyAt.h indriyeNa te retasA reta AdadhAmIti ##SF## indriyeNa te retasA retas.h AdadhAmi iti garbhiNyeva bhavati || 11 || ##SF## garbhiNI eva bhavati mantra 12 ##[VI.iv.12]## atha yasya jAyAyai jAraH syAt ##SF## atha yasya jAyAyai jAras.h syAt.h taM ched.h dvishhyAd ##SF## tam.h ched.h dvishhyAt.h aamapAtre.agnimupasamAdhAya ##SF## amapAtre agnim.h upasamAdhAya pratiloma{\m+} sharabarhistIrtvA ##SF## pratilomam.h sharabarhis.h stIrtvA tasminnetAH sharabhR^ishhTIH pratilomAH sarpishhA.aktA juhuyAn.h ##SF## tasmin.h etAs.h sharabhR^ishhTIs.h pratilomAs.h sarpishhA aktAs.h juhuyAt.h mama samiddhe.ahaushhIH ##SF## mama samiddhe ahaushhIs.h prANApAnau ta Adade ##SF## prANApAnau te Adade .asAviti | ##SF## asau iti mama samiddhe.ahaushhIH ##SF## mama samiddhe ahaushhIs.h putrapashU{\m+}sta Adade ##SF## putrapashUn.h te Adade .asAviti | ##SF## asau iti mama samiddhe.ahaushhIr ##SF## mama samiddhe ahaushhIs.h ishhTAsukR^ite ta Adade ##SF## ishhTAsukR^ite te Adade .asAviti | ##SF## asau iti mama samiddhe.ahaushhIr ##SF## mama samiddhe ahaushhIs.h AshAparAkAshau ta Adade ##SF## ashAparAkAshau te Adade .asAviti | ##SF## asau iti sa vA eshha nirindriyo visukR^ito.asmAllokAtpraiti ##SF## sa vai eshha nirindriyas.h visukR^itas.h asmAd.h lokAd.h praiti yamevaMvidbrAhmaNaH shapati | ##SF## yam.h evaMvid.h brAhmaNas.h shapati tasmAdevaMvitchhrotriyasya dAreNa nopahAsamichchhed ##SF## tasmAd.h evaMvitshrotriyasya dAreNa na upahAsam.h ichchhet.h uta hyevaMvitparo bhavati || 12 || ##SF## uta hi evaMvid.h paras.h bhavati mantra 13 ##[VI.iv.13]## atha yasya jAyAmArtavaM vindet ##SF## atha yasya jAyAm.h Artavam.h vindet.h tryahaM ka{\m+}se na pibedahatavAsA ##SF## tryaham.h ka{\m+}se na pibet.h ahatavAsAs.h nainAM vR^ishhalo ##SF## na enAm.h vR^ishhalas.h na vR^ishhalyupahanyAt.h apahanyAt ##SF## na vR^ishhalI upahanyAt.h apahanyAd.h trirAtrAnta aaplutya vrIhInavaghAtayet.h || 13 || ##SF## trirAtrAnte aplUya aplutya vrIhIn avaghAtayed.h mantra 14 ##[VI.iv.14]## sa ya ichchhet.h ##SF## sa yas.h ichchhet.h putro me shuklo jAyeta ##SF## putras.h me gauras.h shuklas.h jAyeta vedamanubruvIta ##SF## vedam.h anubruvIta sarvamAyuriyAditi ##SF## sarvam.h Ayus.h iyAt.h iti kshIraudanaM pAchayitvA sarpishhmantamashnIyAtAm ##SF## kshIraudanam.h pAchayitvA sarpishhmantam.h ashnIyAtAm.h Ishvarau janayitavai || 14 || ##SF## Ishvarau janayitavai mantra 15 ##[VI.iv.15]## atha ya ichchhet ##SF## atha yas.h ichchhet.h putro me kapilaH piN^galo jAyeta ##SF## putras.h me kapilas.h piN^galas.h jAyeta dvau vedAvanubruvIta ##SF## dvau vedau anubruvIta sarvamAyuriyAditi ##SF## sarvam.h Ayus.h iyAt.h iti dadhyodanaM pAchayitvA sarpishhmantamashnIyAtAm ##SF## dadhyodanam.h pAchayitvA sarpishhmantam.h ashnIyAtAm.h Ishvarau janayitavai || 15 || ##SF## Ishvarau janayitavai mantra 16 ##[VI.iv.16]## atha ya ichchhet ##SF## atha yas.h ichchhet.h putro me shyAmo lohitAksho jAyeta ##SF## putras.h me shyAmas.h lohitAkshas.h jAyeta trInvedAnanubruvIta ##SF## trIn vedAn anubruvIta sarvamAyuriyAdity ##SF## sarvam.h Ayus.h iyAt.h iti udaudanaM pAchayitvA sarpishhmantamashnIyAtAm ##SF## udaudanam.h pAchayitvA sarpishhmantam.h ashnIyAtAm.h Ishvarau janayitavai || 16 || ##SF## Ishvarau janayitavai mantra 17 ##[VI.iv.17]## atha ya ichchhed ##SF## atha yas.h ichchhet.h duhitA me paNDitA jAyeta ##SF## duhitA me paNDitA jAyeta sarvamAyuriyAditi ##SF## sarvam.h Ayus.h iyAt.h iti tilaudanaM pAchayitvA sarpishhmantamashnIyAtAm ##SF## tilaudanam.h pAchayitvA sarpishhmantam.h ashnIyAtAm.h Ishvarau janayitavai || 17 || ##SF## Ishvarau janayitavai mantra 18 ##[VI.iv.18]## atha ya ichchhet ##SF## atha yas.h ichchhet.h putro me paNDito vigItaH samitiMgamaH shushrUshhitAM vAchaM bhAshhitA jAyeta ##SF## putras.h me paNDitas.h vijigIthas.h vigItas.h samitiMgamas.h shushrUshhitAm.h vAcham.h bhAshhitA jAyeta sarvAnvedAnanubruvIta ##SF## sarvAn vedAn anubruvIta sarvamAyuriyAditi ##SF## sarvam.h Ayus.h iyAt.h iti mA{\m+}saudanaM pAchayitvA sarpishhmantamashnIyAtAm ##SF## mA{\m+}saudanam.h pAchayitvA sarpishhmantam.h ashnIyAtAm.h Ishvarau janayitavai | ##SF## Ishvarau janayitavai auksheNa vA.a.arshhabheNa vA || 18 || ##SF## aukshNeNa auksheNa vA ArshhabheNa vA mantra 19 ##[VI.iv.19]## athAbhiprAtareva sthAlIpAkAvR^itA.a.ajya.n cheshhTitvA ##SF## atha abhiprAtareva sthAlIpAkAvR^itA Ajyam.h cheshhTitvA sthAlIpAkasyopaghAtaM juhoty ##SF## sthAlIpAkasya upaghAtam.h juhoti agnaye svAhA ##SF## agnaye svAhA .anumataye svAhA ##SF## anumataye svAhA devAya savitre satyaprasavAya svAheti ##SF## devAya shavitre satyaprasavAya svAha iti hutvoddhR^itya prAshnAti | ##SF## hutvA uddhR^itya prAshnAti prAshyetarasyAH prayachchhati | ##SF## prAshya itarasyAs.h prayachchhati prakshAlya pANI ##SF## prakshAlya pANI udapAtraM pUrayitvA ##SF## udapAtram.h pUrayitvA tenainAM trirabhyukshaty ##SF## tena enAm.h tris.h abhyukshati uttishhThAto ##SF## uttishhTha atas.h vishvAvaso ##SF## vishvAvaso .anyAmichchha prapUrvyA{\m+} ##SF## anyAm.h ichchha prapUrvyAm saM jAyAM patyA saheti || 19 || ##SF## sam.h jAyAm.h patyA saha {} iti mantra 20 ##[VI.iv.20]## athainAmabhipadyate ##SF## atha enAm.h abhipadyate .amo.ahamasmi ##SF## amas.h aham.h asmi sA tva{\m+} ##SF## sA tvam.h sA tvamasy ##SF## sA tvam.h asi amo.aha{\m+} ##SF## amas.h aham.h sAmAhamasmi ##SF## sAma aham.h asmi R^iktvam.h ##SF## R^ik tvam.h dyauraham.h ##SF## dyaus.h aham.h pR^ithivI tvaM | ##SF## pR^ithivI tvam.h tAvehi sa{\m+}rabhAvahai ##SF## tau ehi sa{\m+}rabhAvahai saha reto dadhAvahai ##SF## saha retas.h dadhAvahai pu{\m+}se putrAya vittaya iti || 20 || ##SF## pu{\m+}se putrAya vittaye iti mantra 21 ##[VI.iv.21]## athAsyA UrU vihApayati ##SF## atha asyai UrU vihApayati vijihIthAM dyAvApR^ithivI iti | ##SF## vijihIthAm.h dyAvApR^ithivI iti tasyAmarthaM nishhThAya ##SF## tasyAm.h artham.h nishhThApya nishhThAya mukhena mukha{\m+} saMdhAya ##SF## mukhena mukham.h saMdhAya trirenAmanulomAmanumArshhTi ##SF## tris.h enAm.h anulomAm.h anumArshhTi vishhNuryoniM kalpayatu ##SF## vishhNus.h yonim.h kalpayatu tvashhTA rUpANi pi{\m+}shatu ##SF## tvashhTA rUpANi piMshatu aasi~nchatu prajApatir ##SF## asinchatu prajApatis.h dhAtA garbhaM dadhAtu te | ##SF## dhAtA garbham.h dadhAtu te garbhaM dhehi ##SF## garbham.h dhehi sinIvAli ##SF## shinIvAli garbhaM dhehi ##SF## garbham.h dhehi pR^ithushhTuke | ##SF## pR^ithushhTuke garbhaM te Ashvinau devAv ##SF## garbham.h te Ashvinau devau aadhattAM pushhkarasrajau || 21 || ##SF## adhattAm.h pushhkarasrajau mantra 22 ##[VI.iv.22]## hiraNmayI araNI ##SF## hiraNyanI hiraNmayI araNI yAbhyAM nirmanthatAmAshvinau ##SF## yAbhyAm.h nirmanthatAm.h Ashvinau devau##k OM. ## taM te garbha{\m+} havAmahe ##SF## tam.h te garbham.h havAmahe dashame mAsi sUtaye | ##SF## dashame mAsi sUtave sUtaye yathA.agnigarbhA pR^ithivI ##SF## yathA agnigarbhA pR^ithivI yathA dyaurindreNa garbhiNI ##SF## yathA dyaus.h 9ndreNa garbhiNI vAyurdishAM yathA garbha ##SF## vAyus.h dishAm.h yathA garbhas.h evaM garbhaM dadhAmi te ##SF## evam.h garbham.h dadhAmi te .asAviti || 22 || ##SF## asau iti nAma gR^ihNAti##k OM. ##nAma mantra 23 ##[VI.iv.23]## soshhyantImadbhirabhyukshati ##SF## soshhyantIm.h adbhis.h abhyukshati yathA vAyuH pushhkariNI{\m+} ##SF## yathA vAtas.h vAyus.h pushhkariNIm.h samiN^gayati sarvataH | ##SF## samiN^gayati sarvatas.h evA te garbha ejatu ##SF## eva A te garbhas.h ejatu sahAvaitu jarAyuNaa | ##SF## saha avaitu jarAyuNA indrasyAyaM vrajaH kR^itaH ##SF## 9ndrasya ayam.h vrajas.h kR^itas.h sArgalaH saparishrayaH | ##SF## sArgalas.h saparishrayaH tam ##SF## tam.h Indra ##SF## Indra nirjahi ##SF## nirjahi garbheNa sAvarA{\m+} saheti || 23 || ##SF## garbheNa sAvarAm.h saha iti mantra 24 ##[VI.iv.24]## jAte.agnimupasamAdhAyAN^ka AdhAya ##SF## jAte agnim.h upasamAdhAya aN^ke AdhAya ka{\m+}se pR^ishhadAjya{\m+} saMnIya ##SF## ka{\m+}se pR^ishhadAjyam.h saMnIya pR^ishhadAjyasyopaghAtaM juhoty ##SF## pR^ishhadAjyasya upaghAtam.h juhoti asminsahasraM pushhyAsam ##SF## asmin.h sahasram.h pushhyAsam.h edhamAnaH sve gR^ihe | ##SF## edhamAnas.h svagR^ihe sve gR^ihe asyopasandyAM mA chchhaitsIt ##SF## asya upasadyAm.h upasandyAm.h mA chhaitsIt.h prajayA cha pashubhishcha ##SF## prajayA cha pashubhis.h cha svAhA | ##SF## svAhA mayi prANA{\m+}stvayi manasA juhomi ##SF## mayi prANAn.h tvayi manasA juhomi svAhA | ##SF## svAhA yat.h karmaNA.atyarIricham.h ##SF## yad.h karmaNA atyarIricham.h yadvA nyUnamihAkaram.h | ##SF## yad.h vA nyUnam.h iha akaram.h agnishhTatsvishhTakR^idvidvAn ##SF## agnis.h tad.h svishhTakR^it.h vidvAn.h svishhTa{\m+} suhutaM karotu naH ##SF## svishhTam.h suhutam.h karotu nas.h svAheti || 24 || ##SF## svAhA iti mantra 25 ##[VI.iv.25]## athAsya dakshiNaM karNamabhinidhAya ##SF## atha asya dakshiNam.h karNam.h abhinidhAya vAgvAgiti trir ##SF## vAk.h vAk.h iti tris.h atha ##SF## atha dadhi madhu ghR^ita{\m+} saMnIyAnantarhitena jAtarUpeNa prAshayati | ##SF## dadhi madhu ghR^itam.h saMnIya anantarhitena jAtarUpeNa prAshayati bhUste dadhAmi ##SF## bhUs.h te dadhAmi bhuvaste dadhAmi ##SF## bhuvas.h te dadhAmi svaste dadhAmi ##SF## svar.h te dadhAmi bhUrbhuvaH svaH sarvaM tvayi dadhAmIti || 25 || ##SF## bhUs.h bhuvas.h svar.h sarvam.h tvayi dadhAmi iti mantra 26 ##[VI.iv.26]## athAsya nAma karoti ##SF## atha asya nAma karoti vedo.asIti | ##SF## vedas.h asi iti tadasyaitadguhyameva nAma bhavati || 26 || ##SF## tad.h asya etad.h guhyam.h eva nAma bhavati mantra 27 ##[VI.iv.27]## athainaM mAtre pradAya stanaM prayachchhati ##SF## atha enam.h mAtre pradAya stanam.h prayachchhati yaste stanaH shashayo yo mayobhUr ##SF## yas.h te stanas.h shashayas.h yas.h mayobhUs.h yo ratnadhA vasuvidyaH sudatro ##SF## yas.h ratnadhA vasuvid.h yas.h sudatras.h yena vishvA pushhyasi vAryANi ##SF## yena vishvA pushhyasi vAryANi sarasvati ##SF## sharasvati tamiha dhAtave kariti || 27 || ##SF## tam.h iha dhAtave kar.h iti mantra 28 ##[VI.iv.28]## athAsya mAtaramabhimantrayate | ##SF## atha asya mAtaram.h abhimantrayate ilA.asi maitrAvaruNI ##SF## 9DA asi maitrAvaruNI vIre vIramajIjanat.h | ##SF## vIre vIram.h ajIjanathAs.h ajIjanat sA tvaM vIravatI bhava ##SF## sA tvam.h vIravatI bhava yA.asmAnvIravato.akaraditi | ##SF## yA asmAn vIravatas.h akarat.h iti taM vA etamAhur ##SF## tam.h vai etam.h Ahur.h atipitA batAbhUr ##SF## atipitA bata abhUs.h atipitAmaho batAbhUH | ##SF## atipitAmahas.h bata abhUs.h paramAM bata kAshhThAM prApayachchhriyA yashasA brahmavarchasena ##SF## paramAm.h bata kAshhThAm.h prApa shriyA yashasA brahmavarchasena ya evaMvido brAhmaNasya putro jAyata iti || 28 || iti chaturthaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evaMvidas.h brAhmaNasya putras.h jAyate iti pa~nchamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[VI.v.1]## atha va{\m+}shaH | ##SF## atha va{\m+}shas.h pautimAshhIputraH kAtyAyanIputrAt ##SF## pautimAshhIputras.h kAtyAyanIputrAd.h kAtyAyanIputro gautamIputrAd ##SF## kAtyAyanIputras.h gautamIputrAd.h gautamIputro bhAradvAjIputrAd ##SF## gautamIputras.h bhAradvAjIputrAd.h bhAradvAjIputraH pArAsharIputrAt ##SF## bhAradvAjIputras.h pArAsharIputrAd.h pArAsharIputra aupasvastIputrAd ##SF## pArAsharIputras.h AupasvastIputrAd.h aupasvastIputraH pArAsharIputrAt ##SF## aupasvastIputras.h pArAsharIputrAd.h pArAsharIputraH kAtyAyanIputrAt ##SF## pArAsharIputras.h kAtyAyanIputrAd.h kAtyAyanIputraH kaushikIputrAt ##SF## kAtyAyanIputras.h kaushikIputrAd.h kaushikIputra AlambIputrAchcha vaiyAghrapadIputrAchcha ##SF## kaushikIputras.h AlambIputrAd.h cha vaiyAghrapadIputrAd.h cha vaiyAghrapadIputraH kANvIputrAchcha kApIputrAchcha ##SF## vaiyAghrapadIputras.h kANvIputrAd.h cha kApIputrAd.h cha kApIputraH || 1 || ##SF## kApIputras.h mantra 2 ##[VI.v.2]## aatreyIputrAd ##SF## atreyIputrAd.h aatreyIputro gautamIputrAd ##SF## atreyIputras.h gautamIputrAd.h gautamIputro bhAradvAjIputrAd ##SF## gautamIputras.h bhAradvAjIputrAd.h bhAradvAjIputraH pArAsharIputrAt ##SF## bhAradvAjIputras.h pArAsharIputrAd.h pArAsharIputro vAtsIputrAd ##SF## pArAsharIputras.h vAtsIputrAd.h vAtsIputraH pArAsharIputrAt ##SF## vAtsIputras.h pArAsharIputrAd.h pArAsharIputro vArkAruNIputrAd ##SF## pArAsharIputras.h vArkArunIputrAd.h vArkAruNIputro vArkAruNIputrAd ##SF## vArkAruNIputras.h vArkAruNIputrAd.h vArkAruNIputra aartabhAgIputrAd ##SF## vArkAruNIputras.h artabhAgIputrAd.h aartabhAgIputraH shauN^gIputrAch ##SF## artabhAgIputras.h hauN^gIputrAd.h chauN^gIputraH sAN^kR^itIputrAt ##SF## hauN^gIputras.h shAnkR^itiputrAd.h saaN^kR^itIputra AlambAyanIputrAd ##SF## shAN^R^itiputras.h alambAyanIputrAd.h AlambAyanIputra AlambIputrAd ##SF## alambAyanIputras.h alambIputrAd.h AlambIputro jAyantIputrAj ##SF## alambIputras.h jAyantIputrAd.h jAyantIputro mANDUkAyanIputrAn ##SF## jAyantIputras.h mANDUkAyanIputrAd.h mANDUkAyanIputro mANDUkIputrAn ##SF## mANDUkAyanIputras.h mANDUkIputrAd.h mANDUkIputraH shANDilIputrAch ##SF## mANDUkIputras.h hANDilIputrAd.h chhANDilIputro rAthItarIputrAd ##SF## hANDilIputras.h rAthItarIputrAd.h rAthItarIputro bhAlukIputrAd ##SF## rAthItarIputras.h bhAlukIputrAd.h bhAlukIputraH krauJNchikIputrAbhyA.n ##SF## bhAlukIputras.h krauJNchikIputrAbhyAm.h krauJNchikIputrau vaidabhR^itIputrAd ##SF## krauJNchikIputrau vaidabhR^itIputrAd.h vaidabhR^itIputraH kArshakeyIputrAt ##SF## vaidabhR^itIputras.h kArshakeyIputrAd.h kArshakeyIputraH prAchInayogIputrAt ##SF## kArshakeyIputras.h prAchInayogIputrAd.h prAchInayogIputraH sAJNjIvIputrAt ##SF## prAchInayogIputras.h sAJNjIvIputrAd.h sAJNjIvIputraH prAshnIputrAdAsurivAsinaH ##SF## sAJNjIvIputras.h prAshnIputrAd.h asurivAsinas.h prAshnIputra aasurAyaNAd ##SF## prAshnIputras.h asurAyaNAd.h AsurAyaNa Asurer ##SF## asurAyaNas.h asures.h aasuriH || 2 || ##SF## asuris.h mantra 3 ##[VI.v.3]## yAGYavalkyAd ##SF## yAGYavalkyAd.h yAGYavalkya UddAlakAd ##SF## yAGYavalkyas.h UddAlakAd.h UddAlako.aruNAd ##SF## UddAlakas.h AruNAd.h aruNa upavesher ##SF## aruNas.h Upaveshes.h upaveshiH kushreH ##SF## Upaveshis.h kushres.h kushrirvAjashravaso ##SF## kushris.h vAjashravasas.h vAjashravA jIhvAvato bAdhyogAj ##SF## vAjashravAs.h jIhvAvatas.h bAdhyogAd.h jIhvAvAnbAdhyogo.asitAdvArshhagaNAd ##SF## jIhvAvAn bAdhyogas.h AsitAd.h vArshhagaNAd.h asito vArshhagaNo haritAtkashyapAdd ##SF## asitas.h vArshhagaNas.h haritAd.h kashyapAd.h haritaH kashyapaH shilpAtkashyapAch ##SF## haritas.h kashyapas.h hilpAt.h kashyapAd.h chhilpaH kashyapaH kashyapAnnaidhruveH ##SF## hilpas.h kashyapas.h kashyapAn naidhruves.h kashyapo naidhruvirvAcho ##SF## kashyapas.h naidhruvis.h vAchas.h vAgambhiNyAH ##SF## vAk.h AmbhiNyAs.h ambhiNyAdityAd ##SF## ambhiNI AdityAd.h AdityAnImAni shuklAni yajU{\m+}shhi vAjasaneyena yAGYavalkyenA.a.akhyayante || 3 || ##SF## AdityAni imAni shuklAni yajU{\m+}shhi vAjasaneyena yAGYavalkyena Akhyayante mantra 4 ##[VI.v.4]## samAnamA sAJNjIvIputrAt ##SF## shamAnam.h A sAJNjIvIputrAd.h saJNjivIputro mANDUkAyaner ##SF## saJNjivIputras.h mANDUkAyanes.h mANDUkAyanirmANDavyAn ##SF## mANDUkAyanis.h mANDavyAd.h mANDavyaH kautsAt ##SF## mANDavyas.h kautsAd.h kautso mAhitther ##SF## kautsas.h mAhitthes.h mAhitthirvAmakakshAyaNAd ##SF## mAhitthis.h vAmakakshAyaNAd.h vAmakakshAyaNaH shANDilyAch ##SF## vAmakakshAyaNas.h shANDilyAd.h chhANDilyo vAtsyAd ##SF## hANDilyas.h vAtsyAd.h vAtsyaH kushreH ##SF## vAtsyas.h kushres.h kushriryaGYavachaso rAjastambAyanAd ##SF## kushris.h yaGYavachasas.h rAjastambAyanAd.h yaGYavachA rAjastambAyanasturAtkAvashheyAt ##SF## yaGYavachA rAjastambAyanas.h turAd.h kAvashheyAd.h turaH kAvashheyaH prajApateH ##SF## turas.h kAvashheyas.h prajApates.h prajApatirbrahmaNo ##SF## prajApatis.h brahmaNas.h brahma svayaMbhu | ##SF## brahma svayaMbhu brahmaNe namaH || 4 || iti pa~nchamaM braahmaNam.h || ##SF## brahmaNe namas.h iti bR^ihadaaraNyakopanishhadi shhashhTho.adhyaayaH || iti vaajasaneyake bR^ihadaaraNyakopanishhatsamaaptaa || ## \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}