\documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=0pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document}\engtitle{.. Brihadaranyaka Upanishad..}## \itxtitle{.. bR^ihadaaraNyakopanishhat.h ..}##\endtitles## .. bR^ihadaaraNyakopanishhat.h .. kaaNva paaThaH . ##A## madhu kaaNDa ##[##upadesha kaaNDa##]## adhyaaya ##I## braahmaNa ##i-vi## mantraaH 80 ##1-...## adhyaaya ##II## braahmaNa ##i-vi## mantraaH 66 ##1-...## ##B## muni ##[yaaj~navalkya]## kaaNDa ##[##upapatti kaaNDa##]## adhyaaya ##III## braahmaNa ##i-ix## mantraaH 92 ##1-...## adhyaaya ##IV## braahmaNa ##i-vi## mantraaH 92 ##1-...## ##C## khila kaaNDa##[##upaasanaa kaaNDa##]## adhyaaya ##V## braahmaNa ##i-xv## mantraaH 33 ##1-...## adhyaaya ##VI## braahmaNa ##i-v## mantraaH 75 ##1-...## AUM puurNamadaH puurNamidaM puurNaatpuurNamaduchyate . puurNasya puurNamaadaaya puurNamevaavashishhyate .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. atha prathamo.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.i.1]## ushhA vA ashvasya medhyasya shiraH . ##SF## ushhAs.h vai ashvasya medhyasya shiras.h sUryashchakshur ##SF## sUryas.h chakshus.h vAtaH prANo ##SF## vAtas.h prANas.h vyAttamagnirvaishvAnaraH ##SF## vyAttam.h agnis.h vaishvAnaras.h saMvatsara AtmA.ashvasya medhyasya . dyauH pR^ishhTham.h ##SF## saMvatsaras.h AtmA ashvasya medhyasya dyaus.h pR^ishhTham.h antarikshamudaram.h ##SF## antariksham.h udaram.h pR^ithivI pAjasyam.h ##SF## pR^ithivI pAjasyam.h dishaH pArshve ##SF## dishas.h pArshve avAntaradishaH parshava ##SF## avAntaradishas.h parshavas.h R^itavo.aN^gAni ##SF## R^itavas.h aN^gAni mAsAshchArdhamAsAshcha parvANy ##SF## mAsAs.h cha ardhamAsAs.h cha parvANi ahorAtrANi pratishhThA ##SF## ahorAtrANi pratishhThA nakshatrANyasthIni ##SF## nakshatrANi asthIni nabho mA{\m+}sAny ##SF## nabhas.h mA{\m+}sAni Uvadhya{\m+} sikatAH ##SF## Uvadhyam.h sikatAs.h sindhavo gudA ##SF## sindhavas.h gudAs.h yakR^ichcha klomAnashcha parvatA ##SF## yakR^it.h cha klomAnas.h cha parvatAs.h oshhadhayashcha vanaspatayashcha lomAny ##SF## oshhadhayas.h cha vanaspatayas.h cha lomAni udyanpUrvArdho ##SF## udyan pUrvArdhas.h nimlochaJNjaghanArdho ##SF## nimlochan.h jaghanArdhas.h yadvijR^imbhate ##SF## yad.h vijR^imbhate tadvidyotate ##SF## tad.h vidyotate yadvidhUnute ##SF## yad.h vidhUnute tatstanayati ##SF## tad.h stanayati yanmehati ##SF## yad.h mehati tadvarshhati ##SF## tad.h varshhati vAgevAsya vAk.h || 1 || ##SF## vAk.h eva asya vAk.h mantra 2 ##[I.i.2]## aharvA ashvaM purastAnmahimA.anvajAyata ##SF## aharvai ashvam.h purastAd.h mahimA anvajAyata tasya pUrve samudre yonii ##SF## tasya pUrve samudre yonis.h rAtrirenaM pashchAnmahimA.anvajAyata ##SF## rAtris.h enam.h pashchAd.h mahimA anvajAyata tasyApare samudre yonir ##SF## tasya apare samudre yonis.h etau vA ashvaM mahimAnAvabhitaH sambabhUvatur ##SF## etau vai ashvam.h mahimAnau abhitas.h sambabhUvatuH hayo bhUtvA devAnavahad ##SF## hayas.h bhUtvA devAn avahat.h vAjI gandharvAn ##SF## vAjI gandharvAn.h arvA.asurAn ##SF## arvA asurAn.h ashvo manushhyAn ##SF## ashvas.h manushhyAn.h samudra evAsya bandhuH ##SF## samudras.h eva asya bandhus.h samudro yoniH || 2 || iti prathamaM braahamaNam.h .. ##SF## samudras.h yonis.h dvitiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.ii.1]## naiveha ki.nchanAgra AsIn ##SF## na eva iha kim.h chana agre AsIt.h mR^ityunaivedamAvR^itamAsIdashanAyayA.ashanAyA hi mR^ityus ##SF## mR^ityunA eva idam.h AvR^itam.h AsIt.h ashanAyayA ashanAyA hi mR^ityuH tanmano.akurutA.a.atmanvI syAmiti | ##SF## tad.h manas.h akuruta AtmanvI syAm.h iti so.archannacharat ##SF## sas.h archan.h acharat.h tasyArchata Apo.ajAyantaarchate vai me kamabhUditi | ##SF## tasya archatas.h Apas.h ajAyanta archate vai me kam.h abhUt.h iti tadevArkyasyArkatvaM | ##SF## tad.h eva arkyasya arkatvam.h ka{\m+} ha vA asmai bhavati ##SF## kam.h ha vai asmai bhavati ya evametadarkasyArkatvaM veda || 1 || ##SF## yas.h evam.h etad.h arkyasya arkatvam.h veda mantra 2 ##[I.ii.2]## aapo vA arka ##SF## apas.h vai arkaH tadyadapA{\m+} shara AsIt ##SF## tad.h yad.h apAm.h sharas.h AsIt.h tatsamahanyata | ##SF## tad.h samahanyata sA pR^ithivyabhavat ##SF## sA pR^ithivI abhavat.h tasyAmashrAmyat ##SF## tasyAm.h ashrAmyat.h tasya shrAntasya taptasya tejo raso niravartatAgniH || 2 || ##SF## tasya shrAntasya taptasya tejas.h rasas.h niravartata agnis.h mantra 3 ##[I.ii.3]## sa tredhA.a.atmAnaM vyakurutaa.a.adityaM tR^itIyam.h ##SF## sa tredhA AtmAnam.h vyakuruta Adityam.h tR^itIyam.h vAyuM tR^itIya{\m+} | ##SF## vAyum.h tR^itIyam.h sa eshha prANastredhA vihitas ##SF## sa eshha prANas.h tredhAvihitaH tasya prAchI dikshiro.asau chAsau chermaava ##SF## tasya prAchI dik shiras.h asau cha asau cha Irmau athAsya pratIchI dikpuchchham ##SF## atha asya pratIchI dik puchchham.h asau chAsau cha sakthyau ##SF## asau cha asau cha sakthyau dakshiNA chodIchI cha pArshve ##SF## dakshiNA cha udIchI cha pArshve dyauH pR^ishhTham ##SF## dyaus.h pR^ishhTham.h antarikshamudaram ##SF## antariksham.h udaram.h iyamuraH ##SF## iyam.h uras.h sa eshho.apsu pratishhThito ##SF## sa eshhas.h apsu pratishhThitas.h yatra kva chaiti ##SF## yatra kva cha eti tadeva pratitishhThatyevaM vidvAn.h || 3 || ##SF## tad.h eva pratitishhThati evam.h vidvAn.h mantra 4 ##[I.ii.4]## so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata dvitIyo ma AtmA jAyeteti | ##SF## dvitIyas.h me AtmA jAyeta iti sa manasA vAchaM mithuna{\m+} samabhavadashanAyA mR^ityus ##SF## sa manasA vAcham.h mithunam.h samabhavat.h ashanAyAm.h mR^ityuH tadyadreta AsIt ##SF## tad.h yad.h retas.h AsIt.h sa saMvatsaro.abhavan ##SF## sa saMvatsaras.h abhavat.h na ha purA tataH saMvatsara Asa | ##SF## na ha purA tatas.h saMvatsaras.h Asa tametAvantaM kAlamabibharyAvAnsaMvatsaras ##SF## tam.h etAvantam.h kAlam.h abibharyAvAn.h saMvatsaraH tametAvataH kAlasya parastAdasR^ijata | ##SF## tam.h etAvatas.h kAlasya parastAd.h asR^ijata taM jAtamabhivyAdadAt ##SF## tam.h jAtam.h abhivyAdadAt.h sa bhANakarot ##SF## sa bhAN akarot.h saiva vAgabhavat.h || 4 || ##SF## sA eva vAg abhavat.h mantra 5 ##[I.ii.5]## sa aikshata ##SF## sas.h aikshata yadi vA imamabhima{\m+}sye ##SF## yadi vai imam.h abhima{\m+}sye kanIyo.annaM karishhya iti | ##SF## kanIyas.h annam.h karishhye iti sa tayA vAchA tenA.a.atmaneda{\m+} sarvamasR^ijata ##SF## sa tayA vAchA tena AtmanA idam.h sarvam.h asR^ijata yadidaM kiJNcharcho yajU{\m+}shhi sAmAni chhandA{\m+}si yaGYAn prajAH pashUn ##SF## yad.h idam.h kiJNcha R^ichas.h yajU{\m+}shhi sAmAni chhandA{\m+}si yaGYAn prajAm.h pashUn.h sa yadyadevAsR^ijata ##SF## sa yat.h yat.h eva asR^ijata tattadattumadhriyata | ##SF## tat.h tat.h attum.h adhriyata sarvaM vA attIti ##SF## sarvam.h vai atti iti tadaditeradititva{\m+} | ##SF## tad.h adites.h adititvam.h sarvasyaitasyaattA bhavati ##SF## sarvasya attA bhavati sarvamasyAnnaM bhavati ##SF## sarvam.h asya annam.h bhavati ya evametadaditeradititvaM veda || 5 || ##SF## yas.h evam.h etad.h adites.h adititvam.h veda mantra 6 ##[I.ii.6]## so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata bhUyasA yaGYena bhUyo yajeyeti | ##SF## bhUyasA yaGYena bhUyas.h yajeya iti so.ashrAmyat ##SF## sas.h ashrAmyat.h sa tapo.atapyata | ##SF## sa tapas.h atapyata tasya shrAntasya taptasya yasho vIryamudakrAmat ##SF## tasya shrAntasya taptasya yashas.h vIryam.h udakrAmat.h prANA vai yasho vIryam.h | ##SF## prANAs.h vai yashas.h vIryam.h tat.h prANeshhUtkrAnteshhu sharIra{\m+} shvayitumadhriyata ##SF## tad.h prANeshhu utkrAnteshhu sharIram.h shvayitum.h adhriyata tasya sharIra eva mana AsIt.h || 6 || ##SF## tasya sharIre eva manas.h AsIt.h mantra 7 ##[I.ii.7]## so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata medhyaM ma ida{\m+} syAd ##SF## medhyam.h me idam.h syAt.h Atmanvyanena syAmiti | ##SF## AtmanvI anena syAm.h iti tato.ashvaH samabhavad ##SF## tatas.h ashvas.h samabhavat.h yadashvat ##SF## yad.h ashvat.h tanmedhyamabhUditi | ##SF## tad.h medhyam.h abhUt.h iti tadevAshvamedhasyAshvamedhatvam ##SF## tad.h eva ashvamedhasya ashvamedhatvam.h eshha ha vA ashvamedhaM veda ##SF## eshha ha vai ashvamedham.h veda ya enamevaM veda | ##SF## yas.h enam.h evam.h veda tamanavarudhyaivAmanyata | ##SF## tam.h anavarudhya iva amanyata ta{\m+} saMvatsarasya parastAdAtmana Alabhata | ##SF## tam.h saMvatsarasya parastAd.h Atmane Alabhata pashUndevatAbhyaH pratyauhat ##SF## pashUn devatAbhyas.h pratyauhat.h tasmAtsarvadevatyaM prokshitaM prAjApatyamAlabhanta ##SF## tasmAd.h sarvadevatyam.h prokshitam.h prAjApatyam.h Alabhante eshha ha vA ashvamedho ya eshha tapati ##SF## eshha vai ashvamedhas.h yas.h eshha tapati tasya saMvatsara AtmA.ayamagnirarkas ##SF## tasya saMvatsaras.h AtmA ayam.h agnis.h arkaH tasyeme lokA AtmAnas ##SF## tasya ime lokAs.h AtmAnaH tAvetAvarkAshvamedhau | ##SF## tau etau arkAshvamedhau so punarekaiva devatA bhavati ##SF## sa punarekA eva devatA bhavati mR^ityurevaapa punarmR^ityuM jayati ##SF## mR^ityus.h eva apa punarmR^ityum.h jayati nainaM mR^ityurApnoti ##SF## na enam.h mR^ityus.h Apnoti mR^ityurasyA.a.atmA bhavaty ##SF## mR^ityus.h asya AtmA bhavati etAsAM devatAnAmeko bhavati || 7 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## etAsAm.h devatAnAm.h ekas.h bhavati tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.iii.1]## dvayA ha prAjApatyA ##SF## dvayAs.h ha prAjApatyAs.h devAshchAsurAshcha | ##SF## devAs.h cha asurAs.h cha tataH kAnIyasA eva devA ##SF## tatas.h kAnIyasAs.h eva devAs.h jyAyasA asurAs ##SF## jyAyasAs.h asurAH ta eshhu lokeshhvaspardhanta | ##SF## te eshhu lokeshhu aspardhanta te ha devA Uchur ##SF## te ha devAs.h UchuH hantAsurAnyaGYa udgIthenAtyayAmeti || 1 || ##SF## hanta asurAn yaGYe udgIthena atyayAma iti mantra 2 ##[I.iii.1]## te ha vAchamUchus ##SF## te ha vAcham.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyo vAgudagAyad ##SF## tebhyas.h vAk.h udagAyat.h yo vAchi bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h vAchi bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANaM vadati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h vadati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpaM vadati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h vadati sa eva sa pApmA || 2 || ##SF## sas.h eva sa pApmA mantra 3 ##[I.iii.3]## atha ha prANamUchus ##SF## atha ha prANam.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyaH prANa udagAyad ##SF## tebhyas.h prANas.h udagAyat.h yaH prANe bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h prANe bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANaM jighrati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h jighrati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpaM jighrati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h jighrati sa eva sa pApmA || 3 || ##SF## sas.h eva sa pApmA mantra 4 ##[I.iii.4]## atha ha chakshurUchus ##SF## atha ha chakshus.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyashchakshurudagAyad ##SF## tebhyas.h chakshus.h udagAyat.h yashchakshushhi bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h chakshushhi bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANaM pashyati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h pashyati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpaM pashyati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h pashyati sa eva sa pApmA || 4 || ##SF## sas.h eva sa pApmA mantra 5 ##[I.iii.5]## atha ha shrotramUchus ##SF## atha ha shrotram.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyaH shrotramudagAyad ##SF## tebhyas.h shrotram.h udagAyat.h yaH shrotre bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h shrotre bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANa{\m+} shR^iNoti tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h shR^iNoti tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpa{\m+} shR^iNoti ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h shR^iNoti sa eva sa pApmA || 5 || ##SF## sa eva sa pApmA mantra 6 ##[I.iii.6]## atha ha mana Uchus ##SF## atha ha manas.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhyo mana udagAyad ##SF## tebhyas.h manas.h udagAyat.h yo manasi bhogastaM devebhya AgAyad ##SF## yas.h manasi bhogas.h tam.h devebhyas.h AgAyat.h yatkalyANa{\m+} saN^kalpayati tadAtmane | ##SF## yad.h kalyANam.h saN^kalpayati tad.h Atmane te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanA.avidhyan ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avidhyan.h sa yaH sa pApmA yadevedamapratirUpa{\m+} saN^kalpayati ##SF## sa yas.h sa pApmA yad.h eva idam.h apratirUpam.h saN^kalpayati sa eva sa pApmaivamu khalvetA devatAH pApmabhirupAsR^ijan.h ##SF## sas.h eva sa pApmA evam.h u khalu etAs.h devatAs.h pApmabhis.h upAsR^ijan evamenAH pApmanA.avidhyan.h || 6 || ##SF## evam.h enAs.h pApmanA avidhyan.h mantra 7 ##[I.iii.7]## atha hemamAsanyaM prANamUchus ##SF## atha ha imam.h Asanyam.h prANam.h Uchur.h tvaM na udgAyeti | ##SF## tvam.h nas.h udgAya iti tatheti | ##SF## tathA iti tebhya eshha prANa udagAyat ##SF## tebhyas.h eshha prANas.h udagAyat.h te vidur ##SF## te aviduH anena vai na udgAtrA.atyeshhyantIti | ##SF## anena vai nas.h udgAtrA atyeshhyanti iti tamabhidrutya pApmanAvidhyan.h | ##SF## tam.h abhidrutya pApmanA avivyatsan.h sa yathAshmAnamR^itvA loshhTo vidhva{\m+}setaiva{\m+} haiva vidhva{\m+}samAnA vishhvaJNcho vineshus ##SF## sa yathA ashmAnam.h R^itvA loshhTas.h vidhva{\m+}seta evam.h ha eva vidhva{\m+}samAnA vishhvaJNcho vineshuH tato devA abhavan ##SF## tatas.h devAs.h abhavan.h parA.asurAH | ##SF## para asurAs.h bhavatyAtmanA ##SF## bhavati AtmanA parA.asya dvishhanbhrAtR^ivyo bhavati ##SF## para asya dvishhan bhrAtR^ivyas.h bhavati ya evaM veda || 7 || ##SF## ya evam.h veda mantra 8 ##[I.iii.8]## te hochuH ##SF## te ha Uchur.h kva nu so.abhUd ##SF## kva nu sas.h abhUt.h yo na itthamasaktety ##SF## yas.h nas.h ittham.h asakta iti ayamAsye.antariti ##SF## ayam.h Asye antariti so.ayAsya ##SF## sas.h ayAsyas.h aaN^giraso ##SF## aN^girasas.h .aN^gAnA{\m+} hi rasaH || 8 || ##SF## aN^gAnAm.h hi rasas.h mantra 9 ##[I.iii.9]## sA vA eshhA devatA dUrnAma ##SF## sA vai eshhA devatA dUrnAma dUra{\m+} hyasyA mR^ityur ##SF## dUram.h hi asyAs.h mR^ityus.h dUra{\m+} ha vA asmAnmR^ityurbhavati ##SF## dUram.h ha vai asmAd.h mR^ityus.h bhavati ya evaM veda || 9 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 10 ##[I.iii.10]## sA vA eshhA devataitAsAM devatAnAM pApmAnaM mR^ityumapahatya ##SF## sA vai eshhA devatA etAsAm.h devatAnAm.h pApmAnam.h mR^ityum.h apahatya yatrA.a.asAM dishAmantas ##SF## yatra AsAm.h dishAm.h antaH tadgamayAM chakAra ##SF## tad.h gamayAm.h chakAra tadAsAM pApmano vinyadadhAt ##SF## tad.h AsAm.h pApmanas.h vinyadadhAt.h tasmAnna janamiyAn ##SF## tasmAd.h na janam.h iyAt.h nAntamiyAn ##SF## na antam.h iyAt.h netpApmAnaM mR^ityumanvavAyAnIti || 10 || ##SF## ned.h pApmAnam.h mR^ityum.h anvavAyAni iti mantra 11 ##[I.iii.11]## sA vA eshhA devataitAsAM devatAnAM pApmAnaM mR^ityumapahatyAthainA mR^ityumatyavahat.h || 11 || ##SF## sA vai eshhA devatA etAsAm.h devatAnAm.h pApmAnam.h mR^ityum.h apahatya atha enAs.h mR^ityum.h atyavahat.h mantra 12 ##[I.iii.12]## sa vai vAchameva prathamAmatyavahat ##SF## sA vai vAcham.h eva prathamAm.h atyavahat.h sA yadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## sA yadA mR^ityum.h atyamuchyata so.agnirabhavat ##SF## sas.h agnis.h abhavat.h so.ayamagniH pareNa mR^ityumatikrAnto dIpyate || 12 || ##SF## sas.h ayam.h agnis.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h dIpyate mantra 13 ##[I.iii.13]## atha prANamatyavahat ##SF## atha prANam.h atyavahat.h sa yadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## sa yadA mR^ityum.h atyamuchyata sa vAyurabhavat ##SF## sa vAyus.h abhavat.h so.ayaM vAyuH pareNa mR^ityumatikrAntaH pavate || 13 || ##SF## sas.h ayam.h vAyus.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h pavate mantra 14 ##[I.iii.14]## atha chakshuratyavahat ##SF## atha chakshus.h atyavahat.h tadyadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## tad.h yadA mR^ityum.h atyamuchyata sa Adityo.abhavat ##SF## sa Adityas.h abhavat.h so.asAvAdityaH pareNa mR^ityumatikrAntastapati || 14 || ##SF## sas.h asau Adityas.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h tapati mantra 15 ##[I.iii.15]## atha shrotramatyavahat ##SF## atha shrotram.h atyavahat.h tadyadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## tad.h yadA mR^ityum.h atyamuchyata tA disho.abhava{\m+}s ##SF## tAs.h dishas.h abhavan.h tA imA dishaH pareNa mR^ityumatikrAntAH || 15 || ##SF## tAs.h imAs.h dishas.h pareNa mR^ityum.h atikrAntAs.h mantra 16 ##[I.iii.16]## atha mano.atyavahat ##SF## atha manas.h atyavahat.h tadyadA mR^ityumatyamuchyata ##SF## tad.h yadA mR^ityum.h atyamuchyata sa chandramA abhavat ##SF## sa chandramAs.h abhavat.h so.asau chandraH pareNa mR^ityumatikrAnto bhAty ##SF## sas.h asau chandras.h pareNa mR^ityum.h atikrAntas.h bhAti eva{\m+} ha vA enameshhA devatA mR^ityumativahati ##SF## evam.h ha vai enam.h eshhA devatA mR^ityum.h ativahati ya evaM veda || 16 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 17 ##[I.iii.17]## athA.a.atmane.annAdyamAgAyad ##SF## atha Atmane annAdyam.h AgAyat.h yaddhi kiJNchAnnamadyate ##SF## yad.h dhi kiJNcha annam.h adyate .anenaiva tadadyata ##SF## anena eva tad.h adyate iha pratitishhThati || 17 || ##SF## iha pratitishhThati mantra 18 ##[I.iii.18]## te devA abruvann ##SF## te devAs.h abruvan.h etAvadvA ida{\m+} sarvaM yadannam.h ##SF## etAvat.h vai idam.h sarvam.h yad.h annam.h tadAtmana AgAsIr ##SF## tad.h Atmane AgAsIs.h anu no.asminnanna Abhajasveti | ##SF## anu nas.h asmin.h anne Abhajasva iti te vai mA.abhisaMvishateti | ##SF## te vai mA abhisaMvishata iti tatheti | ##SF## tathA iti ta{\m+} samantaM pariNyavishanta | ##SF## tam.h samantam.h pariNyavishanta tasmAdyadanenAnnamatti ##SF## tasmAd.h yad.h anena annam.h atti tenaitAstR^ipyanty ##SF## tena etAs.h tR^ipyanti eva{\m+} ha vA ena{\m+} svA abhisaMvishanti ##SF## evam.h ha vai enam.h svAs.h abhisaMvishanti bhartA svAnA{\m+} shreshhThaH pura etA bhavatyannAdo.adhipatir ##SF## bhartA svAnAm.h shreshhThas.h puraetA bhavati annAdas.h adhipatis.h ya evaM veda | ##SF## yas.h evam.h veda ya u haivaMvida{\m+} sveshhu pratipratirbubhUshhati ##SF## yas.h u ha evaMvidam.h sveshhu pratipratis.h bubhUshhati na haivAlaM bhAryebhyo bhavaty ##SF## na ha eva alam.h bhAryebhyas.h bhavati atha ya evaitamanubhavati ##SF## atha yas.h eva etam.h anubhavati yo vaitamanu bhAryAn.h bubhUrshhati ##SF## yas.h vA etam.h anu bhAryAnbubhUrshhati sa haivAlaM bhAryebhyo bhavati || 18 || ##SF## sa ha eva alam.h bhAryebhyas.h bhavati mantra 19 ##[I.iii.19]## so.ayAsya AN^giraso ##SF## sas.h ayAsyas.h AN^girasas.h .aN^gAnA{\m+} hi rasaH | ##SF## aN^gAnAm.h hi rasas.h prANo vA aN^gAnA{\m+} rasaH | ##SF## prANas.h vai aN^gAnAm.h rasas.h prANo hi vA aN^gAnA{\m+} rasas ##SF## prANas.h hi vai aN^gAnAm.h rasaH tasmAdyasmAtkasmAchchAN^gAtprANa utkrAmati ##SF## tasmAd.h yasmAd.h kasmAchcha aN^gAd.h prANas.h utkrAmati tadeva tachchhushhyaty ##SF## tad.h eva tad.h shushhyati eshha hi vA aN^gAnA{\m+} rasaH || 19 || ##SF## eshha hi vai aN^gAnAm.h rasas.h mantra 20 ##[I.iii.20]## eshha u eva bR^ihaspatir ##SF## eshhas.h u eva bR^ihaspatis.h vAgvai bR^ihatI ##SF## vAk.h vai bR^ihatI tasyA eshha patis ##SF## tasyAs.h eshha patiH tasmAdu bR^ihaspatiH || 20 || ##SF## tasmAd.h u bR^ihaspatis.h mantra 21 ##[I.iii.21]## eshha u eva brahmaNaspatir ##SF## eshhas.h u eva brahmaNaspatis.h vAgvai brahma ##SF## vAk.h vai brahma tasyA eshha patis ##SF## tasyAs.h eshha patiH tasmAdu brahmaNaspatiH || 21 || ##SF## tasmAd.h u brahmaNaspatis.h mantra 22 ##[I.iii.22]## eshha u eva sAma ##SF## eshhas.h u eva sAma vAgvai sAmaishha sA chAmashcheti ##SF## vAk.h vai sAma eshha sA cha amas.h cha iti tatsAmnaH sAmatvaM | ##SF## tad.h sAmnas.h sAmatvam.h yadveva samaH plushhiNA ##SF## yad.h u eva samas.h plushhiNA samo mashakena ##SF## samas.h mashakena samo nAgena ##SF## samas.h nAgena sama ebhistribhirlokaiH ##SF## samas.h ebhis.h tribhis.h lokais.h samo.anena sarveNa ##SF## samas.h anena sarveNa tasmAdveva sAmAshnute sAmnaH sAyujya{\m+} salokatAm.h ##SF## tasmAd.h u eva sAma ashnute sAmnas.h sAyujyam.h salokatAm.h ya evametatsAma veda || 22 || ##SF## yas.h evam.h etad.h sAma veda mantra 23 ##[I.iii.23]## eshha u vA udgIthaH | ##SF## eshhas.h u vai udgIthas.h prANo vA ut ##SF## prANas.h vai ud.h prANena hIda{\m+} sarvamuttabdhaM | ##SF## prANena hi idam.h sarvam.h uttabdham.h vAgeva gIthochcha gIthA cheti ##SF## vAk.h eva gIthA ud.h cha gIthA cha iti sa udgIthaH || 23 || ##SF## sa udgIthas.h mantra 24 ##[I.iii.24]## taddhApi brahmadattashchaikitAneyo rAjAnaM bhakshayannuvAchAyaM tyasya rAjA mUrdhAnaM vipAtayatAd ##SF## tad.h dha api brahmadattas.h caikitAneyas.h rAjAnam.h bhakshayan.h uvAcha ayam.h tyasya rAjA mUrdhAnam.h vipAtayatAt.h yadito.ayAsya AN^giraso.anyenodagAyaditi | ##SF## yad.h itas.h ayAsyas.h AN^girasas.h anyena udagAyat.h iti vAchA cha hyeva sa prANena chodagAyaditi || 24 || ##SF## vAchA cha hi eva sa prANena cha udagAyat.h iti mantra 25 ##[I.iii.25]## tasya haitasya sAmno yaH svaM veda ##SF## tasya ha etasya sAmnas.h yas.h svam.h veda bhavati hAsya svam.h | ##SF## bhavati ha asya svam.h tasya vai svara eva svam.h | ##SF## tasya vai svaras.h eva svam.h tasmAdArtvijyaM karishhyanvAchi svaramichchheta ##SF## tasmAd.h Artvijyam.h karishhyan vAchi svaram.h ichchheta tayA vAchA svarasampannayA.a.artvijyaM kuryAt ##SF## tayA vAchA svarasampannayA Artvijyam.h kuryAt.h tasmAdyaGYe svaravantaM didR^ikshanta evAtho yasya svaM bhavati | ##SF## tasmAd.h yaGYe svaravantam.h didR^ikshante eva atha u yasya svam.h bhavati bhavati hAsya svam.h ##SF## bhavati ha asya svam.h ya evametatsAmnaH svaM veda || 25 || ##SF## yas.h evam.h etat.h sAmnas.h svam.h veda mantra 26 ##[I.iii.26]## tasya haitasya sAmno yaH suvarNaM veda ##SF## tasya ha etasya sAmnas.h yas.h suvarNam.h veda bhavati hAsya suvarNam.h | ##SF## bhavati ha asya suvarNam.h tasya vai svara eva suvarNam.h | ##SF## tasya vai svaras.h eva suvarNam.h bhavati hAsya suvarNam.h ##SF## bhavati ha asya suvarNam.h ya evametatsAmnaH suvarNaM veda || 26 || ##SF## yas.h evam.h etad.h sAmnas.h suvarNam.h veda mantra 27 ##[I.iii.27]## tasya haitasya sAmno yaH pratishhThAM veda ##SF## tasya ha etasya sAmnas.h yas.h pratishhThAm.h veda prati ha tishhThati | ##SF## prati ha tishhThati tasya vai vAgeva pratishhThA ##SF## tasya vai vAk.h eva pratishhThA vAchi hi khalveshha etatprANaH pratishhThito gIyate ##SF## vAchi hi khalu eshhas.h etad.h prANas.h pratishhThitas.h gIyate .anna ityu haika AhuH || 27 || ##SF## anne iti u ha eke Ahur.h mantra 28 ##[I.iii.28]## athAtaH pavamAnAnAmevAbhyArohaH | ##SF## atha atas.h pavamAnAnAm.h eva abhyArohas.h sa vai khalu prastotA sAma prastauti | ##SF## sa vai khalu prastotA sAma prastauti sa yatra prastuyAt ##SF## sa yatra prastuyAt.h tadetAni japed ##SF## tad.h etAni japet.h asato mA sad.h gamaya ##SF## asatas.h mA sat.h gamaya tamaso mA jyotirgamaya ##SF## tamasas.h mA jyotis.h gamaya mR^ityormA.amR^itaM gamayeti | ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya iti sa yadAhAsato mA sadgamayeti ##SF## sa yad.h Aha asatas.h mA sat.h gamaya iti mR^ityurvA asat ##SF## mR^ityus.h vai asat.h sadamR^itam.h ##SF## sat.h amR^itam.h mR^ityormA.amR^itaM gamayAmR^itaM mA kurvityevaitadAha | ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya amR^itam.h mA kuru iti eva etad.h Aha tamaso mA jyotirgamayeti ##SF## tamasas.h mA jyotis.h gamaya iti mR^ityurvai tamo ##SF## mR^ityus.h vai tamas.h jyotiramR^itam.h ##SF## jyotis.h amR^itam.h mR^ityormAmR^itaM gamayAmR^itaM mA kurvityevaitadAha | ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya amR^itam.h mA kuru iti eva etad.h Aha mR^ityormAmR^itaM gamayeti ##SF## mR^ityos.h mA amR^itam.h gamaya iti nAtra tirohitamivAsty ##SF## na atra tirohitam.h iva asti atha yAnItarANi stotrANi ##SF## atha yAni itarANi stotrANi teshhvAtmane.annAdyamAgAyet ##SF## teshhu Atmane annAdyam.h AgAyet.h tasmAdu teshhu varaM vR^iNIta ##SF## tasmAd.h u teshhu varam.h vR^iNIta yaM kAmaM kAmayeta ##SF## yam.h kAmam.h kAmayeta ta{\m+} | ##SF## tam.h sa eshha evaMvidudgAtA.a.atmane vA yajamAnAya vA yaM kAmaM kAmayate ##SF## sas.h eshhas.h evaMvid.h udgAtA Atmane vA yajamAnAya vA yam.h kAmam.h kAmayate tamAgAyati | ##SF## tam.h AgAyati taddhaitallokajideva ##SF## tad.h dha etad.h lokajit.h eva na haivAlokyatAyA AshAsti ##SF## na ha eva alokyatAyAs.h AshA asti ya evametatsAma veda || 28 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## yas.h evam.h etad.h sAma veda chaturthaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.iv.1]## Atmaivedamagra AsItpurushhavidhaH | ##SF## AtmA eva idam.h agre AsIt.h purushhavidhas.h so.anuvIkshya nAnyadAtmano.apashyat ##SF## sas.h anuvIkshya na anyad.h Atmanas.h apashyat.h so.ahamasmItyagre vyAharat ##SF## sas.h aham.h asmi iti agre vyAharat.h tato.ahaMnAmAbhavat.h | ##SF## tatas.h ahaMnAma abhavat.h tasmAdapyetarhyAmantrito ##SF## tasmAd.h api etarhi Amantritas.h .ahamayamityevAgra uktvA.athAnyannAma prabrUte yadasya bhavati | ##SF## aham.h ayam.h iti eva agre uktvA atha anyad.h nAma prabrUte yad.h asya bhavati sa yatpUrvo.asmAtsarvasmAtsarvAnpApmana aushhat ##SF## sa yad.h pUrvas.h asmAd.h sarvasmAd.h sarvAn pApmanas.h aushhat.h tasmAtpurushhaH | ##SF## tasmAd.h purushhas.h oshhati ha vai sa tam.h ##SF## oshhati ha vai sa tam.h yo.asmAtpUrvo bubhUshhati ##SF## yas.h asmAd.h pUrvas.h bubhUshhati ya evaM veda || 1 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 2 ##[I.iv.2]## so.abibhet ##SF## sas.h abibhet.h tasmAdekAkI bibheti | ##SF## tasmAd.h ekAkI bibheti sa hAyamIkshAM chakre ##SF## sa ha ayam.h IkshAm.h chakre yanmadanyannAsti ##SF## yad.h mad.h anyad.h na asti kasmAnnu bibhemIti | ##SF## kasmAd.h nu bibhemi iti tata evAsya bhayaM vIyAya | ##SF## tatas.h eva asya bhayam.h vIyAya kasmAddhyabheshhyat.h ##SF## kasmAd.h dhi abheshhyat.h dvitIyAdvai bhayaM bhavati || 2 || ##SF## dvitIyAd.h vai bhayam.h bhavati mantra 3 ##[I.iv.3]## sa vai naiva reme ##SF## sa vai na eva reme tasmAdekAkI na ramate | ##SF## tasmAd.h ekAkI na ramate sa dvitIyamaichchhat ##SF## sa dvitIyam.h aichchhat.h sa haitAvAnAsa yathA strIpumA{\m+}sau samparishhvaktau | ##SF## sa ha etAvAn Asa yathA strIpumA{\m+}sau samparishhvaktau sa imamevA.a.atmAnaM dvedhA.apAtayat.h| ##SF## sa imam.h eva AtmAnam.h dvedhA apAtayat.h tataH patishcha patnI chAbhavatAm.h | ##SF## tatas.h patis.h cha patnI cha abhavatAm.h tasmAdidamardhabR^igalamiva sva iti ha smA.a.aha yAGYavalkyas ##SF## tasmAd.h idam.h ardhabR^igalam.h iva svas.h iti ha sma aha yAGYavalkyaH tasmAdayamAkAshaH striyA pUryata eva | ##SF## tasmAd.h ayam.h AkAshas.h striyA pUryate eva tA{\m+} samabhavat ##SF## tAm.h samabhavat.h tato manushhyA ajAyanta || 3 || ##SF## tatas.h manushhyAs.h ajAyanta mantra 4 ##[I.iv.4]## so heyamIkshAM chakre ##SF## sA u ha iyam.h IkshAm.h chakre kathaM nu mA.a.atmana eva janayitvA sambhavati | ##SF## katham.h nu mA Atmanas.h eva janayitvA sambhavati hanta tiro.asAnIti | ##SF## hanta tiras.h asAni iti sA gaurabhavad ##SF## sA gaus.h abhavat.h R^ishhabha itaras ##SF## vR^ishhabhas.h itaraH tA{\m+} samevAbhavat ##SF## tAm.h sam.h eva abhavat.h tato gAvo.ajAyanta | ##SF## tatas.h gAvas.h ajAyanta vaDavetarA.abhavad ##SF## vaDavA itarA abhavat.h ashvavR^ishha itaro ##SF## ashvavR^ishhas.h itaras.h gardabhItarA ##SF## gardabhI itarA gardabha itaras ##SF## gardabhas.h itaraH tA{\m+} samevAbhavat ##SF## tAm.h sam.h eva abhavat.h tata ekashaphamajAyata ##SF## tata ekashapham.h ajAyata ajetarA.abhavad ##SF## ajA itarA abhavat.h vasta itaro ##SF## bastas.h itaras.h .aviritarA ##SF## avis.h itarA meshha itaras ##SF## meshhas.h itaraH tA{\m+} samevAbhavat ##SF## tAm.h sam.h eva abhavat.h tato.ajAvayo.ajAyantaivameva yadidaM kiJNcha mithunamA pipIlikAbhyas ##SF## tatas.h ajAvayas.h ajAyanta evam.h eva yad.h idam.h kiJNcha mithunam.h A pipIlikAbhyaH tatsarvamasR^ijata || 4 || ##SF## tad.h sarvam.h asR^ijata mantra 5 ##[I.iv.5]## so.aved ##SF## sas.h avet.h ahaM vAva sR^ishhTirasmy ##SF## aham.h vAva sR^ishhTis.h asmi aha{\m+} hIda{\m+} sarvamasR^ikshIti | ##SF## aham.h hi idam.h sarvam.h asR^ikshi iti tataH sR^ishhTirabhavat ##SF## tatas.h sR^ishhTis.h abhavat.h sR^ishhTyA{\m+} hAsyaitasyAM bhavati ##SF## sR^ishhTyAm.h ha asya etasyAm.h bhavati ya evaM veda || 5 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 6 ##[I.iv.6]## athetyabhyamanthat ##SF## atha iti abhyamanthat.h sa mukhAchcha yonerhastAbhyAM chAgnimasR^ijata | ##SF## sa mukhAd.h cha yones.h hastAbhyAm.h cha agnim.h asR^ijata tasmAdetadubhayamalomakamantarato ##SF## tasmAd.h etad.h ubhayam.h alomakam.h antaratas.h .alomakA hi yonirantaratas ##SF## alomakA hi yonis.h antaratas.h tadyadidamAhur ##SF## tad.h yad.h idam.h AhuH amuM yajAmuM yajetyekaikaM devam ##SF## amum.h yaja amum.h yaja iti ekaikam.h devam.h etasyaiva sA visR^ishhTir ##SF## etasya eva sA visR^ishhTiH eshha u hyeva sarve devA ##SF## eshhas.h u hi eva sarve devAs. atha yatkiJNchedamArdram.h ##SF## atha yad.h kiJNcha idam.h Ardram.h tadretaso.asR^ijata ##SF## tad.h retasas.h asR^ijata tadu somaH | ##SF## tad.h u somas.h etAvadvA ida{\m+} sarvamannaM chaivAnnAdashcha ##SF## etAvat.h vai idam.h sarvam.h annam.h cha eva annadas.h cha soma evAnnam ##SF## soma eva annam.h agnirannAdaH | ##SF## agnis.h annAdas.h saishhA brahmaNo.atisR^ishhTir ##SF## sA eshhA brahmaNas.h atisR^ishhTis.h yachchhreyaso devAnasR^ijataatha yanmartyaH sannamR^itAnasR^ijata ##SF## yad.h shreyasas.h devAn asR^ijata atha yad.h martyas.h san.h amR^itAn asR^ijata tasmAdatisR^ishhTir ##SF## tasmAd.h atisR^ishhTis.h atisR^ishhTyA{\m+} hAsyaitasyAM bhavati ##SF## atisR^ishhTyAm.h ha asya etasyAm.h bhavati ya evaM veda || 6 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 7 ##[I.iv.7]## taddhedaM tarhyavyAkR^itamAsIt ##SF## tad.h dha idam.h tarhi avyAkR^itam.h AsIt.h tannAmarUpAbhyAmeva vyAkriyatAsau nAmA.ayamida{\m+}rUpa iti | ##SF## tad.h nAmarUpAbhyAm.h eva vyAkriyata asau nAma ayam.h ida{\m+}rUpas.h iti tadidamapyetarhi nAmarUpAbhyAmeva vyAkriyate.asau nAmAyamida{\m+}rUpa iti | ##SF## tad.h idam.h api etarhi nAmarUpAbhyAm.h eva vyAkriyate asau nAma ayam.h ida{\m+}rUpas.h iti sa eshha iha pravishhTa A nakhAgrebhyo ##SF## sas.h eshhas.h iha pravishhTa A nakhAgrebhyas.h yathA kshuraH kshuradhAne.avahitaH syAd ##SF## yathA kshuras.h kshuradhAne avahitas.h syAt.h vishvambharo vA vishvambharakulAye ##SF## vishvambharas.h vA vishvambharakulAye taM na pashyanty ##SF## tam.h na pashyanti akR^itsno hi saH ##SF## akR^itsnas.h hi sas.h prANanneva prANo nAma bhavati ##SF## prANan.h eva prANas.h nAma bhavati vadanvAk ##SF## vadan vAk.h pashyaMshchakshuH ##SF## pashyan.h chakshus.h shR^iNva~nhrotram.h ##SF## shR^iNvan.h shrotram.h manvAno manas ##SF## manvAnas.h manaH tAnyasyaitAni karmanAmAnyeva | ##SF## tAni asya etAni karmanAmAni eva sa yo.ata ekaikamupAste ##SF## sa yas.h atas.h ekaikam.h upAste na sa vedAkR^itsno hyeshho.ata ekaikena bhavaty ##SF## na sa veda akR^itsnas.h hi eshhas.h atas.h ekaikena bhavati AtmetyevopAsItAtra hyete sarva ekaM bhavanti | ##SF## AtmA iti eva upAsIta atra hi ete sarve ekam.h bhavanti tadetatpadanIyamasya sarvasya yadayamAtmA.anena hyetatsarvaM veda | ##SF## tad.h etad.h padanIyam.h asya sarvasya yad.h ayam.h AtmA anena hi etad.h sarvam.h veda yathA ha vai padenAnuvinded ##SF## yathA ha vai padena anuvindet.h evaM kIrti{\m+} shlokaM vindate ##SF## evam.h kIrtim.h shlokam.h vindate ya evaM veda || 7 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 8 ##[I.iv.8]## tadetatpreyaH putrAt ##SF## tad.h etad.h preyas.h putrAd.h preyo vittAt ##SF## preyas.h vittAd.h preyo.anyasmAt.h sarvasmAd ##SF## preyas.h anyasmAd.h sarvasmAd.h antarataram.h ##SF## antarataram.h yadayamAtmA | ##SF## yad.h ayam.h AtmA sa yo.anyamAtmanaH priyaM bruvANaM brUyAt ##SF## sa yas.h anyam.h Atmanas.h priyam.h bruvANam.h brUyAt.h priya{\m+} rotsyatItIshvaro ha tathaiva syAd ##SF## priyam.h rotsyati iti Ishvaras.h ha tathA eva syAt.h AtmAnameva priyamupAsIta | ##SF## AtmAnam.h eva priyam.h upAsIta sa ya AtmAnameva priyamupAste ##SF## sa yas.h AtmAnam.h eva priyam.h upAste na hAsya priyaM pramAyukaM bhavati || 8 || ##SF## na ha asya priyam.h pramAyukam.h bhavati mantra 9 ##[I.iv.9]## tadAhur ##SF## tad.h AhuH yadbrahmavidyayA sarvaM bhavishhyanto manushhyA manyante ##SF## yad.h brahmavidyayA sarvam.h bhavishhyantas.h manushhyAs.h manyante kimu tadbrahmAved ##SF## kim.h u tad.h brahma avet.h yasmAttatsarvamabhavaditi || 9 || ##SF## yasmAd.h tad.h sarvam.h abhavat.h iti mantra 10 ##[I.iv.10]## brahma vA idamagra AsIt ##SF## brahma vai idam.h agre AsIt.h tadAtmAnamevAved ##SF## tad.h AtmAnam.h eva avet.h ahaM brahmAsmIti | ##SF## aham.h brahma asmi iti tasmAttatsarvamabhavat ##SF## tasmAd.h tad.h sarvam.h abhavat.h tadyo yo devAnAM pratyabudhyata ##SF## tad.h yas.h yas.h devAnAm.h pratyabudhyata sa eva tadabhavat ##SF## sas.h eva tad.h abhavat.h tatharshhINAm.h ##SF## tathA R^ishhInAm.h tathA manushhyANAm.h | ##SF## tathA manushhyANAm.h taddhaitatpashyannR^ishhirvAmadevaH pratipede ##SF## tad.h dha etad.h pashyan.h R^ishhis.h vAmadevas.h pratipede .ahaM manurabhava{\m+} sUryashcheti | ##SF## aham.h manus.h abhavam.h sUryas.h cha iti tadidamapyetarhi ya evaM vedAhaM brahmAsmIti ##SF## tad.h idam.h api etarhi yas.h evam.h veda aham.h brahma asmi iti sa ida{\m+} sarvaM bhavati ##SF## sa idam.h sarvam.h bhavati tasya ha na devAshchanAbhUtyA Ishata ##SF## tasya ha na devAs.h chana abhUtyAs.h Ishate AtmA hyeshhA{\m+} sa bhavaty ##SF## AtmA hi eshhAm.h sa bhavati atha yo.anyAM devatAmupAste ##SF## atha yas.h anyAm.h devatAm.h upAste .anyo.asaav ##SF## anyas.h asau anyo.ahamasmIti ##SF## anyas.h aham.h asmi iti na sa veda | ##SF## na sa veda yathA pashureva{\m+} sa devAnAm.h | ##SF## yathA pashus.h evam.h sa devAnAm.h yathA ha vai bahavaH pashavo manushhyaM bhuJNjyur ##SF## yathA ha vai bahavas.h pashavas.h manushhyam.h bhuJNjyuH evamekaikaH purushho devAnbhunakty ##SF## evam.h ekaikas.h purushhas.h devAn bhunakti ekasminneva pashAvAdIyamAne.apriyaM bhavati ##SF## ekasmin.h eva pashau AdIyamAne apriyam.h bhavati kimu bahushhu ##SF## kim.h u bahushhu tasmAdeshhAM tanna priyaM yadetanmanushhyA vidyuH || 10 || ##SF## tasmAd.h eshhAm.h tad.h na priyam.h yad.h etad.h manushhyAs.h vidyur.h mantra 11 ##[I.iv.11]## brahma vA idamagra AsIdekameva | ##SF## brahma vai idam.h agre AsIt.h ekam.h eva tadeka{\m+} sanna vyabhavat ##SF## tad.h ekam.h san na vyabhavat.h tachchhreyo rUpamatyasR^ijata kshatram.h ##SF## tad.h shreyas.h rUpam.h atyasR^ijata kshatram.h yAnyetAni devatrA kshatrANIndro varuNaH somo rudraH parjanyo yamo mR^ityurIshAna iti | ##SF## yAni etAni devatrA kshatrANi indras.h varuNas.h somas.h rudras.h parjanyas.h yamas.h mR^ityus.h IshAnas.h iti tasmAtkshatrAtparaM nAsti ##SF## tasmAd.h kshatrAd.h param.h na asti tasmAdbrAhmaNaH kshatriyamadhastAdupAste rAjasUye | ##SF## tasmAd.h brAhmaNas.h kshatriyam.h adhastAd.h upAste rAjasUye kshatra eva tadyasho dadhAti ##SF## kshatre eva tad.h yashas.h dadhAti saishhA kshatrasya yoniryadbrahma | ##SF## sA eshhA kshatrasya yonis.h yad.h brahma tasmAdyadyapi rAjA paramatAM gachchhati ##SF## tasmAd.h yadi api rAjA paramatAm.h gachchhati brahmaivAntata upanishrayati svAM yonim.h | ##SF## brahma eva antatas.h upanishrayati svAm.h yonim.h ya u ena{\m+} hinasti ##SF## yas.h u enam.h hinasti svA{\m+} sa yonimR^ichchhati | ##SF## svAm.h sa yonimR^ichchhati sa pApIyAnbhavati ##SF## sa pApIyAn bhavati yathA shreyA{\m+}sa{\m+} hi{\m+}sitvA || 11 || ##SF## yathA shreyA{\m+}sam.h hi{\m+}sitvA mantra 12 ##[I.iv.12]## sa naiva vyabhavat ##SF## sa na eva vyabhavat.h sa vishamasR^ijata ##SF## sa visham.h asR^ijata yAnyetAni devajAtAni gaNasha AkhyAyante ##SF## yAni etAni devajAtAni gaNashas.h AkhyAyante vasavo rudrA AdityA vishve devA maruta iti || 12 || ##SF## vasavas.h rudrAs.h AdityAs.h vishve devAs.h marutas.h iti mantra 13 ##[I.iv.13]## sa naiva vyabhavat ##SF## sa na eva vyabhavat.h sa shaudraM varNamasR^ijata pUshhaNam ##SF## sa shaudram.h varNam.h asR^ijata pUshhaNam.h iyaM vai pUshheya{\m+} hIda{\m+} sarvaM pushhyati yadidaM kiJNcha || 13 || ##SF## iyam.h vai pUshhA iyam.h hi idam.h sarvam.h pushhyati yad.h idam.h kiJNcha mantra 14 ##[I.iv.14]## sa naiva vyabhavat ##SF## sa na eva vyabhavat.h tachchhreyo rUpamatyasR^ijata dharmam.h | ##SF## tad.h shreyas.h rUpam.h atyasR^ijata dharmam.h tadetatkshatrasya kshatraM yaddharmas ##SF## tad.h etat.h kshatrasya kshatram.h yad.h dharmaH tasmAddharmAt.h paraM nAsty ##SF## tasmAd.h dharmAd.h param.h na asti atho abalIyAn.h balIyA{\m+}samAsha{\m+}sate dharmeNa yathA rAGYaivam.h | ##SF## atha u abalIyAn balIyA{\m+}sam.h Asha{\m+}sate dharmeNa yathA rAGYA evam.h yo vai sa dharmaH ##SF## yas.h vai sa dharmas.h satyaM vai tat ##SF## satyam.h vai tad.h tasmAtsatyaM vadantamAhur ##SF## tasmAd.h satyam.h vadantam.h AhuH dharmaM vadatIti ##SF## dharmam.h vadati iti dharmaM vA vadanta{\m+} ##SF## dharmam.h vA vadantam.h satyaM vadatIty ##SF## satyam.h vadati iti etaddhyevaitadubhayaM bhavati || 14 || ##SF## etad.h dhi eva etad.h ubhayam.h bhavati mantra 15 ##[I.iv.15]## tadetadbrahma kshatraM viT shUdras ##SF## tad.h etad.h brahma kshatram.h viT shUdraH tadagninaiva deveshhu brahmAbhavad ##SF## tad.h agninA eva deveshhu brahma abhavat.h brAhmaNo manushhyeshhu ##SF## brAhmaNas.h manushhyeshhu kshatriyeNa kshatriyo ##SF## kshatriyeNa kshatriyas.h vaishyena vaishyaH ##SF## vaishyena vaishyas.h shUdreNa shUdras ##SF## shUdreNa shUdraH tasmAdagnAveva deveshhu lokamichchhante ##SF## tasmAd.h agnau eva deveshhu lokam.h ichchhante brAhmaNe manushhyeshhv ##SF## brAhmaNe manushhyeshhu etAbhyA{\m+} hi rUpAbhyAM brahmAbhavad ##SF## etAbhyAm.h hi rUpAbhyAm.h brahma abhavat.h atha yo ha vA asmAllokAtsvaM lokamadR^ishhTvA praiti ##SF## atha yas.h ha vai asmAd.h lokAd.h svam.h lokam.h adR^ishhTvA praiti sa enamavidito na bhunakti ##SF## sa enam.h aviditas.h na bhunakti yathA vedo vA.ananUkto.anyadvA karmAkR^itam.h | ##SF## yathA vedas.h vA ananUktas.h anyad.h vA karma akR^itam.h yadi ha vA apyanevaMvinmahatpuNyaM karma karoti ##SF## yadi ha vai api anevaMvid.h mahatpuNyam.h karma karoti taddhAsyAntataH kshIyata evA.a.atmAnameva lokamupAsIta | ##SF## tad.h dha asya antatas.h kshIyate eva AtmAnameva lokam.h upAsIta sa ya AtmAnameva lokamupAste ##SF## sayas.h AtmAnam.h eva lokam.h upAste na hAsya karma kshIyate ##SF## na ha asya karma kshIyate .asmAddhyevA.a.atmano yadyatkAmayate ##SF## asmAd.h dhi eva Atmanas.h yat.h yat.h kAmayate tattatsR^ijate || 15 || ##SF## tad.h tad.h sR^ijate mantra 16 ##[I.iv.16]## atho ayaM vA AtmA sarveshhAM bhUtAnAM lokaH ##SF## atha u ayam.h vai AtmA sarveshhAm.h bhUtAnAm.h lokas.h sa yajjuhoti ##SF## sa yad.h juhoti yadyajate tena devAnAM loko ##SF## yad.h yajate tena devAnAm.h lokas.h .atha yadanubrUte ##SF## atha yad.h anubrUte tena R^ishhINAm ##SF## tena R^ishhINAm.h atha yat.h pitR^ibhyo nipR^iNAti ##SF## yad.h pitR^ibhyas.h nipR^iNAti atha yatprajAmichchhate ##SF## atha yad.h prajAm.h ichchhate tena pitR^iNAm ##SF## tena pitrNAm.h atha yanmanushhyAnvAsayate ##SF## atha yad.h manushhyAn vAsayate yadebhyo.ashanaM dadAti ##SF## yad.h ebhyas.h ashanam.h dadAti tena manushhyANAm ##SF## tena manushhyANAm.h atha yatpashubhyastR^iNodakaM vindati ##SF## atha yad.h pashubhyas.h tR^iNodakam.h vindati tena pashUnAm.h ##SF## tena pashUnAm.h yadasya gR^iheshhu shvApadA vayA{\m+}syA pipIlikAbhya upajIvanti ##SF## yad.h asya gR^iheshhu shvApadAs.h vayA{\m+}si A pipIlikAbhyas.h upajIvanti tena teshhAM loko ##SF## tena teshhAm.h lokas.h yathA ha vai svAya lokAyArishhTimichchhed ##SF## yathA ha vai svAya lokAya arishhTim.h ichchhet.h eva{\m+} haivaMvide sarvadA sarvANi bhUtAnyarishhTimichchhanti | ##SF## evam.h ha evaMvide sarvadA sarvANi bhUtAni arishhTim.h ichchhanti tadvA etadviditaM mImA{\m+}sitam.h || 16 || ##SF## tad.h vai etad.h viditam.h mImA{\m+}sitam.h mantra 17 ##[I.iv.17]## Atmaivedamagra AsId ##SF## AtmA eva idam.h agre AsIt.h eka eva | ##SF## ekas.h eva so.akAmayata ##SF## sas.h akAmayata jAyA me syAd ##SF## jAyA me syAt.h atha prajAyeyAtha vittaM me syAt.h ##SF## atha prajAyeya atha vittam.h me syAt.h atha karma kurvIyety ##SF## atha karma kurvIya iti etAvAnvai kAmo nechchha{\m+}shchanAto bhUyo vindet ##SF## etAvAn vai kAmas.h na ichchhan.h chana atas.h bhUyas.h vindet.h tasmAdapyetarhyekAkI kAmayate ##SF## tasmAd.h api etarhi ekAkI kAmayate jAyA me syAd ##SF## jAyA me syAt.h atha prajAyeyAtha vittaM me syAd ##SF## atha prajAyeya atha vittam.h me syAt.h atha karma kurvIyeti | ##SF## atha karma kurvIya iti sa yAvadapyeteshhAmekaikaM na prApnoty ##SF## sa yAvat.h api eteshhAm.h ekaikam.h na prApnoti akR^itsna eva tAvan.h manyate | ##SF## akR^itsnas.h eva tAvanmanyate tasyo kR^itsnatA | ##SF## tasya u kR^itsnatA mana evAsyA.a.atmA ##SF## manas.h eva asya AtmA vAgjAyA ##SF## vAk.h jAyA prANaH prajA ##SF## prANas.h prajA chakshurmAnushhaM vittam.h ##SF## chakshus.h mAnushham.h vittam.h chakshushhA hi tadvindate ##SF## chakshushhA hi tad.h vindati shrotraM daiva{\m+} ##SF## shrotram.h daivam.h shrotreNa hi tachchhR^iNoty ##SF## shrotreNa hi tad.h shR^iNoti AtmaivAsya karmA.a.atmanA hi karma karoti | ##SF## AtmA eva asya karma AtmanA hi karma karoti sa eshha pAN^kto yaGYaH ##SF## sas.h eshha pAN^ktas.h yaGYas.h pAN^ktaH pashuH ##SF## pAN^ktas.h pashus.h pAN^ktaH purushhaH ##SF## pAN^ktas.h purushhas.h pAN^ktamida{\m+} sarvaM yadidaM kiJNcha | ##SF## pAN^ktam.h idam.h sarvam.h yad.h idam.h kiJNcha tadida{\m+} sarvamApnoti ##SF## tad.h idam.h sarvam.h Apnoti ya evaM veda || 17 || iti chaturthaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda paJNchamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.v.1]## yatsaptAnnAni medhayA ##SF## yad.h sapta annAni medhayA tapasA.a.ajanayatpitaa | ##SF## tapasA ajanayat.h pitA ekamasya sAdhAraNam.h ##SF## ekam.h asya sAdhAraNam.h dve devAnabhAjayat.h || ##SF## dve devAn abhAjayat.h trINyAtmane.akuruta ##SF## trINi Atmane akuruta pashubhya ekaM prAyachchhat.h| ##SF## pashubhyas.h ekam.h prAyachchhat.h tasmintsarvaM pratishhThitam.h ##SF## tasmin.h sarvam.h pratishhThitam.h yachcha prANiti yachcha na || ##SF## yachcha prANiti yachcha na kasmAttAni na kshIyante ##SF## kasmAd.h tAni na kshIyante .adyamAnAni sarvadA | ##SF## adyamAnAni sarvadA yo vai tAmakshitiM veda ##SF## yas.h vai tAm.h akshitim.h veda so.annamatti pratIkena ##SF## sas.h annam.h atti pratIkena sa devAnapigachchhati ##SF## sa devAn apigachchhati sa UrjamupajIvatiiti shlokAH || 1 || ##SF## sas.h UR^ijam.h upajIvati iti shlokAs.h mantra 2 ##[I.v.1]## yatsaptAnnAni medhayA tapasA.ajanayatpiteti ##SF## yad.h sapta annAni medhayA tapasA ajanayat.h pitA iti medhayA hi tapasAjanayat.h pitaikamasya sAdhAraNamitIdamevAsya tatsAdhAraNamannam.h ##SF## medhayA hi tapasA ajanayat.h pitA ekam.h asya sAdhAraNam.h iti idam.h eva asya tad.h sAdhAraNam.h annam.h yadidamadyate | ##SF## yad.h idam.h adyate sa ya etadupAste ##SF## sa yas.h etad.h upAste na sa pApmano vyAvartate ##SF## na sa pApmanas.h vyAvartate mishra{\m+} hyetat.h | ##SF## mishram.h hi etad.h dve devAnabhAjayaditi ##SF## dve devAnabhAjayat.h iti hutaM cha prahutaM cha ##SF## hutam.h cha prahutam.h cha tasmAd.h devebhyo juhvati cha pra cha juhvaty ##SF## tasmAd.h devebhyas.h juhvati cha pra cha juhvati atho Ahur ##SF## atha u AhuH darshapUrNamAsAviti | ##SF## darshapUrNamAsau iti tasmAnneshhTiyAjukaH syAt.h | ##SF## tasmAd.h na ishhTiyAjukas.h syAt.h pashubhya ekaM prAyachchhaditi ##SF## pashubhyas.h ekam.h prAyachchhat.h iti tatpayaH | ##SF## tad.h payas.h payo hyevAgre manushhyAshcha pashavashchopajIvanti | ##SF## payas.h hi eva agre manushhyAs.h cha pashavas.h cha upajIvanti tasmAt.h kumAraM jAtaM ghR^itaM vai vAgre pratilehayanti ##SF## tasmAd.h kumAram.h jAtam.h ghR^itam.h vA eva agre pratilehayanti stanaM vA.anudhApayanty ##SF## stanam.h vA anudhApayanti atha vatsaM jAtamAhur ##SF## atha vatsam.h jAtam.h AhuH atR^iNAda iti | ##SF## atR^iNAdas.h iti tasminsarvaM pratishhThita.n ##SF## tasmin.h sarvam.h pratishhThitam.h yachcha prANiti yachcha neti ##SF## yachcha prANiti yachcha na iti payasi hIda{\m+} sarvaM pratishhThitam.h ##SF## payasi hi idam.h sarvam.h pratishhThitam.h yachcha prANiti yachcha na | ##SF## yachcha prANiti yachcha na tadyadidamAhuH ##SF## tad.h yad.h idam.h Ahur.h saMvatsaraM payasA juhvadapa punarmR^ityuM jayatIti ##SF## saMvatsaram.h payasA juhvat.h apa punarmR^ityum.h jayati iti na tathA vidyAd ##SF## na tathA vidyAt.h yadahareva juhoti ##SF## yad.h ahareva juhoti tadahaH punarmR^ityumapajayatyevaM vidvAn ##SF## tad.h ahar.h punarmR^ityum.h apajayati evam.h vidvAn.h sarva{\m+} hi devebhyo.annAdyaM prayachchhati | ##SF## sarvam.h hi devebhyas.h annAdyam.h prayachchhati kasmAttAni na kshIyante.adyamAnAni sarvadeti ##SF## kasmAd.h tAni na kshIyante adyamAnAni sarvadA iti purushho vA akshitiH ##SF## purushhas.h vai akshitis.h sa hIdamannaM punaH punarjanayate | ##SF## sa hi idam.h annam.h punaH punaH janayate yo vai tAmakshitiM vedeti ##SF## yas.h vai tAm.h akshitim.h veda iti purushho vA akshitiH | ##SF## purushhas.h vai akshitis.h sa hIdamannaM dhiyA dhiyA janayate karmabhir ##SF## sa hi idam.h annam.h dhiyA dhiyA janayate karmabhis.h yaddhaitanna kuryAt ##SF## yad.h dha etad.h na kuryAt kshIyeta ha | ##SF## kshIyeta ha so.annamatti pratIkeneti ##SF## sas.h annam.h atti pratIkena iti mukhaM pratIkam.h ##SF## mukham.h pratIkam.h mukhenetyetat ##SF## mukhena iti etad.h sa devAnapigachchhati ##SF## sa devAn apigachchhati sa UrjamupajIvatIti prasha{\m+}sA || 2 || ##SF## sas.h Urjam.h upajIvati iti prasha{\m+}sA mantra 3 ##[I.v.3]## trINyAtmane.akuruteti ##SF## trINi Atmane akuruta iti mano vAchaM prANam.h ##SF## manas.h vAcham.h prANam.h tAnyAtmane.akurutAnyatramanA abhUvam.h ##SF## tAni Atmane akuruta anyatramanAs.h abhUvam.h nAdarsham ##SF## na adarsham.h anyatramanA abhUvam.h ##SF## anyatramanAs.h abhUvam.h nAshraushhamiti ##SF## na ashraushham.h iti manasA hyeva pashyati ##SF## manasA hi eva pashyati manasA shR^iNoti | ##SF## manasA shR^iNoti kAmaH saN^kalpo vichikitsA shraddhA.ashraddhA dhR^itiradhR^itirhrIrdhIrbhIrityetatsarvaM mana eva | ##SF## kAmas.h saN^kalpas.h vichikitsA shraddhA ashraddhA dhR^itis.h adhR^itis.h hrIs.h dhIs.h bhIs.h iti etad.h sarvam.h manas.h eva tasmAdapi pR^ishhThata upaspR^ishhTo manasA vijAnAti | ##SF## tasmAd.h api pR^ishhThatas.h upaspR^ishhTas.h manasA vijAnAti yaH kashcha shabdo ##SF## yas.h kashcha shabdas.h vAgeva saishhA hyantamAyattaishhA hi na | ##SF## vAk.h eva sA eshhA hi antam.h AyattA eshhA hi na prANo.apAno vyAna udAnaH samAno.ana ityetatsarvaM prANa evaitanmayo vA ayamAtmA ##SF## prANas.h apAnas.h vyAnas.h udAnas.h samAnas.h anas.h iti etad.h sarvam.h prANas.h eva etanmayas.h vai ayam.h AtmA vAN^mayo ##SF## vAN^mayas.h manomayaH ##SF## manomayas.h prANamayaH || 3 || ##SF## prANamayas.h mantra 4 ##[I.v.4]## trayo lokA eta eva ##SF## trayas.h lokAs.h ete eva vAgevAyaM loko ##SF## vAk.h eva ayam.h lokas.h mano.antarikshalokaH ##SF## manas.h antarikshalokas.h prANo.asau lokaH || 4 || ##SF## prANas.h asau lokas.h mantra 5 ##[I.v.5.]## trayo vedA eta eva ##SF## trayas.h vedAs.h ete eva vAgevargvedo ##SF## vAk.h eva R^igvedas.h mano yajurvedaH ##SF## manas.h yajurvedas.h prANaH sAmavedaH || 5 || ##SF## prANas.h sAmavedas.h mantra 6 ##[I.v.6]## devAH pitaro manushhyA eta eva vAgeva devA manaH pitaraH prANo manushhyAH | ##SF## devAs.h pitaras.h manushhyAs.h ete eva vAk.h eva devAs.h manas.h pitaras.h prANas.h mAnushhyAs.h || 6 || mantra 7 ##[I.v.7]## pitA mAtA prajaita eva ##SF## pitA mAtA prajA ete eva mana eva pitA ##SF## manas.h eva pitA vAN^mAtA ##SF## vAk.h mAtA prANaH prajA || 7 || ##SF## prANas.h prajA mantra 8 ##[.I.v.8]## viGYAtaM vijiGYAsyamaviGYAtameta eva ##SF## viGYAtam.h vijiGYAsyam.h aviGYAtam.h ete eva yatkiJNcha viGYAtaM vAchastadrUpam.h ##SF## yad.h kiJNcha viGYAtam.h vAchas.h tad.h rUpam.h vAgghi viGYAtA ##SF## vAk.h hi viGYAtA vAgenaM tadbhUtvA.avati || 8 || ##SF## vAk.h enam.h tad.h bhUtvA avati mantra 9 ##[I.v.9]## yatkiJNcha vijiGYAsyaM manasastadrUpam.h ##SF## yad.h kiJNcha vijiGYAsyam.h manasas.h tad.h rUpam.h mano hi vijiGYAsyam.h ##SF## manas.h hi vijiGYAsyam.h mana enaM tadbhUtvA.avati || 9 || ##SF## manas.h enam.h tad.h bhUtvA avati mantra 10 ##[I.v.10]## yatkiJNchAviGYAtaM prANasya tadrUpam.h ##SF## yad.h kiJNcha aviGYAtam.h prANasya tad.h rUpam.h prANo hyaviGYAtaH ##SF## prANas.h hi aviGYAtas.h prANa enaM tadbhUtvA.avati || 10 || ##SF## prANas.h enam.h tad.h bhUtvA avati mantra 11 ##[I.v.11]## tasyai vAchaH pR^ithivI sharIram.h ##SF## tasyai vAchas.h pR^ithivI sharIram.h jyotI rUpamayamagnis ##SF## jyotis.h rUpam.h ayam.h agniH tadyAvatyeva vAk ##SF## tad.h yAvatI eva vAk.h tAvatI pR^ithivI ##SF## tAvatI pR^ithivI tAvAnayamagniH || 11 || ##SF## tAvAn ayam.h agnis.h mantra 12 ##[I.v.12]## athaitasya manaso dyauH sharIram.h ##SF## atha etasya manasas.h dyaus.h sharIram.h jyotIrUpamasAvAdityas ##SF## jyotis.h rUpam.h asau AdityaH tadyAvadeva manastAvatI dyaus ##SF## tad.h yAvat.h eva manas.h tAvatI dyauH tAvAnasAvAdityas ##SF## tAvAn asau AdityaH tau mithuna{\m+} samaitAm.h ##SF## tau mithunam.h samaitAm.h tataH prANo.ajAyata | ##SF## tatas.h prANas.h ajAyata sa indraH ##SF## sas.h indras.h sa eshho.asapatno ##SF## sas.h eshhas.h asapatnas.h dvitIyo vai sapatno ##SF## dvitIyas.h vai sapatnas.h nAsya sapatno bhavati ##SF## na asya sapatnas.h bhavati ya evaM veda || 12 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 13 ##[I.v.13]## athaitasya prANasyA.a.apaH sharIram.h ##SF## atha etasya prANasya Apas.h sharIram.h jyotIrUpamasau chandras ##SF## jyotis.h rUpam.h asau chandraH tadyAvAneva prANas ##SF## tad.h yAvAn eva prANaH tAvatya Apas ##SF## tAvatyas.h ApaH tAvAnasau chandraH | ##SF## tAvAn asau chandras.h ta ete sarva eva samAH ##SF## te ete sarve eva samAs.h sarve.anantAH | ##SF## sarve anantAs.h sa yo haitAnantavata upAste ##SF## sa yas.h ha etAn antavatas.h upAste .antavanta{\m+} sa lokaM jayaty ##SF## antavantam.h sa lokam.h jayati atha yo haitAnanantAnupAste ##SF## atha yas.h ha etAn anantAn upAste .ananta{\m+} sa lokaM jayati || 13 || ##SF## anantam.h sa lokam.h jayati mantra 14 ##[I.v.14]## sa eshha saMvatsaraH prajApatiH shhoDashakalas ##SF## sas.h eshha saMvatsaras.h prajApatis.h shoDashakalaH tasya rAtraya eva paJNchadasha kalA ##SF## tasya rAtrayas.h eva paJNchadasha kalAs.h dhruvaivAsya shhoDashI kalA | ##SF## dhruvA eva asya shoDashI kalA sa rAtribhirevA.a.a cha pUryate ##SF## sa rAtribhis.h eva A cha pUryate .apa cha kshIyate | ##SF## apa cha kshIyate so.amAvAsyA{\m+} rAtrimetayA shhoDashyA kalayA sarvamidaM prANabhR^idanupravishya ##SF## sas.h amAvAsyAm.h rAtrim.h etayA shoDashyA kalayA sarvam.h idam.h prANabhR^it.h anupravishya tataH prAtarjAyate | ##SF## tatas.h prAtarjAyate tasmAdetA{\m+} rAtriM prANabhR^itaH prANaM na vichchhindyAdapi kR^ikalAsasyaitasyA eva devatAyA apachityai || 14 || ##SF## tasmAd.h etAm.h rAtrim.h prANabhR^itas.h prANam.h na vichchhindyAt.h api kR^ikalAsasya etasyAs.h eva devatAyAs.h apachityai mantra 15 ##[I.v.15]## yo vai sa saMvatsaraH prajApatiH shhoDashakalo ##SF## yas.h vai sa saMvatsaras.h prajApatis.h shoDashakAlas.h .ayameva sa yo.ayamevaMvitpurushhas ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h evaMvid.h purushhaH tasya vittameva paJNchadasha kalA ##SF## tasya vittam.h eva paJNchadasha kalAs.h AtmaivAsya shhoDashI kalA | ##SF## AtmA eva asya shoDashI kalA sa vittenaivA.a.a cha pUryate ##SF## sa vittena eva A cha pUryate .apa cha kshIyate | ##SF## apa cha kshIyate tadetannabhyaM yadayamAtmA ##SF## tad.h etad.h nabhyam.h yad.h ayam.h AtmA pradhirvittam.h | ##SF## pradhis.h vittam.h tasmAdyadyapi sarvajyAniM jIyata ##SF## tasmAd.h yadi api sarvajyAnim.h jIyate AtmanA chejjIvati ##SF## AtmanA ched.h jIvati pradhinA.agAdityevA.a.ahuH || 15 || ##SF## pradhinA agAt.h iti Ahur.h mantra 16 ##[I.v.16]## atha trayo vAva lokAH ##SF## atha trayas.h vAva lokAs.h manushhyalokA ##SF## manushhyalokas.h pitR^iloko ##SF## pitR^ilokas.h devaloka iti | ##SF## devalokas.h iti so.ayaM manushhyalokaH putreNaiva jayyo ##SF## sas.h ayam.h manushhyalokas.h putreNa eva jayyas.h nAnyena karmaNA ##SF## na anyena karmaNA karmaNA pitR^iloko ##SF## karmaNA pitR^ilokas.h vidyayA devaloko ##SF## vidyayA devalokas.h devaloko vai lokAnA{\m+} shreshhThas ##SF## devalokas.h vai lokAnAm.h shreshhThaH tasmAdvidyAM prasha{\m+}santi || 16 || ##SF## tasmAd.h vidyAm.h prasha{\m+}santi mantra 17 ##[I.v.17]## athAtaH samprattir ##SF## atha atas.h samprattis.h yadA praishhyanmanyate ##SF## yadA praishhyan manyate .atha putramAha ##SF## atha putram.h Aha tvaM brahma ##SF## tvam.h brahma tvaM yaGYas ##SF## tvam.h yaGYaH tvaM loka iti | ##SF## tvam.h lokas.h iti sa putraH pratyAhAhaM brahmAhaM yaGYo ##SF## sa putras.h pratyAha aham.h brahma aham.h yaGYas.h .aham.h loka iti | ##SF## aham.h lokas.h iti yadvai kiJNchAnUktam.h ##SF## yad.h vai kiJNcha anUktam.h tasya sarvasya brahmetyekatA | ##SF## tasya sarvasya brahma iti ekatA ye vai ke cha yaGYAs ##SF## ye vai kecha yaGYAH teshhA{\m+} sarveshhAM yaGYa ityekatA | ##SF## teshhAm.h sarveshhAm.h yaGYas.h iti ekatA ye vai kecha lokAs ##SF## ye vai kecha lokAs teshhA{\m+} sarveshhAM loka ityekataitAvadvA ida{\m+} sarvam.h ##SF## teshhAm.h sarveshhAm.h lokas.h iti ekatA etAvat.h vai idam.h sarvam.h etanmA sarva{\m+} sannayamito.abhunajaditi | ##SF## etad.h mA sarvam.h san.h ayam.h itas.h bhunajat.h iti tasmAt.h putramanushishhTaM lokyamAhus ##SF## tasmAd.h putram.h anushishhTam.h lokyam.h Ahur.h tasmAdenamanushAsati | ##SF## tasmAd.h enam.h anushAsati sa yadaivaMvidasmAllokAtpraity ##SF## sa yadA evaMvid.h asmAd.h lokAd.h praiti athaibhireva prANaiH saha putramAvishati | ##SF## atha ebhis.h eva prANais.h saha putram.h Avishati sa yadyanena kiJNchidakshNayA.akR^itaM bhavati ##SF## sa yadi anena kiJNchid.h akshNayA kR^itam.h bhavati tasmAdena{\m+} sarvasmAtputro muJNchati | ##SF## tasmAd.h enam.h sarvasmAd.h putras.h muJNchati tasmAt.h putro nAma | ##SF## tasmAd.h putras.h nAma sa putreNaivAsmi.n.clloke pratitishhThaty ##SF## sa putreNA eva asmin.h loke pratitishhThati athainamete daivAH prANA amR^itA Avishanti || 17 || ##SF## atha enam.h ete devAs.h prANAs.h amR^itAs.h Avishanti mantra 18 ##[I.v.18]## pR^ithivyai chainamagneshcha daivI vAgAvishati | ##SF## pR^ithivyai cha enam.h agnes.h cha daivI vAk.h Avishati sA vai daivI vAgyayA ##SF## sA vai daivI vAk.h yayA yadyadeva vadati ##SF## yad yad.h eva vadati tattadbhavati || 18 || ##SF## tat-tad.h bhavati mantra 19 ##[I.v.19]## divashchainamAdityAchcha daivaM mana Avishati | ##SF## divas.h cha enam.h AdityAd.h cha daivam.h manas.h Avishati tadvai daivaM mano yenA.a.anandyeva bhavaty ##SF## tad.h vai daivam.h manas.h yena AnandI eva bhavati atho na shochati || 19 || ##SF## atha u na shochati mantra 20 adbhyashchainaM chandramasashcha daivaH prANa Avishati | ##SF## adbhyas.h cha enam.h chandramasas.h cha daivas.h prANas.h Avishati sa vai daivaH prANo yaH saMchara{\m+}shchAsaMchara{\m+}shcha na vyathate ##SF## sa vai daivas.h prANas.h yas.h saMcharan.h cha asaMcharan.h cha na vyathate .atho na rishhyati | ##SF## atha u na rishhyati sa evaMvitsarveshhAM bhUtAnAmAtmA bhavati | ##SF## sas.h eshha evaMvid.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h AtmA bhavati yathaishhA devataiva{\m+} sa ##SF## yathA eshhA devatA evam.h sa yathaitAM devatA{\m+} sarvANi bhUtAnyavanty ##SF## yathA etAm.h devatAm.h sarvANi bhUtAni avanti eva{\m+} haivaMvida{\m+} sarvANi bhUtAnyavanti | ##SF## evam.h ha evaMvidam.h sarvANi bhUtAni avanti yadu kiJNchemAH prajAH shochanty ##SF## yad.h u kiJNcha imAs.h prajAs.h shochanti amaivA.a.asAM tadbhavati ##SF## amA eva AsAm.h tad.h bhavati puNyamevAmuM gachchhati ##SF## puNyam.h eva amum.h gachchhati na ha vai devAnpApaM gachchhati || 20 || ##SF## na ha vai devAn pApam.h gachchhati mantra 21 ##[I.v.21]## athAto vratamImA{\m+}sA | ##SF## atha atas.h vratamImA{\m+}sA prajApatirha karmANi sasR^ije | ##SF## prajApatis.h ha karmANi sasR^ije tAni sR^ishhTAnyanyo.anyenAspardhanta ##SF## tAni sR^ishhTAni anyas.h anyena aspardhanta vadishhyAmyevAhamiti vAgdadhre ##SF## vadishhyAmi eva aham.h iti vAk.h dadhre drakshyAmyahamiti chakshuH ##SF## drakshyAmi aham.h iti chakshus.h shroshhyAmyahamiti shrotram.h| ##SF## shroshhyAmi aham.h iti shrotram.h evamanyAni karmANi yathAkarma | ##SF## evam.h anyAni karmANi yathAkarma tAni mR^ityuH shramo bhUtvopayeme ##SF## tAni mR^ityus.h shramas.h bhUtvA upayeme tAnyApnot.h ##SF## tAni Apnot.h tAnyAptvA mR^ityuravArundha | ##SF## tAni AptvA mR^ityuravArunddha tasmAchchhrAmyatyeva vAk ##SF## tasmAd.h shrAmyati eva vAk.h shrAmyati chakshuH ##SF## shrAmyati chakshus.h shrAmyati shrotram ##SF## shrAmyati shrotram.h athemameva nA.a.apnod ##SF## atha imam.h eva na Apnot.h yo.ayaM madhyamaH prANas ##SF## yas.h ayam.h madhyamas.h prANas.h tAni GYAtuM dadhrire ##SF## tAni GYAtum.h dadhrire .ayaM vai naH shreshhTho yaH saMchara{\m+}shchAsaMchara{\m+}shcha na vyathate ##SF## ayam.h vai nas.h shreshhThas.h yas.h saMcharan.h cha asaMcharan.h cha na vyathate .atho na rishhyati | ##SF## atha u na rishhyati hantAsyaiva sarve rUpamasAmeti | ##SF## hanta asya eva sarve rUpam.h bhavAma iti ta etasyaiva sarve rUpamabhava{\m+}s ##SF## te etasya eva sarve rUpam.h abhavan.h tasmAdeta etenA.a.akhyAyante prANA iti | ##SF## tasmAd.h ete etena AkhyAyante prANAs.h iti tena ha vAva tatkulamAchakshate ##SF## tena ha vAva tad.h kulam.h Achakshate yasminkule bhavati ya evaM veda | ##SF## yasmin kule bhavati yas.h evam.h veda ya u haivaMvidA spardhate.anushushhyaty ##SF## yas.h u ha evaMvidA spardhate##k add. mark 1 ## anushushhyati anushushhya haivAntato mriyata ##SF## anushushhya ha eva antatas.h mriyate ityadhyAtmam.h || 21 || ##SF## iti adhyAtmam.h mantra 22 ##[I.v.22]## athAdhidaivatam.h ##SF## atha adhidevatam.h jvalishhyAmyevAhamityagnirdadhre ##SF## jvalishhyAmi eva aham.h iti agnis.h dadhre tapsyAmyahamityAdityo ##SF## tapsyAmi aham.h iti Adityas.h bhAsyAmyahamiti chandramA ##SF## bhAsyAmi aham.h iti chandramAs.h evamanyA devatA yathAdaivata{\m+} | ##SF## evam.h anyAs.h devatAs.h yathAdevatam.h sa yathaishhAM prANAnAM madhyamaH prANa ##SF## sa yathA eshhAm.h prANAnAm.h madhyamas.h prANas.h evametAsAM devatAnAM vAyur ##SF## evam.h etAsAm.h devatAnAm.h vAyus.h nimlochanti hyanyA devatA ##SF## mlochanti hi anyAs.h devatAs.h na vAyuH | ##SF## na vAyus.h saishhA.anastamitA devatA yadvAyuH || 22 || ##SF## sA eshhA anastamitA devatA yad.h vAyus.h mantra 23 ##[I.v.23]## athaishha shloko bhavati ##SF## atha eshha shlokas.h bhavati yatashchodeti sUryo ##SF## yatas.h cha udeti sUryas.h .astaM yatra cha gachchhatIti ##SF## astam.h yatra cha gachchhati iti prANAdvA eshha udeti ##SF## prANAd.h vai eshha udeti prANe.astameti ##SF## prANe astam.h eti taM devAshchakrire dharma{\m+}, ##SF## tam.h devAs.h chakrire dharmam.h sa evAdya ##SF## sas.h eva adya sa u shva iti | ##SF## sas.h u shvas.h iti yadvA ete.amurhyadhriyanta ##SF## yad.h vai ete amurhi adhriyanta tadevApyadya kurvanti | ##SF## tad.h eva api adya kurvanti tasmAdekameva vrataM charet ##SF## tasmAd.h ekam.h eva vratam.h charet.h prANyAchchaivApAnyAchcha ##SF## prANyAd.h cha eva apAnyAd.h cha nenmA pApmA mR^ityurApnavaditi | ##SF## ned.h mA pApmA mR^ityus.h Apnavat.h iti yadyu charet ##SF## yadi u charet.h samApipayishhet ##SF## samApipayishhet.h teno etasyai devatAyai sAyujya{\m+} salokatAM jayati || 23 || iti paJNchamaM braahmaNam.h || ##SF## tena u etasyai devatAyai sAyujyam.h salokatAm.h jayati shhashhThaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[I.vi.1]## trayaM vA idam.h ##SF## trayam.h vai idam.h nAma rUpaM karma | ##SF## nAma rUpam.h karma teshhAM nAmnAM vAgityetadeshhAmuktham ##SF## teshhAm.h nAmnAm.h vAk.h iti etad.h eshhAm.h uktham.h ato hi sarvANi nAmAnyuttishhThanti | ##SF## atas.h hi sarvANi nAmAni uttishhThanti etadeshhA{\m+} sAmaitaddhi sarvairnAmabhiH samam ##SF## etad.h eshhAm.h sAma etad.h dhi sarvais.h nAmabhis.h samam.h etadeshhAM brahmaitaddhi sarvANi nAmAni bibharti || 1 || ##SF## etad.h eshhAm.h brahma etad.h dhi sarvANi nAmAni bibharti mantra 2 ##[I.vi.1]## atha rUpANAM chakshurityetadeshhAmuktham.h ##SF## atha rUpANAm.h chakshus.h iti etad.h eshhAm.h uktham.h ato hi sarvANi rUpANyuttishhThanti | ##SF## atas.h hi sarvANi rUpANi uttishhThanti etadeshhA{\m+} sAmaitaddhi sarvai rUpaiH samam.h | ##SF## etad.h eshhAm.h sAma etad.h dhi sarvais.h rUpais.h samam.h etadeshhAM brahmaitaddhi sarvANi rUpANi bibharti || 2 || ##SF## etad.h eshhAm.h brahma etad.h dhi sarvANi rUpANi bibharti mantra 3 ##[I.vi.3]## atha karmaNAmAtmetyetadeshhAmuktham ##SF## atha karmaNAm.h AtmA iti etad.h eshhAm.h uktham.h ato hi sarvANi karmANyuttishhThanty ##SF## atas.h hi sarvANi karmANi uttishhThanti etadeshhA{\m+} sAmaitaddhi sarvaiH karmabhiH samam ##SF## etad.h eshhAm.h sAma etad.h dhi sarvais.h karmabhis.h samam.h etadeshhAM brahmaitaddhi sarvANi karmANi bibharti | ##SF## etad.h eshhAm.h brahma etad.h dhi sarvANi karmANi bibharti tadetattraya{\m+} sadekamayamAtmA.a.atmo ekaH sannetattrayam.h | ##SF## tad.h etad.h trayam.h sat.h ekam.h ayam.h AtmA AtmA u ekas.h san.h etad.h trayam.h tadetadamR^ita{\m+} satyena chhannam.h | ##SF## tad.h etad.h amR^itam.h satyena chhannam.h prANo vA amR^itam.h ##SF## prANas.h vai amR^itam.h nAmarUpe satyam.h ##SF## nAmarUpe satyam.h tAbhyAmayaM prANashchhannaH || 3 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## tAbhyAm.h ayam.h prANas.h chhannas.h iti bR^ihadaaraNyakopanishhadi prathamo.adhyaayaH .. dvitiiyo.adhyaayaH . prathamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.i.1]## AUM dR^iptabAlAkirhAnUchAno gArgya Asa | ##SF## dR^iptabAlAkis.h ha anUchAnas.h gArgyas.h Asa sa hovAchAjAtashatruM kAshyam.h ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrum.h kAshyam.h brahma te bravANIti | ##SF## brahma te bravANi iti sa hovAchAjAtashatruH ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h sahasrametasyAM vAchi dadmo ##SF## sahasram.h etasyAm.h vAchi dadmas.h janako ##SF## janakas.h janaka iti vai janA dhAvantIti || 1 || ##SF## janakas.h iti vai janAs.h dhAvanti iti mantra 2 ##[II.i.2]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAsAvAditye purushha ##SF## yas.h eva asau Aditye purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h atishhThAH sarveshhAM bhUtAnAM mUrdhA rAjeti vA ahametamupAsa iti | ##SF## atishhThAs.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h mUrdhA rAja iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste .atishhThAH sarveshhAM bhUtAnAM mUrdhA rAjA bhavati || 2 || ##SF## atishhThAs.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h mUrdhA rAjA bhavati mantra 3 ##[II.i.3]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAsau chandre purushha ##SF## yas.h eva asau chandre purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h bR^ihan.h pANDaravAsAH somo rAjeti vA ahametamupAsa iti | ##SF## bR^ihan pANDaravAsAs.h somas.h rAjA iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste .aharaharha sutaH prasuto bhavati ##SF## ahar-aharha sutas.h prasutas.h bhavati nAsyAnnaM kshIyate || 3 || ##SF## na asya annam.h kshIyate mantra 4 ##[II.i.4]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAsau vidyuti purushha ##SF## yas.h eva ayam.h vidyuti purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThAs ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAH tejasvIti vA ahametamupAsa iti | ##SF## tejasvI iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste tejasvI ha bhavati ##SF## tejasvI ha bhavati tejasvinI hAsya prajA bhavati || 4 || ##SF## tejasvinI ha asya prajA bhavati mantra 5 ##[II.i.5]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamAkAshe purushha ##SF## yas.h eva ayam.h AkAshe purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThAH | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h pUrNamapravartIti vA ahametamupAsa iti | ##SF## pUrNam.h apravarti iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste pUryate prajayA pashubhir ##SF## pUryate prajayA pashubhis.h nAsyAsmAllokAtprajodvartate || 5 || ##SF## na asya asmAd.h lokAd.h prajA udvartate mantra 6 ##[II.i.6]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM vAyau purushha ##SF## yas.h eva ayam.h vAyau purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h indro vaikuNTho.aparAjitA seneti vA ahametamupAsa iti | ##SF## indras.h vaikuNThas.h aparAjitA senA iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste jishhNurhAparAjishhNurbhavatyanyatastyajAyI || 6 || ##SF## jishhNus.h ha aparAjishhNus.h bhavati anyatastyajAyI mantra 7 ##[II.i.7]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamagnau purushha ##SF## yas.h eva ayam.h agnau purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h vishhAsahiriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## vishhAsahis.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste vishhAsahirha bhavati ##SF## vishhAsahis.h ha bhavati vishhAsahirhAsya prajA bhavati || 7 || ##SF## vishhAsahis.h ha asya prajA bhavati mantra 8 ##[II.i.8]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamapsu purushha ##SF## yas.h eva ayam.h apsu purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThAH | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h pratirUpa iti vA ahametamupAsa iti | ##SF## pratirUpas.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste pratirUpa{\m+} haivainamupagachchhati ##SF## pratirUpam.h ha eva enam.h upagachchhati nApratirUpam ##SF## na apratirUpam.h atho pratiruupo.asmAjjAyate || 8 || ##SF## atha u pratirupas.h asmAd.h jAyate mantra 9 ##[II.i.9]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamAdarshe purushha ##SF## yas.h eva ayam.h Adarshe purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h rochishhNuriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## rochishhNus.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste rochishhNurha bhavati ##SF## rochishhNus.h ha bhavati rochishhNurhAsya prajA bhavaty ##SF## rochishhNus.h ha asya prajA bhavati atho yaiH saMnigachchhati ##SF## atha u yais.h saMnigachchhati sarvA{\m+}stAnatirochate || 9 || ##SF## sarvAn.h tAn atirochate mantra 10 ##[II.i.10]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM yantaM pashchAchhabdo.anUdety ##SF## yas.h eva ayam.h yantam.h pashchAd.h shabdas.h anUdeti etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsa.nvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h asuriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## asus.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste sarva{\m+} haivAsmi{\m+}lloka Ayureti ##SF## sarvam.h ha eva asmin.h loke Ayus.h eti nainaM purA kAlAtprANo jahAti || 10 || ##SF## na enam.h purA kAlAd.h prANas.h jahAti mantra 11 ##[II.i.11]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM dikshu purushha ##SF## yas.h eva ayam.h dikshu purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsa.nvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h dvitIyo.anapaga iti vA ahametamupAsa iti | ##SF## dvitIyas.h anapagas.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste dvitIyavAnha bhavati ##SF## dvitIyavAn ha bhavati nAsmAd.h gaNashchhidyate || 11 || ##SF## na asmAd.h gaNas.h chhidyate mantra 12 ##[II.i.12]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyaM chhAyAmayaH purushha ##SF## yas.h eva ayam.h chhAyAmayas.h purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA | ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h mR^ityuriti vA ahametamupAsa iti | ##SF## mR^ityus.h iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAste ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste sarva{\m+} haivAsmi{\m+}lloka Ayureti ##SF## sarvam.h ha eva asmin.h loke Ayus.h eti nainaM purA kAlAnmR^ityurAgachchhati || 12 || ##SF## na enam.h purA kAlAd.h mR^ityus.h Agachchhati mantra 13 ##[II.i.13]## sa hovAcha gArgyo ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h ya evAyamAtmani purushha ##SF## yas.h eva ayam.h Atmani purushhas.h etamevAhaM brahmopAsa iti | ##SF## etam.h eva aham.h brahma upAse iti sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h mA maitasminsaMvadishhThA ##SF## mA mA etasmin.h saMvadishhThAs.h aatmanvIti vA ahametamupAsa iti | ##SF## AtmanvI iti vai aham.h etam.h upAse iti sa ya etamevamupAsta ##SF## sa yas.h etam.h evam.h upAste AtmanvI ha bhavaty ##SF## AtmanvI ha bhavati AtmanvinI hAsya prajA bhavati | ##SF## AtmanvinI ha asya prajA bhavati sa ha tUshhNImAsa gArgyaH || 13 || ##SF## sa ha tUshhNIm.h Asa gArgyas.h mantra 14 ##[II.i.14]## sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa {} ha uvAcha ajAtashatrus.h etAvannuu 3 ity ##SF## etAvan nu iti etAvaddhIti | ##SF## etAvat.h hi iti naitAvatA viditaM bhavatIti | ##SF## na etAvatA viditam.h bhavati iti sa hovAcha gArgya ##SF## sa ha uvAcha gArgyas.h upa tvA yAnIti || 14 || ##SF## upa tvA ayAni iti mantra 15 ##[II.i.15]## sa hovAchAjAtashatruH ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h pratilomaM chaitadyadbrAhmaNaH kshatriyamupeyAd.h ##SF## pratilomam.h vai tad.h yad.h brAhmaNas.h kshatriyam.h upeyAt.h brahma me vakshyatIti | ##SF## brahma me vakshyati iti vyeva tvA GYapayishhyAmIti | ##SF## vi eva tvA GYapayishhyAmi iti taM pANAvAdAyottasthau | ##SF## tam.h pANau AdAya uttasthau tau ha purushha{\m+} suptamAjagmatus ##SF## tau ha purushham.h suptam.h AjagmatuH tametairnAmabhirAmantrayA.nchakre ##SF## tam.h etais.h nAmabhis.h AmantrayAm.h chakre bR^ihanpANDaravAsaH ##SF## bR^ihan pANdaravAsas.h soma rAjanniti | ##SF## soma rAjan.h iti sa nottasthau | ##SF## sa na uttasthau taM pANinA.a.apeshhaM bodhayA.nchakAra | ##SF## tam.h pANinA Apeshham.h bodhayAm.h chakAra sa hottasthau || 15 || ##SF## sa ha uttasthau mantra 16 ##[II.i.16]## sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h yatraishha etat.h supto.abhUd ##SF## yatra eshhas.h etad.h suptas.h abhUt.h ya eshha viGYAnamayaH purushhaH ##SF## yas.h eshha viGYAnamayas.h purushhas.h kvaishha tadA.abhUt ##SF## kva eshha tadA abhUt.h kuta etadAgAditi | ##SF## kutas.h etad.h AgAt.h iti tadu ha na mene gArgyaH || 16 || ##SF## tad.h u ha na mene gArgyas.h mantra 17 ##[II.i.17]## sa hovAchAjAtashatrur ##SF## sa ha uvAcha ajAtashatrus.h yatraishha etat.supto.abhUd ##SF## yatra eshhas.h etad.h suptas.h abhUt.h ya eshha viGYAnamayaH purushhas ##SF## yas.h eshha viGYAnamayas.h purushhaH tadeshhAM prANAnAM viGYAnena vij~nAnamAdAya ##SF## tad.h eshhAm.h prANAnAm.h viGYAnena vijnAnam.h AdAya ya eshho.antarhR^idaya AkAshas ##SF## yas.h eshhas.h antarhR^idaye AkAshaH tasmiJNchhete | ##SF## tasmin.h shete tAni yadA gR^ihNAti ##SF## tAni yadA gR^ihNAty atha haitatpurushhaH svapiti nAma | ##SF## atha ha etad.h purushhas.h svapiti nAma tadgR^ihIta eva prANo bhavati ##SF## tad.h gR^ihItas.h eva prANas.h bhavati gR^ihItA vAg ##SF## gR^ihItA vAk.h gR^ihItaM chakshur ##SF## gR^ihItam.h chakshus.h gR^ihIta{\m+} shrotra.n ##SF## gR^ihItAm.h shrotram.h gR^ihItaM manaH || 17 || ##SF## gR^ihItam.h manas.h mantra 18 ##[II.i.18]## sa yatraitatsvapnyayA charati ##SF## sa yatra etad.h svapnyayA charati te hAsya lokAs ##SF## te ha asya lokAH taduteva mahArAjo bhavaty ##SF## tad.h uta iva mahArAjas.h bhavati uteva mahAbrAhmaNa ##SF## uta iva mahAbrAhmaNas.h utevochchAvachaM nigachchhati | ##SF## uta iva uchchAvacham.h nigachchhati sa yathA mahArAjo jAnapadAngR^ihItvA sve janapade yathAkAmaM parivartetaivamevaishha etatprANAngR^ihItvA sve sharIre yathAkAmaM parivartate || 18 || ##SF## sa yathA mahArAjas.h jAnapadAn gR^ihItvA sve janapade yathAkAmam.h parivarteta evam.h eva eshhas.h etad.h prANAn gR^ihItvA sve sharIre yathAkAmam.h parivartate mantra 19 ##[II.i.19]## atha yadA sushhupto bhavati ##SF## atha yadA sushhuptas.h bhavati yadA na kasyachana veda ##SF## yadA na kasya chana veda hitA nAma nADyo dvAsaptatiH sahasrANi hR^idayAtpurItatamabhipratishhThante | ##SF## hitAs.h nAma nAdyas.h dvAsaptatis.h sahasrANi hR^idayAd.h purItatam.h abhipratishhThante tAbhiH pratyavasR^ipya purItati shete | ##SF## tAbhis.h pratyavasR^ipya purItati shete sa yathA kumAro vA mahArAjo ##SF## sa ##k OM## yathA kumAras.h ##k add.## vA mahArAjas vA mahAbrAhmaNo vA.atighnImAnandasya gatvA shayItaivamevaishha etachchhete || 19 || ##SF## vA mahAbrAhmaNas.h vA atighnIm.h Anandasya gatvA shayIta evam.h eva eshhas.h etad.h shete mantra 20 ##[II.i.20]## sa yathorNabhistantunochchared ##SF## sa yathA UrNavAbhis.h tantunA uchcharet.h yathA.agneH kshudrA vishhphuliN^gA vyuchcharanty ##SF## yathA agnes.h kshudrAs.h vishhphuliN^gAs.h vyuchcharanti evamevAsmAdAtmanaH sarve prANAH sarve lokAH sarve devAH sarvANi bhUtAni vyuchcharanti | ##SF## evam.h eva asmAd.h Atmanas.h sarve prANAs.h sarve lokAs.h sarve devAs.h sarvANi bhUtAni sarve ete Atmanas.h ##k OM## sarve ... vyuchcharanti tasyopanishhatsatyasya satyamiti ##SF## tasya upanishhad.h satyasya satyam.h iti prANA vai satya.n ##SF## prANAs.h vai satyam.h teshhAmeshha satyam.h || 20 || iti prathamaM braahmaNam.h || ##SF## teshhAm.h eshha satyam.h dvitiiyaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.ii.1]## yo ha vai shishu{\m+} sAdhAna{\m+} sapratyAdhAna{\m+} sasthUNa{\m+} sadAmaM veda ##SF## yas.h ha vai shishum.h sAdhAnam.h sapratyAdhAnam.h sasthUNam.h sadAmam.h veda sapta ha dvishhato bhrAtR^ivyAnavaruNaddhy ##SF## sapta ha dvishhatas.h bhrAtR^ivyAn avaruNaddhi ayaM vAva shishuryo.ayaM madhyamaH prANas ##SF## ayam.h vAva shishus.h yas.h ayam.h madhyamas.h prANaH tasyedamevA.a.adhAnam ##SF## tasya idam.h eva AdhAnam.h idaM pratyAdhAnaM ##SF## idam.h pratyAdhAnam.h prANaH sthUNA.annaM dAma || 1 || ##SF## prANas.h sthUNA annam.h dAma mantra 2 ##[II.ii.2]## tametAH saptAkshitaya upatishhThante ##SF## tam.h etAs.h sapta akshitayas.h upatishhThante tadyA imA aksha{\m+}llohinyo rAjayas ##SF## tad.h yAs.h imAs.h akshan.h lohinyas.h rAjayaH tAbhirena{\m+} rudro.anvAyatto ##SF## tAbhis.h enam.h rudras.h anvAyattas.h .atha yA akshannApas ##SF## atha yAs.h akshan.h ApaH tAbhiH parjanyo ##SF## tAbhis.h parjanyas.h yA kanInakA ##SF## yA kanInakA tayA.a.adityo ##SF## tayA Adityas.h yatkR^ishhNaM, ##SF## yad.h shuklam.h kR^ishhNaM tenAgnir ##SF## tena agnis.h yachchhuklaM ##SF## yad.h kR^ishhNam.h shuklaM tenendro ##SF## tena indras.h .adharayainaM vartanyA pR^ithivyanvAyattA ##SF## adharayA enam.h vartanyA pR^ithivI anvAyattA dyauruttarayA | ##SF## dyaus.h uttarayA nAsyAnnaM kshIyate ##SF## na asya annam.h kshIyate ya evaM veda || 2 || ##SF## yas.h evam.h veda mantra 3 ##[II.ii.3]## tadeshha shloko bhavati | ##SF## tad.h eshha shlokas.h bhavati arvAgbilashchamasa Urdhvabudhnas ##SF## arvAgbilas.h chamasas.h UrdhvabudhnaH tasminyasho nihitaM vishvarUpam.h | ##SF## tasmin yashas.h nihitam.h vishvarUpam.h] tasyA.a.asata R^ishhayaH sapta tIre ##SF## tasya Asate R^ishhayas.h sapta tIre vAgashhTamI brahmaNA saMvidAneti | ##SF## vAk.h ashhTamI brahmaNA saMvidAnA iti arvAgbilashchamasa Urdhvabudhna itIdaM tachchhiraH ##SF## arvAgbilas.h chamasas.h Urdhvabudhnas.h iti idam.h tad.h sharIras.h eshha hyarvAgbilashchamasa UrdhvabudhnaH | ##SF## eshha hi arvAgbilas.h chamasas.h UrdhvabudhnaH tasminyasho nihitaM vishvarUpamiti ##SF## tasmin yashas.h nihitam.h vishvarUpam.h iti prANA vai yasho nihitaM vishvarUpam.h ##SF## prANAs.h vai yashas.h nihitam.h vishvarUpam.h prANAnetadAha | ##SF## prANAn etad.h Aha tasyA.a.asata R^ishhayaH sapta tIra iti ##SF## tasya Asate R^ishhayas.h sapta tIre iti prANA vA R^ishhayaH ##SF## prANAs.h vai R^ishhayas.h prANANetadAha | ##SF## prANAN etad.h Aha vAgashhTamI brahmaNA saMvidAneti ##SF## vAk.h ashhTamI brahmaNA saMvidAnA iti vAgghyashhTamI brahmaNA saMvitte || 3 || ##SF## vAk.h hi ashhTamI brahmaNA saMvitte mantra 4 ##[II.ii.4]## imAveva gotamabharadvAjaav ##SF## imau eva gotamabharadvAjau ayameva gotamo ##SF## ayam.h eva gotamas.h .ayaM bharadvAja ##SF## ayam.h bharadvAjas.h imAveva vishvAmitrajamadagnI ##SF## imau eva vishvAmitrajamadagnI ayameva vishvAmitro ##SF## ayam.h eva vishvAmitras.h .ayaM jamadagnir ##SF## ayam.h jamadagnis.h imAveva vasishhThakashyapaav ##SF## imau eva vasishhThakashyapau ayameva vasishhTho ##SF## ayam.h eva vasishhThas.h .ayaM kashyapo ##SF## ayam.h kashyapas.h vAgevAtrir ##SF## vAk.h eva atris.h vAchA hyannamadyate ##SF## vAchA hi annam.h adyate .attirha vai nAmaitadyadatririti | ##SF## attis.h ha vai nAma etad.h yad.h atris.h iti sarvasyAttA bhavati ##SF## sarvasya attA bhavati sarvamasyAnnaM bhavati ##SF## sarvam.h asya annam.h bhavati ya evaM veda || 4 || iti dvitiiyaM braahmaNam.h || ##SF## yas.h evam.h veda tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[II.iii.1]## dve vAva brahmaNo rUpe ##SF## dve vAva brahmaNas.h rUpe mUrtaM chaivAmUrtaM cha ##SF## mUrtam.h cha eva amUrtam.h cha martyaM chAmR^itaM cha ##SF## martyam.h cha amR^itam.h cha sthitaM cha yachcha ##SF## sthitam.h cha yat.h cha sachcha tyachcha || 1 || ##SF## sat.h cha tyam.h cha mantra 2 ##[II.iii.2]## tadetanmUrtaM yadanyadvAyoshchAntarikshAchchaitanmartyam ##SF## tad.h etan mUrtam.h yad.h anyad.h vAyos.h cha antarikshAd.h cha etad.h martyam.h etatsthitam ##SF## etad.h sthitam.h etatsat.h | ##SF## etad.h sat.h tasyaitasya mUrtasyaitasya martyasyaitasya sthitasyaitasya sata eshha raso ya eshha tapati ##SF## tasya etasya mUrtasya etasya martyasya etasya sthitasya etasya satas.h eshha rasas.h yas.h eshha tapati sato hyeshha rasaH || 2 || ##SF## satas.h hi eshha rasas.h mantra 3 ##[II.iii.3]## athAmUrtaM vAyushchAntariksha.n chaitadamR^itam ##SF## atha amUrtam.h vAyus.h cha antarikshas.h cha etad.h amR^itam.h etadyad ##SF## etad.h yat.h etattyat ##SF## etad.h tyam.h tasyaitasyAmUrtasyai ##SF## tasya etasya amUrtasya tasyAmR^itasyaitasya yata ##SF## tasya amR^itasya etasya yatas.h etasya tyasyaishha raso ya eshha etasminmaNDale purushhas ##SF## etasya tyasya eshha rasas.h yas.h eshhas.h etasmin maNDale purushhaH tasya hyeshha rasa | ##SF## tyasya hi eshha rasas.h ityadhidaivatam.h || 3 || ##SF## iti adhidevatam.h mantra 4 ##[II.iii.4]## athAdhyAtmam ##SF## atha adhyAtmam.h idameva mUrtaM yadanyatprANAchcha yashchAyamantarAtmannAkAsha ##SF## idam.h eva mUrtam.h yad.h anyad.h prANAd.h cha yas.h cha ayam.h antarAtman.h AkAshas.h etanmartyam ##SF## etad.h martyam.h etatsthitam ##SF## etad.h sthitam.h etatsat ##SF## etad.h sat.h tasyaitasya mUrtasyai ##SF## tasya etasya mUrtasya tasya martyasyaitasya sthitasyaitasya sata eshha raso yachchakshuH ##SF## etasya martyasya etasya sthitasya etasya satas.h eshha rasas.h yad.h chakshus.h sato hyeshha rasaH || 4 || ##SF## satas.h hi eshha rasas.h mantra 5 ##[II.iii.5]## athAmUrtam.h ##SF## atha amUrtam.h prANashcha yashchAyamantarAtmannAkAsha ##SF## prANas.h cha yas.h cha ayam.h antarAtman.h AkAshas.h etadamR^itam ##SF## etad.h amR^itam.h etadyad ##SF## etad.h yat.h etattya.n ##SF## etad.h tyam.h tasyaitasyAmUrtasyaitasyAmR^itasyaitasya yata ##SF## tasya etasya amUrtasya etasya amR^itasya etasya yatas.h etasya tyasyaishha raso yo.ayaM dakshiNe.akshanpurushhas ##SF## etasya tyasya eshha rasas.h yas.h ayam.h dakshiNe akshan purushhaH tyasya hyeshha rasaH || 5 || ##SF## tyasya hi eshha rasas.h mantra 6 ##[II.iii.6]## tasya haitasya purushhasya rUpam.h | yathA mAhArajanaM vAso ##SF## tasya ha etasya purushhasya rUpam.h yathA mAhArajanam.h vAsas.h yathA pANDvAvikam.h ##SF## yathA pANDvAvikam.h yathendragopo ##SF## yathA indragopas.h yathA.agnyarchir ##SF## yathA agnyarchis.h yathA puNDarIkam.h ##SF## yathA puNDarIkam.h yathA sakR^idvidyutta{\m+} | ##SF## yathA sakR^idvidyuttam.h sakR^idvidyutteva ha vA asya shrIrbhavati ##SF## sakR^idvidyuttA eva ha vai asya shrIs.h bhavati ya evaM vedA ##SF## yas.h evam.h veda thAta Adesho ##SF## atha atas.h Adeshas.h neti neti ##SF## na iti na iti na hyetasmAditi netyanyat.h paramasty ##SF## na hi etasmAd.h iti na iti anyad.h param.h asti atha nAmadheya{\m+} satyasya satyamiti ##SF## atha nAmadheyam.h satyasya satyam.h iti prANA vai satyam.h ##SF## prANAs.h vai satyam.h teshhAmeshha satyam.h || 6 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h || ##SF## teshhAm.h eshha satyam.h chaturthaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[II.iv.1]## maitreyIti hovAcha yAGYavalkya ##SF## maitreyi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h udyAsyanvA are.ahamasmAtsthAnAdasmi | ##SF## udyAsyan vai are aham.h asmAd.h sthAnAd.h asmi hanta te.anayA kAtyAyanyA.antaM karavANIti || 1 || ##SF## hanta te anayA kAtyAyanyA antam.h karavANi iti mantra 2 ##[II.iv.1]## sA hovAcha maitreyI ##SF## sA ha uvAcha maitreyI yannu ma iyam.h ##SF## yad.h me iyam.h bhagoH ##SF## bhagos.h sarvA pR^ithivI vittena pUrNA syAt ##SF## sarvA pR^ithivI vittena pUrNA syAt.h kathaM tenAmR^itA syAmiti | ##SF## katham.h tena amR^itA syAm.h iti neti hovAcha yAGYavalkyo ##SF## na iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h yathaivopakaraNavatAM jIvitam.h ##SF## yathA eva upakaraNavatAm.h jIvitam.h tathaiva te jIvita{\m+} syAd ##SF## tathA eva te jIvitam.h syAt.h amR^itatvasya tu nA.a.ashA.asti vitteneti || 2 || ##SF## amR^itatvasya tu na AshA asti vittena iti mantra 3 ##[II.iv.3]## sA hovAcha maitreyI ##SF## sA ha uvAcha maitreyI yenAhaM nAmR^itA syAm.h ##SF## yena aham.h na amR^itA syAm.h kimahaM tena kuryAM | ##SF## kim.h aham.h tena kuryAm.h yadeva bhagavAnveda ##SF## yad.h eva bhagavAn veda tadeva me brUhIti || 3 || ##SF## tad.h eva me brUhi iti mantra 4 ##[II.iv.4]## sa hovAcha yAGYavalkyaH ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h priyA batAre naH satI priyaM bhAshhasa ##SF## priyA vata are bata are nas.h satI priyam.h bhAshhase ehy ##SF## ehi aassva ##SF## asva assva vyAkhyAsyAmi te | ##SF## vyAkhyAsyAmi te vyAchakshANasya tu me nididhyAsasveti || 4 || ##SF## vyAchakshANasya tu me nididhyAsasva iti mantra 5 ##[II.iv.5]## sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h##k OM.## na vA are patyuH kAmAya patiH priyo bhavaty ##SF## na vai are patyur.h kAmAya patis.h priyas.h bhavati Atmanastu kAmAya patiH priyo bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya patis.h priyas.h bhavati na vA are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavaty ##SF## na vai are jAyAyai kAmAya jAyA priyA bhavati Atmanastu kAmAya jAyA priyA bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya jAyA priyA bhavati na vA are putrANAM kAmAya putrAH priyA bhavanty ##SF## na vai are putrANAm.h kAmAya putrAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya putrAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya putrAs.h priyAs.h bhavanti na vA are vittasya kAmAya vittaM priyaM bhavaty ##SF## na vai are vittasya kAmAya vittam.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya vittaM priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya vittam.h priyam.h bhavati na vA are brahmaNaH kAmAya brahma priyaM bhavaty ##SF## na vai are brahmaNas.h kAmAya brahma priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya brahma priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya brahma priyam.h bhavati na vA are kshatrasya kAmAya kshatraM priyaM bhavaty ##SF## na vai are kshatrasya kAmAya kshatram.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya kshatraM priyaM bhavati | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya kshatram.h priyam.h bhavati na vA are lokAnAM kAmAya lokAH priyA bhavanty ##SF## na vai are lokAnAm.h kAmAya lokAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya lokAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya lokAs.h priyAs.h bhavanti na vA are devAnAM kAmAya devAH priyA bhavanty ##SF## na vai are devAnAm.h kAmAya devAs.h priyAs.h bhavanti Atmanastu kAmAya devAH priyA bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya devAs.h priyAs.h bhavanti na vA are bhUtAnAM kAmAya bhUtAni priyANi bhavanty ##SF## na vai are bhUtAnAm.h kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti Atmanastu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti | ##SF## Atmanas.h tu kAmAya bhUtAni priyANi bhavanti na vA are sarvasya kAmAya sarvaM priyaM bhavaty ##SF## na vai are sarvasya kAmAya sarvam.h priyam.h bhavati Atmanastu kAmAya sarvaM priyaM bhavaty ##SF## Atmanas.h tu kAmAya sarvam.h priyam.h bhavati AtmA vA are drashhTavyaH shrotavyo mantavyo nididhyAsitavyo | ##SF## AtmA vai are drashhTavyas.h shrotavyas.h mantavyas.h nididhyAsitavyas.h maitreyy ##SF## maitreyi Atmano vA are darshanena shravaNena matyA viGYAneneda{\m+} sarvaM viditam.h || 5 || ##SF## Atmanas.h vai are darshanena shravaNena matyA viGYAnena idam.h sarvam.h viditam.h mantra 6 ##[II.iv.6]## brahma taM parAdAdyo.anyatrA.a.atmano brahma veda ##SF## brahma tam.h parAdAt.h yas.h anyatra Atmanas.h brahma veda kshatraM taM parAdAdyo.anyatrA.a.atmanaH kshatraM veda ##SF## kshatram.h tam.h parAdAt.h yas.h anyatra Atmanas.h kshatram.h veda lokAstaM parAduryo.anyatrAtmano lokAnveda ##SF## lokAs.h tam.h parAduryas.h anyatra Atmanas.h lokAn veda devAstaM parAduryo.anyatrAtmano devAnveda ##SF## devAs.h tam.h parAduryas.h anyatra Atmanas.h devAn veda bhUtAni taM parAduryo.anyatrAtmano bhUtAni veda ##SF## bhUtAni tam.h parAdur.h yas.h anyatra Atmanas.h bhUtAni veda sarvaM taM parAdAd.h yo.anyatrAtmanaH sarvaM vededaM brahmedaM kshatram ##SF## sarvam.h tam.h parAdAt.h yas.h anyatra Atmanas.h sarvam.h veda idam.h brahma idam.h kshatram.h ime lokA ##SF## ime lokAs.h ime devA ##SF## ime devAs.h imAni bhUtAnIda{\m+} sarvam.h ##SF## imAni bhUtAni idam.h sarvam.h yadayamAtmA || 6 || ##SF## yad.h ayam.h AtmA mantra 7 ##[II.iv.7]## sa yathA dundubherhanyamAnasya na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd.h grahaNAya ##SF## sa yathA dundubhes.h hanyamAnasya na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya dundubhestu grahaNena dundubhyAghAtasya vA shabdo gR^ihItaH || 7 || ##SF## dundubhes.h tu grahaNena dundubhyAghAtasya vA shabdas.h gR^ihItas.h mantra 8 ##[II.iv.8]## sa yathA shaN^khasya dhmAyamAnasya na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd.h grahaNAya ##SF## sa yathA shhaN^khasya dhmAyamAnasya na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya shaN^khasya tu grahaNena shaN^khadhmasya vA shabdo gR^ihItaH || 8 || ##SF## shhaN^khasya tu grahaNena shhaN^khadhmasya vA shabdas.h gR^ihItas.h mantra 9 ##[II.iv.9]## sa yathA vINAyai vAdyamAnAyai na bAhyAJNchhabdAJNchhaknuyAd.h grahaNAya ##SF## sa yathA vINAyai vAdyamAnAyai na bAhyAn.h shabdAn.h shaknuyAt.h grahaNAya vINAyai tu grahaNena vINAvAdasya vA shabdo gR^ihItaH || 9 || ##SF## vINAyai tu grahaNena vINAvAdasya vA shabdas.h grhItas.h mantra 10 sa yathA.a.ardraidhAgnerabhyAhitAtpR^ithagdhUmA vinishcharanty ##SF## sa yathA ArdraidhAgnes.h abhyAhitasya abhyAhitAd.h pR^ithak.h dhUmAs.h vinishcharanti eva.n vA are.asya mahato bhUtasya niHshvasitametad.h yadR^igvedo yajurvedaH sAmavedo.atharvAN^girasa itihAsaH purANaM vidyA upanishhadaH shlokAH sUtrANyanuvyAkhyAnAni vyAkhyAnaany ##SF## eva vai are asya mahatas.h bhUtasya nishvasitam.h niHshvasitam.h etad.h yad.h R^igvedas.h yajurvedas.h sAmavedas.h atharvAN^girasas.h itihAsas.h purANam.h vidyAs.h upanishhadas.h shlokAs.h sUtrANi anuvyAkhyAnAni vyAkhyAnani asyaivaitAni niHshvasitAni || 10 || ##SF## asya eva etAni sarvANi nishvasitAni##k## niHshvasitAni mantra 11 ##[II.iv.11]## sa yathA sarvAsAmapA{\m+} samudra ekAyanam ##SF## sa yathA sarvAsAm.h apAm.h samudras.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} sparshAnAM tvagekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h sparshAnAm.h tvak.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM gandhAnAM nAsikaikAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h gandhAnAm.h nAsike ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} rasAnAM jihvaikAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h rasAnAm.h jihvA ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} rUpANAM chakshurekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h rUpANAm.h chakshus.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} shabdAnA{\m+} shrotramekAyanam ##SF## evam.h sarveshham.h shabdAnAm.h shrotram.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhA{\m+} saN^kalpAnAM mana ekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h saN^kalpAnAm.h manas.h ekAyanam.h eva{\m+} sarvAsAM vidyAnA{\m+} hR^idayamekAyanam ##SF## evam.h sarvAsAm.h vidyAnAm.h hR^idayam.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM karmaNA{\m+} hastAvekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h karmaNAm.h hastau ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAmAnandAnAmupastha ekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h AnandAnAm.h upasthas.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM visargANAM pAyurekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h visargANAm.h pAyus.h ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAmadhvanAM pAdAvekAyanam ##SF## evam.h sarveshhAm.h adhvanAm.h pAdau ekAyanam.h eva{\m+} sarveshhAM vadAnAM vAgekAyanam.h || 11 || ##SF## evam.h sarveshhAm.h vadAnAm.h vAk.h ekAyanam.h mantra 12 ##[II.iv.12]## sa yathA saindhavakhilya udake prAsta udakamevAnuvilIyeta ##SF## sa yathA saindhavakhilyas.h udake prAstas.h udakam.h eva anuvilIyeta na hAsyodgrahaNAyeva na hAsyodgrahaNAyaiva syAd ##SF## na aha asya udgrahaNAya eva na ha asya udgrahaNAya eva syAt.h yato yatastvAdadIta lavaNamevaivaM vA ara idaM mahad.h bhUtamanantamapAraM viGYAnaghana evaitebhyo bhUtebhyaH samutthAya ##SF## yato-yatas.h tu AdadIta lavaNam.h eva evam.h vai are idam.h mahat.h bhUtam.h anantam.h apAram.h viGYAnaghanas.h eva etebhyas.h bhUtebhyas.h samutthAya tAnyevAnuvinashyati ##SF## tAni eva anuvinashyati na pretya saMGYA.astItyare bravImIti hovAcha yAGYavalkyaH || 12 || ##SF## na pretya saMGYA asti iti are bravImi iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h mantra 13 ##[II.iv.13]## sA hovAcha maitreyy ##SF## sA ha uvAcha maitreyI atraiva mA bhagavAnamUmuhad.h ##SF## atra eva mA bhagavAn amUmuhan na pretya saMGYA.astIti | ##SF## na pretya saMGYA asti iti sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha yAGYavalkyas.h##k OM.## na vA are.ahaM mohaM bravImy ##SF## na vai are aham.h moham.h bravImi alaM vA ara idaM viGYAnAya || 13 || ##SF## alam.h vai are idam.h viGYAnAya mantra 14 ##[II.iv.14]## yatra hi dvaitamiva bhavati ##SF## yatra hi dvaitam.h iva bhavati taditara itaraM jighrati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h jighrati taditara itaraM pashyati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h pashyati taditara itara{\m+} shR^iNoti ##SF## tad.h itaras.h itaram.h shR^iNoti taditara itaramabhivadati ##SF## tad.h itaras.h itaram.h abhivadati taditara itaraM manute ##SF## tad.h itaras.h itaram.h manute taditara itaraM vijAnAti | ##SF## tad.h itaras.h itaram.h vijAnAti yatra vaa asya sarvamAtmaivAbhUt ##SF## yatra tu asya sarvam.h AtmA eva abhUt.h tatkena kaM jighret ##SF## tad.h kena kam.h jighret.h tatkena kaM pashyet ##SF## tad.h kena kam.h pashyet.h tatkena ka{\m+} shR^iNuyAt ##SF## tad.h kena kam.h shR^iNuyAt.h tatkena kamabhivadet ##SF## tad.h kena kam.h abhivadet.h tatkena kaM manvIta ##SF## tad.h kena kam.h manvIta tatkena kaM vijAnIyAt.h | ##SF## tad.h kena kam.h vijAnIyAt.h yeneda{\m+} sarvaM vijAnAti ##SF## yena idam.h sarvam.h vijAnAti taM kena vijAnIyAd ##SF## tam.h kena vijAnIyAt.h viGYAtAramare kena vijAnIyAditi || 14 || iti chaturthaM braahmaNam.h || ##SF## viGYAtAram.h are kena vijAnIyAt.h iti pa~nchamaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.v.1]## iyaM pR^ithivI sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## iyam.h pR^ithivI sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyai pR^ithivyai sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asyai pR^ithivyai sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasyAM pR^ithivyAM tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asyAm.h pR^ithivyAm.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} shArIrastejomayo.amR^itamayaH purushhaH ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h shArIras.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahm ##SF## idam.h brahma eda{\m+} sarvam.h || 1 || ##SF## idam.h sarvam.h mantra 2 ##[II.v.2]## imA ApaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## imAs.h Apas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asAmapA{\m+} sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asAm.h apAm.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamAsvapsu tejomayo.amR^itamayaH purushhaH ##SF## yas.h cha ayam.h Asu apsu tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} raitasastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h raitasas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahm ##SF## idam.h brahma eda{\m+} sarvam.h || 2 || ##SF## idam.h sarvam.h mantra 3 ##[II.v.3]## ayamagniH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h agnis.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyAgneH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya agnes.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnagnau tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h agnau tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM vAN^mayastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h vAN^mayas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahm ##SF## idam.h brahma eda{\m+} sarvam.h || 3 || ##SF## idam.h sarvam.h mantra 4 ##[II.v.4]## ayaM vAyuH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h vAyus.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya vAyoH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya vAyos.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminvAyau tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin vAyau tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM prANastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h prANas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedaM amR^itam. ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 4 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 5 ##[II.v.5]## ayamAdityaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h Adityas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyA.a.adityasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya Adityasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnAditye tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h Aditye tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM chAkshushhastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h chAkshushhas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 5 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 6 ##[II.v.6]## imA dishaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## imAs.h dishas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu aasAM dishA{\m+} sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asAm.h dishAm.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamAsu dikshu tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h Asu dikshu tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} shrautraH prAtishrutkastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h shrautras.h prAtishrutkas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 6 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 7 ##[II.v.7]## ayaM chandraH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h chandras.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya chandrasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya chandrasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasmi.nshchandre tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin chandre tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM mAnasastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h mAnasas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 7 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 8 ##[II.v.8]## iyaM vidyutsarveshhAM bhUtAnaM madhv ##SF## iyam.h vidyut.h sarveshhAm.h bhUtAnam.h madhu asyai vidyutaH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asyai vidyutas.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasyAM vidyuti tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asyAm.h vidyuti tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM taijasastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h taijasas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam.h ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 8 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 9 ##[II.v.9]## aya{\m+} stanayitnuH sarveshhAM bhuutAnAM madhv ##SF## ayam.h stanayitnus.h sarveshhAm.h bhutAnAm.h madhu asya stanayitnoH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya stanayitnos.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminstanayitnau tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h stanayitnau tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} shAbdaH sauvarastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h shAbdas.h sauvaras.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 9 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 10 ##[II.v.10]## ayamAkAshaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h AkAshas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyA.a.akAshasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya AkAshasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnAkAshe tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h AkAshe tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} hR^idyAkAshastejomayo.amR^itamayaH purushhaH ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h hR^idi AkAshas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 10 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 11 ##[II.v.11]## ayaM dharmaH sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h dharmas.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya dharmasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya dharmasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasmindharme tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin dharme tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM dhArmastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h dhArmas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 11 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 12 ##[II.v.12]## ida{\m+} satya{\m+} sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## idam.h satyam.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya satyasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya satyasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminsatye tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h satye tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtma{\m+} sAtyastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h sAtyas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 12 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 13 ##[II.v.13]## idaM mAnushha{\m+} sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## idam.h mAnushham.h sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asya mAnushhasya sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya mAnushhasya sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminmAnushhe tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin mAnushhe tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamadhyAtmaM mAnushhastejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h adhyAtmam.h mAnushhas.h tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 13 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 14 ##[II.v.14]## ayamAtmA sarveshhAM bhUtAnAM madhv ##SF## ayam.h AtmA sarveshhAm.h bhUtAnAm.h madhu asyA.a.atmanaH sarvANi bhUtAni madhu ##SF## asya Atmanas.h sarvANi bhUtAni madhu yashchAyamasminnAtmani tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h asmin.h Atmani tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h yashchAyamAtmA tejomayo.amR^itamayaH purushho ##SF## yas.h cha ayam.h AtmA tejomayas.h amR^itamayas.h purushhas.h .ayameva sa yo.ayamAtmedamamR^itam ##SF## ayam.h eva sa yas.h ayam.h AtmA idam.h amR^itam.h idaM brahmeda{\m+} sarvam.h || 14 || ##SF## idam.h brahma idam.h sarvam.h mantra 15 ##[II.v.15]## sa vA ayamAtmA sarveshhAM bhuutaanaamadhipatiH ##SF## sa vai ayam.h AtmA sarveshhAm.h adhipatis.h sarveshhAM bhUtAnA{\m+} rAjA | ##SF## sarveshhAm.h bhUtAnAm.h rAjA tadyathA rathanAbhau cha rathanemau chArAH sarve samarpitA ##SF## tad.h yathA rathanAbhau cha rathanemau cha arAs.h sarve samarpitAs.h evamevAsminnAtmani sarvANi bhUtAni sarve devAH sarve lokAH sarve prANAH sarva eta AtmAnaH samarpitAH || 15 || ##SF## evam.h eva asmin.h Atmani sarvANi bhUtAni sarve devAs.h sarve lokAs.h sarve prANAs.h sarve ete AtmAnas.h samarpitAs.h mantra 16 ##[II.v.16]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h . ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h tadvAm.h ##SF## tad.h vAM narA ##SF## narA sanaye da{\m+}sa ugram ##SF## sanaye da{\m+}sas.h ugram.h aavishhkR^iNomi ##SF## avis.h kR^iNomi tanyaturna vR^ishhTim.h | ##SF## tanyatus.h na vR^ishhTim.h dadhyaN^ ha yanmadhvaatharvaNo vAm.h ##SF## dadhyaN^ ha yad.h madhu atharvaNas.h vAm.h ashvasya shIrshhNA pra yadImuvAcheti || 16 || ##SF## ashvasya shIrshhNA pra yad.h Im.h uvAcha iti mantra 17 ##[II.v.17]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h . ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h aatharvaNAyAshvinau dadhIche.ashvya{\m+} shiraH pratyairayatam.h | ##SF## atharvaNAya AshvinA dadhIche ashvyam.h shiras.h prati airayatam.h sa vAM madhu pravochadR^itAyan ##SF## sa vAm.h madhu pra vochat.h R^itAyan.h tvAshhTraM yad ##SF## tvAshhTram.h yad.h dasraav ##SF## dasrau api kakshyaM vAmiti || 17 || ##SF## apikakshyam.h vAm.h iti mantra 18 ##[II.v.18]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h . purashchakre dvipadaH ##SF## puras.h chakre dvipadas.h purashchakre chatushhpadaH | ##SF## puras.h chakre chatushhpadas.h puraH sa ##SF## puras.h sa pakshI bhuutvA ##SF## pakshI bhutvA puraH purushha Avishaditi | ##SF## puras.h purushhas.h Avishat.h iti sa vA ayaM purushhaH sarvAsu pUrshhu purishayo ##SF## sa vai ayam.h purushhas.h sarvAsu pUrshhu purishayas.h nainena ki.nchanAnAvR^itam.h ##SF## na enena kim.h chana anAvR^itam.h nainena ki.nchanAsa.nvR^itam.h || 18 || ##SF## na enena kim.h chana asamvR^itam.h mantra 19 ##[II.v.19]## idaM vai tanmadhu dadhyaN^N^aatharvaNo.ashvibhyAmuvAcha | ##SF## idam.h vai tad.h madhu dadhyaN^ atharvaNas.h AshvibhyAm.h uvAcha tadetadR^ishhiH pashyannavochat.h . ##SF## tad.h etad.h R^ishhis.h pashyan.h avochat.h rUpa{\m+}rUpaM pratirUpo babhUva ##SF## rUpa{\m+}-rUpam.h pratirUpas.h babhUva tadasya rUpaM pratichakshaNAya . ##SF## tad.h asya rUpam.h pratichakshhaNAya indro mAyAbhiH pururUpa Iyate ##SF## indras.h mAyAbhis.h pururUpas.h Iyate yuktA hyasya harayaH shatA dashetiy ##SF## yuktAs.h hi asya harayas.h shatA dasha iti ayaM vai harayo ##SF## ayam.h vai harayas.h .ayaM vai dasha cha sahasraNi bahUni chAnantAni cha | ##SF## ayam.h vai dasha cha sahasraNi bahUni cha anantAni cha tadetadbrahmApUrvamanaparamanantaramabAhyam ##SF## tad.h etad.h brahma apUrvam.h anaparam.h anantaram.h abAhyam.h ayamAtmA brahma sarvAnubhUrityanushaasanam.h || 19 || iti pa~nchamaM braahmaNam.h || ##SF## ayam.h AtmA brahma sarvAnubhUs.h shhashhThaM braahmaNam.h mantra 1 ##[II.vi.1]## atha va{\m+}shaH ##SF## atha va{\m+}shas.h pautimAshhyo gaupavanAd ##SF## pashutimAshhyas.h gaupavanAd.h gaupavanaH pautimAshhyAt ##SF## gaupavanas.h pashutimAshhyAd.h pautimAshhyo gaupavanAd ##SF## pashutimAshhyas.h gaupavanAd.h gaupavanaH kaushikAt ##SF## gaupavanas.h kaushikAd.h kaushikaH kauNDinyAt ##SF## kaushikas.h kauNDinyAd.h kauNDinyaH shANDilyAch ##SF## kauNDinyas.h hANDilyAd.h chhANDilyaH kaushikAchcha gautamAchcha ##SF## hANDilyas.h kaushikAd.h cha gautamAd.h cha gautamaH || 1 || ##SF## gautamas.h mantra 2 ##[II.vi.2]## aagniveshyAd ##SF## agniveshyAd.h agniveshyaH shANDilyAchchAnabhimlAtAchch ##SF## agniveshyas.h hANDilyAd.h cha anabhimlAtAd.h cha aanabhimlAta aanabhimlAtAd ##SF## anabhimlAtas.h anabhimlAtAd.h anabhimlAta anabhimlAtAd ##SF## anabhimlAtas.h anabhimlAtAd.h anabhimlAto gautamAd ##SF## anabhimlAtas.h gautamAd.h gautamaH saitavaprAchInayogyAbhyA{\m+}, ##SF## gautamas.h shaitavaprAchInayogyAbhyAm.h saitavaprAchInayogyau pArAsharyAt ##SF## shaitavaprAchInayogyau pArAsharyAd.h pArAsharyo bhAradvAjAd ##SF## pArAsharyas.h bhAradvAjAd.h bhAradvAjo bhAradvAjAchcha gautamAchcha ##SF## bhAradvAjas.h bhAradvAjAd.h cha gautamAd.h cha gautamo bhAradvAjAd ##SF## gautamas.h bhAradvAjAd.h bhAradvAjaH pArAsharyAt ##SF## bhAradvAjas.h pArAsharyAd.h pArAsharyo vaijavApAyanAd ##SF## pArAsharyas.h vaijavApAyanAd.h vaijavApAyanaH kaushikAyaneH ##SF## vaijavApAyanas.h kaushikAyanes.h kaushikAyaniH || 2 || ##SF## kaushikAyanis.h mantra 3 ##[II.vi.3]## ghR^itakaushikAd ##SF## ghR^itakaushikAd.h ghR^itakaushikaH pArAsharyAyaNAt ##SF## ghR^itakaushikas.h prAsharyAyaNAd.h pArasharyAyaNaH pArAsharyAt.h ##SF## pArasharyAyaNas.h pArAsharyAd.h pArAsharyo jAtUkarNyAj ##SF## pArAsharyas.h jAtUkarNyAd.h jAtUkarNya aasurAyaNAchcha yAskAchch ##SF## jAtUkarNyas.h asurAyaNAd.h cha yAskAd.h cha .a.asurAyaNastraivaNes ##SF## asurAyaNas.h traivaNes.h traivaNiraupajandhaner ##SF## traivaNis.h Aupajandhanes.h aupajandhaniraasurr ##SF## aupajandhanis.h asures.h aasurirbhAradvAjAd ##SF## asuris.h bhAradvAjAd.h bhAradvAja aatreyAd ##SF## bhAradvAjas.h atreyAd.h atreyo mANTer ##SF## atreyas.h mANTes.h mANTirgautamAd ##SF## mANTis.h gautamAd.h gautamo gautamaad ##SF## gautamo vAtsyAd ##SF## gautamas.h vAtsyAd.h vAtsyaH shANDilyAch ##SF## vAtsyas.h hANDilyAd.h chhANDilyaH kaishoryAtkApyAt ##SF## hANDilyas.h kaishoryAd.h kApyAd.h kaishoryaH kApyaH kumArahAritAt ##SF## kaishoryas.h kApyas.h kumArahAritAd.h kumArahArito gAlavAd ##SF## kumArahAritas.h gAlavAd.h gAlavo vidarbhIkauNDinyAd ##SF## gAlavas.h vidarbhIkauNDinyAd.h vidarbhIkauNDinyo vatsanapAto bAbhravAd ##SF## vidarbhIkauNDinyas.h vatsanapAtas.h bAbhravAd.h vatsanapAdbAbhravaH pathaH saubharAt ##SF## vatsanapAd.h bAbhravas.h pathas.h shaubharAd.h panthAH saubharo.ayAsyAdaaN^girasAd ##SF## panthAs.h shaubharas.h AyAsyAd.h aN^girasAd.h ayAsya aaN^girasa aabhUtestvAshhTrAd ##SF## ayAsyas.h aN^girasas.h abhUtes.h tvAshhTrAd.h aabhUtistvAshhTro vishvarUpAttvAshhTrAd ##SF## abhUtis.h tvAshhTras.h vishvarUpAd.h tvAshhTrAd.h vishvarUpastvAshhTro.ashvibhyAm ##SF## vishvarUpas.h tvAshhTras.h AshvibhyAm.h ashvinau dadhIcha aatharvaNAd ##SF## ashvinau dadhIchas.h atharvaNAd.h dadhyaN^N^aatharvaNo.atharvaNo daivAd ##SF## dadhyaN^ atharvaNas.h AtharvaNas.h daivAd.h atharvA daivo mR^ityoH prAdhva{\m+}sanAn ##SF## atharvA daivas.h mR^ityos.h prAdhva{\m+}sanAd.h mR^ityuH prAdhva{\m+}sanaH pradhva{\m+}sanAt.h ##SF## mR^ityus.h prAdhva{\m+}sanas.h pradhva{\m+}sanAd.h pradhva{\m+}sana ekarshheH ##SF## pradhva{\m+}sanas.h ekarshhes.h ekarshhirviprachitter ##SF## ekarshhis.h viprachittes.h viprachittirvyashhTer ##SF## viprachittis.h vyashhTes.h vyashhTiH sanAroH ##SF## vyashhTis.h shanAros.h sanAruH sanAtanAt ##SF## shanArus.h shanAtanAd.h sanAtanaH sanagAt.h ##SF## shanAtanas.h shanagAd.h sanagaH parameshhThinaH ##SF## shanagas.h parameshhThinas.h parameshhThI brahmaNo ##SF## parameshhThI brahmaNas.h brahma svayaMbhu ##SF## brahma svayaMbhu brahmaNe namaH || 3 || iti shhashhThaM braahmaNam.h || ##SF## brahmaNe namas.h || iti bR^ihadaaraNyakopanishhadi dvitiiyo.adhyaayaH || atha tR^itiiyodhyaayaH .. prathamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.i.1]## AUM janako ha vaideho bahudakshiNena yaGYeneje | ##SF## janakas.h ha vaidehas.h bahudakshiNena yaGYena Ije tatra ha kurupaJNchAlAnAM brAhmaNA abhisametA babhUvus ##SF## tatra ha kurupaJNchAlAnAm.h brAhmaNAs.h abhisametAs.h babhUvuH tasya ha janakasya vaidehasya vijiGYAsA babhUva ##SF## tasya ha janakasya vaidehasya vijiGYAsA babhUva kaH svideshhAM brAhmaNAnAmanUchAnatama iti | ##SF## kas.h svid.h eshhAm.h brAhmaNAnAm.h anUchAnatamas.h iti sa ha gavA{\m+} sahasramavarurodha ##SF## sa ha gavAm.h sahasram.h avarurodha dashadasha pAdA ekaikasyAH shR^iN^gayorAbaddhA babhUvuH || 1 || ##SF## dasha-dasha pAdAs.h ekaikasyAs.h shR^iN^gayos.h AbaddhAs.h babhUvuH mantra 2 ##[III.i.2]## tAnhovAcha ##SF## tAn ha uvAcha brAhmaNA bhagavanto ##SF## brAhmaNAs.h bhagavantas.h yo vo brahmishhThaH ##SF## yas.h vas.h brahmishhThas.h sa etA gA udajatAmiti | ##SF## sas.h etAs.h gAs.h udajatAm.h iti te ha brAhmaNA na dadhR^ishhur ##SF## te ha brAhmaNAs.h na dadhR^ishhur.h atha ha yAGYavalkyaH svameva brahmachAriNamuvAchaitAH ##SF## atha ha yAGYavalkyas.h svam.h eva brahmachAriNam.h uvAcha etAs.h saumyodaja ##SF## saumya udaja sAmashravA3 iti | ##SF## shAmashrava iti tA hodAchakAra | ##SF## tAs.h ha udAchakAra te ha brAhmaNAshchukrudhuH ##SF## te ha brAhmaNAs.h chukrudhur.h kathaM nu no brahmishhTho bruvItety ##SF## katham.h nu nas.h brahmishhThas.h bruvIta iti atha ha janakasya vaidehasya hotA.ashvalo babhUva | ##SF## atha ha janakasya vaidehasya hotA Ashvalas.h babhUva sa hainaM paprachchha ##SF## sa ha enam.h paprachchha tvaM nu khalu no ##SF## tvam.h nu khalu nas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya brahmishhTho.asI3 iti | ##SF## brahmishhThas.h asi iti sa hovAcha ##SF## sa ha uvAcha namo vayaM brahmishhThAya kurmo ##SF## namas.h vayam.h brahmishhThAya kurmas.h gokAmA eva vaya{\m+} sma iti | ##SF## gokAmAs.h eva vayam.h smas.h iti ta{\m+} ha tata eva prashhTuM dadhre hotA.ashvalaH || 2 || ##SF## tam.h ha tatas.h eva prashhTum.h dadhre hotA Ashvalas.h mantra 3 ##[III.i.3]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvaM mR^ityunA.a.apta{\m+}, ##SF## yad.h idam.h sarvam.h mR^ityunA Aptam.h sarvaM mR^ityunA.abhipanna.n ##SF## sarvam.h mR^ityunA abhipannam.h kena yajamAno mR^ityorAptimatimuchyata iti | ##SF## kena yajamAnas.h mR^ityos.h Aptim.h atimuchyate iti hotrartvijA.ainA vAchA ##SF## hotrA R^itvijA agninA vAchA vAgvai yaGYasya hotA | ##SF## vAk.h vai yaGYasya hotA tadyeyaM vAk.h so.ayamagniH sa hotA sA muktiH sA.atimuktiH || 3 || ##SF## tad.h yA iyam.h vAk sas.h ayam.h agnis.h sa hotA sA muktis.h sA atimuktiH mantra 4 ##[III.i.4]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvamahorAtrAbhyAmApta{\m+}, ##SF## yad.h idam.h sarvam.h ahorAtrAbhyAm.h Aptam.h sarvamahorAtrAbhyAmabhipanna.n ##SF## sarvam.h ahorAtrAbhyAm.h abhipannam.h kena yajamAno.ahorAtrayorAptimatimuchyata ity ##SF## kena yajamAnas.h ahorAtrayos.h Aptim.h atimuchyate iti adhvaryuNartvijA chakshushhA.a.adityena ##SF## adhvaryuNA R^itvijA chakshushhA Adityena chakshurvai yaGYasyAdhvaryus ##SF## chakshus.h vai yaGYasya adhvaryuH tadyadidaM chakshuH ##SF## tad.h yad.h idam.h chakshus.h so.asAvAdityaH ##SF## sas.h asau Adityas.h so.adhvaryuH sA muktiH sA.atimuktiH || 4 || ##SF## sas.h adhvaryus.h sA muktis.h sA atimuktis.h mantra 5 ##[III.i.5]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvaM pUrvapakshAparapakshAbhyAmApta{\m+}, ##SF## yad.h idam.h sarvam.h pUrvapakshAparapakshAbhyAm.h Aptam.h sarvaM pUrvapakshAparapakshAbhyAmabhipanna.n ##SF## sarvam.h pUrvapakshAparapakshAbhyAm.h abhipannam.h kena yajamAnaH pUrvapakshAparapakshayorAptimatimuchyata ity ##SF## kena yajamAnas.h pUrvapakshAparapakshayos.h Aptim.h atimuchyate iti udgaatrartvijA vaayunaa praaNena ##SF## brahmaNA R^itvijA manasA chandreNa praaNo vai yaGYasyodgaatA | ##SF## manas.h vai yaGYasya brahmA tadyo.ayaM praaNaH ##SF## tad.h yad.h idam.h manas.h sa vaayuH sa udgaataa saa muktiH sA.atimuktiH || 5 || ##SF## sas.h asau chandras.h sa brahmA sA muktis.h sA atimuktis.h mantra 6 ##[III.i.6]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadidamantarikshamanArambaNamiva ##SF## yad.h idam.h antariksham.h anArambaNam.h iva kenA.a.akramena yajamAnaH svarga.n lokamAkramata iti ##SF## kena AkrameNa yajamAnas.h svargam.h lokam.h Akramate iti brahmaNartvijA manasaa chandreNa ##SF## udgAtrA R^itvijA vayunA prANena mano vai yaj~nasya brahmaa | ##SF## prANas.h vai yaGYasya udgAtA tadyadidaM manaH so.asau chandraH sa brahmaa sA muktiH sAtimuktir ##SF## tad.h yas.h ayam.h prANas.h sa vAyus.h sas.h udgAtA sA muktis.h sA atimuktis.h ityatimokshA ##SF## iti atimokshAs.h atha saMpadaH || 6 || ##SF## atha saMpadas.h mantra 7 ##[III.i.7]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katibhirayamadyargbhirhotAsminyaGYe karishhyatIti | ##SF## katibhis.h ayam.h adya R^igbhis.h hotA asmin yaGYe karishhyati iti tisR^ibhiriti | ##SF## tisR^ibhis.h iti katamAstAstisra iti | ##SF## katamAs.h tAs.h tisras.h iti puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyaiva tR^itIyA | ##SF## puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyA eva tR^itIyA kiM tAbhirjayatIti | ##SF## kim.h tAbhis.h jayati iti yat kiJNchedaM prANabhR^id iti || 7 || ##SF## yad.h kiJNcha idam.h prANabhR^it.h iti mantra 8 ##[III.i.8]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katyayamadyAdhvaryurasminyaGYa AhutIrhoshhyatIti | ##SF## kati ayam.h adya adhvaryus.h asmin yaGYa AhutIs.h hoshhyati iti tisra iti | ##SF## tisras.h iti katamAstAstisra iti | ##SF## katamAs.h tAs.h tisras.h iti yA hutA ujjvalanti ##SF## yAs.h hutAs.h ujjvalanti yA hutA atinedante ##SF## yAs.h hutAs.h atinedanti yA hutA adhisherate | ##SF## yAs.h hutAs.h adhisherate kiM tAbhirjayatIti | ##SF## kim.h tAbhis.h jayati iti yA hutA ujjvalanti ##SF## yAs.h hutAs.h ujjvalanti devalokameva tAbhirjayati ##SF## devalokam.h eva tAbhis.h jayati dIpyata iva hi devaloko | ##SF## dIpyate iva hi devalokas.h yA hutA atinedante ##SF## yAs.h hutAs.h atinedanti pitR^ilokameva tAbhirjayaty ##SF## manushhyalokam.h pitR^ilokam.h eva tAbhis.h jayati atIva hi pitR^iloko | ##SF## ati iva hi manushhyalokas.h pitR^ilokas.h yA hutA adhisherate ##SF## yAs.h hutAs.h adhisherate manushhyalokameva tAbhirjayaty ##SF## pitR^ilokam.h manushhyalokam.h eva tAbhis.h jayati adha iva hi manushhyalokaH || 8 || ##SF## adhas.h iva hi pitR^ilokas.h manushhyalokas.h mantra 9 ##[III.i.9]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katibhirayamadya brahmA yaGYaM dakshiNato devatAbhirgopAyatIty ##SF## katibhis.h ayam.h adya brahmA yaGYam.h dakshiNatas.h devatAbhis.h gopAyishhyati iti gopAyati iti ekayeti | ##SF## ekayA iti katamA saiketi | ##SF## katamA sA ekA iti mana evety ##SF## manas.h eva iti anantaM vai mano ##SF## anantam.h vai manas.h .nantA vishve devA ##SF## anantAs.h vishve devAs.h anantameva sa tena lokaM jayati || 9 || ##SF## anantam.h eva sa tena lokam.h jayati mantra 10 ##[III.i.10]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha katyayamadyodgAtA.asminyaGYe stotriyAH stoshhyatIti | ##SF## kati ayam.h adya udgAtA asmin yaGYe stotriyAs.h stoshhyati iti tisra iti | ##SF## tisras.h iti katamAstAstisra iti | ##SF## katamAs.h tAs.h tisras.h iti puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyaiva tR^itIyA ##SF## puronuvAkyA cha yAjyA cha shasyA eva tR^itIyA adhidevatam.h katamAstA yA adhyAtmamiti | ##SF## katamAs.h tAs.h yAs.h adhyAtmam.h iti prANa eva puronuvAkyA.apAno yAjyA ##SF## prANas.h eva puronuvAkyA apAnas.h yAjyA vyAnaH shasyA | ##SF## vyAnas.h shasyA kiM tAbhirjayatIti | ##SF## kim.h tAbhis.h jayati iti pR^ithivIlokameva puronuvAkyayA jayaty ##SF## pR^ithivIlokam.h eva puronuvAkyayA jayati antarikshalokaM yAjyayA ##SF## antarikshalokam.h yAjyayA dyuloka{\m+} shasyayA ##SF## dyulokam.h shasyayA tato ha hotA.ashvala upararAma || 10 || iti prathamaM braahmaNam.h || ##SF## tatas.h ha hotA Ashvalas.h upararAma dvitiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.ii.1]## atha hainaM jAratkArava ArtabhAgaH paprachchha | ##SF## atha ha enam.h jAratkAravas.h ArtabhAgas.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha kati grahAH ##SF## kati grahAs.h katyatigrahA ity ##SF## kati atigrahAs.h iti ashhTau grahA ##SF## ashhTau grahAs.h ashhTAvatigrahA iti ##SF## ashhTau atigrahAs.h iti ye te.ashhTau grahA ##SF## ye te ashhTau grahAs.h ashhTAvatigrahAH ##SF## ashhTau atigrahAs.h katame ta iti || 1 || ##SF## katame te iti mantra 2 ##[III.ii.2]## prANo vai grahaH | ##SF## prANas.h vai grahas.h so.apAnenAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sas.h apAnena atigraheNa sa gandhena atigrahena gR^ihItas.h .apAnena hi gandhAJNjighrati || 2 || ##SF## apAnena prANena hi gandhAn.h jighrati mantra 3 ##[III.ii.3]## vAgvai grahaH | ##SF## vAk.h vai grahas.h sa nAmnAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa nAmnA atigraheNa gR^ihItas.h vAchA hi nAmAnyabhivadati || 3 || ##SF## vAchA hi nAmAni abhivadati mantra 4 ##[III.ii.4]## jihvA vai grahaH | ##SF## jihvA vai grahas.h sa rasenAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa rasena atigraheNa gR^ihItas.h jihvayA hi rasAnvijAnAti || 4 || ##SF## jihvayA hi rasAn vijAnAti mantra 5 [##III.ii.5]## chakshurvai grahaH | ##SF## chakshus.h vai grahas.h sa rUpeNAtigraaheNa gR^ihItash ##SF## sa rUpeNa atigraheNa gR^ihItas.h chakshushhA hi rUpANi pashyati || 5 || ##SF## chakshushhA hi rUpANi pashyati mantra 6 ##[III.ii.6]## shrotraM vai grahaH | ##SF## shrotram.h vai grahas.h sa shabdenAtigraaheNa gR^ihItaH ##SF## sa shabdena atigraheNa gR^ihItas.h shrotreNa hi shabdAJNshR^iNoti | ##SF## shrotreNa hi shabdAn.h shR^iNoti mantra 7 ##[III.ii.7]## mano vai grahaH | ##SF## manas.h vai grahas.h sa kAmenAtigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa kAmena atigraheNa gR^ihItas.h manasA hi kAmAnkAmayate || 7 || ##SF## manasA hi kAmAn kAmayate mantra 8 ##[III.ii.8]## hastau vai grahaH | ##SF## hastau vai grahas.h sa karmaNA.atigraaheNa gR^ihIto ##SF## sa karmaNA atigraheNa gR^ihItas.h hastAbhyA{\m+} hi karma karoti || 8 || ##SF## hastAbhyAm.h hi karma karoti mantra 9 ##[II.ii.9]## tvagvai grahaH | ##SF## tvak.h vai grahas.h sa sparshenAtigraaheNa gR^ihItas ##SF## sa sparshena atigraheNa gR^ihItaH tvachA hi sparshAnvedayata | ##SF## tvachA hi sparshAn vedayate ityete.ashhTau grahA ##SF## iti ashhTau grahAs.h ashhTAvatigrahAH || 9 || ##SF## ashhTau atigrahAs.h mantra 10 ##[III.ii.10]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadida{\m+} sarvaM mR^ityoranna.n ##SF## yad.h idam.h sarvam.h mR^ityos.h annam.h kA svitsA devatA ##SF## kA svit.h sA devatA yasyA mR^ityurannamity ##SF## yasyAs.h mR^ityus.h annam.h iti agnirvai mR^ityuH ##SF## agnis.h vai mR^ityus.h so.apAmannam ##SF## sas.h apAm.h annam.h apa punarmR^ityuM jayati || 10 || ##SF## apa punarmR^ityum.h jayati mantra 11 ##[III.ii.11]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatrAyaM purushho mriyata ##SF## yatra ayam.h purushhas.h mriyate udasmAtprANAH krAmanty ##SF## ud.h asmAd.h prANAs.h krAmanti aho3 neti ##SF## aho na iti neti hovAcha yAGYavalkyo ##SF## na iti ha uvAcha yAGYavalkyas.h .atraiva samavanIyante ##SF## atra eva samavanIyante sa uchchhvayaty ##SF## sa uchchhvayati aadhmAyati ##SF## adhmAyati aadhmAto mR^itaH shete || 11 || ##SF## adhmAtas.h mR^itas.h shete mantra 12 [##III.ii.12]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatrAyaM purushho mriyate ##SF## yatra ayam.h purushhas.h mriyate kimenaM na jahAtIti | ##SF## kim.h enam.h na jahAti iti nAmety ##SF## nAma iti anantaM vai nAmAnantA vishve devA ##SF## anantam.h vai nAma anantAs.h vishve devAs.h anantameva sa tena lokaM jayati || 12 || ##SF## anantam.h eva sa tena lokam.h jayati mantra 13 ##[III.ii.13]## yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatrAsya purushhasya mR^itasyAgniM vAgapyeti ##SF## yatra asya purushhasya mR^itasya agnim.h vAtaM prANash ##SF## vAk.h apyeti vAtam.h prANas.h chakshurAdityam.h ##SF## chakshus.h Adityam.h manashchandra.n ##SF## manas.h chandram.h dishaH shrotram.h ##SF## dishas.h shrotram.h pR^ithivI{\m+} sharIram ##SF## pR^ithivIm.h sharIram.h aakAshamAtmaushhadhIrlomAni ##SF## akAsham.h AtmA oshhadhIs.h lomAni vanaspatInkeshA ##SF## vanaspatIn keshAs.h apsu lohitaM cha retashcha nidhIyate ##SF## apsu lohitam.h cha retas.h cha nidhIyate kvAyaM tadA purushho bhavatIty ##SF## kva ayam.h tadA purushhas.h bhavati iti ahara ##SF## ahara saumya ##SF## saumya hastam ##SF## hastam.h aartabhAgeti hovA.a.achAvAmevaitasya vedishhyAvo ##SF## artabhAga iti ha uvAcha##k OM. ##iti ha uvAcha avAm.h eva etad.h ##k ## eva etasya vedishhyAvas.h na nAvetatsajana iti | ##SF## na nau etad.h sajana iti tau hotkramya mantrayAM chakrAte ##SF## tau ha utkramya mantrayAm.h chakratus.h ##k ## chakrAte tau ha yadUchatuH ##SF## tau ha yad.h Uchatur.h karma haiva tadUchatur ##SF## karma ha eva tad.h Uchatur.h atha ha yatprasha{\m+}satuH ##SF## atha ha yad.h prasha{\m+}satur.h karma haiva tat.h prasha{\m+}satuH ##SF## karma ha eva tad.h prasha{\m+}satur.h puNyo vai puNyena karmaNA bhavati ##SF## puNyas.h vai puNyena karmaNA bhavati pApaH pApeneti | ##SF## pApas.h pApena iti tato ha jAratkArava ArtabhAga upararAma || 13 ||iti dvitiiyaM raahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha jAratkAravas.h ArtabhAgas.h upararAma tR^itiiyaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.iii.1]## atha hainaM bhujyurlAhyAyaniH paprachchha | ##SF## atha ha enam.h bhujyus.h lAhyAyanis.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha madreshhu charakAH paryavrajAma ##SF## madreshhu charakAs.h paryavrajAma te pataJNchalasya kApyasya gR^ihAnaima | ##SF## te pataJNchalasya kApyasya gR^ihAn aima tasyA.a.asId.h duhitA gandharvagR^ihItA ##SF## tasya AsIt.h duhitA gandharvagR^ihItA tamapR^ichchhAma ##SF## tam.h apR^ichchhAma ko.asIti | ##SF## kas.h asi iti so.abravIt ##SF## sas.h abravIt.h sudhanvA.a.aN^girasa iti | ##SF## shudhanvA aN^girasas.h iti taM yadA lokAnAmantAnapR^ichchhAmAthaitadathainamabrUma ##SF## tam.h yadA lokAnAm.h antAn apR^ichchhAma atha etad.h atha enam.h abrUma kva pArikshitA abhavanniti ##SF## kva pArikshitAs.h abhavan.h iti kva pArikshitA abhavan ##SF## kva pArikshitAs.h abhavan.h iti ##k ## abhavan.h sa tvA pR^ichchhAmi ##SF## tad.h sa tvA pR^ichchhAmi yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya kva pArikshitA abhavanniti || 1 || ##SF## kva pArikshitAs.h abhavan.h iti mantra 2 ##[III.iii.2]## sa hovAchovAcha vai so ##SF## sa ha uvAcha uvAcha vai sa tad.h .agachchhanvai te tad ##SF## agachchhan vai te tatra yatrAshvamedhayAjino gachchhantIti | ##SF## yatra ashvamedhayAjinas.h gachchhanti iti kva nvashvamedhayAjino gachchhantIti | ##SF## kva nu ashvamedhayAjinas.h gachchhanti iti dvAtri{\m+}shata.n vai devarathAhnyAnyayaM lokas ##SF## dvAtri{\m+}shata vai devarathAhnyAni ayam.h lokaH ta{\m+} samantaM pR^ithivI dvistAvatparyeti ##SF## tam.h samantam.h lokam.h dvistAvat.h pR^ithivI samantam.h pR^ithivI dvistAvat.h paryeti tA{\m+} samantaM pR^ithivI dvistAvatsamudraH paryeti | ##SF## tAm.h tAm.h samantam.h pR^ithivIm.h dvistAvat.h samudras.h paryeti tadyAvatI kshurasya dhArA ##SF## tad.h yAvatI kshurasya dhArA yAvadvA makshikAyAH patra.n ##SF## yAvat.h vA makshikAyAs.h pattram.h tAvAnantareNA.a.akAshas ##SF## tAvAn antareNa AkAshaH tAn.h indraH suparNo bhUtvA vAyave prAyachchhat ##SF## tAn 9ndras.h suparNas.h bhUtvA vAyave prAyachchhat.h tAn.h vAyurAtmani dhitvA tatrAgamayadyatra ashvamedhayAjino.abhavannity ##SF## tAn vAyus.h Atmani dhitvA tatra agamayat.h yatra parikshitAs.h ashvamedhayAjinas.h abhavan.h iti evamiva vai sa vAyumeva prashasha{\m+}sa ##SF## evam.h iva vai sa vAyum.h eva prashasha{\m+}sa tasmAdvAyureva vyashhTir ##SF## tasmAd.h vAyus.h eva vyashhTis.h vAyuH samashhTir ##SF## vAyus.h samashhTis.h apa punarmR^ityuM jayati ##SF## apa punarmR^ityum.h jayati ya evaM veda | ##SF## yas.h evam.h veda tato ha bhujyurlAhyAyanirupararAma || 2 || iti tR^itiiyaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha bhujyus.h lAhyAyanis.h upararAma chaturthaM brahmaNam.h . mantra 1 ##[III.iv.1]## atha hainamUshhastashchAkrAyaNaH paprachchha | ##SF## atha ha enam.h Ushhastas.h cAkrAyaNas.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yatsAkshAdaparokshAdbrahma ya AtmA sarvAntaras ##SF## yad.h sAkshAd.h aparokshAd.h brahma yas.h AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakshvety ##SF## tam.h me vyAchakshva iti eshha ta AtmA sarvAntaraH | ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h katamo ##SF## katamas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sarvAntaro | ##SF## sarvAntaras.h yaH prANena prANiti ##SF## yas.h prANena prANiti sa ta AtmA sarvAntaro ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h yo.apAnenApAniti ##SF## yas.h apAnena apAniti sa ta AtmA sarvAntaro ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h yo vyAnena vyaaniti ##SF## yas.h vyAnena vyaniti sa ta AtmA sarvAntaro ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h ya udAnenodaaniti ##SF## yas.h udAnena udaniti sa ta AtmA sarvAntara eshha ta aatmaa sarvaantaraH || 1 || ##SF## sa te AtmA sarvAntaras.h mantra 2 ##[III.iv.2]## sa hovAchoshhastashchAkrAyaNaH ##SF## sa ha uvAcha Ushhastas.h cAkrAyaNas.h yathA vibrUyAdasau gaur ##SF## yathA vai brUyAt.h asau gaus.h asAvashva ity ##SF## asau ashvas.h iti evamevaitadvyapadishhTaM bhavati | ##SF## evam.h eva etad.h vyapadishhTam.h bhavati yadeva sAkshAdaparokshAd.h brahma ya AtmA sarvAntaraH ##SF## yad.h eva sAkshAd.h aparokshAd.h brahma yas.h AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakshveti | ##SF## tam.h me vyAchakshva iti eshha ta AtmA sarvAntaraH | ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h katamo ##SF## katamas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sarvAntaro | ##SF## sarvAntaras.h na dR^ishhTerdrashhTAraM pashyer ##SF## na dR^ishhTes.h drashhTAram.h pashyes.h na shruteH shrotAra{\m+} shR^iNuyA ##SF## na shrutes.h shrotAram.h shR^iNuyAs.h na matermantAraM manvIthA ##SF## na mates.h mantAram.h manvIthAs.h na viGYAterviGYAtAraM vijAnIyA ##SF## na viGYAtes.h viGYAtAram.h vijAnIyAs.h eshha ta AtmA sarvAntaro ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h .ato.anyadArta.n ##SF## atas.h anyad.h Artam.h tato hoshhastaschAkrAyaNa upararAma || 2 || iti chaturthaM braahmaNam.h .. ##SF## tatas.h ha Ushhastas.h cAkrAyaNa upararAma pa~nchamaM braahmaNam.h . mantra 1 ##[III.v.1]## atha hainaM kaholaH kaushhItakeyaH paprachchha ##SF## atha ha enam.h kahoDas.h kaholas.h kaushhItakeyas.h paprachchha yAGYavalkyeti hovAcha ##SF## yAGYavalkya iti ha uvAcha yadeva sAkshAdaparokshAdbrahma ya AtmA sarvAntaras ##SF## yad.h##k add. mark 1 ## eva sAkshAd.h aparokshAd.h brahma yas.h AtmA sarvAntaraH taM me vyAchakshvety ##SF## tam.h me vyAchakshva iti eshha ta AtmA sarvAntaraH | ##SF## eshha te AtmA sarvAntaras.h katamo ##SF## katamas.h yAGYavalkya ##SF## yAGYavalkya sarvAntaro | ##SF## sarvAntaras.h yo.ashanAyApipAse shokaM mohaM jarAM mR^ityumatyety ##SF## yas.h ashanAyApipAse shokam.h moham.h jarAm.h mR^ityum.h atyeti etaM vai tamAtmAnaM viditvA ##SF## etam.h vai tam.h AtmAnam.h viditvA brAhmaNAH putraishhaNAyAshcha vittaishhaNAyAshcha lokaishhaNAyAshcha vyutthAyAtha bhikshAcharyaM charanti | ##SF## brAhmaNAs.h putraishhaNAyAs.h cha vittaishhaNAyAs.h cha lokaishhaNAyAs.h cha vyutthAya atha bhikshAcharyam.h charanti yA hyeva putraishhaNA sA vittaishhaNA ##SF## yA hi eva putraishhaNA sA vittaishhaNA yA vittaishhaNA sA lokaishhaNobhe hyete eshhaNe eva bhavatas ##SF## yA vittaishhaNA sA lokaishhaNA ubhe hi ete eshhaNe eva bhavataH tasmAdbrAhmaNaH ##SF## tasmAd.h paNDitas.h brAmaNas.h pANDityaM nirvidya ##SF## pANDityam.h nirvidya bAlyena tishhThAset.h| ##SF## bAlyena tishhThAset.h bAlyaM cha pANDityaM cha nirvidyAtha munir ##SF## bAlyam.h cha pANDityam.h cha nirvidya atha munis.h amaunaM cha maunaM cha nirvidyAtha brAhmaNaH | ##SF## amaunam.h cha maunam.h cha nirvidya atha brAhmaNas.h sa brAhmaNaH kena syAd ##SF## sa brAhmaNas.h ke