%@@1 % File name : katha.itx %-------------------------------------------- % Text title : kathopanishhat.h % Author : Vedic Rishis % Language : Sanskrit % Subject : Philosophy % Description.comments : #3/108; Krishna YajurVeda, Mukhya upanishad % % % Transliterated by : N.A. % Proofread by : N.A., John Manetta, adriano aprigliano , Sunder Hattangadi sunderh@hotmail.com % Latest update : 8/16/2002 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % ftp://jaguar.cs.utah.edu/sanskrit/sanskrit.html %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %@@2 \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=10pt \let\usedvng=\normaldvng \pagenumbering{itrans} \def\twocol{\begin{multicols}{2}} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\hugedvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\twocol\obeyspaceslines} \newfont{\csroman}{putr8i at 9pt} \newfont{\csromani}{putri8i at 9pt} #romanifm=romancsx.ifm #romanfont=\csroman %% \begin{document} \engtitle{.. Katha Upanishad ..}## \itxtitle{.. kaThopanishhat.h ..}##\endtitles## AUM .. atha kaThopanishhad.h .. AUM saha naavavatu . saha nau bhunaktu . sahaviiryaM karavaavahai . tejasvi naavadhiitamastu . maa vidvishhaavahai .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. ##{Part I}## ##{Canto I}## AUM ushan.h ha vai vaajashravasaH sarvavedasaM dadau . tasya ha nachiketaa naama putra aasa .. 1.. ta.N ha kumaara.N santaM dakshiNaasu niiyamaanaasu shraddhaavivesha so.amanyata .. 2.. piitodakaa jagdhatR^iNaa dugdhadohaa nirindriyaaH . anandaa naama te lokaastaan.h sa gachchhati taa dadat.h .. 3.. sa hovaacha pitaraM tata kasmai maaM daasyasiiti . dvitiiyaM tR^itiiyaM ta.N hovaacha mR^ityave tvaa dadaamiiti .. 4.. bahuunaamemi prathamo bahuunaamemi madhyamaH . ki.N svidyamasya kartavyaM yanmayaa.adya karishhyati .. 5.. anupashya yathaa puurve pratipashya tathaa.apare . sasyamiva martyaH pachyate sasyamivaajaayate punaH .. 6.. vaishvaanaraH pravishatyatithirbraahmaNo gR^ihaan.h . tasyaitaa.N shaantiM kurvanti hara vaivasvatodakam.h .. 7.. aashaapratiikshe sa.ngata.N suunR^itaaM cheshhTaapuurte putrapashuu.Nshcha sarvaan.h . etad.hvR^iN^kte purushhasyaalpamedhaso yasyaanashnanvasati braahmaNo gR^ihe .. 8.. tisro raatriiryadavaatsiirgR^ihe me\- .anashnan.h brahmannatithirnamasyaH . namaste.astu brahman.h svasti me.astu tasmaatprati triinvaraanvR^iNiishhva .. 9.. shaantasa.nkalpaH sumanaa yathaa syaad.h viitamanyurgautamo maa.abhi mR^ityo . tvatprasR^ishhTam maa.abhivadetpratiita etat.h trayaaNaaM prathamaM varaM vR^iNe .. 10.. yathaa purastaad.h bhavitaa pratiita auddaalakiraaruNirmatprasR^ishhTaH . sukha.N raatriiH shayitaa viitamanyuH tvaaM dadR^ishivaanmR^ityumukhaat.h pramuktam.h .. 11.. svarge loke na bhayaM ki.nchanaasti na tatra tvaM na jarayaa bibheti . ubhe tiirtvaa.ashanaayaapipaase shokaatigo modate svargaloke .. 12.. sa tvamagni.N svargyamadhyeshhi mR^ityo prabruuhi tva.N shraddadhaanaaya mahyam.h . svargalokaa amR^itatvaM bhajanta etad.h dvitiiyena vR^iNe vareNa .. 13.. pra te braviimi tadu me nibodha svargyamagniM nachiketaH prajaanan.h . anantalokaaptimatho pratishhThaaM viddhi tvametaM nihitaM guhaayaam.h .. 14.. lokaadimagniM tamuvaacha tasmai yaa ishhTakaa yaavatiirvaa yathaa vaa . sa chaapi tatpratyavadadyathoktaM athaasya mR^ityuH punarevaaha tushhTaH .. 15.. tamabraviit.h priiyamaaNo mahaatmaa varaM tavehaadya dadaami bhuuyaH . tavaiva naamnaa bhavitaa.ayamagniH sR^iN^kaaM chemaamanekaruupaaM gR^ihaaNa .. 16.. triNaachiketastribhiretya sandhiM trikarmakR^ittarati janmamR^ityuu . brahmajaGYaM devamiiDyaM viditvaa nichaayyemaa.N shaantimatyantameti .. 17.. triNaachiketastrayametadviditvaa ya evaM vidvaa.Nshchinute naachiketam.h . sa mR^ityupaashaan.h purataH praNodya shokaatigo modate svargaloke .. 18.. eshha te.agnirnachiketaH svargyo yamavR^iNiithaa dvitiiyena vareNa . etamagniM tavaiva pravakshyanti janaasaH tR^itiiyaM varaM nachiketo vR^iNiishhva .. 19.. yeyaM prete vichikitsaa manushhye\- .astiityeke naayamastiiti chaike . etadvidyaamanushishhTastvayaa.ahaM varaaNaameshha varastR^itiiyaH .. 20.. devairatraapi vichikitsitaM puraa na hi suviGYeyamaNureshha dharmaH . anyaM varaM nachiketo vR^iNiishhva maa moparotsiirati maa sR^ijainam.h .. 21.. devairatraapi vichikitsitaM kila tvaM cha mR^ityo yanna suGYeyamaattha . vaktaa chaasya tvaadR^iganyo na labhyo naanyo varastulya etasya kashchit.h .. 22.. shataayushhaH putrapautraanvR^iNiishhvaa bahuunpashuun.h hastihiraNyamashvaan.h . bhuumermahadaayatanaM vR^iNiishhva svayaM cha jiiva sharado yaavadichchhasi .. 23.. etattulyaM yadi manyase varaM vR^iNiishhva vittaM chirajiivikaaM cha . mahaabhuumau nachiketastvamedhi kaamaanaaM tvaa kaamabhaajaM karomi .. 24.. ye ye kaamaa durlabhaa martyaloke sarvaan.h kaamaa.NshchhandataH praarthayasva . imaa raamaaH sarathaaH satuuryaa na hiidR^ishaa lambhaniiyaa manushhyaiH . aabhirmatprattaabhiH parichaarayasva nachiketo maraNaM maa.anupraakshiiH .. 25.. shvobhaavaa martyasya yadantakaitat.h sarve.ndriyaaNaaM jaraya.nti tejaH . api sarvaM jiivitamalpameva tavaiva vaahaastava nR^ityagiite .. 26.. na vittena tarpaNiiyo manushhyo lapsyaamahe vittamadraakshma chettvaa . jiivishhyaamo yaavadiishishhyasi tvaM varastu me varaNiiyaH sa eva .. 27.. ajiiryataamamR^itaanaamupetya jiiryanmartyaH kvadhaHsthaH prajaanan.h . abhidhyaayan.h varNaratipramodaan.h atidiirghe jiivite ko rameta .. 28.. yasminnidaM vichikitsanti mR^ityo yatsaamparaaye mahati bruuhi nastat.h . yo.ayaM varo guuDhamanupravishhTo naanyaM tasmaannachiketaa vR^iNiite .. 29.. .. iti kaaThakopanishhadi prathamaadhyaaye prathamaa vallii .. \medskip\hrule\medskip ##{Part I}## ##{Canto II}## anyachchhreyo.anyadutaiva preya\- ste ubhe naanaarthe purushha.N siniitaH . tayoH shreya aadadaanasya saadhu bhavati hiiyate.arthaadya u preyo vR^iNiite .. 1.. shreyashcha preyashcha manushhyametaH tau sampariitya vivinakti dhiiraH . shreyo hi dhiiro.abhi preyaso vR^iNiite preyo mando yogakshemaad.hvR^iNiite .. 2.. sa tvaM priyaanpriyaruupaa.nshcha kaamaan.h abhidhyaayannachiketo.atyasraakshiiH . naitaaM sR^iN^kaaM vittamayiimavaapto yasyaaM majjanti bahavo manushhyaaH .. 3.. duuramete vipariite vishhuuchii avidyaa yaa cha vidyeti GYaataa . vidyaabhiipsinaM nachiketasaM manye na tvaa kaamaa bahavo.alolupanta .. 4.. avidyaayaamantare vartamaanaaH svayaM dhiiraaH paNDitaMmanyamaanaaH . dandramyamaaNaaH pariyanti muuDhaa andhenaiva niiyamaanaa yathaandhaaH .. 5.. na saamparaayaH pratibhaati baalaM pramaadyantaM vittamohena muuDham.h . ayaM loko naasti para iti maanii punaH punarvashamaapadyate me .. 6.. shravaNaayaapi bahubhiryo na labhyaH shR^iNvanto.api bahavo yaM na vidyuH . aashcharyo vaktaa kushalo.asya labdhaa aashcharyo GYaataa kushalaanushishhTaH .. 7.. na nareNaavareNa prokta eshha suviGYeyo bahudhaa chintyamaanaH . ananyaprokte gatiratra naasti aNiiyaan.h hyatarkyamaNupramaaNaat.h .. 8.. naishhaa tarkeNa matiraapaneyaa proktaanyenaiva suGYaanaaya preshhTha . yaaM tvamaapaH satyadhR^itirbataasi tvaadR^iN^.hno bhuuyaannachiketaH prashhTaa .. 9.. jaanaamyahaM shevadhirityanityaM na hyadhruvaiH praapyate hi dhruvaM tat.h . tato mayaa naachiketashchito.agniH anityairdravyaiH praaptavaanasmi nityam.h .. 10.. kaamasyaaptiM jagataH pratishhThaaM kratoraanantyamabhayasya paaram.h . stomamahadurugaayaM pratishhThaaM dR^ishhTvaa dhR^ityaa dhiiro nachiketo.atyasraakshiiH .. 11.. taM durdarshaM guuDhamanupravishhTaM guhaahitaM gahvareshhThaM puraaNam.h . adhyaatmayogaadhigamena devaM matvaa dhiiro harshhashokau jahaati .. 12.. etachchhrutvaa samparigR^ihya martyaH pravR^ihya dharmyamaNumetamaapya . sa modate modaniiya.N hi labdhvaa vivR^ita.N sadma nachiketasaM manye .. 13.. anyatra dharmaadanyatraadharmaa\- danyatraasmaatkR^itaakR^itaat.h . anyatra bhuutaachcha bhavyaachcha yattatpashyasi tadvada .. 14.. sarve vedaa yatpadamaamananti tapaa{\m+}si sarvaaNi cha yadvadanti . yadichchhanto brahmacharyaM charanti tatte pada{\m+} sa.ngraheNa braviimyomityetat.h .. 15.. etad.hdhyevaaksharaM brahma etad.hdhyevaaksharaM param.h . etad.hdhyevaaksharaM GYaatvaa yo yadichchhati tasya tat.h .. 16.. etadaalambana.N shreshhThametadaalambanaM param.h . etadaalambanaM GYaatvaa brahmaloke mahiiyate .. 17.. na jaayate mriyate vaa vipashchin.h naayaM kutashchinna babhuuva kashchit.h . ajo nityaH shaashvato.ayaM puraaNo na hanyate hanyamaane shariire .. 18.. hantaa chenmanyate hantu.N hatashchenmanyate hatam.h . ubhau tau na vijaaniito naaya.N hanti na hanyate .. 19.. aNoraNiiyaanmahato mahiiyaa\- naatmaa.asya jantornihito guhaayaam.h . tamakratuH pashyati viitashoko dhaatuprasaadaanmahimaanamaatmanaH .. 20.. aasiino duuraM vrajati shayaano yaati sarvataH . kastaM madaamadaM devaM madanyo GYaatumarhati .. 21.. ashariira.N shariireshhvanavastheshhvavasthitam.h . mahaantaM vibhumaatmaanaM matvaa dhiiro na shochati .. 22.. naayamaatmaa pravachanena labhyo na medhayaa na bahunaa shrutena . yamevaishha vR^iNute tena labhyaH tasyaishha aatmaa vivR^iNute tanuu{\m+} svaam.h .. 23.. naavirato dushcharitaannaashaanto naasamaahitaH . naashaantamaanaso vaa.api praGYaanenainamaapnuyaat.h .. 24.. yasya brahma cha kshatraM cha ubhe bhavata odanaH . mR^ityuryasyopasechanaM ka itthaa veda yatra saH .. 25.. iti kaaThakopanishhadi prathamaadhyaaye dvitiiyaa vallii .. \medskip\hrule\medskip ##{Part I}## ##{Canto III}## R^itaM pibantau sukR^itasya loke guhaaM pravishhTau parame paraardhe . chhaayaatapau brahmavido vadanti paJNchaagnayo ye cha triNaachiketaaH .. 1.. yaH seturiijaanaanaamaksharaM brahma yat.h param.h . abhayaM titiirshhataaM paaraM naachiketa.N shakemahi .. 2.. aatmaana.N rathitaM viddhi shariira.N rathameva tu . buddhiM tu saarathiM viddhi manaH pragrahameva cha .. 3.. indriyaaNi hayaanaahurvishhayaa.N steshhu gocharaan.h . aatmendriyamanoyuktaM bhoktetyaahurmaniishhiNaH .. 4.. yastvaviGYaanavaanbhavatyayuktena manasaa sadaa . tasyendriyaaNyavashyaani dushhTaashvaa iva saaratheH .. 5.. yastu viGYaanavaanbhavati yuktena manasaa sadaa . tasyendriyaaNi vashyaani sadashvaa iva saaratheH .. 6.. yastvaviGYaanavaanbhavatyamanaskaH sadaa.ashuchiH . na sa tatpadamaapnoti sa.nsaaraM chaadhigachchhati .. 7.. yastu viGYaanavaanbhavati samanaskaH sadaa shuchiH . sa tu tatpadamaapnoti yasmaad.hbhuuyo na jaayate .. 8.. viGYaanasaarathiryastu manaH pragrahavaannaraH . so.adhvanaH paaramaapnoti tadvishhNoH paramaM padam.h .. 9.. indriyebhyaH paraa hyarthaa arthebhyashcha paraM manaH . manasastu paraa buddhirbuddheraatmaa mahaanparaH .. 10.. mahataH paramavyaktamavyaktaatpurushhaH paraH . purushhaanna paraM ki.nchitsaa kaashhThaa saa paraa gatiH .. 11.. eshha sarveshhu bhuuteshhu guuDho.a.atmaa na prakaashate . dR^ishyate tvagryayaa buddhyaa suukshmayaa suukshmadarshibhiH .. 12.. yachchhedvaaN^manasii praaGYastadyachchhejGYaana aatmani . GYaanamaatmani mahati niyachchhettadyachchhechchhaanta aatmani .. 13.. uttishhThata jaagrata praapya varaannibodhata . kshurasya dhaaraa nishitaa duratyayaa durgaM pathastatkavayo vadanti .. 14.. ashabdamasparshamaruupamavyayaM tathaa.arasaM nityamagandhavachcha yat.h . anaadyanantaM mahataH paraM dhruvaM nichaayya tanmR^ityumukhaat.h pramuchyate .. 15.. naachiketamupaakhyaanaM mR^ityuprokta.N sanaatanam.h . uktvaa shrutvaa cha medhaavii brahmaloke mahiiyate .. 16.. ya imaM paramaM guhyaM shraavayed.h brahmasa.nsadi . prayataH shraaddhakaale vaa tadaanantyaaya kalpate . tadaanantyaaya kalpata iti .. 17.. iti kaaThakopanishhadi prathamaadhyaaye tR^itiiyaa vallii .. \medskip\hrule\medskip ##{Part II}## ##{Canto I}## paraaJNchi khaani vyatR^iNat.h svayambhuu\- stasmaatparaaN^pashyati naantaraatman.h . kashchiddhiiraH pratyagaatmaanamaiksha\- daavR^ittachakshuramR^itatvamichchhan.h .. 1.. paraachaH kaamaananuyanti baalaa\- ste mR^ityoryanti vitatasya paasham.h . atha dhiiraa amR^itatvaM viditvaa dhruvamadhruveshhviha na praarthayante .. 2.. yena ruupaM rasaM gandhaM shabdaan.h sparshaa{\m+}shcha maithunaan.h . etenaiva vijaanaati kimatra parishishhyate . etadvai tat.h .. 3.. svapnaantaM jaagaritaantaM chobhau yenaanupashyati . mahaantaM vibhumaatmaanaM matvaa dhiiro na shochati .. 4.. ya imaM madhvadaM veda aatmaanaM jiivamantikaat.h . iishaanaM bhuutabhavyasya na tato vijugupsate . etadvai tat.h .. 5.. yaH puurvaM tapaso jaatamad.hbhyaH puurvamajaayata . guhaaM pravishya tishhThantaM yo bhuutebhirvyapashyata . etadvai tat.h .. 6.. yaa praaNena saMbhavatyaditirdevataamayii . guhaaM pravishya tishhThantiiM yaa bhuutebhirvyajaayata . etadvai tat.h .. 7.. araNyornihito jaatavedaa garbha iva subhR^ito garbhiNiibhiH . dive dive iiDyo jaagR^ivadbhirhavishhmadbhirmanushhyebhiragniH . etadvai tat.h .. 8.. yatashchodeti suuryo.astaM yatra cha gachchhati . taM devaaH sarve.arpitaastadu naatyeti kashchana . etadvai tat.h .. 9.. yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha . mR^ityoH sa mR^ityumaapnoti ya iha naaneva pashyati .. 10.. manasaivedamaaptavyaM neha naanaa.asti ki.nchana . mR^ityoH sa mR^ityuM gachchhati ya iha naaneva pashyati .. 11.. aN^gushhThamaatraH purushho madhya aatmani tishhThati . iishaanaM bhuutabhavyasya na tato vijugupsate . etadvai tat.h .. 12.. aN^gushhThamaatraH purushho jyotirivaadhuumakaH . iishaano bhuutabhavyasya sa evaadya sa u shvaH . etadvai tat.h .. 13.. yathodakaM durge vR^ishhTaM parvateshhu vidhaavati . evaM dharmaan.h pR^ithak.h pashya.nstaanevaanuvidhaavati .. 14.. yathodakaM shuddhe shuddhamaasiktaM taadR^igeva bhavati . evaM munervijaanata aatmaa bhavati gautama .. 15.. iti kaaThakopanishhadi dvitiiyaadhyaaye prathamaa vallii .. \medskip\hrule\medskip ##{Part II}## ##{Canto II}## puramekaadashadvaaramajasyaavakrachetasaH . anushhThaaya na shochati vimuktashcha vimuchyate . etadvai tat.h .. 1.. ha.NsaH shuchishhadvasuraantarikshasad\- hotaa vedishhadatithirduroNasat.h . nR^ishhadvarasadR^itasadvyomasad.h abjaa gojaa R^itajaa adrijaa R^itaM bR^ihat.h .. 2.. uurdhvaM praaNamunnayatyapaanaM pratyagasyati . madhye vaamanamaasiinaM vishve devaa upaasate .. 3.. asya visra.nsamaanasya shariirasthasya dehinaH . dehaadvimuchyamaanasya kimatra parishishhyate . etadvai tat.h .. 4.. na praaNena naapaanena martyo jiivati kashchana . itareNa tu jiivanti yasminnetaavupaashritau .. 5.. hanta ta idaM pravakshyaami guhyaM brahma sanaatanam.h . yathaa cha maraNaM praapya aatmaa bhavati gautama .. 6.. yonimanye prapadyante shariiratvaaya dehinaH . sthaaNumanye.anusa.nyanti yathaakarma yathaashrutam.h .. 7.. ya eshha supteshhu jaagarti kaamaM kaamaM purushho nirmimaaNaH . tadeva shukraM tad.hbrahma tadevaamR^itamuchyate . tasmi.NllokaaH shritaaH sarve tadu naatyeti kashchana . etadvai tat.h .. 8.. agniryathaiko bhuvanaM pravishhTo ruupaM ruupaM pratiruupo babhuuva . ekastathaa sarvabhuutaantaraatmaa ruupaM ruupaM pratiruupo bahishcha .. 9.. vaayuryathaiko bhuvanaM pravishhTo ruupaM ruupaM pratiruupo babhuuva . ekastathaa sarvabhuutaantaraatmaa ruupaM ruupaM pratiruupo bahishcha .. 10.. suuryo yathaa sarvalokasya chakshuH na lipyate chaakshushhairbaahyadoshhaiH . ekastathaa sarvabhuutaantaraatmaa na lipyate lokaduHkhena baahyaH .. 11.. eko vashii sarvabhuutaantaraatmaa ekaM ruupaM bahudhaa yaH karoti . tamaatmasthaM ye.anupashyanti dhiiraaH teshhaaM sukhaM shaashvataM netareshhaam.h .. 12.. nityo.anityaanaaM chetanashchetanaanaam eko bahuunaaM yo vidadhaati kaamaan.h . tamaatmasthaM ye.anupashyanti dhiiraaH teshhaaM shaantiH shaashvatii netareshhaam.h .. 13.. tadetaditi manyante.anirdeshyaM paramaM sukham.h . kathaM nu tadvijaaniiyaaM kimu bhaati vibhaati vaa .. 14.. na tatra suuryo bhaati na chandrataarakaM nemaa vidyuto bhaanti kuto.ayamagniH . tameva bhaantamanubhaati sarvaM tasya bhaasaa sarvamidaM vibhaati .. 15.. iti kaaThakopanishhadi dvitiiyaadhyaaye dvitiiyaa vallii .. \medskip\hrule\medskip ##{Part II}## ##{Canto III}## uurdhvamuulo.avaak{}shaakha eshho.ashvatthaH sanaatanaH . tadeva shukraM tadbrahma tadevaamR^itamuchyate . tasmi.NllokaaH shritaaH sarve tadu naatyeti kashchana . etadvai tat.h .. 1.. yadida.n ki.n cha jagat.h sarvaM praaNa ejati niHsR^itam.h . mahad.hbhayaM vajramudyataM ya etadviduramR^itaaste bhavanti .. 2.. bhayaadasyaagnistapati bhayaattapati suuryaH . bhayaadindrashcha vaayushcha mR^ityurdhaavati paJNchamaH .. 3.. iha chedashakad.hboddhuM praakshariirasya visrasaH . tataH sargeshhu lokeshhu shariiratvaaya kalpate .. 4.. yathaa.a.adarshe tathaa.a.atmani yathaa svapne tathaa pitR^iloke . yathaa.apsu pariiva dadR^ishe tathaa gandharvaloke chhaayaatapayoriva brahmaloke .. 5.. indriyaaNaaM pR^ithagbhaavamudayaastamayau cha yat.h . pR^ithagutpadyamaanaanaaM matvaa dhiiro na shochati .. 6.. indriyebhyaH paraM mano manasaH sattvamuttamam.h . sattvaadadhi mahaanaatmaa mahato.avyaktamuttamam.h .. 7.. avyaktaattu paraH purushho vyaapako.aliN^ga eva cha . yaM GYaatvaa muchyate janturamR^itatvaM cha gachchhati .. 8.. na sa.ndR^ishe tishhThati ruupamasya na chakshushhaa pashyati kashchanainam.h . hR^idaa maniishhaa manasaa.abhiklR^ipto ya etadviduramR^itaaste bhavanti .. 9.. yadaa paJNchaavatishhThante GYaanaani manasaa saha . buddhishcha na vicheshhTate taamaahuH paramaaM gatim.h .. 10.. taaM yogamiti manyante sthiraamindriyadhaaraNaam.h . apramattastadaa bhavati yogo hi prabhavaapyayau .. 11.. naiva vaachaa na manasaa praaptuM shakyo na chakshushhaa . astiiti bruvato.anyatra kathaM tadupalabhyate .. 12.. astiityevopalabdhavyastattvabhaavena chobhayoH . astiityevopalabdhasya tattvabhaavaH prasiidati .. 13.. yadaa sarve pramuchyante kaamaa ye.asya hR^idi shritaaH . atha martyo.amR^ito bhavatyatra brahma samashnute .. 14.. yathaa sarve prabhidyante hR^idayasyeha granthayaH . atha martyo.amR^ito bhavatyetaavaddhyanushaasanam.h .. 15.. shataM chaikaa cha hR^idayasya naaDya\- staasaaM muurdhaanamabhiniHsR^itaikaa . tayordhvamaayannamR^itatvameti vishhvaN^N^anyaa utkramaNe bhavanti .. 16.. aN^gushhThamaatraH purushho.antaraatmaa sadaa janaanaaM hR^idaye sa.nnivishhTaH . taM svaachchhariiraatpravR^ihenmuJNjaadiveshhiikaaM dhairyeNa . taM vidyaachchhukramamR^itaM taM vidyaachchhukramamR^itamiti .. 17.. mR^ityuproktaaM nachiketo.atha labdhvaa vidyaametaaM yogavidhiM cha kR^itsnam.h . brahmapraapto virajo.abhuudvimR^ityu\- ranyo.apyevaM yo vidadhyaatmameva .. 18.. saha naavavatu . saha nau bhunaktu . saha viiryaM karavaavahai . tejasvinaavadhiitamastu maa vidvishhaavahai .. 19.. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. iti kaaThakopanishhadi dvitiiyaadhyaaye tR^itiiyaa vallii .. AUM saha naavavatu . saha nau bhunaktu . sahaviiryaM karavaavahai . tejasvi naavadhiitamastu . maa vidvishhaavahai .. AUM shaantiH shaantiH shaantiH .. AUM tat.h sat.h .. ## \end{multicols}\medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}