%@@1 % File name : yogasuutra.itx %-------------------------------------------- % Text title : yogasuutra by maharShii pata.njali % Author : % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Description/comments : % Transliterated by : % Proofread by : Sunder Hattangadi and Kirk Wortman % Translation by : % Latest update : November 22, 2006 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskritdocuments.org % http://sanskrit.gde.to/ %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Commands upto engtitle are % needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=50pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Yogasutra ..}## \itxtitle{.. paata~njala\-yoga\-suutraaNi ..}##\endtitles## .. shrii paata~njala\-yoga\-suutraaNi .. .. maharShi pata~njali praNiita.n yogadarshanam .. .. prathamo.adhyaayaH .. .. samaadhi\-paadaH .. atha yogaanushaasanam.h .. 1.. yogashchittavR^ittinirodhaH .. 2.. tadaa draShTuH svaruupe.avasthaanam.h .. 3.. vR^ittisaaruupyam.h itaratra .. 4.. vR^ittayaH paJNchatayyaH kliShTaa.aklishhTaaH .. 5.. pramaaNaviparyayavikalpanidraasmR^itayaH .. 6.. pratyakShaanumaanaagamaaH pramaaNaani .. 7.. viparyayo mithyaaGYaanam.h atadruupapratiShTham.h .. 8.. shabdaGYaanaanupaatii vastushuunyo vikalpaH .. 9.. abhaavapratyayaalambanaa vR^ittirnidraa .. 10.. anubhuutaviShayaasampramoshhaH smR^itiH .. 11.. abhyaasavairaagyaabhyaa.n tannirodhaH .. 12.. tatra sthitau yatno.abhyaasaH .. 13.. sa tu diirghakaalanairantaryasatkaaraasevito dR^iDhabhuumiH .. 14.. dR^iShTaanushravikavishhayavitR^ishhNasya vashiikaarasa.nGYaa vairaagyam.h .. 15.. tatpara.n puruShakhyaaterguNavaitR^ishhNyam.h .. 16.. vitarkavichaaraanandaasmitaaruupaanugamaat.h sampraGYaataH .. 17.. viraamapratyayaabhyaasapuurvaH sa.nskaarasheSho.anyaH .. 18.. bhavapratyayo videhaprakR^itilayaanaam.h .. 19.. shraddhaaviiryasmR^itisamaadhipraGYaapuurvaka itareShaam.h .. 20.. tiivrasa.nvegaanaam.h aasannaH .. 21.. mR^idumadhyaadhimaatratvaat.h tato.api visheShaH .. 22.. iishvarapraNidhaanaadvaa .. 23.. kleshakarmavipaakaashayairaparaamR^iShTaH purushhavisheshha iishvaraH .. 24.. tatra niratishaya.n sarvaGYabiijam.h .. 25.. sa puurveShaam.h api guruH kaalenaanavachchhedaat.h .. 26.. tasya vaachakaH praNavaH .. 27.. tajjapastadarthabhaavanam.h .. 28.. tataH pratyakchetanaadhigamo.apyantaraayaabhaavashcha .. 29.. vyaadhistyaanasa.nshayapramaadaalasyaavirati\- bhraantidarshanaalabdhabhuumikatvaanavasthitatvaani chittavikShepaaste.antaraayaaH .. 30.. duHkhadaurmanasyaaN^gamejayatvashvaasaprashvaasaa vikShepasahabhuvaH .. 31.. tatpratiShedhaartham.h ekatattvaabhyaasaH .. 32.. maitriikaruNaamuditopekShaNaa.n sukhaduHkhapuNyaapuNyaviShayaaNaa.n bhaavanaatashchittaprasaadanam.h .. 33.. prachchhardanavidhaaraNaabhyaa.n vaa praaNasya .. 34.. viShayavatii vaa pravR^ittirutpannaa manasaH sthitinibandhanii .. 35.. vishokaa vaa jyotiShmatii .. 36.. viitaraagaviShaya.n vaa chittam.h .. 37.. svapnanidraaGYaanaalambana.n vaa .. 38.. yathaabhimatadhyaanaadvaa .. 39.. paramaaNu paramamahattvaanto.asya vashiikaaraH .. 40.. kShiiNavR^itterabhijaatasyeva maNergrahiitR^igrahaNagraahyeShu tatsthatadaJNjanataa samaapattiH .. 41.. tatra shabdaarthaGYaanavikalpaiH sa.nkiirNaa savitarkaa samaapattiH .. 42.. smR^itiparishuddhau svaruupashuunyevaarthamaatranirbhaasaa nirvitarkaa .. 43.. etayaiva savichaaraa nirvichaaraa cha suukShmaviShayaa vyaakhyaataa .. 44.. suukShmaviShayatva.n chaaliN^gaparyavasaanam.h .. 45.. taa eva sabiijaH samaadhiH .. 46.. nirvichaaravaishaaradye.adhyaatmaprasaadaH .. 47.. R^itambharaa tatra praGYaa .. 48.. shrutaanumaanapraGYaabhyaam.h anyaviShayaa visheshhaarthatvaat.h .. 49.. tajjaH sa.nskaaro.anyasa.nskaarapratibandhii .. 50.. tasyaapi nirodhe sarvanirodhaan.h nirbiijaH samaadhiH .. 51.. .. iti pataJNjali\-virachite yoga\-suutre prathamaH samaadhi\-paadaH .. \medskip\hrule\medskip .. dvitiiyo.adhyaayaH .. .. saadhana\-paadaH .. tapaHsvaadhyaayeshvarapraNidhaanaani kriyaayogaH .. 1.. samaadhibhaavanaarthaH kleshatanuukaraNaarthashcha .. 2.. avidyaasmitaaraagadveShaabhiniveshaaH kleshaaH .. 3.. avidyaa kShetram.h uttareShaa.n prasuptatanuvichchhinnodaaraaNaam.h .. 4.. anityaashuchiduHkhaanaatmasu nityashuchisukhaatmakhyaatiravidyaa .. 5.. dR^igdarshanashaktyorekaatmatevaasmitaa .. 6.. sukhaanushayii raagaH .. 7.. duHkhaanushayii dveShaH .. 8.. svarasavaahii viduSho.api tathaaruuDho.abhiniveshaH .. 9.. te pratiprasavaheyaaH suukShmaaH .. 10.. dhyaanaheyaastadvR^ittayaH .. 11.. kleshamuulaH karmaashayo dR^iShTaadR^ishhTajanmavedaniiyaH .. 12.. sati muule tadvipaako jaatyaayurbhogaaH .. 13.. te hlaadaparitaapaphalaaH puNyaapuNyahetutvaat.h .. 14.. pariNaamataapasa.nskaaraduHkhairguNavR^ittivirodhaachcha duHkhameva sarva.n vivekinaH .. 15.. heya.n duHkham.h anaagatam.h .. 16.. draShTR^idR^ishyayoH sa.nyogo heyahetuH .. 17.. prakaashakriyaasthitishiila.n bhuutendriyaatmaka.n bhogaapavargaartha.n dR^ishyam.h .. 18.. visheShaavisheshhaliN^gamaatraaliN^gaani guNaparvaaNi .. 19.. draShTaa dR^ishimaatraH shuddho.api pratyayaanupashyaH .. 20.. tadartha eva dR^ishyasyaatmaa .. 21.. kR^itaartha.n prati naShTam.h apyanashhTa.n tadanyasaadhaaraNatvaat.h .. 22.. svasvaamishaktyoH svaruupopalabdhihetuH sa.nyogaH .. 23.. tasya heturavidyaa .. 24.. tadabhaavaat.h sa.nyogaabhaavo haana.n tad.hdR^isheH kaivalyam.h .. 25.. vivekakhyaatiraviplavaa haanopaayaH .. 26.. tasya saptadhaa praantabhuumiH praGYaa .. 27.. yogaaN^gaanuShThaanaad.h ashuddhikShaye GYaanadiiptiraa vivekakhyaateH .. 28.. yamaniyamaasanapraaNaayaamapratyaahaaradhaaraNaadhyaanasamaadhayo.aShTaavaN^gaani .. 29.. ahi.nsaasatyaasteyabrahmacharyaaparigrahaa yamaaH .. 30.. jaatideshakaalasamayaanavachchhinnaaH saarvabhaumaa mahaavratam.h .. 31.. shauchasa.ntoShatapaHsvaadhyaayeshvarapraNidhaanaani niyamaaH .. 32.. vitarkabaadhane pratipakShabhaavanam.h .. 33.. vitarkaa hi.nsaadayaH kR^itakaaritaanumoditaa lobhakrodhamohapuurvakaa mR^idumadhyaadhimaatraa duHkhaaGYaanaanantaphalaa iti pratipakShabhaavanam.h .. 34.. ahi.nsaapratiShThaayaa.n tatsannidhau vairatyaagaH .. 35.. satyapratiShThaayaa.n kriyaaphalaashrayatvam.h .. 36.. asteyapratiShThaayaa.n sarvaratnopasthaanam.h .. 37.. brahmacharyapratiShThaayaa.n viiryalaabhaH .. 38.. aparigrahasthairye janmakatha.ntaasambodhaH .. 39.. shauchaat.h svaaN^gajugupsaa parairasa.nsargaH .. 40.. sattvashuddhisaumanasyaikaagr.hyendriyajayaatmadarshana\-yogyatvaani cha .. 41.. sa.ntoShaad.h anuttamaH sukhalaabhaH .. 42.. kaayendriyasiddhirashuddhikShayaat.h tapasaH .. 43.. svaadhyaayaad.h iShTadevataasamprayogaH .. 44.. samaadhisiddhiriishvarapraNidhaanaat.h .. 45.. sthirasukham.h aasanam.h .. 46.. prayatnashaithilyaanantasamaapattibhyaam.h .. 47.. tato dvandvaanabhighaataH .. 48.. tasmin.h sati shvaasaprashvaasayorgativichchhedaH praaNaayaamaH .. 49.. baahyaabhyantarastambhavR^ittirdeshakaalasa.nkhyaabhiH paridR^iShTo diirghasuukShmaH .. 50.. baahyaabhyantaraviShayaakShepii chaturthaH .. 51.. tataH kShiiyate prakaashaavaraNam.h .. 52.. dhaaraNaasu cha yogyataa manasaH .. 53.. svaviShayaasamprayoge chittasya svaruupaanukaara ivendriyaaNaa.n pratyaahaaraH .. 54.. tataH paramaa vashyatendriyaaNaam.h .. 55.. .. iti pataJNjali\-virachite yoga\-suutre dvitiiyaH saadhana\-paadaH .. \medskip\hrule\medskip .. tR^itiiyo.adhyaayaH .. .. vibhuuti\-paadaH .. deshabandhashchittasya dhaaraNaa .. 1.. tatra pratyayaikataanataa dhyaanam.h .. 2.. tad.h evaarthamaatranirbhaasa.n svaruupashuunyam.h iva samaadhiH .. 3.. trayam.h ekatra sa.nyamaH .. 4.. tajjayaat.h praGYaalokaH .. 5.. tasya bhuumiShu viniyogaH .. 6.. trayam.h antaraN^ga.n puurvebhyaH .. 7.. tad.h api bahiraN^ga.n nirbiijasya .. 8.. vyutthaananirodhasa.nskaarayorabhibhavapraadurbhaavau nirodhakShaNachittaanvayo nirodhapariNaamaH .. 9.. tasya prashaantavaahitaa sa.nskaaraat.h .. 10.. sarvaarthataikaagratayoH kShayodayau chittasya samaadhipariNaamaH .. 11.. tataH punaH shaantoditau tulyapratyayau chittasyaikaagrataapariNaamaH .. 12.. etena bhuutendriyeShu dharmalakShaNaavasthaapariNaamaa vyaakhyaataaH .. 13.. shaantoditaavyapadeshyadharmaanupaatii dharmii .. 14.. kramaanyatva.n pariNaamaanyatve hetuH .. 15.. pariNaamatrayasa.nyamaad.h atiitaanaagataGYaanam.h .. 16.. shabdaarthapratyayaanaam.h itaretaraadhyaasaat.h sa~Nkarastatpravibhaagasa.nyamaat.h sarvabhuutarutaGYaanam.h .. 17.. sa.nskaarasaakShaatkaraNaat.h puurvajaatiGYaanam.h .. 18.. pratyayasya parachittaGYaanam.h .. 19.. na cha tat.h saalambana.n tasyaaviShayiibhuutatvaat.h .. 20.. kaayaruupasa.nyamaat.h tadgraahyashaktistambhe chakShuHprakaashaasamprayoge.antardhaanam.h .. 21.. sopakrama.n nirupakrama.n cha karma tatsa.nyamaad.h aparaantaGYaanam ariShTebhyo vaa .. 22.. maitryaadiShu balaani .. 23.. baleShu hastibalaadiini .. 24.. pravR^ittyaalokanyaasaat.h suukShmavyavahitaviprakR^iShTaGYaanam.h .. 25.. bhuvanaGYaana.n suurye sa.nyamaat.h .. 26.. chandre taaraavyuuhaGYaanam.h .. 27.. dhruve tadgatiGYaanam.h .. 28.. naabhichakre kaayavyuuhaGYaanam.h .. 29.. kaNThakuupe kShutpipaasaanivR^ittiH .. 30.. kuurmanaaDyaa.n sthairyam.h .. 31.. muurdhajyotiShi siddhadarshanam.h .. 32.. praatibhaadvaa sarvam.h .. 33.. hR^idaye chittasa.nvit.h .. 34.. sattvapuruShayoratyantaasa.nkiirNayoH pratyayaavisheshho bhogaH paraarthatvaat.h svaarthasa.nyamaat.h puruShaGYaanam.h .. 35.. tataH praatibhashraavaNavedanaadarshaasvaadavaartaa jaayante .. 36.. te samaadhaavupasargaa vyutthaane siddhayaH .. 37.. bandhakaaraNashaithilyaat.h prachaarasa.nvedanaachcha chittasya parashariiraaveshaH .. 38.. udaanajayaajjalapaN^kakaNTakaadiShvasaN^ga utkraantishcha .. 39.. samaanajayaajjvalanam.h .. 40.. shrotraakaashayoH sambandhasa.nyamaad.h divya.n shrotram.h .. 41.. kaayaakaashayoH sambandhasa.nyamaallaghutuula\-samaapatteshchaakaashagamanam.h .. 42.. bahirakalpitaa vR^ittirmahaavidehaa tataH prakaashaavaraNakShayaH .. 43.. sthuulasvaruupasuukShmaanvayaarthavattvasa.nyamaad.hbhuutajayaH .. 44.. tato.aNimaadipraadurbhaavaH kaayasampat.h taddharmaanabhighaatashcha .. 45.. ruupalaavaNyabalavajrasa.nhananatvaani kaayasampat.h .. 46.. grahaNasvaruupaasmitaanvayaarthavattvasa.nyamaad.h indriyajayaH .. 47.. tato manojavitva.n vikaraNabhaavaH pradhaanajayashcha .. 48.. sattvapuruShaanyataakhyaatimaatrasya sarvabhaavaadhishhThaatR^itva.n sarvaGYaatR^itva.n cha .. 49.. tadvairaagyaadapi doShabiijakShaye kaivalyam.h .. 50.. sthaanyupanimantraNe saN^gasmayaakaraNa.n punaraniShTaprasaN^gaat.h .. 51.. kShaNatatkramayoH sa.nyamaadvivekaja.n GYaanam.h .. 52.. jaatilakShaNadeshairanyataanavachchhedaat.h tulyayostataH pratipattiH .. 53.. taaraka.n sarvaviShaya.n sarvathaavishhayam.h akrama.n cheti vivekaja.n GYaanam.h .. 54.. sattvapuruShayoH shuddhisaamye kaivalyamiti .. 55.. .. iti pataJNjali\-virachite yoga\-suutre tR^itiiyo vibhuuti\-paadaH .. \medskip\hrule\medskip .. chaturtho.adhyaayaH .. .. kaivalya\-paadaH .. janmauShadhimantratapaHsamaadhijaaH siddhayaH .. 1.. jaatyantarapariNaamaH prakR^ityaapuuraat.h .. 2.. nimittam.h aprayojaka.n prakR^itiinaa.n varaNabhedastu tataH kShetrikavat.h .. 3.. nirmaaNachittaanyasmitaamaatraat.h .. 4.. pravR^ittibhede prayojaka.n chittam.h ekam.h anekeShaam.h .. 5.. tatra dhyaanajam.h anaashayam.h .. 6.. karmaashuklaakR^iShNa.n yoginastrividham.h itareshhaam.h .. 7.. tatastadvipaakaanuguNaanaam.h evaabhivyaktirvaasanaanaam.h .. 8.. jaatideshakaalavyavahitaanaam.h apyaanantarya.n smR^itisa.nskaarayorekaruupatvaat.h .. 9.. taasaam.h anaaditva.n chaashiSho nityatvaat.h .. 10.. hetuphalaashrayaalambanaiH sa.ngR^ihiitatvaad.h eShaam.h abhaave tadabhaavaH .. 11.. atiitaanaagata.n svaruupato.astyadhvabhedaad.h dharmaaNaam.h .. 12.. te vyaktasuukShmaa guNaatmaanaH .. 13.. pariNaamaikatvaad.h vastutattvam.h .. 14.. vastusaamye chittabhedaat.h tayorvibhaktaH panthaaH .. 15.. na chaikachittatantra.n vastu tad.h apramaaNaka.n tadaa ki.n syaat.h .. 16.. taduparaagaapekShitvaachchittasya vastu GYaataaGYaatam.h .. 17.. sadaa GYaataashchittavR^ittayastatprabhoH puruShasyaapariNaamitvaat.h .. 18.. na tat.h svaabhaasa.n dR^ishyatvaat.h .. 19.. ekasamaye chobhayaanavadhaaraNam.h .. 20.. chittaantaradR^ishye buddhibuddheratiprasaN^gaH smR^itisa~Nkarashcha .. 21.. chiterapratisa.nkramaayaastadaakaaraapattau svabuddhisa.nvedanam.h .. 22.. draShTR^idR^ishyoparakta.n chitta.n sarvaartham.h .. 23.. tadasa.nkhyeyavaasanaabhishchitram.h api paraartha.n sa.nhatyakaaritvaat.h .. 24.. visheShadarshina aatmabhaavabhaavanaavinivR^ittiH .. 25.. tadaa vivekanimna.n kaivalyapraagbhaara.n chittam.h .. 26.. tachchhidreShu pratyayaantaraaNi sa.nskaarebhyaH .. 27.. haanam.h eShaa.n kleshavaduktam.h .. 28.. prasa.nkhyaane.apyakusiidasya sarvathaa vivekakhyaaterdharmameghaH samaadhiH .. 29.. tataH kleshakarmanivR^ittiH .. 30.. tadaa sarvaavaraNamalaapetasya GYaanasyaanantyaajGYeyam.h alpam.h .. 31.. tataH kR^itaarthaanaa.n pariNaamakramasamaaptirguNaanaam.h .. 32.. kShaNapratiyogii pariNaamaaparaantanirgraahyaH kramaH .. 33.. puruShaarthashuunyaanaa.n guNaanaa.n pratiprasavaH kaivalya.n svaruupapratiShThaa vaa chitishaktiriti .. 34.. .. iti pataJNjali\-virachite yoga\-suutre chaturthaH kaivalya\-paadaH .. .. iti shrii paataJNjala\-yoga\-suutraaNi .. ## \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}