%@@1 % File name : ujjayini.itx %-------------------------------------------- % Text title : ujjayini kaavya % Author : Original Malyalam by ONV Kurup Sanskrit by NVP Unithiri % Language : Sanskrit (original Malyalam) % Subject : kaavya % Description/comments : % Text available at http://www.geocities.com/ujjayinikavyam/ % Transliterated by : NVP Unithiri unithiri@sify.com, anandavardhanan@yahoo.com % Proofread by : NVP Unithiri unithiri@sify.com, anandavardhanan@yahoo.com % Latest update : November 30, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % http://sanskrit.bhaarat.com Document project %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{ .. Poem on Ujjayini ..}## \itxtitle{ .. ujjayinii kaavyam ..}##\endtitles ## prathamaH sargaH ekaantataayaaH kaaraagR^ihe sandhyaa gataa muhurathojjayiniisakaashaad.h vindhyaadrisaanugatakaananaramyaviithyaa . kasmaad.h bhavaaniha samaagata ekato me jiGYaasayaa saha mayaapyanugamyamaanaH .. 1.. dR^iShTvaa sutaM virahataH punaraagataM so\- myaagamyataamiti samaardravacho jananyaaH . shrutvaa bhavaaniha mayuurashatasya kaNThaa\- dudbhinnakiichakamanaHkShatato viha~Ngaad.h .. 2.. udgaasyataH kuTajashaakhigataadaraNya\- giitopamaM samavadhaaya viraajate kim.h . yaatraa sudiirghavipuleyamaho samaapye\- tyaalochya kiM jhaTiti tiShThasi kaatarastvam.h .. 3.. yugmakam aalolamaakalitamaarutadolanotka\- shaakhojjvaladbakulamuulashilaatale.asmin.h . kShiiNo niShadya cha bhavaan samapohituM duu\- raadhvaklamaugryamalasaM parito dadarsha .. 4.. taavatsamaapya gagane dinadiirghayaatraaM sopaanataH samavarohati bhaanumaaMshcha . duure tu maaLavamathaahitamaunamaapta\- meghaswaruupamiva bhaatyanuchakravaaLam.h .. 5.. shyaamaagrashiShTakanakojjvalapiinabhuumi\- vakShojatulyamatitu~Ngagirirvibhaati . srastaaMshukaabhamiha tasya taTe lasanti chuutaaH sapallavakaraa nibiDaa manoGYaaH .. 6.. aaraadaho janakajaapLavapuNyatiirtha\- snaanaardramaarutasukhochhvasitaani vaanti . shaante.api raamagiripuNyatamaashrame.asmin.h taanto.astyashaantahR^idayashcha bhavaan.h niShaNNaH .. 7.. ekaantavikLabamuhuurtanivaaraNaartha\- manyasya sannihitataapyalamityachinti . chhaayaaM vihaaya vivR^ite mayi tiShThatiiha vegaad.h bhavaanapi sasambhramamanvapR^icchhat.h .. 8.. kastvaM didR^ikShati bhavaan.h gahane kamasmi\- nnekaantabandhanagR^ihe vijane niguuDham . aGYaatameva savisha~NkamimaM niriikShya tiShThantama~njaliyuto.asmi bhavantamaaraat.h .. 9.. uktaM mayaatha \- pathiko.ahamanaadikaala\- viithyaamihaatmani nidhaaya tu puujaye tvaam.h . bhiito.asmyahaM cha satataM paripuujakebhya\- statraapi raajakR^itapuujanamaapadeva .. 10.. vishvaasyataaM mayi na me.astyadhikaarapuujaa niHsvo.asmi te sukavitaaparipuujako.aham.h . prasthaaya tatra nagaraanmahitojjwayinyaaH padbhyaaM charaMstwamiha raamagiriM praviShTaH .. 11.. yuShmatprayaaNamidameva kimarthameta\- dasvaasthyamantariha maaM nayatiiti satyam.h . asvaasthyamantariti maaM prati kinnu taavaan.h bandho mithaH ka iti vaaM vada maaM yathaartham.h .. 12.. vaktuM yathaavadahamaprabhurapyathaitad.h bhaavasthiraM cha jananaantarasauhR^idaM syaad.h . kaalaativartikavitaanichayaH sa maadR^ik.h \- paanthasya kaalapathasa~ncharato.asti pathyaH .. 13.. kLeshaatitaptamathanaadutitaa sudhaa nu naijaatmashoNitabhavaa tava kaavyapaatre . tatpaanajanyalahariidhR^itadevabhaava\- martyeShu kashchidahamapyatha maaM vadaashu .. 14.. kasmaattaveha vijane bhavati pravaasa shchaikaantasiimani kuto hyabhaya~Ngatastvam.h . ekaantataa mama hitetyahitaa na saapi nirbandhitaa yadi sudhaapi bhavennu tiktaa .. 15.. yanmartyajanmasahajaa tvasahaayataiva satyaM tadaasyapaTavishLathitaa muhuurtaaH . nishshabdameva gaLitaastadanu prashaanta maswasthito.apyadhikataH paripR^ichhasiittham.h .. 16.. kaaraagR^ihaM cha mayi kenachidaaGYayeya maaropitaa vijanateti hi manyase kim.h . satyaM kShamasva sadayaM mahitojjayinyaaM saarvatrikaM suviditaM nanu chaivameva .. 17.. raajaprakopaviShayaH sukavirbahiShkR^i to.abhuuditi shrutirathaattha cha ko.aparaadhaH . jaane na ki~nchidapi suukShmatayaa tathaapi vaartaaH shrutaastviha bhavaan.h nijasodarii cha .. 18.. premaakulaaviti nR^ipaH krudhayaadidesha chaikaantataaM kila kave tava varShabhogyaam.h . sarpeNa daShTa iva haa sahasotthito.ati kShubdhastvamuuchitha giraH svagatasvaruupaaH .. 19.. yugmakam.h raajasvasuH praNayitaa mama ko.apamaano jaananti kiM kavimano.apyadhikaalidaasam.h . ko vaapamaana iti kiM praNayo.apamaanaH kShobho.ayamantariha tatsmaraNaat.h kuto vaa .. 20.. swargaprabhaavalayitaamanuchakravaaLa rekhaM vilokayati vojjayiniiM manoGYaam.h . atyutkaTavyathamiha sthitavaanatha tva munmattavadvadasi vaachikamevamucchaiH .. 21.. snigdho.ahamujjayini haa tvayi kintu naiva tvatprojjvalatpramadapuShpavaniiShu naiva . kaamaakulaaluLitanetrachayeShu naapi lajjavihiinamadalobhanapu~njiteShu .. 22.. sarvaM mayaa vigaNitaM tR^iNavat.h parantu duHkhaM vyadhaa hR^idi mamaatyapamaanajanyam.h . kasmaattvamujjayini raagavatii jane.asmi nnaasiiH kimetadihajanmani vakShyasi tvam.h .. 23.. aatmaatapapramathitaani cha tadvachaaMsi sammuurchchhitotkiraNakaa bhavati trisandhyaa . khadyotaraajiriha parNatatau pradiipaM praakaashayadbhuvi tate gagane cha taaraaH .. 24.. kShoNiidharasthakaTakaavR^itachuutavaaTe shyaamaabhaviichinikaraaH shithiliibhavanti . gaadhetaroShNaparivaahagaNopari pra shaantaabdhivat.h kavirihaatmapade vibhaati .. 25.. saantvoktibhirna hi katha~nchana shuShkabhuuto baaShpaambubinduratha sa~njvalatiiha jiive . ante parasparamaho parivardhamaanaM maunaM vibha~njayitumevamahaM tvavocham.h .. 26.. saakShiikuruShva sadayaM bhavadaatmataapa santaptasatyatapanasya cha maamapi tvam.h . shashvadbhaviShyati purii na cha vikramaarka bhuupaalakena punarujjayinii tvayaiva .. 27.. tyaktvaa puraM tadadhikojjvalamatra kasmaa deko bhavaan.h vijanaraamagiriM gato.abhuuH . gaasyaami taaM tadanu bhaaviparamparaartha\- mugraapavaadadaLitaamiha satyagaathaam.h .. 28.. evaM bhavaanavadhihiinasudiirghadiirgha\- kaalaakhyadurgamavishaalamahaapathena . gachchhantamadhvagamimaM kavipuujakaM sa\- daashiiranugrahagiraa muditaM kuruShva .. 29.. kShoNiidhrasaanugatachuutataruutkareShu gandhaM prasaarayati pallavakuDmaLaani . puShpaaNi puuritakaraa~njalikaani santi puShpaantaraprasR^itareNubhiraattagandhaiH .. 30.. swapnaavaliimadhughaTairR^ituraajayaatraa satkaarabhojanamahotsava aavirasti . etatparaM vipariNaamamanoharaaste griiShmartuvaasaragaNaaH parivardhayanti .. 31.. GYaatvaa na ki~nchidiha yatparivartate tat.h sarvaM sthito.asmi nikaTe tava jaagaruukaH . kaavyaM tadaalikhasi me hR^idayaavabodha\- bhuurjatvachi pravitataakhilabhaavaramyam.h .. 32.. kaavyaM cha tadvivR^itameva paThaami samyag.h bhuuyo.apyahaM hR^idayashoNitacharchitaardram.h . kaalashcha tannishamanaarthamupaiti bhaavi\- kaalo.api dattahR^idayaH shravaNechchhuraaste .. 33.. \medskip\hrule\medskip dvitiiyaH sargaH prathamakuDmaLaaH ekaakii sa nadiitiire muule vaTataroradhaH . bhuurjapatre kR^ishe ki~nchit.h smaaraM smaaraM likhan.h sthitaH .. 1.. sphuTati prathamaM chuutakusume hyR^ituma~NgaLe . maNibhR^i~Nga ivaasmin.h kiM bhramatyasya vilokitam.h .. 2.. prachaNDasuuryasantaptashchandrikaashaapravardhakaH . dinaantaramaNiiyaH kiM nidaaghoShNastapojjvalaH .. 3.. nijaatmanaH kimuuShmaa kiM taruNaaruNakaamitam.h . lilekha bhuurjapatre.asminnardhabodho.ayamadya kim.h .. 4.. yugmakam.h tasminnatimR^idushrutyaa madhuraM gaayati kShaNam.h . hR^ittoShamadhubinduunaamaasvaadanamabhuut.h kimu .. 5.. anyasya kasyachit.h karNe tadaalaapaaya mantravat.h . akaamayat.h kiM pakShii ched.h gaayed.h viikShya vihaayasam.h .. 6.. shR^iNoti gaayet.h pakShii chennaadalakShyaM nabhaH sadaa . shR^iNoti ko vaa sadayaM taduktaM hitasundaram.h .. 7.. smR^itau svagurunaathasya tejoruupaM vibhaati kim.h . astu te shubhamityuktvaa yo me muurdhni spR^ishan.h sthitaH .. 8.. aashraavayan.h maaM yaH saamamantraM mandragabhiirakam.h . darshane garuDo.apyantaratyantaardramanaashcha yaH .. 9.. yugmakam.h paThane naavadhaanena kadaachit.h gurusannidhim.h . tyaktvaasmiMstaTiniitiire saayaMkaale samaagate .. 10.. yadatra maaLavagraame dharaasaundaryadhaarayaa . R^itulaasyavilaasaishcha hR^itamaanasamaasthitam.h .. 11.. yatpuraa yatra kutraapi charantaM shiShyama~njasaa . netuM gurorniyogena mitreNaikena chaagatam.h .. 12.. mahaaprakR^ityaatmapaaThashaalaaM santyajya satvaram.h . aachaaryasannidhaanaM samaadareNa gataM cha yat.h .. 13.. skhaladgatikapaadaabhyaaM santaptamanasaa saha . gurukopaanalajvaalaadahanaarthaM yadaasthitam.h .. 14.. kaThoradaNDadaanaarthamaaGYaapayati yattathaa . prashikShiteShu suukteShu paaThamarthaM cha kasyachit.h .. 15.. vaktuM kramaadyadaachaaryeNaaGYaapitamathaadaraat.h . paaThashchaarthashcha suspaShTaavuktaavuccaishcha yad.h drutam.h .. 16.. prataptaprastaraad.h gaireyaamodaprasaro yathaa . aachaaryeNa tadaa vaatsalyaamR^itaM varShitaM cha yat.h .. 17.. maaLavasyaabhimaanastvaM bhaveti paritoShataH . uditaM yacca kaaruNyaanmuurdhni vinyasya paaNinaa .. 18.. tatsarvaM smaraNe bhaati likhitaM yadihaakhilam.h . tad.h drutaM guruvaryasya sannidhau vaachayaami kim.h .. 19.. kuLakam.h samasyaapuuraNaM dR^iShTvaa tamaaha gururekadaa . vijeShyate kadaachitte suuktirujjayiniimapi .. 20.. aashiirvaadaatirikto.arthastasya dR^iShTo na kenachit.h . aachaaryasya kraantadR^iShTervaachamartho.anudhaavati .. 21.. manasaH smR^itikoNe.asmin.h svarNasiMhaasanopari . mR^ityatiitayashoruupo vibhaatyadyaapyasau guruH .. 22.. athaalikhatyasau natvaa manasaa paadayorguroH . prakR^ityaaH pariNaaminyaa varShaarambhaM padaiH kramaat.h .. 23.. meghadvipaishcha vidyudbhirdhvajaishcha dhvanimardaLaiH . varShaakaalaH kaamichittaharShaM vardhayatiiti yat.h .. 24.. valaahakaH shrotramanoharaaraavastR^iShaajalam.h . santaptebhyashchaatakebhyo vR^iShTvaa mandaM prayaati yat.h .. 25.. saudaamanyaa guNaM kR^itvaa shakrachaapaM dadhad.h drutam.h . pravaasijanahR^idbhedi dhaaraapaataM karoti yat.h .. 26.. protthitaiH kandaliijaalairvaiduuryaabhaistR^iNaa~NkuraiH . indragopaishchojjvalitaa bhaati yachcha vasundharaa .. 27.. yad.h vikalpya drumalataaH sa~NgharSheNaavarohaNe . tatsugandhasamaasvaade bhaagabhaajau ghanaanilau .. 28.. baalaarjunaprasuunaani navakesarapallavaaH . ketakiisuuchayaH shyaamashvetaaruNasumaanyapi .. 29.. vaaraa~Nganaanaamabhavan.h varNabhuuShaayitaani yat.h . tatsarvaM chitritaM tena bhuurjapatreShu saaMpratam.h .. 30.. kuLakam.h jaajvalyamaanagriiShmaayaaM vaachi kiM kandaLodayaH . uShNataptapravaahaayaaM vaachi shiitadravaH kimu .. 31.. mR^idgandho vaa vachasi kiM nuutanaasaarashiikare . varShartvaali~Ngane mahyaaH kimeSha puLakodgamaH .. 32.. R^itusnaanaardravasanaa prasiddhaaramyakaishikaa . lajjaavanamraa kaachit.h kiM maaLavagraamakanyakaa .. 33.. kayaa vaa preritashchaivamasmin.h patre likhatyasau . tasminnuchchaiH paThatyaaraat.h tiShThantii kaa savismayam.h .. 34.. na pashyantyapi pashyantii ki~nchitkautukamadbhutam.h . abhuuchcha tuuShNiiM tiShThantii saa ki~nchit.h praShTumutsukaa .. 35.. yugmakam.h ye santyudayanapremakathaakathanakovidaaH . teShaaM graamiiNavR^iddhaanaaM mukhyasyeyaM priyaatmajaa .. 36.. triyaamaasatragoShThiiShu yaatrikaanaaM nirantaram.h . puraavR^ittasamaakhyaanarasikasya suvaagminaH .. 37.. vidhuragraamavR^iddhasya nidhitulyeyamaababhau . maatrabhaavamahaaduHkhamaGYaatvaa vardhitaa cha yaa .. 38.. pashyantii vallariivR^ikShaan.h nijaikodarasodaraan.h . kushaloktiirvadantii yaa Dayato niiDajaanapi .. 39.. naanalpaM vakti yaa kintu sviiyavaachyaatiriktataH . yannetrahR^idayasyoktiH spandate taTidujjvalaa .. 40.. vaateritadalachchuutaphale patati yaa drutam.h . sugandhi tad.h gR^ihiitvaa pradaatuM nishshabdamutsukaa .. 41.. kiM te naametyekadaa yaa paripR^iShTaa niruttaram.h . likhantyaasiid.h bhuutale.asmin.h charaNaa~NgulibhirmuhuH .. 42.. paruShaiH pi~Ngalaishchaapi mR^itpiNDairnnirmitaad.h gR^ihaat.h . bahiraagatya mandaM yaa nikaTe tasya vartate .. 43.. patre likhitamaavR^itya paThanenochchakaiH svayam.h . rasamaanaM taM niriikShya saa tiShThati sakautukam.h .. 44.. kuLakam.h varShaakaalo yathaa kaanto vadhuuchikuraraajiShu . jaatiisumaM cha bakuLamaalaaM dhaarayatiiti yat.h .. 45.. niiramauktikahaareNa romaraajishcha raajitaa . kadaMbakusumaishchaaru karNabhuuShaayitaM cha yat.h .. 46.. tatsarvaM varNayitvochchairgaayatyasmin.h tayaa sthitam.h . arthasya varNareNuunaaM sashraddhaadaanakR^id.h yathaa .. 47.. niShkala~Nkamukhaat.h prashnaH samudetiidR^isho drutam.h . na kenaapi shruuyamaaNamuchyate bhavataa kimu .. 48.. mayaa yaduchyate sarvaM tvayaa tachchhraavyameva kim.h . ityevamuktvaa shaanto.ayaM susmitaM kR^itavaan.h mR^idu .. 49.. asatyamityuchuuShiivaasatyaM tatsvadatiiva saa . prasannagaNDavadanaa salajjasmitamaasthitaa .. 50.. nakhakShataanabhiGYaatanavapallavasannibhaa . anaaghraataprasuunaabhaa yadaa saa nikaTe sthitaa .. 51.. tadaasau smR^itavaan.h seyaM maaLavasya priyaatmajaa kasyachichchhaivalaaviitalaavaNyasya saroruham.h .. 52.. yugmakam.h udyaanavallibhirvandaniiyaa kiM vanavallikaa . vibhuuShaNavihiinaa kimumaa kiM bhuumikanyakaa .. 53.. mR^igashaabairedhitaa kiM manoGYaa munikanyakaa . manasyasyaashchitramevaM bahudhaa parivartate .. 54.. na ki~nchit.h padamuktvaa saa mandaM mandaM padaanyadhaat.h . na ki~nchit.h saktamapya~Nghrau ki~nchit.h saktamivaakulaa .. 55.. nivR^ittagamanaa tiShThatyanveShaNaparaayaNaa . nityadR^ishyaM kiM tadakShi kimadyeyamapuurvataa .. 56.. taate kathaaH kathayati parito nihitaa janaaH . sarvaM vismR^itya taasveva liinachittaa bhavanti yat.h .. 57.. tattayaa dR^iShTamiShTashcha pauraaNikakathaashravaH . tasmaadalabdhashchaanandaH kathaM labhyo bhaveditaH .. 58.. yugmakam.h pallavaaDhyavaTasyaardrachchhaayaayaamupavishya saH . patreShu yallikhatyedadaGYaataM kila yadyapi .. 59.. uchchaaritaM tachchhrutvaa kimapuurvaahLaada iidR^ishaH . kinnu chandrodayaM dR^iShTvaa samudrodvR^iddhiriidR^ishii .. 60.. yugmakam.h nidaaghatapte kasmiMshchinniShkaLa~Nkamanasyapi . aadyameghaasaaraleshenaardraharShaH kimiidR^ishaH .. 61.. sharattathaa cha hemantashishirau cha mahiitale . sarvaan.h chaarutarashriikaan.h kurvaaNo madhureva cha .. 62.. aavirbhaavatirobhaavaaveShaaM likhati patrake . tasmin.h vaTadrushaakhaayaaM vidrumo.abhuuddharinmaNiH .. 63.. yugmakam.h prabhaate.adyaapi baalaatapottara~Ngaapagaarave . maaLavasya vasantartulaavaNyaM pashyato mama .. 64.. kaaryakaaraNasaMbandhaM GYaatuM yeShaamasaadhyataa . asvaasthyaanyaatmano.agaadhataayaaM jaagranti taani kim.h .. 65.. yugmakam.h pashchimaabhimukhiibhuutagraamaviithyaaM nirantaram.h . paarshvavR^ikShavitaaneShu sammiLantyatra yaatrikaaH .. 66.. uchchaistairuchyamaanaasu bhaaShaasu vividhaasvapi . laghukautukavaartaanaaM viShayastuujjayinyabhuut.h .. 67.. uttiShThantii mahaakaaLakShetraghaNTaaravaiH purii . pratyahaM saa svargatulyaa yannR^ipaH kalpavR^ikShavat.h .. 68.. raajaa~NkaNaani sa~NgiitakaavyaalaapanavedayaH . nR^ittanR^ityotsavaanaaM cha dhvajaaroho dine dine .. 69.. tatpuriidarshanaM me syaadityaashaa samudeti kim.h . praaMshulabhye phale lobhaadudbaahurvaamanaH kimu .. 70.. sumanomiLite tasmin.h sadasya~Ngatvasiddhaye . arhaH kimu sa bhuuyo.api smaratyaachaaryabhaaShitam.h .. 71.. vijeShyate kadaachitte suuktirujjayiniimapi . gurukaaruNyamevaasmin vachasyapi bhaviShyati .. 72.. yaavadaatmaantaraM spR^iShTvaa prabodhayati saaMpratam.h . taavattadiiyasR^iShTishcha bhavet.h kiM vanasuunavat.h .. 73.. chintaapravaahapatitaH pravahatyeva sa svayam.h . duuraattena pathaa vaahaaruuDhaavaagachchhataaM tadaa .. 74.. anyasya vaTavR^ikShasya tatachchhaayasya muulake . ashvau vishraamya taavaastaaM dR^ishyasaundaryadarshinau .. 75.. aagataavujjayinyaastaavetau kiM raajasevakau . dautyaM tayoH kimityetad.h GYaatumaupayikaM kimu .. 76.. svachchhaaMbuniikShukaaNDaaMshcha madhuraaNi phalaani cha . upadaaH kurvate taabhyaaM saadaraM graamavaasinaH .. 77.. supriitaavalasaM deshaviithyaa sa~ncharato mudaa . mandaM mandaM yayoH pashchaad.h gachchhati graamakautukam.h .. 78.. ujjayinyaastvadhiishatvamudraaM yaH ko.api sevate . sarvo.asaavaadaraarhaH syaanmaaLavagraamavaasinaam.h .. 79.. aastaametat.h kimiti saa naagataasiidito.avadhiH . salajjaa tiShThati svasya pashchaad.h guptatanuH kimu .. 80.. dayaardraa vaak.h saanukaMpaa dR^iShTishchaabhimukhiikR^itaa . jyotsnaayaaM prasarantyaaM kimasau chandramaNirdrutaa .. 81.. bhaavanaa saa kaveH kasmaat.h kanyakaayaaH kare mudaa . bisatantuunarpayati karNe chaaru shiriiShakam.h .. 82.. tasyaa mR^idupadanyaasaat.h puShpaM vahati va~nchulaH . vijayaM praapa saa nR^ittamatsare kutrachit.h sukham.h .. 83.. maaLavasyaasya saa bhaati niShkala~NkaprabhaatatiH . saiva bhuumiM prati prema chaapsaraHkanyakaagatam.h .. 84.. janmaantaraagataM saanubandhi bhaavasthiraM cha saa . snehaaturatvameveti mugdhaasiit.h tasya bhaavanaa .. 85.. kevale kautuke.asmin.h kiM satyamasti tathaapi kim.h . svagataaniidR^ishaaniiha vR^ithaivodayamaapnuyuH .. 86.. gataH kaalo hi na GYaatastadaa dR^iShTaa janaavalii . graamavR^iddhagR^ihasyaasya dvaari sa~NgamataaM gataa .. 87.. kasmaadatyaahLaadavantashchaapuurvotsaahino janaaH . etanmahaabhaagyamiti praahuH kiM te parasparam.h .. 88.. gR^ihanaatho graamavR^iddho nR^ipaduutau visheShataH . sabhaajayaamaasa kiM tannetre harShaashrusa~Nkule .. 89.. maaLavasya graamahR^idyalaavaNyapratibiMbikaam.h . dadarsha kila tau tasya priyaputryaaM yathaaguNam.h .. 90.. ujjayinyaashchakravartii nissaaraavakareShvapi . atulyaratnaM dR^iShTvaa chet.h tat.h svaayattaM karotyaho .. 91.. a~Nke nidhaaya svaaM baalaaM maatR^ihiinaaM pupoSha saH . paaNirvaa vardhate paadashchetyatiiva samutsukaH .. 92.. taaM nijapreShThatanayaaM dattamaadaatumeva tau . raaGYo niyogaM pratyakShaM nivedayitumaagatau .. 93.. saa chojjayinyaaM shvobhaaviraaGYiitulyaa viraajate . aayaasyantiiha taaM netuM janaaH shibikayaa saha .. 94.. nivedayaamaasatustau yaatraatithimuhuurtakau . aahLaadaatishayastatra prativeshimanassvapi .. 95.. kathaaniShNaa graamavR^iddhaashchekShukedaarapaalakaaH . niivaaraaNaaM yavaanaaM cha phaleShu madaharShitaaH .. 96.. teShaamayaM chojjayinyaa graamo bandhuritaHparam.h . tadetat.h smR^itijo harShaH sarvatra parinR^ityati .. 97.. teShaaM madhye.api kiMmuulametatsarvamiti sthitaa . griiShmaanilaparimLaanalateva stambhiteva saa .. 98.. kShetraadasmaad.h ruuDhamuulamunmuulayati sasyakam.h . anyatra paalanaarthaM ko veti kiM vetti kanyakaa .. 99.. na vetyeShaa braviityevaM janakastvantaraantaraa . atihaasaH sadaapyashrupravaahe paryavasyati .. 100.. aagatena pathaa vaahaaruuDhau tau raajasevakau . kShamorasi khuraaghaatanaadamuchchhraavya jagmatuH .. 101.. janabaahulyaharShonmaadaavesheShu na bhaagabhaak.h . eka eva sthitaH kaishchinnaavadheyaH katha~nchana .. 102.. duuriibhuutakhuradhvaanadishaM prati jhaTityasau . asvastha evaavalokya kavirnnishshabdamabraviit.h .. 103.. aatmani tvaaM pratiShThaapya samaaraadhitavaanaham.h . priyojjayini kintvadya dveShmi tvaaM ratnahaariNiim.h .. 104.. \medskip\hrule\medskip tR^itiiyaH sargaH niiDo na jaanaati khagasya duHkham.h aGYaatabhaavaarthakashabdajaataat.h samaavR^itaat.h saa hyabhayaarthiniiva . nadyaastaTaM praapya niShiidati sma yasmaadiyaM maatR^isamaa yuvatyaaH .. 1.. yasyaastara~NgoditakaataroktaM nidrochitaM giitamivaanubhuutam.h . tatastara~Ngaastu ta eva tasyaaH kadaachidaasannurubhartsanaani .. 2.. prahasya viichiibhirihaahvayantii \- maashLiShya yaaM mantrayati svaduHkham.h . yaameva chaadyaapi vihaasashoka \- sandigdhataayaaM sharaNaM gateyam.h .. 3.. vyaapyeva shaaliinasumaaLaviiya \- graamiiNakanyaatmaviShaadajaatam.h . shyaamiikR^itaM vyoma ghanena yasya chhaayaa nadiimapyakarot.h sitaabhaam.h .. 4.. petustara~Ngaa naTanashrameNa gaayatyayaM diinatayaa khagaH kaH . khagena tenaadhigataM svaduHkhaM ko.anyastathetyasmaradeva kanyaa .. 5.. ke.arthaaH piturmitrakR^itaashiShaaM vaa harShasya teShaaM prativeshinaaM cha . te maamaho bhaagyavatiiM vadanti bhaagyaM kimityaahitavismayaabhuut.h .. 6.. yatraatmanaH kriiDanavardhanaani nadyaastaTe.asmin.h purupallavaabhaaH . nR^ityanti chuutaashcha palaashakaashcha gaayanti yatronmadaniiDajaataaH .. 7.. duuraat.h trisandhyaa vapatiiha shaaliiH pa~NkeShu magnaa iva yaa na dR^iShTaaH . tiiraagataa ratritariiti giitaM taatasya gaanaM cha vilaMbavaachi .. 8.. pituH kathaavaachanami~Ngudiipra \- diipaprabhaayaamapi sarvametat.h . iShTaM mameShTaM hi sadaa yadeShaaM naShTaM tu kiM bhaagyamiti pravakti .. 9.. vikiirNaniivaarakabhakShaNaarthaM gR^ihaa~NkaNapraaptakapotajaataaH . snehaprabaddhaiNagaNastaTinyaa \- stiire rudachchaatakachakravaakau .. 10.. tamaalashaakhaapravilaMbiniila \- maalaapataakaabhamayuurakashcha . araNyajaMbuuvivareNa jaala \- dvaareva nirvarNya kadaachideva .. 11.. aalochya ki~nchit.h kushalaM vadantii shaarii cha me kevalasodaraughaH . bandhuunimaan.h snigdhahR^ido vihaaya yaatraaparatraiva kimu svabhaagyam.h .. 12.. visheShakam.h pitaa rasaadaaha kathaaH svavaaTii \- taruvrajaaH santi suraavataaraaH . griiShmartusaMsparshananirvR^ito.ayaM drumotpalo bhaati suvarNapuShpaiH .. 13.. puraa cha yo muulaniShaNNasiitaa \- keshaavamarshaprasR^itasvahastaH . sa shiMshapaadruH stabakaashcha laMba \- pradiipatulyaa vilasanti yasmaat.h .. 14.. pikaaya datte madhu chuutavR^ikSha \- shchaaviddhamuktaa bakuLaaH kShipanti . prahaasataH praaptasuparvashaapaH punarhasaMstiShThati saptaparNaH .. 15.. devaa apiime cha bhavanti santo bhuumipriyaashchaatra viruuDhamuulaaH . aMsopariimaaMshcha samuhya netuM saandoLakaH praapsyati neha kashchit.h .. 16.. sakuDmaLaa ye kusumaishcha yuktaaH kShaumaM vasaanaa naTane nimagnaaH . aagantukaan.h baalasamiiraNaana \- pyavyaktagaanotkaviha~NgamaaMshcha .. 17.. vadanti maaM chaapi kadaachidete patraavaliibandhuramarmaroktiiH . kathaM tyajeyaM sudR^iDhaardrabandha \- metaM kathaM vaa kathayaami yaatraam.h .. 18.. yugmakam.h gachchhaami yadyeSha sakhaa rasaalaaH kasmai prayachchhet.h prathamaM phalaM svam.h . mayaaMbusekaiH parivardhiteyaM lataa bhavet.h kuDmaLitaa kadaa nu .. 19.. amaatR^ikanyaahR^idayaatapo.ayaM bhaaShaantaraalekhasamaM svapitraa . aGYaata evaatra tadiiyaramya \- netraanta evaastamitaH krameNa .. 20.. utthaaya tasmaat.h taTiniitaTaat.h saa maargeNa tenaiva cha gachchhati sma . kShaNaadaho naatividuuradeshe vaTadrumo.abhuudviShayastadakShNoH .. 21.. iiShannatastasya vaTasya muule phaalasthalaM paaNitale.athavaa svaam.h . manogataanaaM dhurameva khinno vahanniShaNNo.asti ka eSha vaa syaat.h .. 22.. stabdhaa gatistatra sagadgadaayaa \- stasyaaH kimaGYaatanimittameva . so.ayaM didR^ikShaaviShayastathaapi sandigdhapaadaa cha tathaiva tasthau .. 23.. gachchhaatha tasmin.h priyamaanase tva \- dasvaasthyabhaaraanavaropaya tvam.h . gachchheti mantro dhvanatiiva tanmaa gachchheti kena pratiShiddhyate vaa .. 24.. iiShaddayaapuurNapadaprayogaat.h paraM na ki~nchinmama tasya chaasti . likhatyasau patratatau cha ki~nchit.h paThatyathaitachcha sataaLamuchchaiH .. 25.. paaTho.apyayaM machchhravaNaarthameve \- tyuktaM cha tenaikadine tataH kim.h . na ki~nchideveti na ki~nchideve \- tyuktirhR^idaH pa~njarakiiratulyaa .. 26.. parantu haa shruuyata eva hR^idya \- svaro.aparastulyabalo yathaivam.h . anyasya duHkhaani sahaanubhuutyaa jaanaati yo.anyo na bhavet.h tavaasau .. 27.. tejaH kimaabhaati cha tasya netre gaanaatmakatvaM cha vachasyapuurvam.h . shrutaM mayaatyalpavachastadoShThaat.h sadaa tathaapi shravaNotsukaasmi .. 28.. gachchheha lajjaaM tyaja sha~Nkayitvaa maa tiShTha gatvaa tava raagasuunam.h . tatpaadayorarpaya kintu tasyaaH paadau kutashchit.h sthagitau sasha~Nkau .. 29.. so.ayaM tvadapraapyavichaaraNiiya \- shrautonnatabraahmaNagotrajaataH . kvaasau yuvaa cha kva puraakathaanaaM gaatushcha saadhostanayaa varaakii .. 30.. kasmaanmayaalochitameva chaitat.h sarvaM niShiddhaM khalu dharmashaastraiH . evaM punashchintanadharmasha~Nkaa \- kulaa cha tasthau parishuddhachittaa .. 31.. nivartituM saa na shashaaka chaikaa \- nnimantraNaat.h kShobhakaraadatiiva . iShTaani sarvaaNi yadaatra yasyaa naShTiibhaveyushcha rahastadaasmin.h .. 32.. uditvaraamaantarachittakoNe snehaprabhaamaatmana eva manye . suuryaM nijaM shLiShyati gaaDhameva yaavanmR^iti praaghuNikaM himaaNuH .. 33.. yugmakam.h yadeha kanyaa na yayau na tasthau tadaa hayaanaaM khuranaadaraajiH . tadraajarathyaaM prachakaMpa taama \- pyaandoLashabdaaH prasaranti vaayau .. 34.. udeti dhuuLiipaTalaH sashabdo mLaayantyanuShNaataparashmayashcha . janaaH samantaadiha raajaviithyaaM sotkaNThachittaaH saha sammiLanti .. 35.. kashchit.h khagaH saMparibhiita eva niiDaM vishatyasya cha rodanasya . ravo.api nirlliiyata eva cha~nchau niiDo na jaanaati khagasya duHkham.h .. 36.. gandhoLisa~Nghashcha yathaa kuto.api kolaahalaireti yathaa ravaughaH . aandoLikaanaaM samupaiti yasya saMvardhane saMvasatho nimagnaH .. 37.. ravaH sa mandaayata eva bhuumaa \- vaandoLikaa saapyavatiiryate cha . duure tu kashchid.h vaTavR^ikShapatra \- chchhaayaattiro.abhuudaparatra vegaat.h .. 38.. tadgraamavR^iddhaa~NkaNake nishaayaaM gaayanti tanmitragaNaashcha giitam.h . astyujjayinyaaM sumahaaprataapa \- shchaNDograsenaakhyamahiinarendraH .. 39.. tasyaikadaasiidabhilaaSha ekaH priyaatmajaaM vaasavadattakaaM cha . shriivatsaraajodayanena saakaM vivaahabaddhaaM cha vidhaatumeva .. 40.. prayuktamevaupayikaM tadarthaM priityaa mahaagiitakalaavidagdhaH . nijaatmajaachaaryapadaM labhete \- tyuktaM mudaa duutamukhena raaGYaa .. 41.. parantu tannaanusasaara vatsa \- raajo.abhimaanii dR^iDhanishchayashcha . nechchhaa nirarthaabhavadujjayinyaa vatseshvaro.anyedyurihaiva bandii .. 42.. shrutvaivameShaa svagR^ihe kumaarii kathaaM vinidraM samachintayachcha . baddhaamimaamapyupaneShyati shvaH kimujjayinyevamaho vidhatse .. 43.. kimitthamiirShyaakuladR^iShTayo me vayasyaputriijanakaa bhavanti . kasmaat.h piturmitravaraashcha maaM shraa \- vayanti chaantaHpuradivyavaartaaH .. 44.. suvarNashuunyaapi suvarNakumbhii \- tyevaM kuto vaa janako.api vakti . giite viShaNNo.asti sa vatsaraajaH smR^itvaa priyaaM svaaM muhureva vaadyam.h .. 45.. gate.ardharaatre.a~NkaNagaayakaaste suptaashcha gaanakLamataH pitaapi . prabhaatataareNa sahotthituM tat.h kShoNiitale svapnanimajjito.abhuut.h .. 46.. nishaasumasyaardratare gavaakSha \- dvaaraa sugandhe spR^ishati svagaatre . adR^ishyamaatuH karashiitasaantva \- sparshena romaa~nchamadhaat.h kimeShaa .. 47.. suptotthite chaarunishaaviha~Nge kaLasvane chaalapatiiha gaane . svargasthitaayaa nijamaaturaardra \- svaraM vijaanaati kimetadaatmaa .. 48.. puraa shakuntaaH samavardhayan.h kiM prasuuparityaktashishuM madhuuLyaa . kimasti chaiShaa karuNaa manuShye tyajatyalaM yaH kimihaaptabandhuun.h .. 49.. nidrotthitaa matsyatatistaTinyaaM shukro.apyudeti prasR^ite.antarikShe . niiDaaH prabudhyanti cha svastivaachai \- raayaatyahashchaatra sukuMkumaabham.h .. 50.. graamo.akhilo varShati vatsalaayaaM yaatraamuhuurte shubhakaamanaani . sarvatra patreShu tR^iNeShu netre \- ShvadR^ishyataatmapraNayoditaashru .. 51.. yenaatmajaabhaagyamitiidamuktaM tenaapi pitraa cha muhuurtake.asmin.h . padaM na ki~nchid.h vadituM hyashakte \- naaniiyate hastadhR^itaa tanuujaa .. 52.. yatsvarNapaatraM tilakaanapekShi saiveyamasyai vidadhaati bhuuyaH . niiraajanaM saashruvilochanaiH sa graamiiNashaaliinamahaajanaughaH .. 53.. samaagataaste nR^ipaki~Nkaraastaa \- maandoLikaama~Ngulibhirdishanti . taataM samaashLiShya tu tiShThatiiyaM vinamramiidR^igvirahaasahiShNuH .. 54.. bhramatyathaasyaa nayanaM bhayaartaM vaaTiiShu vinyastapadaasu baalye . snehaaturaM chaa~NkaNamallikaayaa \- mashruuditaM kiM kuravo.aruNaakShaH .. 55.. aaruhya mandaM natashiirShakeyaM karNiirathe tatra niShiidati sma . kausheyavastraavR^itapiiThake.asmin.h bhuuyo.api sarvairavalokyamaanaa .. 56.. aamantraNaarthaM muhurakShimaatre \- Naasau svataataM sakR^idiikShate cha . athaapi chaanyaM ## ...## kamathaanyamaaraat.h sa aagatastiShThati saashru maarShTi .. 57.. janmaantaraM pratyatha gachchhatiiva mandaM chaladdoLikayaa pratasthau . shariiramaatraM purataH prayaati chetastvanaathaM dravatiiha pashchaat.h .. 58.. meghairathaagatya samaavR^itaiH sva \- netroditaarkaH sahasaa tiro.abhuut.h . taataH sa gehashcha janaavalii saa graamo.akhilaH sa praNayaikapaatram.h .. 59.. tirohitaM sarvamabhuut.h tadante.a \- vyaktaM tu paaraantaradR^ishyabhuutam.h . aavirbabhuuvaatha suchakravaaLa \- praakaarabhittirdivamantareNa .. 60.. graamashcha pashchaat.h paridR^ishyate.ayaM samaaptanaaTyaa~NkaNavat.h prashaantaH . mamaiva ratnaM hR^itamujjayinye \- tyaho kavirnniShkramate cha ra~Ngaat.h .. 61.. \medskip\hrule\medskip chaturthaH sargaH kaavyapathikasya dR^ishyaani padbhyaaM charantamiha maaM pathikaM vichitra \- naanaapathaaH karapuTena nimantrayanti . duure paraM parilasanti suchakravaaLaa \- daGYaatatiirataTiniigirisaanavashcha .. 1.. chhatraishcha chaamarayutaiH paramaadhikaara \- mattaani taani nagaraaNi mahojjvalaani . munyaashramaashcha paritaH paripaavanaasta ekaakinaH katipaye janasa~Nghamadhye .. 2.. dviipaani vikShubhitasaagarasaMvR^itaani bhuumau manuShyahR^idayeShu cha kaalabhedaaH . evaM navaani vividhaani manoharaaNi dR^ishyaani maaM pratipipaalayiShanti duure .. 3.. visheShakam.h GYaataa mayeyamiha maaLavabhuushcha ramya \- niilaab.hjavad.h vikasadaMbaramaNDalaM cha . sammiilite.akShiyugaLe.api cha bhittichitra \- pa~Nktiiva manmanasi susphuTameva bhaati .. 4.. shailaastadiiyabhR^igavo raghuviirapaada \- mudraa~NkitaavayavakaaH sumanoharaashcha . konaaLakeritarutaa vanakulyakaashcha niiDodyamairbalibhujaaM kaluShaamravaaTaaH .. 5.. jambuulapakvaphalanirbharakaananaantaaH maargopavaaTavR^itishobhanaketakaashcha . siiraiH sukR^iShTanavamR^inmadagandhayukta \- kShetraaNi baalakasamiiraNasundaraaNi .. 6.. parNaaruNaardrarasamajjitacharmapaaLii \- shoShapradarshanakavoShNagR^ihaa~NkaNaani . adyaapi yadyapi madindriyamaadikaastad.h \- gandhashrutiikShaNabhidaa vividhaastathaapi .. 7.. puurvaaparaabdhiyugaLaantaritaM himaadri \- setvantaduurasuvishaalapathaM pragachchheH . itthaM hi mantrayati maaLavamaardraraagaM susvaagataM kathayatiiha mahaapathashcha .. 8.. kalaapakam.h ga~Ngaa cha dhuurjaTishirasthajaTaavimuktaa vaaraannidherurasi gaayati kiM patitvaa . tatratyataalavanamechakatiirameva gachchhatyabodhata ivaatmapadaab.hjayugmam.h .. 9.. saaraavamatra patitotpatitaaM cha ga~NgaaM vaaraannidhiM cha suvivechayituM tvashakyam.h . gaaDhaatmavismR^itiyutaM layanaM tayosta \- dadvaitaramyamapi vaa~Nmanasoratiitam.h .. 10.. bhuuyaH kramaadachalataaM gamite tara~Nge shaantirvibhaati mahatii sa mimiila netre . puurNaM hareNa hR^idayaM cha tadaa samaadhi \- niShThena viichirahitaaMbudhisannibhena .. 11.. jyotsnoditaa chalati viichiriha krameNa jaagarti vaaridhirathaiSha cha kaavyapaanthaH . asvasthamaanasatayaa kila puurvataaraa duuraat.h prakaashayati saa shubhadaM pradiipam.h .. 12.. gachchhatyasau pravahati prakR^itiprasanna \- giitopamaa cha kaLamaatra tu daakShiNaatyaa . yatraasti ki~nchidanuraagajamaamanasya \- maGYaatavR^ittamapi chittalayaM samaanam.h .. 13.. bhagne nimajjati manasyadasiiyabhaavaH shuddho bhavatyatha sa gachchhati bhuuya eva . saMbhaaShayeya kamR^ite tu vihaayaso.anyaa \- dityeva tiShThati mahendragirirgariiyaan.h .. 14.. tasyopari sthitavatiiha munitvabhaave \- nopatyakodita ivaarava ugra ekaH . samraaja eva pR^itanaa cha dishaaM jigiiShoH kasyaapi dakShiNadishaM tvaritaM jagaama .. 15.. ko.asmin.h rathe raghurihoditapuurvabodhaad.h vaMshiiyagiitinivahaH pravijaagaruukaH . svapnaayitaM sakalametaditiiva kiM vaa sargavyathaakiraNakairabhivyajyate vaa .. 16.. aajanmashuddhisahitaashcha mahaaphalaanta \- karmaaNa eva cha samudravR^itakShitiishaaH . aanaakato rathacharaashcha savikramaashcha bhuumiM hyabhu~njata tathaa tadanantaraM cha .. 17.. vaardhakyametya munivR^ittimihaapurete vaivasvataanvayagataa vasudhaadhipaalaaH . jaajjvalyamaanamahitaadbhutanirbharaiva yeShaaM mahaamahimapuuritavaMshagathaa .. 18.. yugmakam.h bhaasvaanivodayamanuujjvalavikramasya puurvaaparaahnasahito.astamitaH sa vaMshaH . yadvarNane samuchitaM layamaapa hR^idya \- shabdaabhidheyayugaLaM girijeshvaraabham.h .. 19.. kashchid.h vanaantabhuvi hanta maharShidhenuM samraaT.h sma chaarayati kesariNaM cha hiMsram.h . shaanto.ayamaatmatanumaamiShapiNDavat.h svii \- kR^ityarShidhenvasusurakShaNamaarthayachcha .. 20.. traaNaH kShataaditi hi ruuDhiriyaM padasya kShatrasya cheti vivR^iNoti hariM nR^ipaalaH . praaNaaMstyajaami nahi dharmamiti pratiGYaa \- daarDhyam na kasya cha namaskR^itiyogyamasya .. 21.. unmiilatiiva nayanaM kulasuprabhaataM bhuupasya tasya shishuraavirabhuunmanoGYaH . naamaapi tasya raghurityakarochcha yena bhuumau cha naakabhuvi vaMshayashashchakaasti .. 22.. aatmapriyaanidhanataH sutaviprayogaat.h saadhviimaNipriyatamaatyajanaachcha tiivraat.h . duHkhaagnishuddhahR^idayeShu nR^ipeShu teShu bhuumiM yathaavidhi paraM paripaalayatsu .. 23.. tadvaMshakiirtirapi bhuuritaraprataapa \- puurvaahnasuuryavadaho paribhaasate sma . ante.avarohaNamabhuuchcha guNaujasaaM tu suuryo.agnivarNasadR^ishashcharamaadrimeti .. 24.. yugmakam.h paarthaM shariiramiha na svayashaHshariiraM mLaanetaraM tvamalinaM parirakShituM cha . tyaktaM dhanaM dhanamiti dhruvato.adhigantu \- maadaanato.apyadhikamanyakR^ite pradaatum.h .. 25.. ye.adhaarayan.h makuTadaNDayugaM cha te kva raajaadhikaaramadhumattamaliimasaaH kva . haa taddiliipacharitaadikamagnivarNa \- raajapramattacharitaavadhikaM durantam.h .. 26.. kaavyaM yadaa virachitaM paripuurNameva \- maachaaryavaag.h dhvanati taddhR^idaye puroktaa . bhaavatkasuuktinivaho ruchiraH kadaachit.h praapsyatyasaMshayamathojjayiniihR^idantam.h .. 27.. visheShakam.h praapsyatyaho kimatha ko.asya niguuDhamarthaM vetsyatyasau nR^ipapurii nanu ratnakaamaa . shaktiH kimasti vachasaH parihartumeva khaDgograniitimatha rakShitumaartavargam.h .. 28.. jaane na vaktumuchitottaramasya sarva \- syaitattu vachmi karuNaiva kaviindravaaNii . aayaahi jaanaki piturgR^ihamaashramaM me deshaantarasthamiti bhaavaya maa viShiida .. 29.. etatsubhaaShitanidaanadayaapayodhyai aakranditaanusaraNaikahR^ide namo.astu . shLoko.abhavadyuvakiraatapR^iShatkaviddha \- krau~nchaabhidR^iShTijanitaH kila yasya shokaH .. 30.. etatpathe kila raghuudvahadigjayaabhi \- yaanaM mahotsavasamaM samatiitapuurvam.h . taaMbuulapatrarachitaa~njalibhirnipiiya keraasavaM bhaTajano.atra vishashramuH kim.h .. 31.. maargaM tamevamanusR^itya tadaa cha kaavya \- paantho.apyayaM charati kevalapaadachaarii . naastyeva tasya manujo.anucharashcha kashchi \- nnaastyeva tasya tu rathashcha tura~Ngamaashcha .. 32.. astyasya bhuurjatarupatramayoM.asalaMbii bhaaNDastu kevalamamuM na sabhaajayanti . yuddhe paraajitanR^ipaashcha parantu shuddha \- graamiiNasauhR^idamiyaM prakR^itishcha ramyaa .. 33.. puugaishcha maarutachalatphalabhaaranamrai \- raaviHprabheNa purato.abdhitaTena yaasyan.h . so.ayaM samudrachuLukasmR^itigandhavaahi \- kaaveryupaasitataTaiH parigachchhati sma .. 34.. aakaNThamajjanavato bahumuktakaiH sa \- ntuShTaan.h karoShi kavite nanu taamraparNi . muktaavaliiva patitaa sitasaikate saa chakShuShmataaM paramanirvR^itimaatanoti .. 35.. pashchaat.h tadaa malayasaanumato nimantra \- Naavaahi chandanamarut.h tamupaiti mandam.h . bhuuyo.api tatparisaraprakR^itipradatta \- saundaryapuuritamanaaH sa tu yaati paanthaH .. 36.. haariitakairDayitamuuShaNavallariiShu chailaaphalaahitasugandhatanurnabhasvaan.h . dR^ishyau puro malayadarduraparvatau taa \- vurvyaaH stanaaviva taTaarditachandanau staH .. 37.. sahyaadripa~Nktiratha dR^ishyata eva bhuumyaaH srastaaMshukoddhuranitaMbasamaanaramyaa . baalaanilaishcha murachiisukhashiitaLopa \- chaaraM karoti navaketakareNugandhaiH .. 38.. velaasamiiraNasamiiritaraajataaLii \- raajidhvaniM sakutukaM muhureva shR^iNvan.h . saundaryadhaamani dishaabhuvi dakShiNasyaaM tiirthaaTakaH kavivaraH sa mudaa prayaati .. 39.. tasyottaraayaNadinaat.h pathikasya puurvaa raatristadaikavipulojjvalasatrashaalaa . alpaprakaashakashilaamayabhittidiipa \- jvaalaapurobhuvi sa jaagradavasthito.asti .. 40.. anyeShu suptimupayatsu sa naijabhaaNDa \- bandhaM vimochayati sannihiteShu tatra . bhuurjatvachaaM shakaliteShu vivR^itya saMpra \- tyekaikamaahitamudaM cha paThatyathochchaiH .. 41.. patniiviyogaparikhedavilolachitta \- janyaM shrutaM tadajadiinavilaapavaakyam.h . ki~nchit.h paraM mR^idulavastu nihantumatra kaalaH sadaa vitanute mR^idumeva vastu .. 42.. tasyaanubandhi kathitaM kavinaa tuShaara \- sekaahataM sarasijaM tviti gadgadena . satraadhivaasiShu gateShu sashabdanidraaM shete paraM kavirapiiha vinidra eva .. 43.. kokasya diinaruditena samaanametat.h \- kaavyaM punaH pravahati sragiyaM yadiittham.h . jiivaapahaa bhavati chet.h tadahaM kuto vaa jiivaami yo.adhR^ita hR^idi srajameva chainaam.h .. 44.. paaShaaNamapyamR^itataaM bhajate kadaachit.h paaShaaNataaM vrajati chaamR^itamanyadaapi . etattu sarvamapi naiva manuShyaniShThaM kintviishvarehitamiti prajigaaya chochchaiH .. 45.. snehaaturasvaralayaatmakagiitake.asmin.h paanthaatmaduHkhamathavaajavilaapa eva . bhuuShaa nirarthavikalaa kila shuunyashayyaa jaataa mameti sahasaavasite tu giite .. 46.. paprachchha kashchidatha mitra viramyate kiM kartaasya ko bhavati kiM sa hi kaaLidaasaH . ko.asaavitiiha punarapyatha kaavyakaaraH kashchit.h tathottarayituM pratibhaati tasya .. 47.. yugmakam.h bhuuyo.api tena kathitaM na hi kaaLidaasaM jaane na kenachidudiiritapuurva eShaH . kintu tvadaalapitatatkR^itakaavyakhaNDa \- saMbhaavanena mama tR^iptiraho na jaataa .. 48.. kaavyaM tadaashu likhituM paThituM mamaashaa jaagarti tat.h tvamatithiibhava me.adya raatrau . kroshadvayaM charati ched.h gR^ihamasti me tad.h gR^ihNiiShva te sakhinimantraNametadeva .. 49.. evaM manoharasusaMskR^itabhaaShaNeShu chaatmaavabodhajanakeShvabhinandakeShu . viGYena kaavyarasikena kR^iteShu teShu shrotraM gateShu kaviraatmani tuShTimaapa .. 50.. anyedyurasya sumanassuhR^ido nikete piiyuShavat.h pravahati sma sukaavyagiitiH . noktaa tadaapi nijasatyakathaatitheyaa \- yaastaaM kaviH ka iti kaavyamidaM tu kaaryam.h .. 51.. vaachaH sa bhuurjadalato.anulikhatyatha sva \- naaraachakena suhR^iduttamataalapatre . kaavyaM svakiiyamiha tat.h prathamaM shR^iNoti bhaavaardrakaM shrutipavitramaho.anyakaNThaat.h .. 52.. aamantrya taM tadanu mitravaraM sa kaavya \- paanthaH samaarabhata naijasudiirghayaatraam.h . bhuuyo.api parvatatatistaTiniikadaMbaH kShetraaNi mitranivahastatasatrashaalaaH .. 53.. vaktraab.hjamadyalaharii yavanaa~NganaanaaM yatraadhikaM harati netramayaM pradeshaH . draakShaalataavaliniku~njavR^itaajineShu kaadaMbariirasarataaH sumiLanti yatra .. 54.. teShaaM manoharasusauhR^idasatkR^itiistaaH sviikR^itya chaaprakaTitasvayathaarthabhaavaH . vairaagivat.h sa tu yuvaa kavanaani kaaLi \- daasasya kasyachidihaalapati prakaamam.h .. 55.. visheShakam.h evaM samaanahR^idayairbahubhirmanuShyai \- rnaanaavidhaiH prachalitaa kathanairatheyam.h . vaagvallarii bahuLapakShashashaa~Nkatulyaa saMvardhitaasya kavitaapathikasya kiirtiH .. 56.. raatryaagame bhavati chottaradigvibhaage devaalaye.atra mahitojjvalakiirtiyukte . diipaavalii viraLakaantiranukrameNa jaataasti nishchalataraa prakR^itiishvarii cha .. 57.. aaraadhanopakR^itamantratatiH pavitra \- ghaNToditadhvanirapi prashamatvameti . miShTaannabhojanasamedhitachittaharShaa vipraastadagravasatiM parito niShaNNaaH .. 58.. teShaaM sunarmavachanaanyalasaM vishR^iNva \- nnaaste kaviH sa nitaraaM vijane yathaa syaat.h . saMbhaaShaNasya viShayastu kaveshcha kaaLi \- daasasya deshakavitaasavisheShataadiH .. 59.. va~NgaM kali~Ngamatha kuMkumadeshameva \- maahurjanaa bahuvidhaaH kavijanmadesham.h . kechid.h vadanti kavijanma na chaiva sapta \- svaajanmapuNyanagariiShviti nirvisha~Nkam.h .. 60.. gopo.asti nissvakulajaH kila maaLavasya graamasya suunuriti tadrasane cha saakShaat.h . kaaLyaa kR^itaakSharavarapravilekhanena bheje kavitvamiti cha pravadanti kechit.h .. 61.. praadurbabhuuvuriha tasya cha jaatijanma \- deshaanubandhitavichitrakathaavivaadaaH . vaadena kiM phalamanena janishcha yatra \- kutraapi vaa bhavatu saa kavitaa sudhaa nu .. 62.. suunaM tu na prabhavati svasugandhaguptyai so.ayaM bahirgaLati nishvasitachchhalena . vaayurna tanniyamanaaya cha shaktibhuuH syaad.h vyaapnotyayaM parimaLo.api cha vaayumaarge .. 63.. bhuuyo.api bhuurjatarucharmavilekhanena chaavartanena hR^idupasthitikaarakeNa . anyonyasaMvinimayena cha taani ramya \- kaavyaani paatramabhavan.h kila kiirtiraasheH .. 64.. aasiit.h krameNa nijabhaaNDatalopashaayi \- kaavyaadhvagasya nayanaM sukR^itaashrupuurNam.h . aayaati yaM bhramaNakautukinaM viraagaad.h raagaakulaa varaNamaalyadhR^itaardrapaaNiH .. 65.. aaraat.h svayaMvaravadhuuriva kiirtilakShmii \- rgopaayati svayamathaapyayamaatmanaa tu . shabdaabhidheyayugaLaM tadupaasitaM cha nR^ityatyathojjvalamumeshavadaatmaniiha .. 66.. yugmakam.h ki~nchit.h tathaapi virahoditaloladuHkha \- mudvelayatyadhikameva manastadiiyam.h . karNiirathaat.h tadanu duuramapaagataat.h ta \- ddR^iShTistu taM samupagachchhati diinadiinam.h .. 67.. \medskip\hrule\medskip pa~nchamaH sargaH devataatmano.a~Nkatale paantho na jaanaati yaanamidamaviraama \- masyaantaraa suuryayaanam.h . uparigatamatha kiyaditiitthaM ##?## puurvadishi puuNendumukuTaM samuhya kati raakaanishaaH samaayaataaH .. 1.. charadashvanikaratatasaindhavataTaanaaM sphuTitakashmiirajakShetranichayaanaaM parataH pradR^ishyate praaleyashailaH . unnidramarmaritaharitapatreShu punnaagapuShpasaurabhyojjvaleShu prastareShvatratyamR^iganaabhisaMsparsha \- gandhavadgiritaTamupetya sa niShaNNaH .. 2.. vikirati himastu~NgashR^i~Ngato gaayati cha kiichako bhramarakR^itarandhraH . gandharvavallakiitulyaa himaapagaa jaagarti gaanaiH kutashchit.h . bhuurjatarupatrapuTapaaLiiShu dhaaturasa \- raktaabhalipiShu raktaabhiH . vidyaadharaa~Nganaabhirlikhitamanmathaa \- lekhaaH kimete.abdashakalaaH .. 3.. punnaagamandaaranavapaarijaatakaiH saMbhuuya puShpite tasmin.h bhR^igau sadaa \- pyunnidramaaste vasantaH . taptaatapograshR^i~Nge tatra niShThuraM prajvalatyuuShmaagamartuH . unmukhaM chaatakaM vaatsalyabindubhis\- tarpayatsvabdanikareShu . antaraaLasthalasyaantaraa nartanaM dhatte cha varShaamayuuraH . sundaraparaagasumasaMkaashahimadhuuLi \- saMkuleShvachalakaTakeShu . aayaati kaH shishirahemantashaarade \- Shvete kimaayaanti sarve ##?## sammiLati yatra haa sarvarturamyataa tatraiva samupaiti paanthaH . uttuMgahaimavatashR^i~NgakuuTaM samaa \- ruuDhavaanekaantapaanthaH .. 4.. svargaayate bhuumiratra shete sukhaM svargaH kShamaa~NkataTametya . kShoNiitale.api viharaddevabhuustuhina \- puurito.ayaM saanudeshaH . shruuyate parNeShu naagabhuumyoH surata \- sallaapamarmaraninaadaH . atra hi svargiiyaharShaH .. 5.. dhatte tuShaarakaNikaaM shaMbhubhasma vaa hyatratyaparvatabyuuhaH ##?## aruNaprabhojjvalaM haraniTilalochanaM pronmiilatiiva maartaNDaH . harajaTaayaaM dhavaLagirikuuTake.athavaa bhaasate sitachandralekhaa ##?## shR^i~NgeShu saandraM samaadhisthadhuurjaTeH shaantipuurNaM mahaamaunam.h . tasmin.h viliiyate hR^idayaM prashaantam.h .. 6.. samudeti kasmaat.h kuto vaanumaatraM vi \- vardhamaano DamarutaaLaH ##?## shriira~Ngake naTananirmagnanaTaraaja \- karagatamahaaDamarutaaLaH . naasau divaasvapnamathavaa matibhramo hR^idayanayanekShitaM satyam.h . aakaashabhuumyau divaaraatrakaarakaa \- vaadityachandrau cha sakalabhuvanaanyapi saMpuurayanmahaakaaLanaTanaM tadaa jaagarti pathikasya purataH . nayananaLinaM paramaharSheNa puuritam.h . navasargataaLasuspanditamidaaniiM Damaruraparo bhavati hR^idayam.h .. 7.. saayantane ramyamandaarapatrava \- nnetre nimiilite mandam.h . taartiiyanetraM samunmiilitaM yena pashyati tribhuvanaM paanthaH . vairaagyametya kaThine tapasi liinaM maaraarimaatmanaathaM labdhumaagrahaat.h . tiivraanuraagaardrachittaaM tapasviniiM pashyatyaparNaaM sa paanthaH . guptaM nibaddhasumabaaNaM madhupriyaM luptadhairyaM haraM taartiiyanetraagni \- taptaM mR^itaM patiM smR^itvaa kurariiva chaakrandatiiM ratiM pashyati muhurmanasi paanthaH .. 8.. pariNaamasundarakathaayaaM cha tasyaaM shivapaarvatiivivaahaarthaM samaagatam.h . aardraakShatena padmaatapatreNa maa\- ~Ngalyastavena chaahLaadaardramaanasaM lakShmiiM cha vaaNiiM cha deviidvayaM yathaa patre likhatyasau svayameva paanthaH .. 9.. ga~NgaakaLindaje.aseviShaataaM chamara \- yukte maheshaM cha paarshvadvaye.api . nijabhuutagaNasevitaatodyaghoShaH samudeti sarvato.atandram.h . ki~NkiNiihaasarutavR^iShabhapR^iShThe vyaaghra \- charmaastR^ite.ardhanaariishaH purobhuvi aanandamuurtiraayaati . netuM tameva nijapattanaM parvataa \- dhiishe samaagate shruuyate giiriyam.h ##:## bhuumerdivashcha saMrakShakamasau sutaM janayiShyati dhruvaM skandam.h .. 10.. kalpadrukaamadhenvamR^itaadi sarvaM svarga te svaadhiinameva . yasya parirakShaarthamaavashyakaM bhavati martyabhuvi kasyachid.h baalasya janma .. 11.. svargashaptaanaaM kimeShaa dharitrii ##?## martyasya bhuunivaasaH shaapa eva kim.h ##?## susthirasnehabandhaa janmajanmasu puShpitaa tiktamadhuraaNi cha phalaanyatra yachchhanti lokaantaraM kimetaadR^ishaM vartate.asmin.h mahaabrahmaaNDabhaaNDe ##?## pR^ithivii hyudaararamaNiiyaa .. 12.. tiivrapraNayojjvalaatmanaaM meLana \- satraM hi haimavatabhuumiH . hemakuuTaachalashR^i~Ngaat.h sakautuka \- maayaanti bhuumau suraaste . ra~Nge tu naamaskhalitaaparaadhato gurushaapahetoH kadaachit.h urvashii chaagamat.h svapnatulyaa asvargajaaM sudhaamaasvaadayachcha yaa vikramanR^ipaalahR^idayaanuraagaH . apsaraa apyanubhu~Nkte sma martyasya sauhaardashuddhadaurbalyaanyaho tadaa .. 13.. saMbhramanmeghamaalaa puNyavaahinii \- hR^idayaad.h gR^ihiitvaaMbukaNatatiM punaratha maargaantareNa prayaati . evaM sa paantho.api haimavatabhuumeH surabhilashilaashakalatulyaM vaMshanaaLiipuurNamadhusamaanaM hR^idaye cha madhuraanubhuutiiH samaahR^itya sopaanato.avatiirNo.asti . pathadarshikeyaM vibhaatataaraa .. 14.. \medskip\hrule\medskip ShaShThaH sargaH punarapi maaLave jvalanti maargobhayapaarshvabhaajaH palaashapuShpaagnikaNaaH prakaamam.h . yaddarshanaat.h so.abhilalaaSha paanthaH praaptuM nijagraamamapuurvaramyam.h .. 1.. parantu tatraasti nijaM kimeta \- chchintaantaraa taM vimaniikaroti . tataH sa guuDhaatmakahR^itkShataanaaM raktaardrabinduun.h parimaarShTi mandam.h .. 2.. tuShaaravaktraaMshukashaaradartu \- sandhyaanibhaa keyamudeti tatra . na ki~nchiduktvaapi yadiiyanetraM sarvaM vadatyeva sadaa samaardram.h .. 3.. shanaiH shanaireva tadiiyaruupaM tirobhavatyakShipathaat.h kaveH kim.h . avyaktahetoH sa cha tatkumaaryaa naamaakaronmaaLaviketi hR^idyam.h .. 4.. astyagnimitro vidishaadhipo yaH sollaasamaaste nijavallabhaabhiH . yo.abhuut.h paraM chitrapaTasthakanyaa \- laavaNyamaadhviisvadane.atisaktaH .. 5.. tatpraaptisiddhau kalitaakShatantrai \- rviduuShakopaayashataishcha raaGYaa . jayaarthamaattaishcha laghuupajaapai \- raasuutritairnaaTyaguruutthayuddhaiH .. 6.. antaHpurasthapramadaamadaishcha yuktaM vibhaktaa~Ngakamantara~Nge . prayujyate naaTakamatra sa~Nka \- lpaakalpitaa maaLavikaiva bhaati .. 7.. yugmakam.h paadaaMbujaM maaLavakanyakaayaaH sakhii na vaa te hR^idayaabhivaa~nchhaa . alaktaraktaM maNinuupuraala \- ~NkR^itaM cha ramyaM cha tanoti paantha .. 8.. apuShpitasya pramadaavanasthaa \- shokasya taaM dohadake niyu~Nkte . devii dayaadhaama cha dhaariNii kiM paanthaathavaa te hR^idayaabhivaa~nchhaa .. 9.. sakuDmaLaH pa~nchadinaantare.abhuu \- dashokavR^ikSho.api nitaantashobhaH . bhuurjatvachiitthaM likhatastavaatra harShaashrudhaaraa patitaa muhuH kim.h .. 10.. deviipadaarhaaM sukumaaralolaa \- metaaM sukanyaaM parichaaravR^ittau . niyu~njate ye sma punasta eva lajjaavanamraa nanu saMbabhuuvuH .. 11.. manoharo.ayaM kila vigrahaH kiM sitena niipena vidhiiyate sma . saMkalpachitraadathavaa sajiiva \- svaruupamaadhaaya samutthito.abhuut.h .. 12.. yathaa viloleShu daleShu manda \- samiiraNasparshavidhau tathaasyaaH . karaa~NguliispandamR^iduprakampo vyaapnoti pakShmaavR^itaniilanetre .. 13.. nR^ityatpade te maNinuupuraabhyaa \- mabha~NguraM taaLatara~Ngite staH . kadaa nu pashyaamyahamasvatantre \- tyuktaM tayaa kiM kavimeva giitam.h .. 14.. vitiirya bhuuyashchhalitaakhyalaasya \- maadhuryakaM maaLavike tiro.abhuuH . tiShThasyaho kiM vidishaadhipasyo \- jjayinyadhiishasya puro.athavaa tvam.h .. 15.. harittR^iNo.ayaM smaratiiha bhuumau niilaM nabho viikShya shayaana eva . khago yadi syaaM sharavedhilubdhaH kutashchidastiityavabodhahiinaH .. 16.. uparyuparyuDDayane patiShyaa \- myekena rodena cha mR^ityumemi . asa~NkhyabaaNakShatajaaktadeho \- pyaayurvivR^idhyai hyabhilaaShuko.asti .. 17.. yugmakam.h pR^iShatkama~nche shayito.api kashchit.h pratiikShituM jiivitamiihate haa . ekaabhilaaShastu kaverihaasti taddarshanaM snigdhapavitrahR^idyam.h .. 18.. pratiikShayaa shyaamajaDiikR^itaayaaM raatrau cha diirghapraharaakulaabhaam.h . sarvaM vR^ithaiveti hR^idantaraaLe mantre shrute.api dhvanatiiva karNe .. 19.. ashabdamapyatyadhikaM sushakta \- maahvaanamaaptaM tviha shuunyataayaaH . gR^ihaaturo.ayaM pathikaH prayaati taM dakShiNaashaapathameva pashyan.h .. 20.. yugmakam.h kachchit.h tataH pR^ichchhati nimnagaayaa viichii \-sa kutraasti suhR^idvaro naH . kachchit.h pratiikShaabharitaH sa paantha \- mashvatthavR^ikSho.a~Ngulibhishcha tatra .. 21.. aaste nimeShaakalanena kachchit.h pratyudgamaarthaM cha palaashavR^ikShaaH . tiShThanti tatraatimanoharaabhaan.h dhR^itvaa prasuunojjvalasupradiipaan.h .. 22.. yugmakam.h vR^iShTirna vaa paryavasaanamaape \- tyaahaatra mR^itsaamR^iduloShNagandhaH . prahasya yakShiiva vimuktakeshaa sthitaH prasuunaiH kuTajadrumo.asau .. 23.. parokShatastiShThati ketakiiyaM lajjaanataa puShpavatii manoGYaa . veshyaakumaariinibhahemapuShpaH kiraatikaabho bakuLadrumo.api .. 24.. viraajamaanau kusumaaMbaraaNi dhR^itvaa manomohanavaaTikaayaam.h . lodhradrumo maadyati puShpavR^iddhi \- harShaakulo.asau tilakastathaiva .. 25.. yugmakam.h nabhasvato.asaavabhilaavakaala \- shchinotyayaM maaLavagandharaajim.h . pratyudvrajaabhyaagatamatra samyak.h sadaagate vetsi janaM kimenam.h .. 26.. yaH puuritodaattasukhogrataapa \- chetaashcha yo.adagdhavapurnidaaghe . grasto.api shiitairna jaDiikR^ito yaH saMvatsaraan.h yo bahu sa~nchachaara .. 27.. sargasthito yo nijachittabhaaraan.h bhuurjatvacheShvanvavataarayachcha . diirghapravaasaatparamiShTatiirthaM praapyeva yo niHshvasitaM karoti .. 28.. mR^ittvaM cha tanmaaLavadeshakoNe bhaagyaayatiM yo manute svakiiyaam.h . so.ayaM svabhaaNDaM vaTavR^ikShamuule nikShipya tatraiva sukhaM cha shishye .. 29.. visheShakam.h vaTadrupatraaLyavakaashato.adho dravanti kiM puShkaraniilimaani . anena chottaanashayena dR^iShTaM nabho lasatyeva kimapyapuurvam.h .. 30.. baalhiikapuShpaastR^itakomaLaabhaM kaashmiiradeshaM surasiddhasevyam.h . ga~Ngaaprapaataardrahimaadritu~Nga \- shR^i~NgaM cha dR^iShTvaa vinivartamaanaH .. 31.. paantho.ayametasya mukhaavalokaad.h graamasya kiM jaayata eva baaDham.h . aardraa~nchitaakShashcha samutsukashchaa \- pyaanandataaLadrutamaanasashcha .. 32.. yugmakam.h pa~nchendriyairapyanubhuuyate sma chaadyaannalaavaNyaraso.atra nuunam.h . atraiva dR^iShTaa hyR^ituparyayaaNaaM shobhaadbhutairaadyamathaadaraishcha .. 33.. varShairanekaistamadR^iShTapuurvaa didR^ikShavashchaatra hi vismayante . samaavR^itairaagata eva kaaLi \- daaso.ayamityaatmagataM taduktam.h .. 34.. kva vaa bhavaan.h kaalamiyantamaasii \- dasmaan.h na kiM vismR^itavaanasiiti . kShemoktayaH snehabharaadbhutaardraaH shrutaaH paraM tena gR^ihaatureNa .. 35.. yaatraasu madhye.atra vishashramurye vidvadvaraistairviShayiikR^ito.abhuut.h . kaviindramuktaamaNikaaLidaasa \- stadiiyakaavyaani cha tatprashaMsaa .. 36.. kaviH sa kiMdeshya iti prakaamaM shruto.atra vaadaprativaadaghoShaH . atratya evaasti sa kaavyakaara ityaatmatuShTiprabhavashcha shabdaH .. 37.. tatkaavyakhaNDaaH prathitaaH kilaasan.h karNaanukarNashravaNena choktyaa . naasau tadavyaajamukhaani pashyan.h svaapahnavena prabhuratra vaktum.h .. 38.. tasthau vinamraH sa yathaaparaadhaM kR^itvaa punastaptamanaashcha jaataH . graamiiNavR^iddhoditavatsalatva \- maahLaadamaalaa hi babhuuva tasmin.h .. 39.. graame kimatraasti madiiyameta \- chchintaa tiro.abhuunnijabandhavo hi . paristhitaaH svasya kR^ite.abhimaana \- bhaajaastvime graamajanaa varaakaaH .. 40.. kiM no vihaaya tvamito gamiShya \- syevaM hi pR^ichchhatyatha mitramekam.h . na netyuvaachaapi tu chandrakaanta \- tulyaM tadaatmaa dravatiiva bhaati .. 41.. paade chalatyardhavibodhavattad.h \- graame puraa vR^iddhakuTiiM nishaamya . antarna ko.apiityanuyogi netraM shrutaM cha vR^iddhaH sa mR^ito babhuuva .. 42.. nijaikaputriivirahaakulo.asau na ka~nchiduuche katichiddineShu . athaikadaa choDDayate sma pakShii shuunyaM tvabhuut.h pa~njarameSha gehaH .. 43.. puraatanapremakathaashcha kaashchi \- nniiDaaditaH shrotrapathaM praviShTaaH . kiM tat.h smarantyujjayiniisuvarNa \- niiDopabaddhaasti viha~Ngabaalaa .. 44.. na santi paapaani vimuktisidhyai kiM taapashaantyai prabhavennadiiyam.h . graamiiNasaMskaaravadetadaapaH svachchhaprashaantasphaTikaavadaataaH .. 45.. aakaNThamasyaaM vinimajya nadyaa \- maalaapayaamaasa parassahasram.h . gaayatrikaaM mR^itsaghaTasya chaanta \- raakaashamasyaanishamarkadiiptam.h .. 46.. tena prakaashena tu niiyamaana \- maatmaanamaashaMsya viniitipuurvam.h . sthite.api kutraapyabhiyanti naike puurve satiirthyaaH samameva bhuuyaH .. 47.. teShaaM kaveH sargatapaHphalaanaa \- maasvaadakaaste miLitaa vadanti . na kevalaM sojjayinii tvaduktiM pratyudvrajiShyantyapi tu trilokii .. 48.. ashvatthavR^ikShe hR^idayaakR^itiM cha sahasrashaH shyaamaLaparNaraajim.h . nistandramaaspandachalaaM vilokya nishshabdameveha kamaaha so.ayam.h .. 49.. asvasthametaddhR^idayaM kilaikaM martyasya haa dussahameva vR^ikSha . etaanyaho te hR^idayaanyasa~Nkhyaa \- nyasvasthitaanyatra sadaa bhavanti .. 50.. samiiraNairaaLulitaani taani sarvaaNi sarvartuShu tulyameva . dR^iShTvaa niShiidaamyakhilaM tavaita \- chchhaayaataTe vismitamaanaso.aham.h .. 51.. asvaasthyametanmahadastu te.aha \- michchhaami shaantiM tvadanaatape.asmin.h . sargaatmakaaviShkaraNaakulasya shaantistu labhyaa maraNe.athavaa syaat.h .. 52.. griiShmo gatashchaatakashaabakena kekaaraveNaiti sa varShakaalaH . punassamaayaati vasantamaaso vanapriyaaNaaM madhurasvareNa .. 53.. yadaa vikaMprapravilolacha~nchuu \- puTena mandaM chaTakaa virauti . tadaa samaagachchhati nagnapaadaH savepathushchaapi tuShaarakaalaH .. 54.. bhajanti saakShyaM hyR^itubhedabhaave khagaa ime.ashvatthataruH kavishcha . kavermanasyaartavasa~NkramaaMstaan.h jaananti neme tarupakShivargaaH .. 55.. svakiiyabhaaNDasthitapatrakhaNDaa vahanti teShaaM karalaa~nchhanaani . idaM kilaitihyamaho kaviM tat.h \- pashchaatsthitaM pashyati kassachetaaH .. 56.. muurtiibhavatpraaktananaijapuNyaaM lajjaavanamraM samupasthitaaM taam.h . svapneShu jaagratsvapi chaardhabodhe \- ShvayaM sadaa pashyati chatvarasthaH .. 57.. prashnaH sa tasyaaH prathamaH smitaM ta \- danuttaraM haa puLakapradaayi . nivR^itya saa cha sthitirapyapaa~Nga \- dR^iShTirvilajjaa~nchitatiikShNapaataa .. 58.. aamantraNaM duuraviniitadoLaa \- gavaakShato.akShiprahitaM cha muukam.h . dhaavadrathaashvotthakhuraaravasso \- pyanaarataM santyanuvartamaanaaH .. 59.. yugmakam.h saMshruuyate kiM sa khuraaravo.adyaa \- pyetannu kiM satyamuta smR^itirvaa . bhuuyo.atra te.apyujjayiniimahiindra \- duutaassamaayaanti hayaadhiruuDhaaH .. 60.. teShaaM kuto vaa vijanaa~NkaNe.asmin.h pakShiindrachakShuuMShi paribhramanti . atraika evaasti vaTadrumuule samaagataaste kimihaiva deshe .. 61.. yathaagataM te pratiyaantu vegaa \- dityaanataasyo.ayamihaiva tasthau . nimiilitaakShashcha vaTadruvR^iddhe samarpitaa~Ngo.ardhasuShuptimaapa .. 62.. aahatya bhuumau svabhujogradaNDe \- naite dR^iDhaM tasya puro.avatasthuH . alaM suShuptyaa kimu muuDha kaaLi \- daasaH kaviH kashchidihaasti dR^iShTaH .. 63.. dR^iShTvaapyasau bhuupatiduutachihnaa \- nyaachaarapuurvaM na cha taan.h siSheve . ayaM tu nishsheShaniviitabhiityaa \- daraakSha ityadbhutamaapnuvaMste .. 64.. ko.ayaM vimuuDho badhiro.atha muukaH praShTuM cha te.anyatra javena jagmuH . pratyaagamiShyanti kimeta eva duutaa mudaa graamajanopaniitaaH .. 65.. taM te kShamasvetyabhivandya bhuupa \- sandeshamitthaM kathayaaMbabhuuvuH . uttiShThamaana priyasatkave tvaa \- mihojjayinyaaM vinimantrayaamaH .. 66.. aachaaryavaakyaM dhvanati sma bhuuyo \- pyetatsmR^itau mandragabhiiraramyam.h . abodhataH saa~njalirantaraasau gurusmR^itau puNyajale nimagnaH .. 67.. na kaa~nchiduuche prativaachameSha svakiiyaratnaM tu jahaara puurvam.h . avantyudaaraa cha kimarthameta \- chchintottara~NgaM hR^idayaM babhuuva .. 68.. naivaagamiShyaamyahamevameva vadeti vaktyaantaradharmaroShaH . nimantraNaM vikramabhuupadattaM na tyaajyamatraiva shR^iNoti chettham.h .. 69.. jaajjvalyamaanajvalanadvipaarshvo yathaa mahaaghoravane tathaayam.h . tasthau kavistad.h ghanamaunajanya \- pratyuttaraasha~NkitamaanaseShu .. 70.. asvasthiteShu kShitipendraduute \- ShvevaM nijagraamasuhR^itsu chaatra . tiShThatsu maa gachchha vihaaya chaasmaa \- nityuktapuurvashcha suhR^idvaro yaH .. 71.. sa eva chaagatya puro.adya vaacha \- muuche kaviM taM viniruddhakaNThaH . gantaasi chennastvabhimaana eva graamiiNashailiiyamaho vishuddhaa .. 72.. visheShakam.h puShpyatyashokaH kila dohadena tathaa kavera~Nkuritaa pratiikShaa . draShTuM mukhaM tat.h sakR^idapyahaM kiM shaknomi yadyujjayiniiM gatashchet.h .. 73.. athaaha naijojjayiniiprayaaNa \- vaa~nchhaaM kaviH svalpavachobhireva . tadaa cha tadgraamamano.abhimaana \- harShaistara~Ngaayitameva baaDham.h .. 74.. snehaativarSheNa samaardrachitto \- styeShaaM cha nirvyaajahR^idaaM tathaapi . sha~NkaavashiShTaa bhavatiiha paaraM paraajito.asmiiti nitaantashalyaa .. 75.. paraajayaM chaapyasakR^id variShye yadiihajanmanyatulapriyaardram.h . priyaamukhaab.hjaM sakR^idapyaho tad.h bhavenmuhurme nayanasya paatram.h .. 76.. gatvochyataaM doLakasevakaadi \- vR^indaM vinaa yaasyati kaaLidaasaH . prashaantimaapnotyaparaahnasuuryaa \- tapo.anilaH saantvayatiiva mandam.h .. 77.. \medskip\hrule\medskip saptamaH sargaH ujjayiniiM prati kimaadyadR^iShTipraNayo.atra shipraa \- puro.avatasthau kaviraardrachittaH . shiitaanilasyaatha nimantraNena snehodaye tatra cha gaahate sma .. 1.. kLamaH kramaalliiyata eva shaitye snaatvopaviShTo.asti shilaatale.asmin.h . shiitopachaaraM kurute sa shipraa \- vaato.ab.hjagandhaakalitaaMbubinduH .. 2.. aGYaatametaM pathikaM cha kasmaa \- jjanmaantarasthaapitagaaDhabandhaat.h . svapratyabhiGYaaviShayiikaroShi tvamujjayinyujjvalaramyaharmye .. 3.. diirghaayate pattanaraajaviithii paarshvasthasaudheShu samutpatanti . saMgiitavaadyadhvanibhishcha saardhaM nR^ittaantare nuupurashi~njitaani .. 4.. dhuupena kaalaagaruchandanaabhyaaM susaMskR^itenoShmaLachumbanaughaiH . saMvR^iNvataa kaamapi keshiniiM tai \- rgavaakSharandhrairnibhR^itaM gate tu .. 5.. vyaapnoti ko maadakagandhapuuraH sa~NkriiDayantii gR^ihashaarikaa kaa . udeti devendradhanurvaLabhyaaM mayuurapi~nchhaachalanairmanoGYam.h .. 6.. yugmakam.h bhuumaavayaM gachchhati paadachaarii svargasya vaktraM purato vibhaati . svargo.atra saktyaa samudeti tatra vairaagyachandrodaya eva bhaati .. 7.. dayaiva ga~Ngaa madabha~Ngaruupo vahnishcha nityaM sharaNaM prayaataH . yanmastakaM yasya cha viiryabindau shete vishaalaM gaganaM sukhena .. 8.. sudhaayate yasya gaLe viShaM cha tasyaalaye chaNDamaheshvarasya . prabhaatapuujaasu cha ghaNTikaayaaH shrotraM gato mandragabhiiranaadaH .. 9.. yugmakam.h vinyasya paadaM shishuvat.h saliilaM sopaanamaaruhya yathaakrameNa . jagatpitustasya puraH sthito.asau kR^itaa~njalirmiilitalochano.abhuut.h .. 10.. mukhe cha yaa sR^iShTirudeti mandra \- sthaayyaaM shubhaashiirvishadaakSharaa saa . punaH sa saakShaatkurute trilokii \- samraajamaakaashamahaadhipaM tam.h .. 11.. gantuM tato vikramaraajadhaanii \- maichchhat.h kavistaM pratipaalayantiim.h . suuktiH puraivojjayiniiM gataa taa \- manveti kartaadya yathaaguruukti .. 12.. puShpaa~NkaNaM praapya sa gopureNa mukhyasya saudhasya puro jagaama . dvaaHsthastadaa tatpadachaaripaantha \- kShiiNaartabhaavaM tu niriikShate sma .. 13.. snaanena shuddho.api kuchelako.ayaM ko vaa bhavedaMsavilambibhaaNDaH . athaagatashchaaha nR^ipaaya kaaLi \- daasaM puradvaari vada sthitaM maam.h .. 14.. kiM kaaLidaasaH shrutapuurvameva tannaama naamaiva tato.adhikaM na . athaantaraaniitakaviH sa raaja \- duutaanuyaatashcharatiiha mandam.h .. 15.. gachchhatyasau pakShimR^igaadishilpa \- hR^idyonnatastuupashataani taani . pustaani chitraa~nchitapaarshvabhittiiH pashyan.h suvR^ittaantararamyaviithyaa .. 16.. saMpuuryate veNumR^ida~NgaviiNaa \- naadaiH shrutiH siktamathaakShi varNaiH . dR^iShTaM cha sarvaM ramaNiiyameva shrutaashcha sarve madhuraardrashabdaaH .. 17.. graamapriyo.ayaM tu tathaapi raaja \- harmyaM janaakiirNamidaM gabhiiram.h . ghoraanalenaavR^itavaasageha \- samaanameveti vimanyate sma .. 18.. jaalaM kiledaM parapuShTanaamno \- pyatantrasa~nchaariviha~Ngamasya . tathaapi naakaanukR^itiH pR^ithivyaaM manuShyasR^iShTeyamananyaramyaa .. 19.. sudiirghamaargakLamataptapaadaH sa vetravatyaa.a.adarato.anuyaataH . upaiti sopaanamasheShavidva \- dabhyarchitaM maNDapasannidhistham.h .. 20.. tiShThatyasau vismitanetrayugmaH kaviH paraM vikramachakravartii . siMhaasanasyopari sanniviShTo viraajate suuryasamaanatejaaH .. 21.. svarNachchhadaiH kesaribhishchaturbhi \- rdhR^itaM hi siMhaasanamasya pashchaat.h . shukLaabhrashubhraabhasuvarNadaNDa \- chchhatraM cha shaityapradachaamare cha .. 22.. suchitritaM yena rasaardravaachaa raghuuttamaanaaM charitaM sudhiiraM . kaviH sa pashyatyadhunaiva ka~nchi \- nmahiipatiM hyeSha tu vikramaarkaH .. 23.. shakaarimetatsadR^ishaM vyachinti puurvaM tathaa netyavadhaaryate.adya . ayaM na tiikShNavratavaan.h diliipo raghurna yo digvijayii yashasvii .. 24.. ajo.api naardraakulamaanasastat.h \- putro.api no yaH priyavallabhaayai . gR^ihiitamR^ityurbhavati sma naiva tyaagaikashiilaH sa cha raamachandraH .. 25.. ananvayo vikramabhuumipaala \- stathaapi kaamapyakaLa~Nkakanyaam.h . sviiyaaM vyadhaad.h yo viniguuDhatantrai \- ssa chaagnimitraH smaraNe praviShTaH .. 26.. kalaapakam.h eShaa kathaa yadyapi vikramaarka \- kiirtiindumadhye.asti kaLa~Nkarekhaa . tathaapi hastaahitachaamaraabhi \- stanviibhirutpakShmaLatuulikaabhiH .. 27.. adR^ishyapatreShu shakograyuddhe vijeturetannR^ipavikramasya . prataapashauryaadikathaavisheSho vilikhyate.adyaapi nirantaraaLam.h .. 28.. nakShatramaalaadhavaLaantariikSha \- madhye yathaa puurNashashaa~Nkabimbam.h . vibhaati tadvat.h khalu vikramaarka \- raajaadhiraajaH sa hi bhiimakaantaH .. 29.. jaanaati naachaaramasau tathaapi raaGYe jayaashiirvachanaani datvaa . aanamrashiirShaH kaviratra tasthau shubhaaya vaa praarthitavaan.h mahesham.h .. 30.. jayaaluraadyojjayiniipuriiyaM yasyaaH shiro vaa mana eva raajaa . smashrupravR^iddhe kShitipaalavaktre smitaM tu ki~nchit.h samudeti mandam.h .. 31.. yathaambare shraavaNameghapurNe manoharaa chandrakalaavatiirNaa . dR^iShTvaitadasmin.h kavimaanase.api vishvaasaleshaH sphuTitaH krameNa .. 32.. rajaHprabhaavoDuvilochane te navaagataM taM spR^ishataH sukhena . aaroDhumatronnatapiiThamenaM nimantrayatyaa~Ngyavashaat.h sabhaayaam.h .. 33.. kShiiNaH kavirnamrashiraaH sa nandyaa samagrahiidaasanamaadareNa . shariirametaddayaniiyamasya veShashcha bhuuShaapyapariShkR^itaa cha .. 34.. susaMskR^itaH kiM paramaatmadiipaH prakaashate vaa laghumR^idghaTe.asmin.h . datto varo.ayaM kavikiirtiruupaH kenonmiShadyauvanadhaariNe.asmai .. 35.. jaaniimahe.atraadya charan.h suduuraM samaagato maaLavadeshatastvam.h . tad.h gachchha vishraamaya chaaviLambaM svachchhandamityaaha nR^ipaH punashcha .. 36.. naivaatithistvaM mama raajadhaanyaaM madaatmamitraM bhavasiiti viddhi . maitrii kathaM nissamachittayori \- tyantaH kaveshchintitamasti kasmaat.h .. 37.. yugmakam.h kva chaatapatrasya cha chaamarasya chhaayaaM gato.adhiishapadaadhikaaraat.h . unmattachitto nR^ipatiH kva chaayaM kaviH kalaalolamanaashcha nissvaH .. 38.. shaantiM na kaa~nchillabhate cha chitta \- masmin.h nikete.adhikashaantilakShye . kShaumaastR^iteyaM mR^iduramyashayyaa vichitraparNaanyupabarhaNaani .. 39.. vitaanakaalaMkR^itama~njuma~nchaH piiThaani ruupyaavapaneShu tatra . maadhuryadhuryaaNi phalaani naika \- madyaani cha sphaaTikabhaajaneShu .. 40.. kaviM shubhaashaMsanayaa cha saakaM pralobhakaani pratipaalayanti . kintvatra cheto vijane.atyagaadha \- duHkhahrade haa patatiiva bhaati .. 41.. visheShakam.h satre nishaayaaM cha vaTadrumuule \- pyabaadhanidraasukhamaarjitaM kim.h . bhadre.atra koShThe mR^iduma~nchake.asmin.h nishshabdaraatre.apyamalaprashaante .. 42.. nidraaM viduuriikurute cha ko vaa nistandramasvaasthyamihaantaraa kim.h . ashaantachittasya kutaH sukhaM kiM mathnaati chaasvasthamano.avashaM vaa .. 43.. yugmakam.h kavermano yo.atra samaachakarSha nishshabdamoho viphalaH sa kiM syaat.h . karoShi kiM graamasute manoGYe hyantaHpure.asmin.h kuhachid.h vasantii .. 44.. kva vaadhunaa tvaM sumavaaTikaayaaM liilaagR^ihe vaa pramadaavane vaa . kiM te smR^itau taaH kanakaabhasandhyaaH graamaapagaasaikatashiitavaataaH .. 45.. api smarasyekavaTadrumaM ta \- chchhaayaagataM taM katichillikhantam.h . didR^ikShasi tvaM sakR^idapyaho ta \- nmukhaM tavekShaavihitaanuyaatram.h .. 46.. chittaM kaveraatmagateShvashaante \- Shvaamagnamaddhaa punarutthitaM tat.h . spR^iShTaararaH kashchidihaardhabodhe \- naantaHpraveshaaya kR^itaanuvaadaH .. 47.. dvaaraM vivR^itya pravivesha saumyo \- daarasmitaH saa~njalirantaraasau . shushruuShaNaarthaM cha kaverniyukto nR^ipeNa yo.agryo vayasaa dayaavaan.h .. 48.. snehaardravaagdarshanasevanaadyau \- tsukyaM kaviM toShayati sma yasya . saprashrayaM pallavanaamako.aha \- mityabraviid.h yo.atha tamanviyeSha .. 49.. abhiiShTabhojyaani cha nityanaimi \- ttikaani karmaacharaNaani tasya . smitena maunaM sa samaacharaMsta \- danantaraM gauravayuktamaaha .. 50.. na taani vaktuM prabhavaamyahaM tu graamiiNa evaatra cha paarthivaani . dhaanyaani muulaani phalaani sarvaa \- NiiShTaani me.anyat.h kimiti braviimi .. 51.. visheShakam.h kShaNaM vichintyaaha kaviH sadaapi draShTuM cha maamarhasi pallava tvam.h . tasyeShTakaaryaaNi sadaanutiShThan.h sa pallavo.abhuut.h kavimitramaaptam.h .. 52.. anyatvabudhyaa pratibhaantametaM raajaalayaM maamiha pallavo.ayam.h . badhnaati yastaM nijasannidhaanaM netuM nR^ipaaGYaaM vinivedya tasthau .. 53.. praNamya bhuupaM kaviraasta naanaa \- ratnaa~nchite.anyat.h sadasiiva ratnam.h . naandiiM mahaakaaLaparaaM jigaaya ko.anyaH kaverasti cha vandaniiyaH .. 54.. atyunnataishvaryadharo.api sarvaM dattvaashritebhyo dhR^itakR^ittivaasaaH . kaantaardhadeho.api viraktachitto yatiishvaro.aShTaa~NgakaLebareNa .. 55.. bibhratprapa~ncho.apyabhimaanahiino maheshvaro ma~NgalasatpatheShu . nirudhya vR^ittiM cha tamomayiiM vo nayatviti prochya samaapayat.h saH .. 56.. yugmakam.h iishastave.apyatra kimaantaraarthaH kaTaakShyate.achinti na kaishchidevam.h . nR^ipo.api dhanyo.adya tu kaaLidaasa \- suuktyaa sabhaa me samala~NkR^iteti .. 57.. dvedhaa sabhaaM me navaratnabhuutaa \- mala~Nkuru tvaM viduShaaM manoGYaam.h . evaM nR^ipe vaktari saadhuvaadaiH sabhaatalaM harShasamR^iddhamaasiit.h .. 58.. asau tu bhaagyapraNayaikapaatraM vaaNiiprasaadaM kathameSha lebhe . vaagasya maayaashikhibarha eve \- tyaasiit.h sabhaa mishravikaararamyaa .. 59.. paprachchha raajaa kavinoktapadyaM kasmiMshcha kaavye bhavatiityathedam.h . svanirmite nuutananaaTake cha naandiityavochat.h kaviraadareNa .. 60.. taddarshanaayaattakutuuhalo.asaa \- vaaha prayogaH kriyataaM cha tasya . aagaamichaitrotsava eva tatraa \- styaaGYaa na vaashiirvachanaM cha raaGYaH .. 61.. bhaasaadipauraaNikakaavyakartR^In.h vihaaya kiM snihyati kaaLidaase . sabheyamityasti kavervisha~Nkaa sabhaasadaaM chaapi nR^ipasya naiva .. 62.. smaraantaraachaaryavaraM viniito vandasva chetyaatmani mantrite tu . kavirnijasthaanagato.asti kaavyaM dhvanipradiiptaM laLitaM yathaa syaat.h .. 63.. udyatsamaahLaadasupuurNimaayaa \- mapyastashaktaa hasituM yathaabdhiH . sarvaatmahR^iShTaH kathamaatapatra \- chchhaayaagatashchaamaravaatashiitaH .. 64.. kakShyaapradiipaM nibhR^itaM prakaashya shushruuShikaayaaM tu bahirgataayaam.h . aayaati devaahutidhuumagandhe sandR^ishyate haa smR^itisaanusiimni .. 65.. apuShpitaashokataroradhastaa \- nma~njiirashi~njaamanu puShpameLaa . astyatra sargaatmakabhadramuurti \- shchittaM tu bhagnaM vyathitaM cha yasya .. 66.. yugmakam.h \medskip\hrule\medskip aShTamaH sargaH ra~Ngotsavasya dhvajaarohaH lataaniku~nje rasiko.a~NganaanaaM puMskokilo gaayati liinadehaH . antaHpuraantaat.h pravahanti tantrii \- layaanvitapremasugiitakaani .. 1.. naviinavaasantamahotsavasya dhvajaadhirohaM dadhate.atimodaaH . sapallavaashokapalaashachuutaa \- stadojjayinyasti vasantarathyaa .. 2.. sugandhatailajvaladagnidiipaa vasantapuShpaaNyabhavan.h nishaayaam.h . aatodyagiitaani cha naaTyagehe naandiiM bruvantyatra mahotsavasya .. 3.. sarvendriyaamodavisheShahetuH saamaajikaanaaM cha sataaM manoGYam.h . prayujyate.adya prathamaM hi kaaLi \- daasapraNiitaM navanaaTakaM tat.h .. 4.. raajaadhiraajaH purato niShaNNaH pashchaat.h kalaatattvavido rasaGYaaH . aardraashayaashchaanyasukhaasukhaGYaaH sha~NkaavilolaaH susamaanachittaaH .. 5.. navyeShu sarveShu paraa~Nmukhaashcha bhavanti doShaikadR^ishashcha kechit.h . pratikShaNaM vardhata eva kautuu \- halaM tadekaagralayaM vichitram.h .. 6.. yugmakam.h yadaagnimitrasya puro nijaatmaa \- rpaNaM padaM maaLavikaa vigiiya . nR^ittaM vidhatte cha tadaa praharSha \- varShaH kiyaan.h vikramabhuupachitte .. 7.. iyaM puro maaLavikaaparaasti nivedayantii padameva tanme . chintaakulo.abhuunnR^ipatistadaayaM kaviishvaraH kinnu pare~NgitaGYaH .. 8.. yato hyahaM maaLavikaanurakta ityetadatyantaniguuDhameva . raajaalayasthaM cha rahasyamevaM kavirvijaanaati kathaM na jaane .. 9.. kavestR^itiiyaM nayanaM chakaasti yenaikahastaamalakaprakaasham.h . jagattrayaM pashyati yasya sarva \- mantarniviShTaM sutaraaM sutaaryam.h .. 10.. madiiyasatyaanyata eva manye mama priyasvapnashataani chaasau . kaviH samaaviShkurute yathaa me hR^idi praviShTo.atiniguuDhadehaH .. 11.. puro.atra cheTii bakuLaavaliiyaM raaGYiipradattena cha nuupureNa . karotyalaM maaLavikaapadaab.hja \- maalaktakaardraaruNakomaLaabham.h .. 12.. anukShaNaM sarvamidaM vilokya tiShThatyasau vR^ikShalataaniliinaH . nR^ipo.agnimitrastaraLaakulaa~NgaH sabhaasthito.ayaM cha nR^ipastathaiva .. 13.. suukShmaaNi ra~Nge chalanaani naanaa \- sabhaasadaaM cha pratibhaavabhedaan.h . samaM niriikShya kvachidatra koNe kavirniShaNNo viniguuDhaharShaH .. 14.. tathaapi guuDhaM nihitaM yadanta \- rduHkhaM bahistatpravahatyabaadham.h . iyaM cha me maaLavikaa.avarodhe vibhaati yaa maaLavaramyashobhaa .. 15.. viraajate.asau himashubhrapuShpaM raaGYii cha dhaariNyatimaatrashuddhaa . iraavatiiyaM madhumattalolaa chaampeyasuunaM pravilobhaniiyam.h .. 16.. etatprasuunadvayamagnachitto nR^ipaalabhR^i~NgaH kalikaaM naviinaam.h . kanyaamimaaM maaLavikaaM vilokya gu~njannihaaste madhulolupo.ayam.h .. 17.. yadaa mayaitadviTabhR^i~NgamohaH prashaMsito.abhuud.h vimalaanuraagaH . tadaahamaatmaanamanindyameve \- tyavaimi niShpakShavimarshanena .. 18.. atiiva nindyaa viTavR^ittireShaa saadhaaraNaanaaM yadi maanavaanaam.h . graahyo hi dharmo vihito hitashchaa \- saadhaaraNaanaaM dharaNiipatiinaam.h .. 19.. aho vasantotsava eva teShaaM raaGYaamidaM jiivitamasti yasmin.h . na kevalaM chaikasumena deyaa maadhvii sahasraiH kusumaiH parantu .. 20.. pratyakShadR^ishyaM tvidameva chaataH \- paraM visheShaantarikaarthajaatam.h . jaanantu te.aGYaatavachaaMsi chaivaM satyasya taastaaH parabhaagashobhaaH .. 21.. udyaanara~Nge parito.agnimitro bhramatyalaM kaamavikaaramuuDhaH . kartuM manashshaantivibha~Ngamasmin.h smaro.adya kiM paatayati prakaamam.h .. 22.. mandaarajaatiisahakaarapuShpa \- baaNaanathaasyaa nishitaan.h kaTaakShaan.h . kaamaaturo maaLavikaapadaab.hja \- sparshaamR^itaM praarthayate narendraH .. 23.. yugmakam.h vindhyaM cha vidyullatayaa nihantu \- mabhyudyatevaambudamaalikaa saa . iraavatii roShakaShaayitaa sva \- kaa~nchyaa nR^ipaM taaDayituM pravR^ittaa .. 24.. tasyaastu paadagrahaNena raajaa maaM daNDayetyaaha shamaabhilaaShii . gR^ihNiiShva tau maaLavikaapadaavi \- tyuktvaa gataa saa jvaladagnikalpaa .. 25.. pashyaami naaTye mukure madiiyaM satyaM kiletyevamamaMsta bhuupaH . nirvarNya ra~NgaM tvidamaattaharShaa sabhaapi hR^iShTaM cha kaviM karoti .. 26.. yathaanR^ipechchhaM taruNiiM vivoDhuM karotyupaayaan.h bahudhaa rasena . yo gautamo narmasuhR^it.h sa eve \- tyalaM vijaanaati nR^ipaalavaryaH .. 27.. vinaa tu gatyantaramatra raaGYo naveShTavadhvai priyadhaariNii saa . susvaagataM vakti sasha~NkhanaadaM samaapyate chaantimapa~nchamo.a~NkaH .. 28.. tatsuuchako ma~NgaLama~njugaanaa \- laapashcha hR^idyo viduShaaM samaaje . samutthitaM tat.h karaghoShaNaM cha santoShayaamaasaturadya bhuupam.h .. 29.. anviShyate sarvajanaiH kaviindro raaGYaapi saardrasvarabhaavabhaajaa . aaniiyate.ayaM puratashcha tasya saMtR^iptisaMpuuritanetrayugmaH .. 30.. kare.asya raajaa navaratnaramyaaM sushR^i~Nkhalaamarpayati drutaM saa . patatyathaatmanyatiguuDhamasmin.h bhuje.athaveti kShaNamaalulocha .. 31.. aastaaM na jaanaatu kadaachidasya bhaaraM niShaNNo.asti kavirvinamraH . aabhuuShyate kiM makuTena tasya shiirShaH prakaamaM vinayaabhidhena .. 32.. aaraadhanaaprojjvalaniilanetrai \- rniraajyate.ayaM taruNaH kaviH kim.h . dagdhaaH kimiirShyaaghanasaarakhaNDaaH savismayaalokanabhaajaneShu .. 33.. harShaatirekeShu sabhaakhilaa saa nimajjanonmajjanamaatanoti . tataH samudbhuuya chiraad.h dhvanantya \- vichchhinnadhaarojjvalahastaghoShaa .. 34.. navaagato naaTakakR^it.h tathaapi tannaaTakaM priitidamaababhuuva . vidvajjanaanaamiti naaTyakaaraaH parasparaM saMprati mantrayanti .. 35.. priitaa vayaM saaMpratamityavaadii \- nnR^ipaalako yanmahatii prashaMsaa . prasaadaruupeNa viraajate sma pratyakShamevaasya vilochanaante .. 36.. ra~Nge sthitaaM naaTakanaayikaaM sa dR^iShTvaa tu raajaa laLitaashayaaM taam.h . provaacha nR^ittaM ChalitaM tavedaM draShTuM cha bhuuyo.api mamaabhilaaShaH .. 37.. kR^itaa~njalirmandamatho jagaamai \- vaadhomukhii saa na vilokya ka~nchit.h . antaHpuraM praapa nR^ipaalako ni \- shshuunyastvabhuunnaaTyagR^ihaa~NkaNo.api .. 38.. ekaantasa~Nketamavaapa naijaM chintaantaraM vaa sa kaviH kimartham.h . sandigdhachitto.abhavadeSha tasyaaM saMvR^itya dR^iShTvemamiha sthitaayaam.h .. 39.. achinti yanmaaLavikaa mameyaM kimu kShaNaat praak tadabhuud yathaartham.h . yadyekamatraanuvichaarayet ta\- mevaatha pashyediti kinnu maayaa .. 40.. iyaM cha te maaLaviketi guuDhaM dautyaM vahantii cha kapotikaikaa . sametya sanmaanasaniiDakaM tat pravishya sa~njalpati kiM manoGYam.h .. 41.. harShastadaakasmikadarshanena khedo.athavaa tatkShaNikatvadR^iShTeH . na ki~nchiduuche mitha ityatuShTi \- rdR^iShTo.apyabhiGYaata iveti sha~Nkaa .. 42.. apashyadityeva yathaarthamitthaM vibhinnachintaamathanena jaate . dandahyamaano jvalane.atighore laakShaagR^iho.abhuut kavichittamadya .. 43.. yugmakam.h asmaadashakyaM tu palaayanaM haa tapaivamekaantadurantataayaam.h . bhaagyaatirekaM mama chintayitvaa nidraaM tyajeyurbahavo.atra raatrau .. 44.. ekaantanirbhaagyahato.asmi nidraa \- vihiina eveti na ko.api vetti . dvaare.asti kaH pallava ehi kiM vaa svare tu kaataryamabodhapuurvam.h .. 45.. astyadya yuShmaddinamujjayinyaaM saarvatrikaM te shubhanaama chaiva . gateShu sabhyeShu sameShu karNe dhvanatyasau harSharavo gabhiiraH .. 46.. kimetadaasye na sa harSharaashiH kimatra chintaakulitastvamaasse . tadaapi dR^iShTo na cha mandahaaso bhavanmukhe kashchana yanmuhuurte .. 47.. asmin.h kare vikramabhuumipena samaardrachittena dayaadhikena . vibhuuShite viirasushR^i~Nkhalena bhavaanabhuunmukhyavishiShTaratnam.h .. 48.. vidvatsabhaayaaM mahitojjayinyaaM tathaapyayaM gauravabhaava eva . ityaaha velaataTametya phenaan bhindannivormiH sa cha pallavo.api .. 49.. visheShakam.h gate muhuurte tu nitaantamuuke sasmaara diinaM kaviraakulaatmaa . asmin rahasye kila bhaagabhaaktvaM ko.anyo bhajet pallavato.apyamuShmaat .. 50.. raaGYaa niyukto mama saukhyacharyaaM nirvoDhumevaayamataHparaM yaH . madi~NgitaGYo.abhavadeSha me ya\- jjaanaatu tadduHkhajamaantaraartham.h .. 51.. athaaha mandaM sa tu pallavasyaa\- kaa~NkShaaM pragaaDhaaM shamayan kaviindraH . nijapriyagraamaTikaasutaayaaH kathaaM svakiiyaaM cha vikaararamyaam.h .. 52.. kathaanubandhaH kavinochyate.aya\- mihaiva janmanyanuraagamugdham.h . draShTuM sakR^it tanmukhapadmameta\- nnimantraNaM sviikR^itamujjayinyaaH .. 53.. sarvaabhyasuuyaapadamadya sarvaiH samaadR^ito.asau kavireva kiM vaa . agaadhataayaaM baDavaagnidagdha\- samudravachChaantamanaa ivaaste .. 54.. vishvaasyabhuumerativartate haa satyasya naanaavidhasuukShmatattvam.h . smR^itvaa paraM pallava aaha bhuuyaH kathaavisheShaM tamanukrameNa .. 55.. smaraami padmeva manoGYakanyaa kaachit tato maaLavataH kadaachit . antaHpurasyaa~NkaNasiimni chaasmi\- nnaandoLikaato.avatataara mandam.h .. 56.. smaraami chaadyaapi mukhaM tu tasyaa lubdhena pashchaadanudhaavitaayaaH . mR^igyaa ivopetabhayaM na chaanyaa nR^ittaM chakaara chChalitaabhidhaanam.h .. 57.. abhyasya nR^ittaM laLitaM cha giitaM vane latodyaanalataa cha jaataa . evaM cha saa netrakaniinikaabhuu\- nnaaTyottamaachaaryaparamparaaNaam.h .. 58.. antaHpure nR^ittakhaLuurikaayaa\- mekaakinii saa niShasaada nityam.h . tasthau paraasaaM bahunartakiinaaM madhye cha nishshabdatara~Ngatulyaa .. 59.. kamapyasau pashyati no tathaapi sampashyamaanaa bhavatiiha sarvaiH . anantaraM pallava aaha manda\- metatsukanyaamukhadarshanena .. 60.. svapnadrumaH pallavito babhuuva shriivikramasyeti tu kiMvadantii . paaShaaNabhitterapi chaasti karNo rahasyavediiha samiiraNo.api .. 61.. yugmakam.h kaviH sa maunaM na babha~nja saala\- bha~njeva nishcheShTashariiramaaste . sa pallavaH snehavilolamaMse spR^ishan kareNaivamuvaacha haardam.h .. 62.. karomi kiM vaa vada maaM yatheShTaM mamaabhilaaShastvayameka eva . tayaa sahaikaantabhuvi sthitastaaM sambhaaShituM kevalamiikShituM vaa .. 63.. jaanaati yo.antaHpuragaM cha sarvaM sa pallavastaM kavimevamuuche . sambhaavaye snehamimaM pavitraM tvadiiyadautyaM cha vahaami bhadram.h .. 64.. navaM cha ratnaM navasuujjvalaM cha ratneShu te.asmyujjayini prakaamam.h . kiirtyaitayaa vakShyasi labdhavaane\- vaasminnasuuyaanishitaan pR^iShatkaan .. 65.. bhavadyashoratnamanoGYapeTaa\- mevaM sadaa puurNataraaM vidhaatum.h . tamasyaneke pravinaShTasarvaa\- shcharanti nishshabdavilaapapuurNaaH .. 66.. sarve.apyadR^ishyaayatashR^i~Nkhalaabhi\- rbaddhaa balaanniShThurabandhane.asmin . eteShu madhye.anyatamo.apyahaM che\- tyayaM kaviindraH shayane papaata .. 67.. svachChandasa~nchaarasukhechChuraatmaa yo.asyaiva saakShaadasahaayataasau . ka~nchinnidhiM haa paripaalayantaH snehena viithyaaM tu lasanti diipaaH .. 68.. yugmakam.h \medskip\hrule\medskip navamaH sargaH shyaamayaamaaH shyaamapakShe kimetasmin.h jyotsnaagamaviLambanam.h . yaaminiihR^idayaM vyagraM titikShaarahitaM yathaa .. 1.. parNaraajirnishchalaasti kutraagachChat samiiraNaH . pradiipaashchaantaraaLeShu nimiShanti muhurmuhuH .. 2.. antaHpuraM cha nidraalu prashaantaM sukhasaandritam.h . tathaapi kavirekaakii nidraahiino niShiidati .. 3.. aGYaatvaa bhuutalenaapi paadaM vinyasya kashchana . aagatya kavimevaM tatkarNe mantrayate kimu .. 4.. utthiShThaagachCha gachChaavo maamevaanuvraja kShaNam.h . suGYaataH pallavasyeha maargaH sarvo.api durgamaH .. 5.. antaHpure.alpavivR^itaM gavaakShaM cha tadantike . kaviM draShTuM taraLitaM netraM vinyasya saa.a.adhunaa .. 6.. pratipaalayatiityukteH puurvameva samutthitaH . avishvaasapratiityeva kavistatraiva tiShThati .. 7.. vardhitairhR^idayaspandairdiirghairniHshvasitairapi . mandaM mandaM sa chalati pallavena samaM kaviH .. 8.. tiShThatsvapadgajavaravR^indavannishchalaabhayaa . vR^ikShapa~Nktyaa vichitraabhirvishaalaa~NkaNaviithibhiH .. 9.. aalekhitaanekavarNachChaayaachitramanoharaiH . lataakuTiirairyuktaabhirantara~NkaNaviithibhiH .. 10.. sa~ncharantau noditaayaaM chandrikaayaaM purobhuvi . antarikShaprabhaadR^iShTamaargeNeha katha~nchana .. 11.. shilaashR^i~Nkhalikaadiirgharaajagehasamuchchaye . gehasyaikasya pR^iShThaante tasthatustaavubhaavapi .. 12.. kalaapakam.h tatra bhittiShu sarvatra vyaaptapuShpitavallikaa . tayorniguuDhasthityarthaM ChaayaagR^ihamabhuut kimu .. 13.. kuTajaanaaM puShpitaanaaM sugandhenaakhilaM nabhaH . suvaasitaM cha chitte tu saptasindhuuchchaladdhvaniH .. 14.. sotkaNThitaM kavistasthau saandrachChaaye sa pallavaH . niriikShate kva vaa dR^ishyamiiShadvivR^itajaalakam.h .. 15.. tanukShaumenaavR^itaM tat purato dR^ishyate kimu . pratipaalayitaa pashchaat.h kavidR^iShTipralobhinii .. 16.. gavaakShasuShireNaatha ka~nchid.h guptaM didR^ikShuNii . dR^ishyete taarakaadiiptamanoharavilochane .. 17.. ChaayaaruupaM pallavasya pratyabhiGYaaya saa drutam.h . paprachChodvegasahitaa \-so.ayaM \-maunamathaacharat .. 18.. aahvaye.atraivaasti pashchaadityasminnuktavatyaho . dhuumaayitanishaaloke chaanviyeShaakShiyugmakam.h .. 19.. punaHsamaagamaaramyasanmuhuurtaparamparaa . varNitaa yena so.adhiiro jaayate.asmin.h muhuurtake .. 20.. puraa vaTadruchChaayaayaaM ki~nchit.h svasmin.h likhatyaho . aaraadupetya tasthau yaa priyakautukasannibhaa .. 21.. niivaarastambakaakiirNakedaarakShetrasiimasu . nadiitiire.api shaariiva bhramati sma tadaa cha yaa .. 22.. naShTiibhuutapitR^isnehavaatsalyamadhuka~Ngukaa . santyajya yaa priyaM sarvaM graamaadiha samaagataa .. 23.. saasminnantaHpurodaararamyakaa~nchanapa~njare . anyaiva tiShThatiidaaniiM \- mithodarshanamiidR^isham.h .. 24.. kalaapakam.h kavau tasya gavaakShasya Chaayaamaashritya tiShThati . sphuTitaM kiM chandrikaayaaH prathamaM maalatiisumam.h .. 25.. stabdhaniHshvaasavegaa saa baddhaa~njaliravasthitaa . ashrupuurNaM tannayanamunmiShatyeva saspR^iham.h .. 26.. tato mandaM patanniihaaraardrapatranibhaM vachaH . gaLitaM\- vismR^itaivaahaM bhavateti vyachintayam.h .. 27.. vismartuM naiva shaknomi tvaamityasmatsudurgatiH . ityuvaacha kavishchittanirgataM shvasitaM yathaa .. 28.. diiptayornetrayostasyaaH pashyan tiShThatyasau kaviH . tatra tasthaaviyaM ki~nchidavishvaasyaadbhutaM yathaa .. 29.. nijamaanasasantaanabhuutaa maaLavakanyakaa . ra~Ngasthaa diipikaa saakShaannaiva chChaayaa na saMshayaH .. 30.. puraa varaakii yaa graamakanyakaa naiva saa.a.adhunaa . yathaashaastraM samabhyastanR^ittagiiteyama~Nganaa .. 31.. itivaktavyataamuuDho naiva ki~nchiduvaacha saH . tataH saa kanyakaatiiva viShaNNaa paripR^ichChati .. 32.. atha kiM janako dR^iShTaH \- na chottaramayaM dadau . piturantyaM chintayitvaa namraivaashru mumocha saa .. 33.. ekataaraaM samaashliShya vakShasi shrutinirmalam.h . durantapremacharitaM gaayantaM taM vayo.adhikam.h .. 34.. ekaputriiviyogotthasantaapenaasthimaatrakam.h . apashyadante yat smR^itvaa tena niHshvasitaM tadaa .. 35.. yugmakam.h ashaktaH saantvanaayaasau kavistatraiva tiShThati . bhaaShaayaa nissahaayatvamaadyaM jaananniva kShaNam.h .. 36.. atraiva syaat.h kimu bhavaan.h yadyevaM tu kadaachana . draShTuM labhyeta sandarbhashcheti maunaM babha~nja saa .. 37.. tvaddarshanaabhilaaSheNaivojjayinyaa nimantraNam.h . mayaa sviikR^itamadyaitat.h sukR^itaM me \- vachaH kaveH .. 38.. sukR^itaM tanmametyuktvaa sahasaa punaraaha saa . yattvayaa likhitaM tasya shravaNe.arthaavabodhanam.h .. 39.. naasiinme kintu kutukaat.h tatra tasthau punarmayaa . tadarthabodhe hR^idayamarpitaM tvayi saadaram.h .. 40.. darshaM darshaM tvanmukhaM tat.h kaavyaM shrotumataHparam.h . na syaat.h saubhaagyamityeva matvaa chaahamariirudam .. 41.. ekadaa yat.h tvamaagachChastanme sukR^itameva kim.h . shabdaM tava shR^iNomi sma guptaahaM punarapyamum.h .. 42.. bhaavatkabhaavanaasR^iShTakanyakaatvena saaMpratam.h . ra~Nge.atiShThaM tadaa yattadapi me sukR^itaM na kim.h .. 43.. ekashvaasenaivamuktvaa svastikena nijorasi . sthitaa saa pa~njaragataa shaarikeva manoharii .. 44.. tadiiyaM vachanaM snehasaandraM kartumajaayata . yo.asau tapati naijasnigdhaatmanaH purataH svayam.h .. 45.. darshane punarapyaashaa darshanaayeti kanyakaa . kiyantaM kaalametanme darshanaM \- pratyuvaacha saH .. 46.. naShTasnehapradiipaikavartikaadiiptivat.h tadaa . aagataa chandrikaa tyaktanidraa ratririvojjvalaa .. 47.. aachChaadyataaM gavaakSho.atra jyotsnaa sarvatra saMsR^itaa . kevalaM pallavo.ayaM nau sahaayaH \- saadhayaamyaham.h .. 48.. asahyo virahaH kintu virahasya muhuurtake . punardarshanasaubhaagyaM manasaa praarthayat.h kaviH .. 49.. ChaayaanugaaminaM yattaM kavimevaanuvartate . tadaardranetraM gaNDe.asyaa muktaabinduunadhaarayat .. 50.. chaarachakShuragamyena maargeNa vicharan.h kaviH . uvaacha pallavaM te.ahaM kR^itaGYo.asmyeva sarvadaa .. 51.. kati saahasakarmaaNi kR^itaani suhR^idaa tvayaa . nissaaraM taditi\- snehapaarasparyaM manoharam.h .. 52.. pallave gachChati kavirekaH shayyaagR^ihaM gataH . kathamaayaati vaa nidraa chintaamagne tu maanase .. 53.. ##II## punashcha kR^iShNapakShaaste bahuvaaraM samaagataaH . shyaamayaameShu bhuuyo.api babhuuvustatsamaagamaaH .. 54.. saantvanaatiitaduHkhasya muurtimadbhaavasammitaa . tiShThatiiyaM samaagatya mandaM vaataayanaantikam.h .. 55.. rakSha maamiti tannetre praarthanaa kimu vidyate . kaa rakSheti na jaanaanaH kavistiShThati duHkhitaH .. 56.. yadaasyaa nR^ittagiiteShu yathaavidhyanushiilanam.h . puurtiikaroti bhuupastaddinameva pratiikShate .. 57.. tadanantaramasyaantaHpuraramyavadhuugaNe . lapsyate saapi padaviimityeShaa tu janashrutiH .. 58.. nR^ipasya priitipaatraM tvamityaachaaryo.antaraantaraa . taM braviityabhinandoktisvareNa priitipuurvakam.h .. 59.. saakShaad dadarshaiva tasyaa nR^ittaM vikramabhuumipaH . hR^idyaM ChalitanR^ittaM tadabhinanditavaaMshcha saH .. 60.. kathaaH sarvaashcha shushraava kavistasyaa mukhaat param.h . hR^idayaM darshayantiiva sarvamevaabraviidasau .. 61.. vidvatsabhaasu sarvatra jayashiilaa girastadaa . antarliinaa ivaabhaanti kavermuukaM tu tiShThataH .. 62.. darshane.asyaa viShaado.asti didR^ikShaiva tataH param.h . tadantare sambhaveyuH svalpamaatrasukhaani cha .. 63.. kadaachit.h kaviraaha hyaH svapne tvaaM dR^iShTavaanaham.h . kaNvaputriiveShabhuuShaadhaariNiiM sumanohariim.h .. 64.. svapno yathaarthataamaapa hyanantaramahaamahe . shaakuntaLaprayogo.abhuud.h raajaaGYaanusR^itaM tadaa .. 65.. mR^igaishcha saakaM saMvardhamaanaaM taapasanandiniim.h . tasyaamaattapunarjanmaaM dR^iShTvaashruuNi mamaarja saH .. 66.. viTe madhukare tasyaaH samaagamya mukhaambujam.h . spR^iShTvaa.aspR^iShTvaa cha saMbhramya dhikkR^itiM parikurvati .. 67.. duShyantamevaakranda tvadrakShaNe kevale tvime . evaM sakhyorhasatyoH sa kavirnamramukho babhau .. 68.. viTaad rakShitumaakrandennR^ipameva surakShakam.h . nR^ipo.api viTa evaatra \- jahaasa kavirantaraa .. 69.. tuShaarabinduvachChubhralaavaNyadyutivat.h tathaa . samaayaantiiM munisutaaM svaantikaM sukumaarikaam.h .. 70.. dR^iShTvaashrupuurNanayanaH piitachintaamadhudravaH . niShiidati sma bhuupaalaH sadasyagraasane rasaat.h .. 71.. yugmakam.h svakiiyamabalaajanmaivaasya duHkhasya kaaraNam.h . nindaavamaanayoshcheti krandatyeShaa kumaarikaa .. 72.. gR^ihNiiShva maatarmaamevaM bhuumideviiM prati drutam.h . hastaM prasaaryaashrupuurNanetraa chochchaiH praroditi .. 73.. tadaamaMsta kaviH kaNvaputrii chaatraiva tiShThati . imaaM na kaapi sviikartumapsaraa hyaagamiShyati .. 74.. naaTake.avasite raajaa saakShiikR^itya sabhaasadaH . kaaLidaasamala~nchakre svarNashR^i~Nkhalayaa kare .. 75.. hastanirghoShamukharaM naaTyagehamabhuut.h tadaa . atha kramaat.h sadasyeShu gateShvastamito ravaH .. 76.. raajasannidhimaaniitaa naaTyaachaaryairyathaakramam.h . abhinetR^ivaraa ye.avatasthuH saa~njalayastviha .. 77.. dhR^itakaNvasutaaveShaamabhinetriiM nR^ipaalake . abhinandati sasnehaM tasthau nissa~Ngameva saa .. 78.. bhayaM kiM vaa paribhraantiriti GYaatumashaknuShii . saadaraM saa~njalikaraa saalabha~njiiva saa sthitaa .. 79.. kaTaakShaviikShaNenaapi tanmukhaM na dadarsha saa . patagaH patitaH kiM vaa nR^ipaantarnayane tadaa .. 80.. niriikShya sarvamuttasthau na niriikShyeva shiighrataH . nidraagaaramavaaptuM sa nishchakraama cha bhuumipaH .. 81.. ##III## jyotsnaakaNavihiinaayaaM nishaayaamapi gachChati . ashaanto.api kavistena pathaa shiilavashaat.h svayam.h .. 82.. adR^ishyaraatrikusumataptaniHshvaasasaurabham.h . andhakaare.api saannidhyaM prasaarayati sarvataH .. 83.. prakaashanechChurapyandhataamisre sthitaye vidhiH . atraasmyahamiti praahevaardragandhaprasaaraNaat.h .. 84.. ka~nchit.h pratiikShyaandhakaare tiShThadakShiiva vartate . gavaakSho vivR^ito yasya muukashaante purobhuvi .. 85.. kavistiShThati taddiirghaniHshvaasoShmaLamaarute . ki~nchichcha~nchalitaM kiM vaa vilolaM jaalakaaMshukam.h .. 86.. yugmakam.h aprakhyaapitamapyasyaagamanaM pratipaalya saa . nirvaapitapradiipaa tadaahvaanotkaa sthitaa nu kim.h .. 87.. na visheShaH kashchidatraagantumaichCham\- uvaacha saH . nuunamaayaasyasiityeva bhaati me smeti saa drutam.h .. 88.. puurNamauneShu niHshvaasairvraNiteShu katha~nchana . sahasaasyaaH kaNThanaaLaad vachodhaaraa prasaaritaa .. 89.. asuuyaalubhaTaughena pariito vartate bhavaan.h . guuDhatantrairvijetuM tvaaM yo muhuurtaM pratiikShate .. 90.. santi kaapaTyagartaani bhavanmaargeShu sarvataH . yadi kaachid.h vipat.h syaat.h taamashaktaa smartumapyaham.h .. 91.. na hi shaknoShi maaM traatuM mama janmedR^ishaM kila . havirasmi madarthaM maa juhotviha bhavaan.h svayam.h .. 92.. gachCha tvaM yatrakutraapi na chiraanmaa visha~Nkayaa . tvatpaadareNusparshaarthii deshaH ko vaa na vidyate .. 93.. bhavato hR^idayasyaasya mahaasaamraajyasiimni me . snehasiMhaasanaM dattamekamityasti dhanyataa .. 94.. itaHparaM kaamyamasya vanapuShpasya kiM prabho . agnidagdhamimaM gehaM tyaktvaa yaatu bhavaan.h drutam.h .. 95.. ghanavarShavaduchchaiH saa praruroda tataH karam.h . prasaarya jaalarandhreNa tasthau saa bhaavanirbharaa .. 96.. spR^iShTvaasau mR^idulaM hastamasyaa mandaM paraamR^ishat . kavestada~NguliisparshaH sudhaavarSho.abhavat.h tadaa .. 97.. na bhaviShyati ki~nchinme kasmaat.h te.ashubhachintitam.h . ki~nchinniHshvasyaabraviit.h saH\- tvaaM hitvaa kutra yaamyaham.h .. 98.. vinyasyopari tatpaaNipallavaM niTile tathaa . mukhe.api nikhile tasthau chitsukhaamR^itapo yathaa .. 99.. samiipe na viduure na \- paadanyaasaravaH kimu . andhakaaro vairiNo.api bandhuH syaadityamanyata .. 100.. stabdhaM manastathaapyantarnyayachChannijasaMbhramam.h . vaataayanaM pidhehiitthamuktvaamantrya jagaama saH .. 101.. punardarshanasaubhaagyaM naashashaMsopachaarataH . paadachaareNa sa~NketaM praapa shiighramasau kaviH .. 102.. utkaNThayaa tadaa yatra dvaari tiShThati pallavaH . bhayaM bhavati taddR^iShTau ko.apuurvo.ayaM paribhramaH .. 103.. \medskip\hrule\medskip dashamaH sargaH ratnapariikShaa shyaamayaamairatra suukShmachaaranetraaNi taanyapi . tayoH samaagamaanaaM samabhavan guuDhasaakShiNaH .. 1.. maruttara~Ngite patravraate marmarasannibham.h . karNaakarNikayaa saa cha vaartaa prachalitaa drutam.h .. 2.. sachiveShvantato gatvaa satyaM tanmantrayatyaho . ashaknuvan vishvasituM tasthau tatraiva bhuumipaH .. 3.. yasya satkiirtichandrasya shiitarashmishatairabhuut . dhavaLojjvalavarNaabhaa svakiiyojjayiniipurii .. 4.. tasya kaavyakR^itastanvii saa kiM praNayabhaajanam.h . tathaapi vikramaarkasya saa kathaM vismR^itaa bhavet.h .. 5.. yugmakam.h svamanohaariNii kanyaa pakShe tiShThati saaMpratam.h . pratipakShe tu dhanyo.asau kavimitraM cha tiShThati .. 6.. anayostu parityaktumekaM shaknomi haa katham.h . iti dharmavyathaamagno madhye tiShThati bhuupatiH .. 7.. kevalaM graamakanyaa saa tathaapi suramaargataH . apsaraa iva chaandoLaadasmin.h raajaa~NkaNe yadaa .. 8.. avatiirNaa tadaarabhya tasyaaM saktaM mano mama . nirakSharaa saadya punarnaaTyasa~Ngiitakovidaa .. 9.. yugmakam.h taadR^ishiiM taaM vadhuukartuM pratyudgantuM yathaavidhi . shubhaavahaaM tithiM raajaa muhuurtaM cha pratiikShate .. 10.. kathaamimaaM raajadhaanyaaM ko na jaanaati puurNataH . aGYaatvaa hi kaveshchittaM tatsaktaM nR^ipamaanasam.h .. 11.. atyudaaramanaa bhuutvaa yamasau samabhaavayat.h . sa eva kaviratraivamavajaanaati bhuumipam.h .. 12.. idaM tu sarvaM jaanannevaikaante cha tayaa saha . samaagamaaya dhikkaaraM kurvan yo.asau suhR^it katham.h .. 13.. ratnaM saa sa kaviindro.api ratnaM vardhitamuulyakam.h . atastaM maa tyajetyetadupadeshoktisaantvanam.h .. 14.. vikramaarkasya karNe tu kurvanti sachivaaH sadaa . saamadaanaadyatikramya daNDaH kiM nu vichaaryate .. 15.. yugmakam.h sachivaistantranipuNairmanaHsantulanaanvitaiH . mantrayanmochanopaayaM pashyatyavanipaalakaH .. 16.. na ki~nchidapi jaanaamiityevaMbhaavanayaa nR^ipaH . aasanastho.abhavad.h yasya purato niiyate kaviH .. 17.. vishvaasashiitaLajyotsnaaM hR^idaye saMprasaarayan.h . kushalaM pR^ichChati kaviM raajaa smeramukhaambujaH .. 18.. shrotuM vaartaamatikruuraaM sviikartuM daNDanaM tathaa . piiDanaM chaanubhoktuM nissa~Ngabhaavena chetasaa .. 19.. sannaddhaH kaavyakaaro.atra niShaNNo raajasannidhau . sanne yasya mukhe naasiit.h kintu mandasmitodayaH .. 20.. akaalasambhavatkaalameghavarSho yathaa tathaa . abhinandanavaagdhaaraaM varShatyasmin.h kavau nR^ipaH .. 21.. Chatrasyaadhashchaamarasya vaato me vaati paarshvataH . tathaapi mitra te snehashaityamevaabhikaamaye .. 22.. kaveH svachChandavaaso.atraiveti me puLakapradam.h . tuShTyaa tR^iptyaa kintu sargaasvaasthyeneha samaavasa .. 23.. punaraaha nR^ipaH shriimannagaayata puraa bhavaan.h . ahaitukiiM praaNavataamavyaktamadhuraaM vyathaam.h .. 24.. aatmaanubhuutaM satyaM tat.h kiM te tasmaad.h vimuktaye . prayate.ahaM kiM karomi tadarthaM sadayaM vada .. 25.. vimuukaM punarapyatropaviShTaM kaviku~njaram.h . nimimiite nirnimeShaM raajaathovaacha susmitam.h .. 26.. bhavato.ayaM puriivaaso bhavatuullaasavaan.h sadaa . ramyavastuuni naanviShyasyetaistvanviShyase param.h .. 27.. upahaaraantaraM viirashR^i~Nkhalaadhikamohanam.h . samarpaye kare chaasminnachireNa mahaakave .. 28.. eteShaaM shruuyamaaNaanaamaGYaatvaarthamasau kaviH . kimu vaktavyamityetadapi no vetti ki~nchana .. 29.. saamagaanasamaM raajabhaaShaNaM tannishamya saH . aadareNa samaamantrya jagaama vasatiM kaviH .. 30.. upahaaraantaraM viirashR^i~Nkhalaadhikamuulyakam.h . kiM syaat pariiNaamaguptakatheva pratibhaati tat.h .. 31.. taduttaraM pratiikShyaasmin kavau tatra niShiidati . viliiyate.andhakaare tatkakShyaagatadinaprabhaa .. 32.. kavaaTasyaardhapihitasyodghaaTanaravastadaa . shruuyate paadaniHsvaanaM ka~NkaNakvaNitaM tathaa .. 33.. naapR^ichChat.h keyamityeSha maNinuupurashi~njitam.h . sphuTaM vadati naiveyaM svakiiyaparichaarikaa .. 34.. atheyamasti vaa kanyaa ramyaa saa priyamaanasaa . naiveyaM setyaaha sarvavyaapiidaM madasaurabham.h .. 35.. kasyaa vastraa~nchalasyaayaM shabdo viluLitasya vaa . kasyaa vaa taraLollolavalayoditashi~njitam.h .. 36.. kasyaa vaa vikirantyatra niHshvaasaardradalaanyaho . pasparsha kaa kaverasya manaHsuunarajaHsvapi .. 37.. kaviH krameNa taaM niichaamuddiipayati vartikaam.h . purato dR^ishyamaaneyaM kaa punarmenakaa kimu .. 38.. agnipa~nchakamadhyasthaamadrikanyaaM tapasviniim.h . acha~nchalaagnyantaravadasmaan.h yo.adarshayat.h puraa .. 39.. kalpadrupatitotphullapuShpaayaapsarase puraa . vaa~Nmayena punarjanma dadau yo.atiiva sundaram.h .. 40.. anyasyaamapsaraHputryaaM pR^ithivyaaH parishuddhataam.h laavaNyaM cha samanviiya praadarshayadihaiva yaH .. 41.. sa kavishchintayaamaasa saakShaadevaapsaraastviyam.h . kasyaaGYayeyamaagachChadatra kiM vaasya kaaraNam.h .. 42.. kalaapakam.h naivaatra vikramo naiva vishvaamitro.api taapasaH . vartate.atra varaako.ayaM kavireva hi kevalam.h .. 43.. vashyena susmiteneha tiShThatiiyaM manoharii . nistrapaM svayamevaasmai samarpayitumudyataa .. 44.. raajopahaaro.amuulyo.ayamidaaniimeva chaabhavat.h . spaShTaa kathaapariiNaamaguptiraasuutritaa tadaa .. 45.. raajadhaanyaaM vishiShTaanaamatithiinaaM mahiibhR^itaam.h . satkaaraaya sunaivedyaM vikramaarkanR^ipaahR^itam.h .. 46.. praaMshulabhyaM phalamiyaM tiShThatiiha karaa~nchale . kaviM praNamya saa praaha\- daasiiyaM tava gR^ihyataam.h .. 47.. yugmakam.h suhR^idraajavaraistulyaM kavimenaM cha nirdhanam.h . saakShaat.h sa vikramaadityaH satkarotiiha saadaram.h .. 48.. ataHparaM chaaritaarthyapradamanyat.h kimasti haa . abhinandanasammaanamapyanyat.h kimu vidyate .. 49.. itthaM santoShadhavaLajyotsnaa nodeti tanmukhe . tatra pratyuta roSho.abhimaanajaH samudeti kim.h .. 50.. antaHkShobhaM tu saMyamya kaviraaste vimuukavat.h . chintaabdhiviichiiH shamayannaatmashaktiM cha vardhayan.h .. 51.. sutaaryakShaumavaaso.asyaaH srastaM bhavati cha svayam.h . spandate taduraHka~nchukaavR^itaM korakadvayam.h .. 52.. dravituM svayamevaatra savituH kiraNoShmaNi . himashiikaranirmuktavikasatsumasannibham.h .. 53.. svavigrahaM sunirmaalyaM vidhaatuM svayameva saa . nijasauvarNabhuuShaastaa vinirmoktuM samudyataa .. 54.. yugmakam.h atha meti prashaantaM tanniShedhati kavistadaa . sametyaalasamasyopasthitimaapa vilaasinii .. 55.. taTabhittaTiniiviichiisamaaGYaatavilobhinii . saaha raajaniyuktaahaM bhavatpriyahitaiShiNii .. 56.. paanapaatraM puuraye.ahaM kena draakShaarasena vaa . devapriyeNa kiM bruuhi saakShaat.h somarasena vaa .. 57.. kena raageNaalapaami madashaktipradena vaa . kena nR^ittena maayuurapi~nChikaaM vitanomyaham.h .. 58.. alaukikaM maadakaM kimaindriyasvargagopuram.h . prodghaaTayaamyahaM harShaad.h bhavadarthaM prabho vada .. 59.. saara~Ngiimadhure tasmin.h svararaagasudhaajhare . kShiire siteva mR^idulaM mano liiyeta kasya vaa .. 60.. dhyaanaliinaM mahaakaaLamupaaste yat.h sadaiva tat.h . aanandalayamagnaM na tvaliiyata manaH kaveH .. 61.. dR^iDhadiiptena netreNa nirvarNyaaha kaviH sa taam.h . sarvasammohanaM ruupametat.h pratya~Ngasundaram.h .. 62.. unmaadakaM vishaale.asmin.h prapa~nchahR^idayaantare . vashyavaa~NmayaruupeNaalikhitaM chaasakR^inmayaa .. 63.. pramaado.abhuut.h tavaayaM \- na teShaaM ye.asmin.h nishaamukhe . praiShayan.h purato me tvaaM satyaM me jaanate na te .. 64.. rudanti yadi me diinaM pratyekaM paramaaNavaH . parityajeyurmaaM te.api snehaardraayaatmanaH kR^ite .. 65.. suvarNanirmito ratnakhachitashcha kR^ipaaNakaH . maarakaH kiM paatitashchet.h sudR^iDhe.api hR^idantare .. 66.. adhikaarograhastena kShipraM maaM prati samprati . vidyullatojjvalaM shastraM tvamiti pratibhaati me .. 67.. etasmaadudbhaviShyantii kShatirme khalu durgatiH . jiivato mR^itirevaatmahatireveti manmatam.h .. 68.. kShatraviiryaaNyanekaani nirjitaani yayaa puraa . nagnasaundaryashaktiH saa niHsahaayaa niraakR^itaa .. 69.. tato duHsahaduHkhena pratigantuM samudyataa . tiShTheti kavinoktaa saa tasthau shrutveva tadvachaH .. 70.. kaviraahaardramenaaM\- na tvayyanaadR^itirasti me . tvaamiha praiShayan.h ye te vaachyaa vinayapuurvakam.h .. 71.. tvayi saMpriitimaaMshchaahaM sutR^ipto liina eva cha . dautyaM te saphalaM samyak.h tvayaa nirvyuuDhamityapi .. 72.. nivR^itya saa nimeShaardhaM nirvarNya cha kavermukham.h . shaantena sudR^iDhenaapi svareNaivamabhaaShata .. 73.. asatyakathanaayemaaM maa nirdisha mahaaprabho . kulakarmaNyasatyatvaM naadyaavadhi kR^itaM mayaa .. 74.. raaGYo daasiiyamaaGYaanusaariNii naabhisaariNii . iti satyoditaa vaacho hR^idayaannirgataa iva .. 75.. athaarudat.h saMvR^itaasyaa kavishchaabhuut.h savismayaH . navabodhodayeneva tiikShNasatyopadarshanaat.h .. 76.. kShamasva bhadre sadayaM yadyahaM tvaamakhedayam.h . athaashaktyaa na ki~nchittaamavadat kavikovidaH .. 77.. tasyaaM gataayaaM taddaasyadainyanindanakarmaNi . pashchaattaapena dagdho.abhuut.h kaviH kaaruNyavaanasau .. 78.. naasatyavaadinii saiShaa tena yat.h sutiraskR^itaa . tadapyavanipendraH shvo GYaasyatyeva na saMshayaH .. 79.. tasmaadaaviShkariShyanti te raajapuruShaadayaH . kathaavisheShaan.h vividhaan.h saamadaanavR^ithaatvataH .. 80.. roShodayo bhavechchakravartinashcha bhavatvayam.h . sarvaM kilaatra haa ChatrachaamaraaGYaaniyantritam.h .. 81.. nidraaM gachChet.h pallavo.atra nishaapi bahusho gataa . praapyasthaanaM naasti naiva shrotavyaH kashchanaapi vaa .. 82.. kakShyaadvaaraM vidhaayaantaraaLaviithyaa suduurataH . vinaa lakShyasthalaM mandamandaM gachChatyasau kaviH .. 83.. nR^ityadvaato.api nidraapi vR^ikShashaakhaasu kiM shanaiH . gaayakaH kR^ikaraaTaH kiM kShiiNo maunaM bhajatyasau .. 84.. jagaamaanviShya pihitaM gavaakShaM kaamukaH kaviH . kutra vaa kaaminii saa syaat.h pratiikShaanirbharaashayaa .. 85.. ardhabodha ivaatratyaraajaviithyaa sa gachChati . aGYaatalakShyaM bhuuyo.api gachChatyeva kaviH svayam.h .. 86.. bhavanti nidraahiinaani jvaladdiipayutaani cha . gaNikaanaaM gR^ihaaNyatra paarshvayorubhayorapi .. 87.. viiNaa cha tanviikaNThashcha sambhuuyaikaM sugiitakam.h . gaatuM spardhaaM karotiiva kutrachid.h bhavanaatare .. 88.. anyatra kaamukonmaado hasatyuchchaishcha garjati . kasyaashchinnR^ittasundaryaa nuupuraashi~njitaiH saha .. 89.. puro makararathyaa saa bodhahiineva vartate . kaamaagnidagdhabalipuShpaaNaaM gandhena santatam.h .. 90.. neti netiiti manasaa mantryate viithikaa tu yaa . mR^igyate kavinaa saanyaa\- duure kimanalaprabhaa .. 91.. chitaa prashaantajvaalaasau khyaataa pitR^ivanaakhyayaa . yatraante praapyate sarvairardharaatre mayaapyaho .. 92.. sakto.asakto nR^ipo daasashchaikatalpaM bhajanniha . shaantiM gachChet.h saamyadR^iShTisaarasaundaryasadmani .. 93.. atraiva sarvaduHkhaani vismR^ityaananyachintayaa . tiShThatyunmiilitenaantarlochanena mahaakaviH .. 94.. kaaLameghajaTaajuuTaadardhachandrastvadhastalam.h . niriikShate tadaa bhuutiM jyotsnaabhasma vilimpati .. 95.. paavakanetraM miilaya sadayaM he hara varShaya chandramariichiiH . chitaasamiipe tasthau kaviru\- nnamya karau cha prarthayatiiva maheshapaavakanetranimiilana\- tulyaM chityaamanalaa vigataaH . taravaH pitR^ivanasiimani jaataa\- shChaayaa jyotsnaa tadantaraaLe . shakaliibhuuyaakaashasyaante bodhaabodhatalaani miLitvaa . bha~NgyaanyonyaM likhitamapuurvala\- yasyaalekhyamivaasti manoGYam.h .. 96.. kasmin paTahe chochchaiH shrutyaa kaalaM ko vaa parimaatyatra aadiviLambitataaLamanukShaNa\- maahaa chaTuladrutagatiraaste . pavanaaluLitajaTaa iva vaTataru\- shaakhaastatra viluLitaaH santi . kR^iShNabhuja~NgaphaNonnayanena sa\- maM tadanaatapanaTanaM lasati . shivatejomayaruupaM vikasita\- matha haa gaganaapuurNaM dR^iShTvaa . kaviriha gaayati\- mama hR^idayena tu rasitograM kuru naTanaM bhagavan .. 97.. nR^ittaM kuru naTanaayaka bhavadaa\- nandashriinaTanadrutataaLaH kaananavR^ikShalataasvatha niicha\- sthitatR^iNakoTiShu sarvaasvapi cha . aardramanassvanushaasananirde\- shaaGYaanaamavidheyaa ye vaa teShaaM hR^idayeShvapi cha siraasu cha nityaspandaM kuru tava charaNa\- dhvaniriha mR^ityu~njayamantradhvaniH .. 98.. ardhoktau viraraamedaM gaanameSha kavistviha . bhuumaavuttaanataH kShiiNashariiro nipapaata haa .. 99 \medskip\hrule\medskip ekaadashaH sargaH aamantraNamujjayinyai vibhaatamaayaati kaveshcha samyag.h baalaatapashchumbati phaaladesham.h . nidrotthito.ayaM tvachiraad.h vijaanaa\- tyaatmaanametatpitR^ikaananastham.h .. 1.. supuShpito.asau taruNaarkavR^ikShaH sadaagatistaptamarudvisheShaH . bhasmaakuleyaM bhayadaa chitaa cha kaavyaadhvagaM prashnamimaM tvapR^ichChat.h .. 2.. akaala evaatra kimaagatastvaM \- svayaM tadaavartanalolupo.abhuut.h . vibhraamakasvapna iveha kasmaat.h puurvedyuraagachChamaho nishaayaam.h .. 3.. upaiti kashchit.h sugabhiiraghaNTaa \- naado.atra shipraasaridambupaayii . shmashaanasaMshLeShyanilopaniito ghuShyanmahaakaaLasamarchaveLaam.h .. 4.. chitaantaraaLaadiva mandamandaM samutthito yaati kavistvataantaH . atheha shipraaparimajjanena shaityaM bhajetaaM tanumaanase te .. 5.. abodhato me hR^idaye chitaikaa kR^itaadya nirvaapaya taaM tu shipre . bhavatkarasparshavashaad.h dayaardraa \- chChaantiM bhajet.h taapashataani bhadre .. 6.. nimajjayaamaasa kavishcha shipraa \- snehaardrashiitaambuShu naikavaaram.h . sarvaMsahe yaM niyaterniyogaM bhayaM vinetyaapa sudhiirataaM cha .. 7.. smR^itaavivaanaatapakaantipuure shanaiH shanairgachChati kaavyakaare . anviShya gantaasmi bhavantamevaM vadan.h purastiShThati pallavashcha .. 8.. shabdopalabdhirna bhaved.h vikaarai \- rhR^idantaraaLe paripuuritaabhe . parasparaM yau manasaiva vitta \- stayostu maunaM bahulaarthapuurNam.h .. 9.. sa pallavastena kaviishvareNa saakaM svasa~NketagR^ihaM jagaama . upetya saiShaa parichaarikaapi khaadyaannapeyaM ruchiraM ninaaya .. 10.. samashyataaM praatarihaashanaM draa \- gihaiva vishraamyatu chitsukhena . baalaM yathaivaM priyavaachamuktvaa tato jagaamaashu sa pallavo.api .. 11.. prakampanaH kashchidiva prashaantaH kashchid.h ghanaasaara ivaantyamaaptaH . sarvaM bahiH shaantamiva pratiitaM bhavedidaM vaa pratibhaasamaatram.h .. 12.. sphuTatsmR^itergandhashataani bhuuyo \- pyaashLeShTukaamaM mana eva shatruH . sarvartusaundaryavilekhanaarthaM vaTadrumuule mayi sanniviShTe .. 13.. maargeNa tenaiva kimarthamaayaat.h saa me manaH sotkamabhuut.h kimartham.h . shrotuM cha kaavyaM mama sannikarShe tasthau kimarthaM nu nirakSharaa saa .. 14.. yugmakam.h kamapyudaarapraNayaardrabandhaM vinaarthabodhaM dhR^itavaan.h kuto.aham.h . drakShyaami naiveti sunishchitaM tad \- vaktraM kimarthaM punarapyapashyam.h .. 15.. suvarNaniiDe svayameva kasmaat.h praveshayaamaasa vichaarashuunyaH . niiDaantarasthasya khagasya dainya \- GYaanaM vinaa labdhamanena kiM syaat.h .. 16.. bhitvaargaLaM proDDayane.api shiShTaa \- nyathaargaLaanyatra bahuuni santi . sarvo.api daasaH kriyate vilobhai \- stiktaamLakaantairmadhubhiH phalaishcha .. 17.. daasetaro.asmin bhuvane same.api raajaadhiraajo.asti sa eka eva . pratyakShato GYaanamidaM cha sarva \- mante.akhilaM yat.h khalu divyaduHkham.h .. 18.. kaavyaani sarvaaNi cha jiivarakta \- janyaani bhuurjatvachi bhaavitaani . sa~nchitya naije tu puraaNabhaaNDe kaviishvaro nikShipati krameNa .. 19.. samR^iddhapuShpaishcha palaashavR^ikShai \- rupetapaarshvadvayayaa saraNyaa . suketakiisuunamanohareNa niivaarakedaarahR^idantareNa .. 20.. madhudravaardraM sahakaarapuShpa \- gandhaM sa piitvaa laLitaM yatheShTam.h . mudaa charanmaarutasannibho.ayaM kavishcha bhuuyo.api chariShNuraasiit.h .. 21.. naamantrya raajaanamito.agamiShyad.h bhiirupravR^ittishcha tadaabhaviShyat.h . ato.asya sandarshanasammataarthaM sa pallavaH preShayitavya eva .. 22.. gachChaami bhuuyo.apyanivaaryadhaaryaM duHkhaM vahanneva vidherniyogaat.h . tadaa madiiye hR^idaye.abhaviShyat.h sadaapyanirvaapitamagnikuNDam.h .. 23.. didR^ikShitaa saa sakR^idapyaho na janmaantareShvapyasakR^it.h saharSham.h . nishaamya chaamantrayituM priyaaM taaM shashaaka neti vyathitaM mano me .. 24.. shanaiH kavaaTo vivR^itashcha cheto\- gataM yathaa pallava aagato.abhuut.h . aagachCha\- ki~nchid.h guru vaktumastii \- tyetanmukhaM maunagiraiva vakti .. 25.. vichaarya kaaryaM vividhaM sudiirghaM mantripravekaiH saha bhuumipaalaH . antargR^ihaM samprati sanniviShTaH pratiikShate tatra kaviM bhavantam.h .. 26.. samaagamo yashchirakaa~NkShitaH sa phaliikR^itashchaapi javena kintu . gachChaagrataH suukShmatayeti chetaH punaHpunarmantrayatiiva guuDham.h .. 27.. vakShyaami naasatyamiti smaraami bhuuyo dR^iDhaM tad.h gaNikoktavaakyam.h . snehopahaaraM vinayena dattaM tiraskR^itaM GYaapitavaan.h nR^ipaH syaat.h .. 28.. pariikShito me sudR^iDhaanuraaga \- stenaata evaasamamarShapaatram.h . kaaruNyashuunyo bhavitaa cha daNDa \- stasya shva ityeva balaad.h visha~Nke .. 29.. prajaadhipo.anviShyati chet.h kaviindraH satyaM vadaamiiti dR^iDhiichakaara . aamuShmikaadaihikato.api tasyaaM premaasti me maaLavakanyakaayaam.h .. 30.. atyantasa~NgharShanimeShakeShu nishshabdamantarmathiteShu teShu . saprashrayaM so.apyavadhaanapurva \- mantargR^ihaM praapa kavirnR^ipasya .. 31.. prasaarya baahudvayamaaha bhuupaH susvaagataM sauhR^idabhaavaramyam.h . athaadareNopaniveshayaMstaM bha~Ngyaa babhaaShe kushalaardravaachaH .. 32.. kavermano.anastatara~Ngavaaraa \- nnidhishcha shashvat.h samamastashantam.h . iti prajaanannapi lokariityaa pR^ichChaami \- saukhyaM nu mahaakave kim.h .. 33.. upakrame vaagiyamatyudaaraa prastaavanaa kasya tu naaTakasya . nyuunaatiriktetaramuttaraM ta \- syoktvaa kaviH svaasanasanniviShTaH .. 34.. yadyapyashaantaM hR^idayaM tathaapi tasyaananaM bhaatyamalaprashaantam.h . samaapya naijaalasabhaaShaNaM sa raajaa punaH samyagabhaaShataivam.h .. 35.. ihaatithiibhuuya bhavaan.h samaayaat.h tato.adhiko naabhavadeva kaalaH . tathaapyabhuudaatmapurii taveya \- maatmiiyameShaapyakarot.h kaviM tvaam.h .. 36.. anena santuShTamabhuunmano me praayogikaM satyamidaM cha jaane . svatantrashiilaM hR^idayaM kavestat \- saamraajyamaanantyamapaarataa cha .. 37.. ekaantataa saa kva kaviiShitaa kva kolaahalo.ayaM hyanubhuuyamaanaH . naiveha kaantiH prakR^itipriyaatma \- putraabhikaamyaa kR^itaketaraa saa .. 38.. naivaanR^iShiH kaavyakR^idityatasta \- syaavashyakaM taapasavaaTamekam.h . atastyajemaaM nagariiM vrajaabda \- vaasaaya taM raamagiriM pavitram.h .. 39.. itaH prayaaNaaya manobhilaaShaH prayaatumevaatra nR^ipeNa choktam.h . kutreti deshoktiriyaM tu tasya vismaapakaM satyamaho babhuuva .. 40.. shaantiprado raamagiristathaapi kastatra yaanaM parinishchinoti . nR^ipo nijechChaa kimu tasya kaalaH kenaabda ityeva vidhirvidheyaa .. 41.. bhiShagvidhistiktaraseyamatra rogiipsitaM dugdhamato.anyadeva . niShkaasanaaGYaa madhuroktiguuDhaa raaGYaa pradatteti tu nagnasatyam.h .. 42.. purii kilaiShojjayinii mamaiva gataagataM me.atra tu nishchinoti . raaGYaiva naahaM parisaMvR^iNoti satyaM tvidaM haa madhuvaa~Nmayena .. 43.. raatrau cha kaa~nchid.h gaNikaaM dadau yo hyaH snehasammaanatayaa sa eva . tapovanaM haa kavaye cha mahya\- mante dadaati sma dayaasametam.h .. 44.. evaM vichaarasphuTadagninaaLa \- jvalatsphuli~Ngaani nigR^ihya chitte . akShobhya evaasti kavirniShaNNa \- stallochane kiM jvalito.agninaaLaH .. 45.. prajaadhipo vakti \- manobhiraamaa paristhitii raamagireratiiva . duure cha meghairabhivanditaani shR^i~NgaaNi niilaachalasaanavashcha .. 46.. aamradruku~njaani viha~NgamaanaaM gaanaM cha suunojjvalapalvalaani . sugandhavaataardrataTaashcha taaLa \- layaashcha taasaaM taruvallariiNaam.h .. 47.. yugmakam.h atulyavaagvaibhavaraajashilpi \- varyasya tat.h sargatapovanaM syaat.h . sR^iShTirbhavet.h tatpratibhaaniTaala \- netrodbhavaa niShpratimaa kadaachit.h .. 48.. nR^ipaH punashchaaha \- variShThasR^iShTyaa tayaa bhavaan.h praapsyati vatsaraante . bhuuyastvimaamujjayiniiM dinaM tat.h sushobhanaM haa pratipaalayaamaH .. 49.. dayaavishuunyaM nayatantrahR^idyaM shrutvaa vacho hyevamatiiva shaantaH . pratibraviiti sma kaviH \- kR^itaGYo \- smyudaarabuddhyai bhavate nitaantam.h .. 50.. adyaavadhiihaatidayaamayastva \- maasiishcha niHsve mayi kaavyakaare . tat.h te.adhamarNo.ahamashakta eva pratibraviituM cha kR^itaGYabhaavam.h .. 51.. evaM kavishchaatmavikaaraviichi\- pravaahamaavR^itya vacho babhaaShe . anyedyurevoShasi gantumadyai \- vaamantrayaamaasa mahiipatiM saH .. 52.. udaaramevaaha nR^ipashcha \- karNii \- rathena chaayaanti tadudvahantaH . anye cha bhR^ityaa vijano yato hi panthaashcha naikaM dinaraatramasti .. 53.. kavishcha baddhaa~njaliraaha \-maastu padbhyaaM charanneva sushiilito.asmi . aamantrya bhuuyo.api na ki~nchiduktvaa tatastiro.abhuudatha kaavyakaaraH .. 54.. gato.avatiirNo divasastrisandhyaa duuraat.h samaayaatyanuraktavaktraa . aMse vahaMstaarakamekameko dhaaraadharo gachChati pa~NgutulyaH .. 55.. udeti mandaM vaLabhau kapota \- yugmasya kaNThaanmadhuro ninaadaH . udyaanashaakhiiviTapeShu niiDaM pratyaagataanaaM patataaM sugiitam.h .. 56.. svena praNiitaM munikanyakaayaa giitaM vahatyatra yataHkutashit.h . anena saardhaM hR^idayaM kilaikaM vipa~nchikiibhuuya rudatyathaardram.h .. 57.. vR^ithaapratiitistu bhavet.h sadaikaM prarodanaM shruuyata eva chitte . anuprayaatyetadaharnishaM taM maargeShu sarvatra cha kaavyapaantham.h .. 58.. nisheyamekaapi tataHparaM tu paraiva me hyujjayinii puriiyam.h . yaiShaa dadau me mahitopahaaraan.h prashastimudraashcha mR^iShaapavaadaan.h .. 59.. pratiprayachChaamyakhilaani tubhyaM maa yachCha me taM hyayi raajadhaani . samarpitaM vakShasi te mayaa yaM sviiyaM yashomauktikaramyahaaram.h .. 60.. sa pallavastiShThati sannikarShe vaktavyataamuuDha ivaatimuukaH . GYaataM katha~nchit.h kila raajadhaanyaaM sarvatra yad.h guuDhatayaa nR^ipoktam.h .. 61.. anyaashcha santyatra kathaaH kavirmaa jaanaatu yaashcheti tu pallavechChaa . kaviH sa veshyaakulasa~Ngamotko bhavatyatandraM madhupaanasaktaH .. 62.. ityaadinaanaavidhaduShpravaadaaH hyantaHpureShu prasaranti guuDham.h . kavirna jaanaatvidamityabhiipsan.h sa pallvo.apyatra viShaNNamaaste .. 63.. yugmakam.h ante bhavaavashchiraviprayuktau \- kaviH katha~nchid.h viraraama choktvaa . punashcha maunaM\- suhR^idaH karau tau sa~NgR^ihya vaachaM kavirevamuuche .. 64.. ito gamiShyaamyuShasashcha puurva\- miti pratiGYaa mama durvila~Nghyaa . sakhe na jaanaasyapi kutra vaa saa suvistR^itaayaamiha raajadhaanyaam.h .. 65.. tathaapi taaM drakShyasi haa kadaachit.h tadaa sakhe tatkarayorathaitat.h . datvaa punarmadvachanaat.h priyaa saa vaachyaa\- mama smaarakametadeva .. 66.. aadaaya naijaM hR^idayaM suraktaM paTTaaMshukeneva samaavR^itaM tat.h . snehopahaaraM kavinaa pradattaM samagrahiit.h pallavahastayugmam.h .. 67.. vivR^itya tat.h pashyati pallavo.aya \- maho suvarNaa~nchitashR^i~Nkhaleyam.h . saiShaa tu raaGYaa kavaye pradattaa mishriibhavatkaa~nchananaagatulyaa .. 68.. yasyaasti sarvasvamapaahR^itaM tat.h kaverataH kiM samupekShaNiiyam.h . atraiva kutraapi nijaardhadehaM tyaktvaa kaviryaati tato.ardhajiivaH .. 69.. svapno na kashchiddalito na chaasti yaamyeva yaantyaa nishayaa sametaH . naavashyakastannR^ipadattadoLaa\- bhR^ityaavaliibaddhaparichChado me .. 70.. aMse vahannakSharabhaaNDametat.h padbhyaaM charanneva sukhaM prayaami . asmin puriighoravane vasanti dhR^itasmitaa hiMsramR^igaa manuShyaaH .. 71.. tatraapi nityavyatiriktashobhaH kashchinmanasvii priyapallavo.asti . sagadgadastaM kaviraaha\- naiva shaknomi chaamantrayituM sakhe tvaam.h .. 72.. gachChaatisuukShmaM tava lakShyadesha\- praaptiM dR^iDhiikartumihaiva pashchaat.h . GYaatuM cha sarvaM suniguuDhariityaa vidagdhachaaraakShichayashchakaasti .. 73.. labdhaM mayaa tvatparicharyayaatma \- saukhyaM prabho sajjanasa~Ngatena . bhaagyaM tadatraastamitaM bhavatye \- vaataHparaM ## ...## krandati pallavo.asau.. 74.. aMse vahan.h bhaaNDabharaM cha mandaM yadaa kavirgopurato.avatiirNaH . saakShiibhavatyasya viniHshvasanne \- vaayaM jvaladbhittishilaapradiipaH .. 75.. itaHparaM tvaM pratigachCha \- bhuuyaH kavirbabhaaShe.anugataM sakhaayam.h . anugrahaashvaasabharaat.h sa chakre saaShTaa~NgapaataM kavaye praNaamam.h .. 76.. tatraiva tiShThannayamashrupuurNa \- netreNa yaatraashubhamaashashaMsa . Chaayaa\- kalaa \- binduriti krameNa chaantarhitaM taM kavimeva maarge .. 77.. nirvarNya nirvarNya tathaiva tasthau snehaakulatvaM tadachintyahetu . nabhashcharaH kashchidaho jvalitvaa tvasta~NgataH kutrachidandhakaare .. 78.. \medskip\hrule\medskip dvaadashaH sargaH kashchit.h kaantaavirahaguruNaa kashchit.h praaNe jvalati kanakaagnistataH samyagudya \- jjvaalaaruupaM nayanayugaLaM bhaasuraM bhaasate tat.h . kaayaH kasmaat.h sa iha bhajate kaarshyakaantiM viyogaad.h varShaabhogyaajjanitaduritaat.h sargataapaannu tiivraat.h .. 1.. aalokya tvaamiha savidhage mayyathaapuurNanetre vaatsalyaardraM kathayati bhavaan.h sneharamyaM tvamehi . saukhyaM kiM vaa \- kushalavachanaM me tathaivaadharoShThe jiirNapraayaM bhavati \- sukhaduHkhaativartii bhavaan.h kim.h .. 2.. duHkhaM vaa syaat.h sukhamatha bhavechChaityamatyugrataapaH sR^iShTiM kartuM yadi bhavati haa padmapiiThoparisthaH . satyasyaasyaavarakakanakaprauDhapaatrojjvalaabhaa praataHsandhyaa tadanu madhuraa yaati saa cha trisandhyaa .. 3.. ekasyaashchechchalanavigatau satyamahnaH prabhaa syaa \- danyasyaashchettadiha tamasaapuurNayaamaa triyaamaa . bruute satyaM hR^idayamiha chet.h saavadhaanashcha karNo maayaara~NkustadidamakhilaM naiva satyaM yathaartham.h .. 4.. abdo hyekaH samatigata eveha tuurNaM kimitthaM tuShTyaatyantaM kathayati bhavaan.h maaM sma shaantaantara~NgaH . varShaabhogyaH kimayamadhivaaso.asti \- paprachCha chaahaM tattvaM \- kaalaavadhiravasitaa kiM \-bhavaanaaha shiighram.h .. 5.. yadyapyevaM tvavasitamahaadaNDakaalaavadherme baddhasyaardraM praNayi hR^idayaM bandhanaagaarake.asmin.h . pauraakiirNaM nagaramatha tat.h kiM mahaaraNyameva svaantaHshaantipradamiha prakR^ityambikotsa~Ngara~Ngam.h .. 6.. naapR^ichChaM tvaamata iha kutaste.ayamekaantavaasaH pR^ithvyaamasyaaM tava katividhaaH santi gantavyadeshaaH . aaraNye.asmin.h prakR^itiruchire jaanakiisnaanapuNyo \- daaraaH shiitaaH salilajharikaa naikapakShiprabhedaaH .. 7.. shashvatpuShpaaNyavakiradaraNyotthasatkesaraaNaaM parNaspandaa madhukaratatiH kiichakaanaaM cha daNDaaH . sambhuuyaite dharaNitaladevaalaye.asmin.h prakurvat \- sa~Ngiite tvaM kimu sukhanimagno.abhavo jiivanaakhye .. 8.. nidraalole mayi cha dharaNau nityamasyaaM shayaane vaatsalyaardraM laLitamadhuraM tvatyagaadhaat.h kutashchit.h . jaanaamyetat.h sarati hR^idayaspandanaM me siraasu naanyaH keShaamahamiha bhavaamiiti vaachaM braviiShi .. 9.. atraatyantaM priyahR^idayayaa maatR^idevyaa sametaH sodaryairhaa khagamR^igalataapaadapaishchaapi saakam.h . GYaatvaa snehaprasR^itavachanaiH samyaganyonyamevaM vaasaM chakre sakutukamihaivaikagehe yathaa syaat.h .. 10.. diirghaM saMvatsaramiha bhavaan.h niitavaan.h svachChasaukhyaa \- ditthaM GYaatvaa mama tu nitaraamasti saantvastathaapi . tyaktuM sadyaH prabhavati bhavaanujjayinyaaH smR^itiM kiM naitat.h saadhyaM tviha januShi me cheti kiM tvaM braviiShi .. 11.. kintvanveShTuM prativacha ivaatyantamuukaH kutashchi \- dduure dR^iShTvaa savidhamupavishyochiShe vaachamevam.h . antarbaaShpaaNi cha mama samuhyaambuvaahaH puriiM taaM gantuM hanta prachalati sadaa kashchidaardraantaraatmaa .. 12.. hR^idraktenaalikhitamiha yanmeghasandeshakaavyaM tasya snigdhapraNayaruchiraamabraviistvaM kathaaM maam.h . kashchid.h yakSho.abhavadiha bhavaanujjayinyaa.a.aLakaatvaM praaptaa chaasau nR^ipatiradhikaarogramattaH kuberaH .. 13.. nirliinaatmaa bahutaramabhuudaatmatulyapriyaayaa \- mitthaM chakre kaThinamaparaadhaM kilaayaM cha yakShaH . ekaantaayaaM giritaTabhuvi praapa chaatrogradaNDaM varShaabhogyapravitataviyogena vaasaaya so.ayam.h .. 14.. yakShaH kaantaavirahadahane tatra jaajjvalyamaane dehe chaivaM manasi cha kR^ishe tapyamaane yuvaayam.h . aaShaaDhasya prathamadivase mechakaM meghamekaM kriiDaamagnaM gajamiva nabhomaNDalasthaM dadarsha .. 15.. a~njalyaasau kuTajakusumaan.h varShayitvaa cha tasmai priitaH priitipramukhavachanaM svaagataM vyaajahaara . ki~nchid.h vaktuM bhavati nikaTe yasya naiko.api so.ayaM meghaayaasmai svayamatha giraa chaabraviidaatmavR^ittam.h .. 16.. alpo vaayurjalamatimanohaari vidyuchcha dhuumo \- pyeShaaM yogaat.h samuditashariiro.ayamaaste kva meghaH . sandeshaarthaH kva cha paTuniboddhavyachaitanyayuktaH kaamaartaanaaM na khalu sa vibhedaarthachintaavivekaH .. 17.. ko.apuurvo.asau hR^idayaruchiro yakShasa~Nkalpa eve \- tyaavishchinte mama tu nayane pashyasiivaabhilaaSham.h . kaavyaM tat.h tvaM prathamamiha me nirdhanaayaalapasye \- vaitasmai haa na khalu vibhave saarvabhaumottamaaya .. 18.. nadyaH puryo girishikharakaashchaarumaalaani samyak.h sadyaH siirotkaShaNasurabhiiNyambukachChaa mR^igaaNaam.h . svaadyodbhinnaprathamamukuLaarambharambhaashcha maargaa \- shchakraa~NgaanaaM bisakisalayachChedapaatheyabhaajaam.h .. 19.. vaaTiivraataH kakubhasurabhiH pakvajambuuphalairaa \- shyaamaaraNyaanyaTavikavadhuubhuktiramyaantaraaNi . kriiDaaku~njaanyudayanakathaakovidagraamavR^iddhaa \- laapairuchchairmukharitajanaakiirNakendrasthalaani .. 20.. uchchaaraavairgR^ihabalibhujaaM graamachaityaani dR^ishyaa \- nyalpaasaaraiH kusumitakadambadruvaaTaani shaante . sandhyaakaale shivabalisamaarabdhabheriininaadaH praakaarashchaapyamR^itakiraNottaMsadevaalayasya .. 21.. gehotkaNThaakulitamanasaM tvaaM vidhatte yadetat.h sarvaM dR^ishyaM mama nayanayoragrato maaLaviiyam.h . bhraamyatyasyopari cha sakalasyaattavR^iShTiH sa ko vaa kaamaakaaro bhavati mudirashchittamaardraM kavervaa .. 22.. visheShakam.h jaanaamyarthaM tava tu vachaso yanna shaknomi haatuM janmanyasmin.h hR^idayanihitaamujjayinyaaH smR^itiM me . vakraH panthaa bhavatu bhavataH svalpamapyujjayinyaaH saudhotsa~NgapraNayavimukho maa cha bhuurityavaadiiH .. 23.. meghaaya tvaM tadanu nagarii saa cha saundaryayuktaM svargasyaikaM shakalamiti chaapyaaha shipraanadiistham.h . padmodgandhaM paTu madakaLaM chaaravaM saarasaanaaM hR^idyodaaraM smarasi mR^idulaM samyagamLaanaramyam.h .. 24.. jiivatyeShaa virahavidhuraa preyasii te.aLakaayaaM ChaayaatvenaakalitavapuShiiha tvayaa hyujjayinyaaH . tatraagaaraM dhanapatigR^ihasyottareNaasti yasmin.h chetohaarii suradhanuriva prekShyate toraNaughaH .. 25.. yasyodyaane vilasati tayaa varddhitaa kaantayaikaa mandaarashriiH kisalayasumopaattabhaaraavanamraa . aaraaddhuM yaamiva kuravakaa maadhavii siidhugandhaa raktaashoko.api cha savinayastatra raajanti chaaraat.h .. 26.. dvaaropaante likhitavapuShau sha~Nkhapadmau cha dR^ishyau gehaante saa bhavati virahaartaa hi chaalekhyamaane . yasyaashchitre sapadi bhajate vepathuH kiM karau te varShatyasmaannayanayugaLaat.h kiM sutaptaashrudhaaraa .. 27.. kaarshyaM gaatre bhavati kR^ishataa madhyadeshe.api chaaste shroNiibhaaraadalasagamanaa dR^ishyate nimnanaabhiH . namraa~Ngii yaa chakitahariNiicha~nchalaprekShaNaa saa dhaatuH sR^iShTiShviha yuvativR^indeShu chaadyaiva nuunam.h .. 28.. chitte bhittau virahavidhurasyaatmanaathasya ruupaM chitriikartuM kR^ishataramatiiveyamudyoginii syaat.h . pR^ichChantii syaat.h smR^itimadhugiraa pa~njarasthaaM shukiiM tvaM bhartaaraM me smarasi karuNaardraM cha tvallaaLanotkam.h .. 29.. utsa~NgasthaaM malinavasanaayaaM cha tasyaaM vipa~nchii \- mudgaayantyaaM madhuramatha tadbaaShpapaataat.h samaardraam.h . mR^idviM tantriiM punariha muhuH saarayantyaaM cha raagaM vismR^ityaarte manasi nihitaM khinnakhinnaa bhavet.h saa .. 30.. taaLaM kR^itvaa dashashatadaLaanteShvathaayaati yo vaa shiito vaayuH sa iva bhavato bhaavanaa nR^ityatiiha . ujjainiisthaa vimalahR^idayaa maaLavagraamakanyaa yaasaavatra praNayavidhuraa yakShapatnii babhuuva .. 31.. tasyaa bhartaa svayamapi tathaa snehakaaruNyapuurNo megho yasyaa nikaTabhuvi cha proShitastatra gatvaa . bhaktishraddhaabharitahR^idayaH shraavayatyaadaraat.h taM sandeshaarthaM pavanatanayo maithiliiM taamiva praak.h .. 32.. bharturmitraM priyamavidhave.ahaM samaavedaye te tatsandeshaM shravaNamadhuraM viddhi maaM vaaridaM yaH . mandrasnigdhadhvanibhiruditairduuradeshaM gateShu preyasyaali~NganakutukitaaM vardhayatyadhvageShu .. 33.. vishvasto.ahaM manasi sadayaM dhaaryataaM \- tvaaM vichintyai\- vaaste preyaan.h duritarahito raamagiryaashrameShu . ityardhokte paThanavirato meghaduutasya sadyo bhuuyo bhuuyo raNaraNikayaa vardhate gadgadaH kim.h .. 34.. shubhrajyotsnaapuLakitanishiithe gavaakShasya pashchaat.h kShaantiM tyaktvaa punariha sadaashaavahaM ruupamekam.h . tatroddiiptaM nayanayugaLaM jaalakasyaavakaashaad.h viitaalambaM karatalayugaM lambamaanaM manoGYam.h .. 35.. svasmin.h vaktre karatalayugaM tattu vinyasya labdhaH svargaanandaH \- punarapi tadaa smaryate sarvametat.h . kaavye chaasmin.h kathitamitarat.h pratyabhiGYaanavaakyaM yattannunaM ruchirakavitauchityasa~Nkalpajanyam.h .. 36.. yugmakam.h puurNaM kR^itvaa viramati bhavaan.h tachcha sandeshakaavyaM sviiyaM raktaM muhuriha kaNairalpakaiH prokShatiiva . sandeshaM tvaM virahavidhuraaM taaM drutaM shraavayitvaa pratyaagantuM mudiramamunaivaadhvanaa yaachate cha .. 37.. maa bhuuditthaM tava cha virahaH kaantayaa vidyutaapii \- tyevaM tasmai vadasi mahadaashaMsitaM svopakartre . kaavyaalaapo viramati tadaa maarutaH sannikR^iShTa \- shchakre vR^iShTiM bakuLakusumaistatra samyak.h samantaat.h .. 38.. saannidhyaM me kimu na bhavataa smaryate duurataste sa~nchaarotkaM bhavati nayanaM vistR^itaakaashasiimni . taamekaante virahavidhuraaM madbahiHpraaNabhuutaaM sandeshaM me kathayitumaye megha kiM praabhavastvam.h .. 39.. saa me kaantaa kimapi vachanaM tvanmukhenaabraviit.h kiM jiivantii vaa kathamatha bhavaan.h vaktumetat.h samastam.h . aagantaa kiM tvaritamathavaa naiva chaayaasyasi tvaM dR^ishyante te vadanakamale naikabhaavaantaraaNi .. 40.. kaaruNyaardraaM prkR^itimatulaaM kaananiiyaamimaaM tvaaM pashyasyekaM pratinavamivaashcharyabhuutaM manoGYam.h . aaraadaasiittava tu paricharyotsukeyaM cha vR^ikSha \- chChaayaabhuutaa kisalayamayii chaamaraa suuryataape .. 41.. nidraaM kartuM parisR^itatR^iNaapuurNashayyaa prabodha \- prodyukto.ayaM vihaganivaho nirmalo nirjharaughaH . maadhuryaardraM phalamiti manohaari vaividhyapuurNaM tatsaannidhyaM suviditamabhuut.h kinnu te sarvadaapi .. 42.. vR^ikShachChaayaa virahaduritasyaabdadiirghasya muukaa saakShiNyeShaa bhavati bhavataH sargaduHkhasya chaapi . muule chaitadvipinabakuLasyopaviShTaH khalu tvaM yaatraakLeshaad.h bahuShu dinaraatreShu bhuuyaH puraa kim.h .. 43.. yadyapyeShaa dharaNirakhilaa geha eva svakiiyo vistiirNaste tadapi chirakarmotthabandhena cheyam.h . vR^ikShachChaayaa kathamapi vihaatuM na shakyaa bhavet.h kiM tiShThasyevaM dhR^itavapurihaahatya duHkhaM nitaantam.h .. 44.. gachChaavothetyavadadavanamya svayaM bhaaNDabhaaraM dhR^itvaa svaaMse sapadi cha bhavaan.h chittadaarDhyena saakam.h . pR^ichChaamyevaM gamanamiha naavujjayinyunmukhaM kiM kShipraM chaivaagatamatha tathetyuttaraM tvanmukhaabjaat.h .. 45.. naivaitanme gamanamiha tatratyasamraaTsamakShaM naivaadaatuM bahumatimimaaM kaavyasR^iShTiM samarpya . anyat.h kiM vaa phalamiti mayaa naiva pR^iShTaM tvayaa nai \- voktaM chaapiityanupadamitaH prasthituM praarabhethaam.h .. 46.. \medskip\hrule\medskip trayodashaH sargaH punarapyujjayiniiM prati ChaayaapradaM praNamate bakuLaM sa saMspa \- rshyaamantraNotsuka ivaadarapuurNamaaraat.h . vaateritaani katichit.h kusumaani haste \- naadaaya jighrati cha tanmR^idugandhapuuram.h .. 1.. nikShipya taanyapi tato bR^ihati svabhaaNDe sopaanato.avatarasi prathamaat.h tvamasmaat.h . pashchaadahaM cha pathi te pratimuurtikalpo niHshabdasaakShisadR^ishashcha charaami mandam.h .. 2.. praataHprabhR^ityadhikaduuramathaa pradoShaM gatvaa cha paarshvatarumuulataleShu chaantaH . vishramya paavanapuraatanachaityakeShu vyaadhopajiivitakuTiiShu vanaantareShu .. 3.. jiirNeShu satranivaheShu cha raatrikaale nidraamukhena shayaniiyasukhaM cha labdhvaa . aaraNyapakShitatikiirtanamaalayaa sa\- mutthaaya chaalpapathibhakShyaruchaa charaava .. 4.. yugmakam.h maarge cha tatra pathikaantarapaadamudraa dR^iShTaa bhavanti parivartata eva shabdaH . aavaaM vishaalagahanasthalikaamatikra \- myaaraadaho janapadaantamanupraviShTau .. 5.. ekaahaduuramita eva bhavedavaaptau syaavaadya eva hi tadujjayiniiM pradoShe . jyotsnaa bhaviShyati nishaamukhapuurvayaama eveti ki~nchana vichintya bhavaanavochat.h .. 6.. GYaatuM na kenachidihaadhR^itaviprabhikShu \- veSho bhavaanagamadagrata eva vegaat.h . saadhvantarochitavapuShyahamapyathaavaaM praaptau puriiparisare navagopuraagre .. 7.. vighnaM na kashchana chakaara pathi kvachinnau ko vaatra vaarayati bhuusurabhikShuvargam.h . aavaaM sukhena charataH sma cha shukLapakSha \- chandraadyayaamakiraNeShu sudurbaleShu .. 8.. asyaa~NkaNasthasakalasthalabindavo.api hyuddiipayanti vividhasmaraNaani bhuuyaH . adyaatra suukShmavikasatkusumasya gandhe \- naaniiyate gatamahaanubhavasmR^itishcha .. 9.. evaM naviinajananaantarasannibhe.asmin.h maarge kavishcharati sauhR^idasuprabuddhaH . vaataayanaM sakalameva samaavR^itaM ya \- syaaste sa saudhamavalokya tamuchChvasan.h kim.h .. 10.. anviShyate yadiha sadma tavekShitena tajGYaanamasti na hi me tadihaanuyaami . vaidagdhyato virahitaH paradarshanebhyo maarge.antaraa kvachidathaatmasuguptimaaptaH .. 11.. tyaktvaa punastvajiraviithimihaantaraaLa \- pathyantareNa vasateH purataH sthito.asi . naantaH pravishya sahasaa kShaNamaatramatra tiShThannathaantarikameva niriikShase tvam.h .. 12.. antaH prakaashayati kashchana diipako.asau mandaM samaahvayasi dehaLikaagatastvam.h . spR^iShTvaa kavaaTamatha pallava ityanena naamnaa hyatiivamR^idupallavasusvareNa .. 13.. aaGYaanusaaramiha te sthitavaanahaM tu ChaayaantaraM kimapi saMshrita eva pashchaat.h . mantrasya pallava iti prathitasya tasya jaapena kiM svayamito vivR^itaM kavaaTam.h .. 14.. naiva svayaM vivR^itamatra vivR^itya geha \- dvaaraM sa pallava ihaiva samaagato.asti . yadyapyahaM prathamameva nishaamayaami so.ayaM chirantanasuhR^itsadR^isho mamaaste .. 15.. so.ayaM bhavantamiha na prathamaM viveda satyaM bhavaaMshcha parivartita eva nuunam.h . kaaShaayavastramapasaarya javena bhaikShaM saakShaatsvaruupamatha darshitavaanasi tvam.h .. 16.. pashyan.h muhurmuhurapiiha bhavantameva sthitvaa~njasaadbhutavikasvaralochano.asau . uchchairathochcharitavaan.h priyakaaLidaasa \- shabdaM tu bhuutaparibaadhitavat.h saharSham.h .. 17.. vinyasya mantrayati kinnvadhare.a~NguliM sa maa meti naagamamihaadya tu kaLidaasaH . kiMtvasmi te priyapuraatanamitrameva maa maa braviitu mama naama puraH pareShaam.h .. 18.. keshaadipaadamiha saatishayaM niriikShya tvaamaaha gadgadagiraa sa tu pallavaakhyaH . ardhiibhavattava shariiramidaM cha varShe \- Naikena soDhamatiduHkhabharaM vyanakti .. 19.. naiva ##;## tvahaM paramatuShTimavaapameva chaikaantavaasasamaye kila raamashaile . pratyaagataM cha bhavataa yadidaM tvakasmaa \- datyarthamasya nayane giri chaashu modaat.h .. 20.. naahaM parairiha cha dR^ishya iti bruvanne \- vaantaHpravishya bhavanasya bhavaaMshcha tasthau . paanopachaaramakarodatha diirghayaatraa \- pratyaagatadvikakR^ite \- kavaye cha me cha .. 21.. satkaaramapyanatidiirghasubhaaShaNaM cha sarvaM chakaara nibhR^itaM vigataaravaM cha . pratyaagatiM tu mahitojjayinii kimarthaM jaanaati me punariyaM \- tava chodyametat.h .. 22.. bhaavatkanirgamanataH paramatra naastye\- kaaho yadaa na kathitaM tava naama raaGYaa . aasthaanagaayakavaraashcha vipa~nchikaayaaM gaayanti karNamadhuraM tava kaavyajaatam.h .. 23.. jaanaati yadyavanipastava chaagatiM pra \- tyudyaatyasaMshayamihaanyanR^ipaM yathaa tvam.h . sheShaM samastamapi te.astu yathaahitaM che \- tyuktvaa viniHshvasati haa priyapallavo.asau .. 24.. akShobhya eva sakalaM tu bhavaan.h nishamya tiShThatyahaM tadavalokya cha vismito.asmi . sa~NgR^ihya pallavakaraM vivR^itaakhilaatma \- bhaavaM dadau svahR^idayaM cha bhavaanivaasmai .. 25.. shaantashcha diinahR^idayashcha bhavaan.h svakiiya \- shiShTaabhilaaShamatha taM vadatiiha mandam.h . saakShii tu kevalamihaasya viduurakoNe tiShThannahaM cha mR^idurastamayaMshcha diipaH .. 26.. snehaaluratra mayi haa priyapallavastva \- meveti vachmi kamidaM cha sakhe tvadanyam.h . naivaagraho.asti vasituM cha mamojjayinyaa \- mevaM na me bahumatiM samavaaptumichChaa .. 27.. asmiMstu janmani mamaastyabhilaaSha eka \- statpuuraNaaya tava dehi sahaayahastam.h . jiivo.aparo.asti mama saa kathamapyatastaaM dR^iShTvaa kR^itaarthahR^idayastvachireNa yaami .. 28.. antaHpure nR^ipavadhuuramaNiiyaratna \- harmye.athavaa vividhashilpavichitrakuDye . shaalaasu vaa naTanagehagataasu gambhii\- rodaarasundarakR^itaasu mahaanaTiinaam.h .. 29.. devaalayeShu cha samarpitadevadaasii\- geheShu vaa dharaNidevasamR^iddhimatsu . anyatra vaa bhavati saa kimiyaM mamaashaa draShTuM cha taaM sakR^idataH pratiyaami shiighram.h .. 30.. yugmakam.h vaktavyameva kimidaM kathamatra vaktuM shakyaM yadetadanabhiGYatayaastabodhaH . netre tvakaaraNabhayaM tviva vartamaanaM vaagbhirniguuhitamivaashu guhaantare cha .. 31.. evaMvidhaa bhavati pallavabhaavaruupa \- saadhaaraNasthitirayaM cha viShaadamuukaH . hastena hastamapi te parigR^ihya dakShi \- Naashaagatena tu pathaa nayati krameNa .. 32.. astaachalonmukhagato.asti cha shiitabhaanu \- raasannamR^ityuriva haa