%@@1 % File name : ujjayini.itx %-------------------------------------------- % Text title : ujjayini kaavya % Author : Original Malyalam by ONV Kurup Sanskrit by NVP Unithiri % Language : Sanskrit (original Malyalam) % Subject : kaavya % Description/comments : % Text available at http://www.geocities.com/ujjayinikavyam/ % Transliterated by : NVP Unithiri unithiri@sify.com, anandavardhanan@yahoo.com % Proofread by : NVP Unithiri unithiri@sify.com, anandavardhanan@yahoo.com % Latest update : November 30, 2001 % Send corrections to : sanskrit@cheerful.com % % Special Instructions: % i1h.hdr,ijag.inc,itrans.sty,multicol.sty,iarticle.sty % Transliteration scheme: ITRANS 5.2 % Site access : % http://sanskrit.gde.to/ % http://www.alkhemy.com/sanskrit/ % http://sanskrit.bhaarat.com Document project %----------------------------------------------------- % The text is to be used for personal studies and research only. % Any use for commercial purpose is prohibited as a 'gentleman's' % agreement. % @@2 % % Please ignore the following commands upto #indian and others with % \ mark, % which are needed for devanaagarii output and formatting. %-------------------------------------------------------- %-------------------------------------------------------- \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} %\documentclass[11pt]{article} %\usepackage{multicol} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\large #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{ .. Poem on Ujjayini ..}## \itxtitle{ .. ujjayinii kaavyam ..}##\endtitles ## prathamaH sargaH ekaantataayaaH kaaraagR^ihe sandhyaa gataa muhurathojjayiniisakaashaad.h vindhyaadrisaanugatakaananaramyaviithyaa . kasmaad.h bhavaaniha samaagata ekato me jiGYaasayaa saha mayaapyanugamyamaanaH .. 1.. dR^iShTvaa sutaM virahataH punaraagataM so\- myaagamyataamiti samaardravacho jananyaaH . shrutvaa bhavaaniha mayuurashatasya kaNThaa\- dudbhinnakiichakamanaHkShatato viha~Ngaad.h .. 2.. udgaasyataH kuTajashaakhigataadaraNya\- giitopamaM samavadhaaya viraajate kim.h . yaatraa sudiirghavipuleyamaho samaapye\- tyaalochya kiM jhaTiti tiShThasi kaatarastvam.h .. 3.. yugmakam aalolamaakalitamaarutadolanotka\- shaakhojjvaladbakulamuulashilaatale.asmin.h . kShiiNo niShadya cha bhavaan samapohituM duu\- raadhvaklamaugryamalasaM parito dadarsha .. 4.. taavatsamaapya gagane dinadiirghayaatraaM sopaanataH samavarohati bhaanumaaMshcha . duure tu maaLavamathaahitamaunamaapta\- meghaswaruupamiva bhaatyanuchakravaaLam.h .. 5.. shyaamaagrashiShTakanakojjvalapiinabhuumi\- vakShojatulyamatitu~Ngagirirvibhaati . srastaaMshukaabhamiha tasya taTe lasanti chuutaaH sapallavakaraa nibiDaa manoGYaaH .. 6.. aaraadaho janakajaapLavapuNyatiirtha\- snaanaardramaarutasukhochhvasitaani vaanti . shaante.api raamagiripuNyatamaashrame.asmin.h taanto.astyashaantahR^idayashcha bhavaan.h niShaNNaH .. 7.. ekaantavikLabamuhuurtanivaaraNaartha\- manyasya sannihitataapyalamityachinti . chhaayaaM vihaaya vivR^ite mayi tiShThatiiha vegaad.h bhavaanapi sasambhramamanvapR^icchhat.h .. 8.. kastvaM didR^ikShati bhavaan.h gahane kamasmi\- nnekaantabandhanagR^ihe vijane niguuDham . aGYaatameva savisha~NkamimaM niriikShya tiShThantama~njaliyuto.asmi bhavantamaaraat.h .. 9.. uktaM mayaatha \- pathiko.ahamanaadikaala\- viithyaamihaatmani nidhaaya tu puujaye tvaam.h . bhiito.asmyahaM cha satataM paripuujakebhya\- statraapi raajakR^itapuujanamaapadeva .. 10.. vishvaasyataaM mayi na me.astyadhikaarapuujaa niHsvo.asmi te sukavitaaparipuujako.aham.h . prasthaaya tatra nagaraanmahitojjwayinyaaH padbhyaaM charaMstwamiha raamagiriM praviShTaH .. 11.. yuShmatprayaaNamidameva kimarthameta\- dasvaasthyamantariha maaM nayatiiti satyam.h . asvaasthyamantariti maaM prati kinnu taavaan.h bandho mithaH ka iti vaaM vada maaM yathaartham.h .. 12.. vaktuM yathaavadahamaprabhurapyathaitad.h bhaavasthiraM cha jananaantarasauhR^idaM syaad.h . kaalaativartikavitaanichayaH sa maadR^ik.h \- paanthasya kaalapathasa~ncharato.asti pathyaH .. 13.. kLeshaatitaptamathanaadutitaa sudhaa nu naijaatmashoNitabhavaa tava kaavyapaatre . tatpaanajanyalahariidhR^itadevabhaava\- martyeShu kashchidahamapyatha maaM vadaashu .. 14.. kasmaattaveha vijane bhavati pravaasa shchaikaantasiimani kuto hyabhaya~Ngatastvam.h . ekaantataa mama hitetyahitaa na saapi nirbandhitaa yadi sudhaapi bhavennu tiktaa .. 15.. yanmartyajanmasahajaa tvasahaayataiva satyaM tadaasyapaTavishLathitaa muhuurtaaH . nishshabdameva gaLitaastadanu prashaanta maswasthito.apyadhikataH paripR^ichhasiittham.h .. 16.. kaaraagR^ihaM cha mayi kenachidaaGYayeya maaropitaa vijanateti hi manyase kim.h . satyaM kShamasva sadayaM mahitojjayinyaaM saarvatrikaM suviditaM nanu chaivameva .. 17.. raajaprakopaviShayaH sukavirbahiShkR^i to.abhuuditi shrutirathaattha cha ko.aparaadhaH . jaane na ki~nchidapi suukShmatayaa tathaapi vaartaaH shrutaastviha bhavaan.h nijasodarii cha .. 18.. premaakulaaviti nR^ipaH krudhayaadidesha chaikaantataaM kila kave tava varShabhogyaam.h . sarpeNa daShTa iva haa sahasotthito.ati kShubdhastvamuuchitha giraH svagatasvaruupaaH .. 19.. yugmakam.h raajasvasuH praNayitaa mama ko.apamaano jaananti kiM kavimano.apyadhikaalidaasam.h . ko vaapamaana iti kiM praNayo.apamaanaH kShobho.ayamantariha tatsmaraNaat.h kuto vaa .. 20.. swargaprabhaavalayitaamanuchakravaaLa rekhaM vilokayati vojjayiniiM manoGYaam.h . atyutkaTavyathamiha sthitavaanatha tva munmattavadvadasi vaachikamevamucchaiH .. 21.. snigdho.ahamujjayini haa tvayi kintu naiva tvatprojjvalatpramadapuShpavaniiShu naiva . kaamaakulaaluLitanetrachayeShu naapi lajjavihiinamadalobhanapu~njiteShu .. 22.. sarvaM mayaa vigaNitaM tR^iNavat.h parantu duHkhaM vyadhaa hR^idi mamaatyapamaanajanyam.h . kasmaattvamujjayini raagavatii jane.asmi nnaasiiH kimetadihajanmani vakShyasi tvam.h .. 23.. aatmaatapapramathitaani cha tadvachaaMsi sammuurchchhitotkiraNakaa bhavati trisandhyaa . khadyotaraajiriha parNatatau pradiipaM praakaashayadbhuvi tate gagane cha taaraaH .. 24.. kShoNiidharasthakaTakaavR^itachuutavaaTe shyaamaabhaviichinikaraaH shithiliibhavanti . gaadhetaroShNaparivaahagaNopari pra shaantaabdhivat.h kavirihaatmapade vibhaati .. 25.. saantvoktibhirna hi katha~nchana shuShkabhuuto baaShpaambubinduratha sa~njvalatiiha jiive . ante parasparamaho parivardhamaanaM maunaM vibha~njayitumevamahaM tvavocham.h .. 26.. saakShiikuruShva sadayaM bhavadaatmataapa santaptasatyatapanasya cha maamapi tvam.h . shashvadbhaviShyati purii na cha vikramaarka bhuupaalakena punarujjayinii tvayaiva .. 27.. tyaktvaa puraM tadadhikojjvalamatra kasmaa deko bhavaan.h vijanaraamagiriM gato.abhuuH . gaasyaami taaM tadanu bhaaviparamparaartha\- mugraapavaadadaLitaamiha satyagaathaam.h .. 28.. evaM bhavaanavadhihiinasudiirghadiirgha\- kaalaakhyadurgamavishaalamahaapathena . gachchhantamadhvagamimaM kavipuujakaM sa\- daashiiranugrahagiraa muditaM kuruShva .. 29.. kShoNiidhrasaanugatachuutataruutkareShu gandhaM prasaarayati pallavakuDmaLaani . puShpaaNi puuritakaraa~njalikaani santi puShpaantaraprasR^itareNubhiraattagandhaiH .. 30.. swapnaavaliimadhughaTairR^ituraajayaatraa satkaarabhojanamahotsava aavirasti . etatparaM vipariNaamamanoharaaste griiShmartuvaasaragaNaaH parivardhayanti .. 31.. GYaatvaa na ki~nchidiha yatparivartate tat.h sarvaM sthito.asmi nikaTe tava jaagaruukaH . kaavyaM tadaalikhasi me hR^idayaavabodha\- bhuurjatvachi pravitataakhilabhaavaramyam.h .. 32.. kaavyaM cha tadvivR^itameva paThaami samyag.h bhuuyo.apyahaM hR^idayashoNitacharchitaardram.h . kaalashcha tannishamanaarthamupaiti bhaavi\- kaalo.api dattahR^idayaH shravaNechchhuraaste .. 33.. \medskip\hrule\medskip dvitiiyaH sargaH prathamakuDmaLaaH ekaakii sa nadiitiire muule vaTataroradhaH . bhuurjapatre kR^ishe ki~nchit.h smaaraM smaaraM likhan.h sthitaH .. 1.. sphuTati prathamaM chuutakusume hyR^ituma~NgaLe . maNibhR^i~Nga ivaasmin.h kiM bhramatyasya vilokitam.h .. 2.. prachaNDasuuryasantaptashchandrikaashaapravardhakaH . dinaantaramaNiiyaH kiM nidaaghoShNastapojjvalaH .. 3.. nijaatmanaH kimuuShmaa kiM taruNaaruNakaamitam.h . lilekha bhuurjapatre.asminnardhabodho.ayamadya kim.h .. 4.. yugmakam.h tasminnatimR^idushrutyaa madhuraM gaayati kShaNam.h . hR^ittoShamadhubinduunaamaasvaadanamabhuut.h kimu .. 5.. anyasya kasyachit.h karNe tadaalaapaaya mantravat.h . akaamayat.h kiM pakShii ched.h gaayed.h viikShya vihaayasam.h .. 6.. shR^iNoti gaayet.h pakShii chennaadalakShyaM nabhaH sadaa . shR^iNoti ko vaa sadayaM taduktaM hitasundaram.h .. 7.. smR^itau svagurunaathasya tejoruupaM vibhaati kim.h . astu te shubhamityuktvaa yo me muurdhni spR^ishan.h sthitaH .. 8.. aashraavayan.h maaM yaH saamamantraM mandragabhiirakam.h . darshane garuDo.apyantaratyantaardramanaashcha yaH .. 9.. yugmakam.h paThane naavadhaanena kadaachit.h gurusannidhim.h . tyaktvaasmiMstaTiniitiire saayaMkaale samaagate .. 10.. yadatra maaLavagraame dharaasaundaryadhaarayaa . R^itulaasyavilaasaishcha hR^itamaanasamaasthitam.h .. 11.. yatpuraa yatra kutraapi charantaM shiShyama~njasaa . netuM gurorniyogena mitreNaikena chaagatam.h .. 12.. mahaaprakR^ityaatmapaaThashaalaaM santyajya satvaram.h . aachaaryasannidhaanaM samaadareNa gataM cha yat.h .. 13.. skhaladgatikapaadaabhyaaM santaptamanasaa saha . gurukopaanalajvaalaadahanaarthaM yadaasthitam.h .. 14.. kaThoradaNDadaanaarthamaaGYaapayati yattathaa . prashikShiteShu suukteShu paaThamarthaM cha kasyachit.h .. 15.. vaktuM kramaadyadaachaaryeNaaGYaapitamathaadaraat.h . paaThashchaarthashcha suspaShTaavuktaavuccaishcha yad.h drutam.h .. 16.. prataptaprastaraad.h gaireyaamodaprasaro yathaa . aachaaryeNa tadaa vaatsalyaamR^itaM varShitaM cha yat.h .. 17.. maaLavasyaabhimaanastvaM bhaveti paritoShataH . uditaM yacca kaaruNyaanmuurdhni vinyasya paaNinaa .. 18.. tatsarvaM smaraNe bhaati likhitaM yadihaakhilam.h . tad.h drutaM guruvaryasya sannidhau vaachayaami kim.h .. 19.. kuLakam.h samasyaapuuraNaM dR^iShTvaa tamaaha gururekadaa . vijeShyate kadaachitte suuktirujjayiniimapi .. 20.. aashiirvaadaatirikto.arthastasya dR^iShTo na kenachit.h . aachaaryasya kraantadR^iShTervaachamartho.anudhaavati .. 21.. manasaH smR^itikoNe.asmin.h svarNasiMhaasanopari . mR^ityatiitayashoruupo vibhaatyadyaapyasau guruH .. 22.. athaalikhatyasau natvaa manasaa paadayorguroH . prakR^ityaaH pariNaaminyaa varShaarambhaM padaiH kramaat.h .. 23.. meghadvipaishcha vidyudbhirdhvajaishcha dhvanimardaLaiH . varShaakaalaH kaamichittaharShaM vardhayatiiti yat.h .. 24.. valaahakaH shrotramanoharaaraavastR^iShaajalam.h . santaptebhyashchaatakebhyo vR^iShTvaa mandaM prayaati yat.h .. 25.. saudaamanyaa guNaM kR^itvaa shakrachaapaM dadhad.h drutam.h . pravaasijanahR^idbhedi dhaaraapaataM karoti yat.h .. 26.. protthitaiH kandaliijaalairvaiduuryaabhaistR^iNaa~NkuraiH . indragopaishchojjvalitaa bhaati yachcha vasundharaa .. 27.. yad.h vikalpya drumalataaH sa~NgharSheNaavarohaNe . tatsugandhasamaasvaade bhaagabhaajau ghanaanilau .. 28.. baalaarjunaprasuunaani navakesarapallavaaH . ketakiisuuchayaH shyaamashvetaaruNasumaanyapi .. 29.. vaaraa~Nganaanaamabhavan.h varNabhuuShaayitaani yat.h . tatsarvaM chitritaM tena bhuurjapatreShu saaMpratam.h .. 30.. kuLakam.h jaajvalyamaanagriiShmaayaaM vaachi kiM kandaLodayaH . uShNataptapravaahaayaaM vaachi shiitadravaH kimu .. 31.. mR^idgandho vaa vachasi kiM nuutanaasaarashiikare . varShartvaali~Ngane mahyaaH kimeSha puLakodgamaH .. 32.. R^itusnaanaardravasanaa prasiddhaaramyakaishikaa . lajjaavanamraa kaachit.h kiM maaLavagraamakanyakaa .. 33.. kayaa vaa preritashchaivamasmin.h patre likhatyasau . tasminnuchchaiH paThatyaaraat.h tiShThantii kaa savismayam.h .. 34.. na pashyantyapi pashyantii ki~nchitkautukamadbhutam.h . abhuuchcha tuuShNiiM tiShThantii saa ki~nchit.h praShTumutsukaa .. 35.. yugmakam.h ye santyudayanapremakathaakathanakovidaaH . teShaaM graamiiNavR^iddhaanaaM mukhyasyeyaM priyaatmajaa .. 36.. triyaamaasatragoShThiiShu yaatrikaanaaM nirantaram.h . puraavR^ittasamaakhyaanarasikasya suvaagminaH .. 37.. vidhuragraamavR^iddhasya nidhitulyeyamaababhau . maatrabhaavamahaaduHkhamaGYaatvaa vardhitaa cha yaa .. 38.. pashyantii vallariivR^ikShaan.h nijaikodarasodaraan.h . kushaloktiirvadantii yaa Dayato niiDajaanapi .. 39.. naanalpaM vakti yaa kintu sviiyavaachyaatiriktataH . yannetrahR^idayasyoktiH spandate taTidujjvalaa .. 40.. vaateritadalachchuutaphale patati yaa drutam.h . sugandhi tad.h gR^ihiitvaa pradaatuM nishshabdamutsukaa .. 41.. kiM te naametyekadaa yaa paripR^iShTaa niruttaram.h . likhantyaasiid.h bhuutale.asmin.h charaNaa~NgulibhirmuhuH .. 42.. paruShaiH pi~Ngalaishchaapi mR^itpiNDairnnirmitaad.h gR^ihaat.h . bahiraagatya mandaM yaa nikaTe tasya vartate .. 43.. patre likhitamaavR^itya paThanenochchakaiH svayam.h . rasamaanaM taM niriikShya saa tiShThati sakautukam.h .. 44.. kuLakam.h varShaakaalo yathaa kaanto vadhuuchikuraraajiShu . jaatiisumaM cha bakuLamaalaaM dhaarayatiiti yat.h .. 45.. niiramauktikahaareNa romaraajishcha raajitaa . kadaMbakusumaishchaaru karNabhuuShaayitaM cha yat.h .. 46.. tatsarvaM varNayitvochchairgaayatyasmin.h tayaa sthitam.h . arthasya varNareNuunaaM sashraddhaadaanakR^id.h yathaa .. 47.. niShkala~Nkamukhaat.h prashnaH samudetiidR^isho drutam.h . na kenaapi shruuyamaaNamuchyate bhavataa kimu .. 48.. mayaa yaduchyate sarvaM tvayaa tachchhraavyameva kim.h . ityevamuktvaa shaanto.ayaM susmitaM kR^itavaan.h mR^idu .. 49.. asatyamityuchuuShiivaasatyaM tatsvadatiiva saa . prasannagaNDavadanaa salajjasmitamaasthitaa .. 50.. nakhakShataanabhiGYaatanavapallavasannibhaa . anaaghraataprasuunaabhaa yadaa saa nikaTe sthitaa .. 51.. tadaasau smR^itavaan.h seyaM maaLavasya priyaatmajaa kasyachichchhaivalaaviitalaavaNyasya saroruham.h .. 52.. yugmakam.h udyaanavallibhirvandaniiyaa kiM vanavallikaa . vibhuuShaNavihiinaa kimumaa kiM bhuumikanyakaa .. 53.. mR^igashaabairedhitaa kiM manoGYaa munikanyakaa . manasyasyaashchitramevaM bahudhaa parivartate .. 54.. na ki~nchit.h padamuktvaa saa mandaM mandaM padaanyadhaat.h . na ki~nchit.h saktamapya~Nghrau ki~nchit.h saktamivaakulaa .. 55.. nivR^ittagamanaa tiShThatyanveShaNaparaayaNaa . nityadR^ishyaM kiM tadakShi kimadyeyamapuurvataa .. 56.. taate kathaaH kathayati parito nihitaa janaaH . sarvaM vismR^itya taasveva liinachittaa bhavanti yat.h .. 57.. tattayaa dR^iShTamiShTashcha pauraaNikakathaashravaH . tasmaadalabdhashchaanandaH kathaM labhyo bhaveditaH .. 58.. yugmakam.h pallavaaDhyavaTasyaardrachchhaayaayaamupavishya saH . patreShu yallikhatyedadaGYaataM kila yadyapi .. 59.. uchchaaritaM tachchhrutvaa kimapuurvaahLaada iidR^ishaH . kinnu chandrodayaM dR^iShTvaa samudrodvR^iddhiriidR^ishii .. 60.. yugmakam.h nidaaghatapte kasmiMshchinniShkaLa~Nkamanasyapi . aadyameghaasaaraleshenaardraharShaH kimiidR^ishaH .. 61.. sharattathaa cha hemantashishirau cha mahiitale . sarvaan.h chaarutarashriikaan.h kurvaaNo madhureva cha .. 62.. aavirbhaavatirobhaavaaveShaaM likhati patrake . tasmin.h vaTadrushaakhaayaaM vidrumo.abhuuddharinmaNiH .. 63.. yugmakam.h prabhaate.adyaapi baalaatapottara~Ngaapagaarave . maaLavasya vasantartulaavaNyaM pashyato mama .. 64.. kaaryakaaraNasaMbandhaM GYaatuM yeShaamasaadhyataa . asvaasthyaanyaatmano.agaadhataayaaM jaagranti taani kim.h .. 65.. yugmakam.h pashchimaabhimukhiibhuutagraamaviithyaaM nirantaram.h . paarshvavR^ikShavitaaneShu sammiLantyatra yaatrikaaH .. 66.. uchchaistairuchyamaanaasu bhaaShaasu vividhaasvapi . laghukautukavaartaanaaM viShayastuujjayinyabhuut.h .. 67.. uttiShThantii mahaakaaLakShetraghaNTaaravaiH purii . pratyahaM saa svargatulyaa yannR^ipaH kalpavR^ikShavat.h .. 68.. raajaa~NkaNaani sa~NgiitakaavyaalaapanavedayaH . nR^ittanR^ityotsavaanaaM cha dhvajaaroho dine dine .. 69.. tatpuriidarshanaM me syaadityaashaa samudeti kim.h . praaMshulabhye phale lobhaadudbaahurvaamanaH kimu .. 70.. sumanomiLite tasmin.h sadasya~Ngatvasiddhaye . arhaH kimu sa bhuuyo.api smaratyaachaaryabhaaShitam.h .. 71.. vijeShyate kadaachitte suuktirujjayiniimapi . gurukaaruNyamevaasmin vachasyapi bhaviShyati .. 72.. yaavadaatmaantaraM spR^iShTvaa prabodhayati saaMpratam.h . taavattadiiyasR^iShTishcha bhavet.h kiM vanasuunavat.h .. 73.. chintaapravaahapatitaH pravahatyeva sa svayam.h . duuraattena pathaa vaahaaruuDhaavaagachchhataaM tadaa .. 74.. anyasya vaTavR^ikShasya tatachchhaayasya muulake . ashvau vishraamya taavaastaaM dR^ishyasaundaryadarshinau .. 75.. aagataavujjayinyaastaavetau kiM raajasevakau . dautyaM tayoH kimityetad.h GYaatumaupayikaM kimu .. 76.. svachchhaaMbuniikShukaaNDaaMshcha madhuraaNi phalaani cha . upadaaH kurvate taabhyaaM saadaraM graamavaasinaH .. 77.. supriitaavalasaM deshaviithyaa sa~ncharato mudaa . mandaM mandaM yayoH pashchaad.h gachchhati graamakautukam.h .. 78.. ujjayinyaastvadhiishatvamudraaM yaH ko.api sevate . sarvo.asaavaadaraarhaH syaanmaaLavagraamavaasinaam.h .. 79.. aastaametat.h kimiti saa naagataasiidito.avadhiH . salajjaa tiShThati svasya pashchaad.h guptatanuH kimu .. 80.. dayaardraa vaak.h saanukaMpaa dR^iShTishchaabhimukhiikR^itaa . jyotsnaayaaM prasarantyaaM kimasau chandramaNirdrutaa .. 81.. bhaavanaa saa kaveH kasmaat.h kanyakaayaaH kare mudaa . bisatantuunarpayati karNe chaaru shiriiShakam.h .. 82.. tasyaa mR^idupadanyaasaat.h puShpaM vahati va~nchulaH . vijayaM praapa saa nR^ittamatsare kutrachit.h sukham.h .. 83.. maaLavasyaasya saa bhaati niShkala~NkaprabhaatatiH . saiva bhuumiM prati prema chaapsaraHkanyakaagatam.h .. 84.. janmaantaraagataM saanubandhi bhaavasthiraM cha saa . snehaaturatvameveti mugdhaasiit.h tasya bhaavanaa .. 85.. kevale kautuke.asmin.h kiM satyamasti tathaapi kim.h . svagataaniidR^ishaaniiha vR^ithaivodayamaapnuyuH .. 86.. gataH kaalo hi na GYaatastadaa dR^iShTaa janaavalii . graamavR^iddhagR^ihasyaasya dvaari sa~NgamataaM gataa .. 87.. kasmaadatyaahLaadavantashchaapuurvotsaahino janaaH . etanmahaabhaagyamiti praahuH kiM te parasparam.h .. 88.. gR^ihanaatho graamavR^iddho nR^ipaduutau visheShataH . sabhaajayaamaasa kiM tannetre harShaashrusa~Nkule .. 89.. maaLavasya graamahR^idyalaavaNyapratibiMbikaam.h . dadarsha kila tau tasya priyaputryaaM yathaaguNam.h .. 90.. ujjayinyaashchakravartii nissaaraavakareShvapi . atulyaratnaM dR^iShTvaa chet.h tat.h svaayattaM karotyaho .. 91.. a~Nke nidhaaya svaaM baalaaM maatR^ihiinaaM pupoSha saH . paaNirvaa vardhate paadashchetyatiiva samutsukaH .. 92.. taaM nijapreShThatanayaaM dattamaadaatumeva tau . raaGYo niyogaM pratyakShaM nivedayitumaagatau .. 93.. saa chojjayinyaaM shvobhaaviraaGYiitulyaa viraajate . aayaasyantiiha taaM netuM janaaH shibikayaa saha .. 94.. nivedayaamaasatustau yaatraatithimuhuurtakau . aahLaadaatishayastatra prativeshimanassvapi .. 95.. kathaaniShNaa graamavR^iddhaashchekShukedaarapaalakaaH . niivaaraaNaaM yavaanaaM cha phaleShu madaharShitaaH .. 96.. teShaamayaM chojjayinyaa graamo bandhuritaHparam.h . tadetat.h smR^itijo harShaH sarvatra parinR^ityati .. 97.. teShaaM madhye.api kiMmuulametatsarvamiti sthitaa . griiShmaanilaparimLaanalateva stambhiteva saa .. 98.. kShetraadasmaad.h ruuDhamuulamunmuulayati sasyakam.h . anyatra paalanaarthaM ko veti kiM vetti kanyakaa .. 99.. na vetyeShaa braviityevaM janakastvantaraantaraa . atihaasaH sadaapyashrupravaahe paryavasyati .. 100.. aagatena pathaa vaahaaruuDhau tau raajasevakau . kShamorasi khuraaghaatanaadamuchchhraavya jagmatuH .. 101.. janabaahulyaharShonmaadaavesheShu na bhaagabhaak.h . eka eva sthitaH kaishchinnaavadheyaH katha~nchana .. 102.. duuriibhuutakhuradhvaanadishaM prati jhaTityasau . asvastha evaavalokya kavirnnishshabdamabraviit.h .. 103.. aatmani tvaaM pratiShThaapya samaaraadhitavaanaham.h . priyojjayini kintvadya dveShmi tvaaM ratnahaariNiim.h .. 104.. \medskip\hrule\medskip tR^itiiyaH sargaH niiDo na jaanaati khagasya duHkham.h aGYaatabhaavaarthakashabdajaataat.h samaavR^itaat.h saa hyabhayaarthiniiva . nadyaastaTaM praapya niShiidati sma yasmaadiyaM maatR^isamaa yuvatyaaH .. 1.. yasyaastara~NgoditakaataroktaM nidrochitaM giitamivaanubhuutam.h . tatastara~Ngaastu ta eva tasyaaH kadaachidaasannurubhartsanaani .. 2.. prahasya viichiibhirihaahvayantii \- maashLiShya yaaM mantrayati svaduHkham.h . yaameva chaadyaapi vihaasashoka \- sandigdhataayaaM sharaNaM gateyam.h .. 3.. vyaapyeva shaaliinasumaaLaviiya \- graamiiNakanyaatmaviShaadajaatam.h . shyaamiikR^itaM vyoma ghanena yasya chhaayaa nadiimapyakarot.h sitaabhaam.h .. 4.. petustara~Ngaa naTanashrameNa gaayatyayaM diinatayaa khagaH kaH . khagena tenaadhigataM svaduHkhaM ko.anyastathetyasmaradeva kanyaa .. 5.. ke.arthaaH piturmitrakR^itaashiShaaM vaa harShasya teShaaM prativeshinaaM cha . te maamaho bhaagyavatiiM vadanti bhaagyaM kimityaahitavismayaabhuut.h .. 6.. yatraatmanaH kriiDanavardhanaani nadyaastaTe.asmin.h purupallavaabhaaH . nR^ityanti chuutaashcha palaashakaashcha gaayanti yatronmadaniiDajaataaH .. 7.. duuraat.h trisandhyaa vapatiiha shaaliiH pa~NkeShu magnaa iva yaa na dR^iShTaaH . tiiraagataa ratritariiti giitaM taatasya gaanaM cha vilaMbavaachi .. 8.. pituH kathaavaachanami~Ngudiipra \- diipaprabhaayaamapi sarvametat.h . iShTaM mameShTaM hi sadaa yadeShaaM naShTaM tu kiM bhaagyamiti pravakti .. 9.. vikiirNaniivaarakabhakShaNaarthaM gR^ihaa~NkaNapraaptakapotajaataaH . snehaprabaddhaiNagaNastaTinyaa \- stiire rudachchaatakachakravaakau .. 10.. tamaalashaakhaapravilaMbiniila \- maalaapataakaabhamayuurakashcha . araNyajaMbuuvivareNa jaala \- dvaareva nirvarNya kadaachideva .. 11.. aalochya ki~nchit.h kushalaM vadantii shaarii cha me kevalasodaraughaH . bandhuunimaan.h snigdhahR^ido vihaaya yaatraaparatraiva kimu svabhaagyam.h .. 12.. visheShakam.h pitaa rasaadaaha kathaaH svavaaTii \- taruvrajaaH santi suraavataaraaH . griiShmartusaMsparshananirvR^ito.ayaM drumotpalo bhaati suvarNapuShpaiH .. 13.. puraa cha yo muulaniShaNNasiitaa \- keshaavamarshaprasR^itasvahastaH . sa shiMshapaadruH stabakaashcha laMba \- pradiipatulyaa vilasanti yasmaat.h .. 14.. pikaaya datte madhu chuutavR^ikSha \- shchaaviddhamuktaa bakuLaaH kShipanti . prahaasataH praaptasuparvashaapaH punarhasaMstiShThati saptaparNaH .. 15.. devaa apiime cha bhavanti santo bhuumipriyaashchaatra viruuDhamuulaaH . aMsopariimaaMshcha samuhya netuM saandoLakaH praapsyati neha kashchit.h .. 16.. sakuDmaLaa ye kusumaishcha yuktaaH kShaumaM vasaanaa naTane nimagnaaH . aagantukaan.h baalasamiiraNaana \- pyavyaktagaanotkaviha~NgamaaMshcha .. 17.. vadanti maaM chaapi kadaachidete patraavaliibandhuramarmaroktiiH . kathaM tyajeyaM sudR^iDhaardrabandha \- metaM kathaM vaa kathayaami yaatraam.h .. 18.. yugmakam.h gachchhaami yadyeSha sakhaa rasaalaaH kasmai prayachchhet.h prathamaM phalaM svam.h . mayaaMbusekaiH parivardhiteyaM lataa bhavet.h kuDmaLitaa kadaa nu .. 19.. amaatR^ikanyaahR^idayaatapo.ayaM bhaaShaantaraalekhasamaM svapitraa . aGYaata evaatra tadiiyaramya \- netraanta evaastamitaH krameNa .. 20.. utthaaya tasmaat.h taTiniitaTaat.h saa maargeNa tenaiva cha gachchhati sma . kShaNaadaho naatividuuradeshe vaTadrumo.abhuudviShayastadakShNoH .. 21.. iiShannatastasya vaTasya muule phaalasthalaM paaNitale.athavaa svaam.h . manogataanaaM dhurameva khinno vahanniShaNNo.asti ka eSha vaa syaat.h .. 22.. stabdhaa gatistatra sagadgadaayaa \- stasyaaH kimaGYaatanimittameva . so.ayaM didR^ikShaaviShayastathaapi sandigdhapaadaa cha tathaiva tasthau .. 23.. gachchhaatha tasmin.h priyamaanase tva \- dasvaasthyabhaaraanavaropaya tvam.h . gachchheti mantro dhvanatiiva tanmaa gachchheti kena pratiShiddhyate vaa .. 24.. iiShaddayaapuurNapadaprayogaat.h paraM na ki~nchinmama tasya chaasti . likhatyasau patratatau cha ki~nchit.h paThatyathaitachcha sataaLamuchchaiH .. 25.. paaTho.apyayaM machchhravaNaarthameve \- tyuktaM cha tenaikadine tataH kim.h . na ki~nchideveti na ki~nchideve \- tyuktirhR^idaH pa~njarakiiratulyaa .. 26.. parantu haa shruuyata eva hR^idya \- svaro.aparastulyabalo yathaivam.h . anyasya duHkhaani sahaanubhuutyaa jaanaati yo.anyo na bhavet.h tavaasau .. 27.. tejaH kimaabhaati cha tasya netre gaanaatmakatvaM cha vachasyapuurvam.h . shrutaM mayaatyalpavachastadoShThaat.h sadaa tathaapi shravaNotsukaasmi .. 28.. gachchheha lajjaaM tyaja sha~Nkayitvaa maa tiShTha gatvaa tava raagasuunam.h . tatpaadayorarpaya kintu tasyaaH paadau kutashchit.h sthagitau sasha~Nkau .. 29.. so.ayaM tvadapraapyavichaaraNiiya \- shrautonnatabraahmaNagotrajaataH . kvaasau yuvaa cha kva puraakathaanaaM gaatushcha saadhostanayaa varaakii .. 30.. kasmaanmayaalochitameva chaitat.h sarvaM niShiddhaM khalu dharmashaastraiH . evaM punashchintanadharmasha~Nkaa \- kulaa cha tasthau parishuddhachittaa .. 31.. nivartituM saa na shashaaka chaikaa \- nnimantraNaat.h kShobhakaraadatiiva . iShTaani sarvaaNi yadaatra yasyaa naShTiibhaveyushcha rahastadaasmin.h .. 32.. uditvaraamaantarachittakoNe snehaprabhaamaatmana eva manye . suuryaM nijaM shLiShyati gaaDhameva yaavanmR^iti praaghuNikaM himaaNuH .. 33.. yugmakam.h yadeha kanyaa na yayau na tasthau tadaa hayaanaaM khuranaadaraajiH . tadraajarathyaaM prachakaMpa taama \- pyaandoLashabdaaH prasaranti vaayau .. 34.. udeti dhuuLiipaTalaH sashabdo mLaayantyanuShNaataparashmayashcha . janaaH samantaadiha raajaviithyaaM sotkaNThachittaaH saha sammiLanti .. 35.. kashchit.h khagaH saMparibhiita eva niiDaM vishatyasya cha rodanasya . ravo.api nirlliiyata eva cha~nchau niiDo na jaanaati khagasya duHkham.h .. 36.. gandhoLisa~Nghashcha yathaa kuto.api kolaahalaireti yathaa ravaughaH . aandoLikaanaaM samupaiti yasya saMvardhane saMvasatho nimagnaH .. 37.. ravaH sa mandaayata eva bhuumaa \- vaandoLikaa saapyavatiiryate cha . duure tu kashchid.h vaTavR^ikShapatra \- chchhaayaattiro.abhuudaparatra vegaat.h .. 38.. tadgraamavR^iddhaa~NkaNake nishaayaaM gaayanti tanmitragaNaashcha giitam.h . astyujjayinyaaM sumahaaprataapa \- shchaNDograsenaakhyamahiinarendraH .. 39.. tasyaikadaasiidabhilaaSha ekaH priyaatmajaaM vaasavadattakaaM cha . shriivatsaraajodayanena saakaM vivaahabaddhaaM cha vidhaatumeva .. 40.. prayuktamevaupayikaM tadarthaM priityaa mahaagiitakalaavidagdhaH . nijaatmajaachaaryapadaM labhete \- tyuktaM mudaa duutamukhena raaGYaa .. 41.. parantu tannaanusasaara vatsa \- raajo.abhimaanii dR^iDhanishchayashcha . nechchhaa nirarthaabhavadujjayinyaa vatseshvaro.anyedyurihaiva bandii .. 42.. shrutvaivameShaa svagR^ihe kumaarii kathaaM vinidraM samachintayachcha . baddhaamimaamapyupaneShyati shvaH kimujjayinyevamaho vidhatse .. 43.. kimitthamiirShyaakuladR^iShTayo me vayasyaputriijanakaa bhavanti . kasmaat.h piturmitravaraashcha maaM shraa \- vayanti chaantaHpuradivyavaartaaH .. 44.. suvarNashuunyaapi suvarNakumbhii \- tyevaM kuto vaa janako.api vakti . giite viShaNNo.asti sa vatsaraajaH smR^itvaa priyaaM svaaM muhureva vaadyam.h .. 45.. gate.ardharaatre.a~NkaNagaayakaaste suptaashcha gaanakLamataH pitaapi . prabhaatataareNa sahotthituM tat.h kShoNiitale svapnanimajjito.abhuut.h .. 46.. nishaasumasyaardratare gavaakSha \- dvaaraa sugandhe spR^ishati svagaatre . adR^ishyamaatuH karashiitasaantva \- sparshena romaa~nchamadhaat.h kimeShaa .. 47.. suptotthite chaarunishaaviha~Nge kaLasvane chaalapatiiha gaane . svargasthitaayaa nijamaaturaardra \- svaraM vijaanaati kimetadaatmaa .. 48.. puraa shakuntaaH samavardhayan.h kiM prasuuparityaktashishuM madhuuLyaa . kimasti chaiShaa karuNaa manuShye tyajatyalaM yaH kimihaaptabandhuun.h .. 49.. nidrotthitaa matsyatatistaTinyaaM shukro.apyudeti prasR^ite.antarikShe . niiDaaH prabudhyanti cha svastivaachai \- raayaatyahashchaatra sukuMkumaabham.h .. 50.. graamo.akhilo varShati vatsalaayaaM yaatraamuhuurte shubhakaamanaani . sarvatra patreShu tR^iNeShu netre \- ShvadR^ishyataatmapraNayoditaashru .. 51.. yenaatmajaabhaagyamitiidamuktaM tenaapi pitraa cha muhuurtake.asmin.h . padaM na ki~nchid.h vadituM hyashakte \- naaniiyate hastadhR^itaa tanuujaa .. 52.. yatsvarNapaatraM tilakaanapekShi saiveyamasyai vidadhaati bhuuyaH . niiraajanaM saashruvilochanaiH sa graamiiNashaaliinamahaajanaughaH .. 53.. samaagataaste nR^ipaki~Nkaraastaa \- maandoLikaama~Ngulibhirdishanti . taataM samaashLiShya tu tiShThatiiyaM vinamramiidR^igvirahaasahiShNuH .. 54.. bhramatyathaasyaa nayanaM bhayaartaM vaaTiiShu vinyastapadaasu baalye . snehaaturaM chaa~NkaNamallikaayaa \- mashruuditaM kiM kuravo.aruNaakShaH .. 55.. aaruhya mandaM natashiirShakeyaM karNiirathe tatra niShiidati sma . kausheyavastraavR^itapiiThake.asmin.h bhuuyo.api sarvairavalokyamaanaa .. 56.. aamantraNaarthaM muhurakShimaatre \- Naasau svataataM sakR^idiikShate cha . athaapi chaanyaM ## ...## kamathaanyamaaraat.h sa aagatastiShThati saashru maarShTi .. 57.. janmaantaraM pratyatha gachchhatiiva mandaM chaladdoLikayaa pratasthau . shariiramaatraM purataH prayaati chetastvanaathaM dravatiiha pashchaat.h .. 58.. meghairathaagatya samaavR^itaiH sva \- netroditaarkaH sahasaa tiro.abhuut.h . taataH sa gehashcha janaavalii saa graamo.akhilaH sa praNayaikapaatram.h .. 59.. tirohitaM sarvamabhuut.h tadante.a \- vyaktaM tu paaraantaradR^ishyabhuutam.h . aavirbabhuuvaatha suchakravaaLa \- praakaarabhittirdivamantareNa .. 60.. graamashcha pashchaat.h paridR^ishyate.ayaM samaaptanaaTyaa~NkaNavat.h prashaantaH . mamaiva ratnaM hR^itamujjayinye \- tyaho kavirnniShkramate cha ra~Ngaat.h .. 61.. \medskip\hrule\medskip chaturthaH sargaH kaavyapathikasya dR^ishyaani padbhyaaM charantamiha maaM pathikaM vichitra \- naanaapathaaH karapuTena nimantrayanti . duure paraM parilasanti suchakravaaLaa \- daGYaatatiirataTiniigirisaanavashcha .. 1.. chhatraishcha chaamarayutaiH paramaadhikaara \- mattaani taani nagaraaNi mahojjvalaani . munyaashramaashcha paritaH paripaavanaasta ekaakinaH katipaye janasa~Nghamadhye .. 2.. dviipaani vikShubhitasaagarasaMvR^itaani bhuumau manuShyahR^idayeShu cha kaalabhedaaH . evaM navaani vividhaani manoharaaNi dR^ishyaani maaM pratipipaalayiShanti duure .. 3.. visheShakam.h GYaataa mayeyamiha maaLavabhuushcha ramya \- niilaab.hjavad.h vikasadaMbaramaNDalaM cha . sammiilite.akShiyugaLe.api cha bhittichitra \- pa~Nktiiva manmanasi susphuTameva bhaati .. 4.. shailaastadiiyabhR^igavo raghuviirapaada \- mudraa~NkitaavayavakaaH sumanoharaashcha . konaaLakeritarutaa vanakulyakaashcha niiDodyamairbalibhujaaM kaluShaamravaaTaaH .. 5.. jambuulapakvaphalanirbharakaananaantaaH maargopavaaTavR^itishobhanaketakaashcha . siiraiH sukR^iShTanavamR^inmadagandhayukta \- kShetraaNi baalakasamiiraNasundaraaNi .. 6.. parNaaruNaardrarasamajjitacharmapaaLii \- shoShapradarshanakavoShNagR^ihaa~NkaNaani . adyaapi yadyapi madindriyamaadikaastad.h \- gandhashrutiikShaNabhidaa vividhaastathaapi .. 7.. puurvaaparaabdhiyugaLaantaritaM himaadri \- setvantaduurasuvishaalapathaM pragachchheH . itthaM hi mantrayati maaLavamaardraraagaM susvaagataM kathayatiiha mahaapathashcha .. 8.. kalaapakam.h ga~Ngaa cha dhuurjaTishirasthajaTaavimuktaa vaaraannidherurasi gaayati kiM patitvaa . tatratyataalavanamechakatiirameva gachchhatyabodhata ivaatmapadaab.hjayugmam.h .. 9.. saaraavamatra patitotpatitaaM cha ga~NgaaM vaaraannidhiM cha suvivechayituM tvashakyam.h . gaaDhaatmavismR^itiyutaM layanaM tayosta \- dadvaitaramyamapi vaa~Nmanasoratiitam.h .. 10.. bhuuyaH kramaadachalataaM gamite tara~Nge shaantirvibhaati mahatii sa mimiila netre . puurNaM hareNa hR^idayaM cha tadaa samaadhi \- niShThena viichirahitaaMbudhisannibhena .. 11.. jyotsnoditaa chalati viichiriha krameNa jaagarti vaaridhirathaiSha cha kaavyapaanthaH . asvasthamaanasatayaa kila puurvataaraa duuraat.h prakaashayati saa shubhadaM pradiipam.h .. 12.. gachchhatyasau pravahati prakR^itiprasanna \- giitopamaa cha kaLamaatra tu daakShiNaatyaa . yatraasti ki~nchidanuraagajamaamanasya \- maGYaatavR^ittamapi chittalayaM samaanam.h .. 13.. bhagne nimajjati manasyadasiiyabhaavaH shuddho bhavatyatha sa gachchhati bhuuya eva . saMbhaaShayeya kamR^ite tu vihaayaso.anyaa \- dityeva tiShThati mahendragirirgariiyaan.h .. 14.. tasyopari sthitavatiiha munitvabhaave \- nopatyakodita ivaarava ugra ekaH . samraaja eva pR^itanaa cha dishaaM jigiiShoH kasyaapi dakShiNadishaM tvaritaM jagaama .. 15.. ko.asmin.h rathe raghurihoditapuurvabodhaad.h vaMshiiyagiitinivahaH pravijaagaruukaH . svapnaayitaM sakalametaditiiva kiM vaa sargavyathaakiraNakairabhivyajyate vaa .. 16.. aajanmashuddhisahitaashcha mahaaphalaanta \- karmaaNa eva cha samudravR^itakShitiishaaH . aanaakato rathacharaashcha savikramaashcha bhuumiM hyabhu~njata tathaa tadanantaraM cha .. 17.. vaardhakyametya munivR^ittimihaapurete vaivasvataanvayagataa vasudhaadhipaalaaH . jaajjvalyamaanamahitaadbhutanirbharaiva yeShaaM mahaamahimapuuritavaMshagathaa .. 18.. yugmakam.h bhaasvaanivodayamanuujjvalavikramasya puurvaaparaahnasahito.astamitaH sa vaMshaH . yadvarNane samuchitaM layamaapa hR^idya \- shabdaabhidheyayugaLaM girijeshvaraabham.h .. 19.. kashchid.h vanaantabhuvi hanta maharShidhenuM samraaT.h sma chaarayati kesariNaM cha hiMsram.h . shaanto.ayamaatmatanumaamiShapiNDavat.h svii \- kR^ityarShidhenvasusurakShaNamaarthayachcha .. 20.. traaNaH kShataaditi hi ruuDhiriyaM padasya kShatrasya cheti vivR^iNoti hariM nR^ipaalaH . praaNaaMstyajaami nahi dharmamiti pratiGYaa \- daarDhyam na kasya cha namaskR^itiyogyamasya .. 21.. unmiilatiiva nayanaM kulasuprabhaataM bhuupasya tasya shishuraavirabhuunmanoGYaH . naamaapi tasya raghurityakarochcha yena bhuumau cha naakabhuvi vaMshayashashchakaasti .. 22.. aatmapriyaanidhanataH sutaviprayogaat.h saadhviimaNipriyatamaatyajanaachcha tiivraat.h . duHkhaagnishuddhahR^idayeShu nR^ipeShu teShu bhuumiM yathaavidhi paraM paripaalayatsu .. 23.. tadvaMshakiirtirapi bhuuritaraprataapa \- puurvaahnasuuryavadaho paribhaasate sma . ante.avarohaNamabhuuchcha guNaujasaaM tu suuryo.agnivarNasadR^ishashcharamaadrimeti .. 24.. yugmakam.h paarthaM shariiramiha na svayashaHshariiraM mLaanetaraM tvamalinaM parirakShituM cha . tyaktaM dhanaM dhanamiti dhruvato.adhigantu \- maadaanato.apyadhikamanyakR^ite pradaatum.h .. 25.. ye.adhaarayan.h makuTadaNDayugaM cha te kva raajaadhikaaramadhumattamaliimasaaH kva . haa taddiliipacharitaadikamagnivarNa \- raajapramattacharitaavadhikaM durantam.h .. 26.. kaavyaM yadaa virachitaM paripuurNameva \- maachaaryavaag.h dhvanati taddhR^idaye puroktaa . bhaavatkasuuktinivaho ruchiraH kadaachit.h praapsyatyasaMshayamathojjayiniihR^idantam.h .. 27.. visheShakam.h praapsyatyaho kimatha ko.asya niguuDhamarthaM vetsyatyasau nR^ipapurii nanu ratnakaamaa . shaktiH kimasti vachasaH parihartumeva khaDgograniitimatha rakShitumaartavargam.h .. 28.. jaane na vaktumuchitottaramasya sarva \- syaitattu vachmi karuNaiva kaviindravaaNii . aayaahi jaanaki piturgR^ihamaashramaM me deshaantarasthamiti bhaavaya maa viShiida .. 29.. etatsubhaaShitanidaanadayaapayodhyai aakranditaanusaraNaikahR^ide namo.astu . shLoko.abhavadyuvakiraatapR^iShatkaviddha \- krau~nchaabhidR^iShTijanitaH kila yasya shokaH .. 30.. etatpathe kila raghuudvahadigjayaabhi \- yaanaM mahotsavasamaM samatiitapuurvam.h . taaMbuulapatrarachitaa~njalibhirnipiiya keraasavaM bhaTajano.atra vishashramuH kim.h .. 31.. maargaM tamevamanusR^itya tadaa cha kaavya \- paantho.apyayaM charati kevalapaadachaarii . naastyeva tasya manujo.anucharashcha kashchi \- nnaastyeva tasya tu rathashcha tura~Ngamaashcha .. 32.. astyasya bhuurjatarupatramayoM.asalaMbii bhaaNDastu kevalamamuM na sabhaajayanti . yuddhe paraajitanR^ipaashcha parantu shuddha \- graamiiNasauhR^idamiyaM prakR^itishcha ramyaa .. 33.. puugaishcha maarutachalatphalabhaaranamrai \- raaviHprabheNa purato.abdhitaTena yaasyan.h . so.ayaM samudrachuLukasmR^itigandhavaahi \- kaaveryupaasitataTaiH parigachchhati sma .. 34.. aakaNThamajjanavato bahumuktakaiH sa \- ntuShTaan.h karoShi kavite nanu taamraparNi . muktaavaliiva patitaa sitasaikate saa chakShuShmataaM paramanirvR^itimaatanoti .. 35.. pashchaat.h tadaa malayasaanumato nimantra \- Naavaahi chandanamarut.h tamupaiti mandam.h . bhuuyo.api tatparisaraprakR^itipradatta \- saundaryapuuritamanaaH sa tu yaati paanthaH .. 36.. haariitakairDayitamuuShaNavallariiShu chailaaphalaahitasugandhatanurnabhasvaan.h . dR^ishyau puro malayadarduraparvatau taa \- vurvyaaH stanaaviva taTaarditachandanau staH .. 37.. sahyaadripa~Nktiratha dR^ishyata eva bhuumyaaH srastaaMshukoddhuranitaMbasamaanaramyaa . baalaanilaishcha murachiisukhashiitaLopa \- chaaraM karoti navaketakareNugandhaiH .. 38.. velaasamiiraNasamiiritaraajataaLii \- raajidhvaniM sakutukaM muhureva shR^iNvan.h . saundaryadhaamani dishaabhuvi dakShiNasyaaM tiirthaaTakaH kavivaraH sa mudaa prayaati .. 39.. tasyottaraayaNadinaat.h pathikasya puurvaa raatristadaikavipulojjvalasatrashaalaa . alpaprakaashakashilaamayabhittidiipa \- jvaalaapurobhuvi sa jaagradavasthito.asti .. 40.. anyeShu suptimupayatsu sa naijabhaaNDa \- bandhaM vimochayati sannihiteShu tatra . bhuurjatvachaaM shakaliteShu vivR^itya saMpra \- tyekaikamaahitamudaM cha paThatyathochchaiH .. 41.. patniiviyogaparikhedavilolachitta \- janyaM shrutaM tadajadiinavilaapavaakyam.h . ki~nchit.h paraM mR^idulavastu nihantumatra kaalaH sadaa vitanute mR^idumeva vastu .. 42.. tasyaanubandhi kathitaM kavinaa tuShaara \- sekaahataM sarasijaM tviti gadgadena . satraadhivaasiShu gateShu sashabdanidraaM shete paraM kavirapiiha vinidra eva .. 43.. kokasya diinaruditena samaanametat.h \- kaavyaM punaH pravahati sragiyaM yadiittham.h . jiivaapahaa bhavati chet.h tadahaM kuto vaa jiivaami yo.adhR^ita hR^idi srajameva chainaam.h .. 44.. paaShaaNamapyamR^itataaM bhajate kadaachit.h paaShaaNataaM vrajati chaamR^itamanyadaapi . etattu sarvamapi naiva manuShyaniShThaM kintviishvarehitamiti prajigaaya chochchaiH .. 45.. snehaaturasvaralayaatmakagiitake.asmin.h paanthaatmaduHkhamathavaajavilaapa eva . bhuuShaa nirarthavikalaa kila shuunyashayyaa jaataa mameti sahasaavasite tu giite .. 46.. paprachchha kashchidatha mitra viramyate kiM kartaasya ko bhavati kiM sa hi kaaLidaasaH . ko.asaavitiiha punarapyatha kaavyakaaraH kashchit.h tathottarayituM pratibhaati tasya .. 47.. yugmakam.h bhuuyo.api tena kathitaM na hi kaaLidaasaM jaane na kenachidudiiritapuurva eShaH . kintu tvadaalapitatatkR^itakaavyakhaNDa \- saMbhaavanena mama tR^iptiraho na jaataa .. 48.. kaavyaM tadaashu likhituM paThituM mamaashaa jaagarti tat.h tvamatithiibhava me.adya raatrau . kroshadvayaM charati ched.h gR^ihamasti me tad.h gR^ihNiiShva te sakhinimantraNametadeva .. 49.. evaM manoharasusaMskR^itabhaaShaNeShu chaatmaavabodhajanakeShvabhinandakeShu . viGYena kaavyarasikena kR^iteShu teShu shrotraM gateShu kaviraatmani tuShTimaapa .. 50.. anyedyurasya sumanassuhR^ido nikete piiyuShavat.h pravahati sma sukaavyagiitiH . noktaa tadaapi nijasatyakathaatitheyaa \- yaastaaM kaviH ka iti kaavyamidaM tu kaaryam.h .. 51.. vaachaH sa bhuurjadalato.anulikhatyatha sva \- naaraachakena suhR^iduttamataalapatre . kaavyaM svakiiyamiha tat.h prathamaM shR^iNoti bhaavaardrakaM shrutipavitramaho.anyakaNThaat.h .. 52.. aamantrya taM tadanu mitravaraM sa kaavya \- paanthaH samaarabhata naijasudiirghayaatraam.h . bhuuyo.api parvatatatistaTiniikadaMbaH kShetraaNi mitranivahastatasatrashaalaaH .. 53.. vaktraab.hjamadyalaharii yavanaa~NganaanaaM yatraadhikaM harati netramayaM pradeshaH . draakShaalataavaliniku~njavR^itaajineShu kaadaMbariirasarataaH sumiLanti yatra .. 54.. teShaaM manoharasusauhR^idasatkR^itiistaaH sviikR^itya chaaprakaTitasvayathaarthabhaavaH . vairaagivat.h sa tu yuvaa kavanaani kaaLi \- daasasya kasyachidihaalapati prakaamam.h .. 55.. visheShakam.h evaM samaanahR^idayairbahubhirmanuShyai \- rnaanaavidhaiH prachalitaa kathanairatheyam.h . vaagvallarii bahuLapakShashashaa~Nkatulyaa saMvardhitaasya kavitaapathikasya kiirtiH .. 56.. raatryaagame bhavati chottaradigvibhaage devaalaye.atra mahitojjvalakiirtiyukte . diipaavalii viraLakaantiranukrameNa jaataasti nishchalataraa prakR^itiishvarii cha .. 57.. aaraadhanopakR^itamantratatiH pavitra \- ghaNToditadhvanirapi prashamatvameti . miShTaannabhojanasamedhitachittaharShaa vipraastadagravasatiM parito niShaNNaaH .. 58.. teShaaM sunarmavachanaanyalasaM vishR^iNva \- nnaaste kaviH sa nitaraaM vijane yathaa syaat.h . saMbhaaShaNasya viShayastu kaveshcha kaaLi \- daasasya deshakavitaasavisheShataadiH .. 59.. va~NgaM kali~Ngamatha kuMkumadeshameva \- maahurjanaa bahuvidhaaH kavijanmadesham.h . kechid.h vadanti kavijanma na chaiva sapta \- svaajanmapuNyanagariiShviti nirvisha~Nkam.h .. 60.. gopo.asti nissvakulajaH kila maaLavasya graamasya suunuriti tadrasane cha saakShaat.h . kaaLyaa kR^itaakSharavarapravilekhanena bheje kavitvamiti cha pravadanti kechit.h .. 61.. praadurbabhuuvuriha tasya cha jaatijanma \- deshaanubandhitavichitrakathaavivaadaaH . vaadena kiM phalamanena janishcha yatra \- kutraapi vaa bhavatu saa kavitaa sudhaa nu .. 62.. suunaM tu na prabhavati svasugandhaguptyai so.ayaM bahirgaLati nishvasitachchhalena . vaayurna tanniyamanaaya cha shaktibhuuH syaad.h vyaapnotyayaM parimaLo.api cha vaayumaarge .. 63.. bhuuyo.api bhuurjatarucharmavilekhanena chaavartanena hR^idupasthitikaarakeNa . anyonyasaMvinimayena cha taani ramya \- kaavyaani paatramabhavan.h kila kiirtiraasheH .. 64.. aasiit.h krameNa nijabhaaNDatalopashaayi \- kaavyaadhvagasya nayanaM sukR^itaashrupuurNam.h . aayaati yaM bhramaNakautukinaM viraagaad.h raagaakulaa varaNamaalyadhR^itaardrapaaNiH .. 65.. aaraat.h svayaMvaravadhuuriva kiirtilakShmii \- rgopaayati svayamathaapyayamaatmanaa tu . shabdaabhidheyayugaLaM tadupaasitaM cha nR^ityatyathojjvalamumeshavadaatmaniiha .. 66.. yugmakam.h ki~nchit.h tathaapi virahoditaloladuHkha \- mudvelayatyadhikameva manastadiiyam.h . karNiirathaat.h tadanu duuramapaagataat.h ta \- ddR^iShTistu taM samupagachchhati diinadiinam.h .. 67.. \medskip\hrule\medskip pa~nchamaH sargaH devataatmano.a~Nkatale paantho na jaanaati yaanamidamaviraama \- masyaantaraa suuryayaanam.h . uparigatamatha kiyaditiitthaM ##?## puurvadishi puuNendumukuTaM samuhya kati raakaanishaaH samaayaataaH .. 1.. charadashvanikaratatasaindhavataTaanaaM sphuTitakashmiirajakShetranichayaanaaM parataH pradR^ishyate praaleyashailaH . unnidramarmaritaharitapatreShu punnaagapuShpasaurabhyojjvaleShu prastareShvatratyamR^iganaabhisaMsparsha \- gandhavadgiritaTamupetya sa niShaNNaH .. 2.. vikirati himastu~NgashR^i~Ngato gaayati cha kiichako bhramarakR^itarandhraH . gandharvavallakiitulyaa himaapagaa jaagarti gaanaiH kutashchit.h . bhuurjatarupatrapuTapaaLiiShu dhaaturasa \- raktaabhalipiShu raktaabhiH . vidyaadharaa~Nganaabhirlikhitamanmathaa \- lekhaaH kimete.abdashakalaaH .. 3.. punnaagamandaaranavapaarijaatakaiH saMbhuuya puShpite tasmin.h bhR^igau sadaa \- pyunnidramaaste vasantaH . taptaatapograshR^i~Nge tatra niShThuraM prajvalatyuuShmaagamartuH . unmukhaM chaatakaM vaatsalyabindubhis\- tarpayatsvabdanikareShu . antaraaLasthalasyaantaraa nartanaM dhatte cha varShaamayuuraH . sundaraparaagasumasaMkaashahimadhuuLi \- saMkuleShvachalakaTakeShu . aayaati kaH shishirahemantashaarade \- Shvete kimaayaanti sarve ##?## sammiLati yatra haa sarvarturamyataa tatraiva samupaiti paanthaH . uttuMgahaimavatashR^i~NgakuuTaM samaa \- ruuDhavaanekaantapaanthaH .. 4.. svargaayate bhuumiratra shete sukhaM svargaH kShamaa~NkataTametya . kShoNiitale.api viharaddevabhuustuhina \- puurito.ayaM saanudeshaH . shruuyate parNeShu naagabhuumyoH surata \- sallaapamarmaraninaadaH . atra hi svargiiyaharShaH .. 5.. dhatte tuShaarakaNikaaM shaMbhubhasma vaa hyatratyaparvatabyuuhaH ##?## aruNaprabhojjvalaM haraniTilalochanaM pronmiilatiiva maartaNDaH . harajaTaayaaM dhavaLagirikuuTake.athavaa bhaasate sitachandralekhaa ##?## shR^i~NgeShu saandraM samaadhisthadhuurjaTeH shaantipuurNaM mahaamaunam.h . tasmin.h viliiyate hR^idayaM prashaantam.h .. 6.. samudeti kasmaat.h kuto vaanumaatraM vi \- vardhamaano DamarutaaLaH ##?## shriira~Ngake naTananirmagnanaTaraaja \- karagatamahaaDamarutaaLaH . naasau divaasvapnamathavaa matibhramo hR^idayanayanekShitaM satyam.h . aakaashabhuumyau divaaraatrakaarakaa \- vaadityachandrau cha sakalabhuvanaanyapi saMpuurayanmahaakaaLanaTanaM tadaa jaagarti pathikasya purataH . nayananaLinaM paramaharSheNa puuritam.h . navasargataaLasuspanditamidaaniiM Damaruraparo bhavati hR^idayam.h .. 7.. saayantane ramyamandaarapatrava \- nnetre nimiilite mandam.h . taartiiyanetraM samunmiilitaM yena pashyati tribhuvanaM paanthaH . vairaagyametya kaThine tapasi liinaM maaraarimaatmanaathaM labdhumaagrahaat.h . tiivraanuraagaardrachittaaM tapasviniiM pashyatyaparNaaM sa paanthaH . guptaM nibaddhasumabaaNaM madhupriyaM luptadhairyaM haraM taartiiyanetraagni \- taptaM mR^itaM patiM smR^itvaa kurariiva chaakrandatiiM ratiM pashyati muhurmanasi paanthaH .. 8.. pariNaamasundarakathaayaaM cha tasyaaM shivapaarvatiivivaahaarthaM samaagatam.h . aardraakShatena padmaatapatreNa maa\- ~Ngalyastavena chaahLaadaardramaanasaM lakShmiiM cha vaaNiiM cha deviidvayaM yathaa patre likhatyasau svayameva paanthaH .. 9.. ga~NgaakaLindaje.aseviShaataaM chamara \- yukte maheshaM cha paarshvadvaye.api . nijabhuutagaNasevitaatodyaghoShaH samudeti sarvato.atandram.h . ki~NkiNiihaasarutavR^iShabhapR^iShThe vyaaghra \- charmaastR^ite.ardhanaariishaH purobhuvi aanandamuurtiraayaati . netuM tameva nijapattanaM parvataa \- dhiishe samaagate shruuyate giiriyam.h ##:## bhuumerdivashcha saMrakShakamasau sutaM janayiShyati dhruvaM skandam.h .. 10.. kalpadrukaamadhenvamR^itaadi sarvaM svarga te svaadhiinameva . yasya parirakShaarthamaavashyakaM bhavati martyabhuvi kasyachid.h baalasya janma .. 11.. svargashaptaanaaM kimeShaa dharitrii ##?## martyasya bhuunivaasaH shaapa eva kim.h ##?## susthirasnehabandhaa janmajanmasu puShpitaa tiktamadhuraaNi cha phalaanyatra yachchhanti lokaantaraM kimetaadR^ishaM vartate.asmin.h mahaabrahmaaNDabhaaNDe ##?## pR^ithivii hyudaararamaNiiyaa .. 12.. tiivrapraNayojjvalaatmanaaM meLana \- satraM hi haimavatabhuumiH . hemakuuTaachalashR^i~Ngaat.h sakautuka \- maayaanti bhuumau suraaste . ra~Nge tu naamaskhalitaaparaadhato gurushaapahetoH kadaachit.h urvashii chaagamat.h svapnatulyaa asvargajaaM sudhaamaasvaadayachcha yaa vikramanR^ipaalahR^idayaanuraagaH . apsaraa apyanubhu~Nkte sma martyasya sauhaardashuddhadaurbalyaanyaho tadaa .. 13.. saMbhramanmeghamaalaa puNyavaahinii \- hR^idayaad.h gR^ihiitvaaMbukaNatatiM punaratha maargaantareNa prayaati . evaM sa paantho.api haimavatabhuumeH surabhilashilaashakalatulyaM vaMshanaaLiipuurNamadhusamaanaM hR^idaye cha madhuraanubhuutiiH samaahR^itya sopaanato.avatiirNo.asti . pathadarshikeyaM vibhaatataaraa .. 14.. \medskip\hrule\medskip ShaShThaH sargaH punarapi maaLave jvalanti maargobhayapaarshvabhaajaH palaashapuShpaagnikaNaaH prakaamam.h . yaddarshanaat.h so.abhilalaaSha paanthaH praaptuM nijagraamamapuurvaramyam.h .. 1.. parantu tatraasti nijaM kimeta \- chchintaantaraa taM vimaniikaroti . tataH sa guuDhaatmakahR^itkShataanaaM raktaardrabinduun.h parimaarShTi mandam.h .. 2.. tuShaaravaktraaMshukashaaradartu \- sandhyaanibhaa keyamudeti tatra . na ki~nchiduktvaapi yadiiyanetraM sarvaM vadatyeva sadaa samaardram.h .. 3.. shanaiH shanaireva tadiiyaruupaM tirobhavatyakShipathaat.h kaveH kim.h . avyaktahetoH sa cha tatkumaaryaa naamaakaronmaaLaviketi hR^idyam.h .. 4.. astyagnimitro vidishaadhipo yaH sollaasamaaste nijavallabhaabhiH . yo.abhuut.h paraM chitrapaTasthakanyaa \- laavaNyamaadhviisvadane.atisaktaH .. 5.. tatpraaptisiddhau kalitaakShatantrai \- rviduuShakopaayashataishcha raaGYaa . jayaarthamaattaishcha laghuupajaapai \- raasuutritairnaaTyaguruutthayuddhaiH .. 6.. antaHpurasthapramadaamadaishcha yuktaM vibhaktaa~Ngakamantara~Nge . prayujyate naaTakamatra sa~Nka \- lpaakalpitaa maaLavikaiva bhaati .. 7.. yugmakam.h paadaaMbujaM maaLavakanyakaayaaH sakhii na vaa te hR^idayaabhivaa~nchhaa . alaktaraktaM maNinuupuraala \- ~NkR^itaM cha ramyaM cha tanoti paantha .. 8.. apuShpitasya pramadaavanasthaa \- shokasya taaM dohadake niyu~Nkte . devii dayaadhaama cha dhaariNii kiM paanthaathavaa te hR^idayaabhivaa~nchhaa .. 9.. sakuDmaLaH pa~nchadinaantare.abhuu \- dashokavR^ikSho.api nitaantashobhaH . bhuurjatvachiitthaM likhatastavaatra harShaashrudhaaraa patitaa muhuH kim.h .. 10.. deviipadaarhaaM sukumaaralolaa \- metaaM sukanyaaM parichaaravR^ittau . niyu~njate ye sma punasta eva lajjaavanamraa nanu saMbabhuuvuH .. 11.. manoharo.ayaM kila vigrahaH kiM sitena niipena vidhiiyate sma . saMkalpachitraadathavaa sajiiva \- svaruupamaadhaaya samutthito.abhuut.h .. 12.. yathaa viloleShu daleShu manda \- samiiraNasparshavidhau tathaasyaaH . karaa~NguliispandamR^iduprakampo vyaapnoti pakShmaavR^itaniilanetre .. 13.. nR^ityatpade te maNinuupuraabhyaa \- mabha~NguraM taaLatara~Ngite staH . kadaa nu pashyaamyahamasvatantre \- tyuktaM tayaa kiM kavimeva giitam.h .. 14.. vitiirya bhuuyashchhalitaakhyalaasya \- maadhuryakaM maaLavike tiro.abhuuH . tiShThasyaho kiM vidishaadhipasyo \- jjayinyadhiishasya puro.athavaa tvam.h .. 15.. harittR^iNo.ayaM smaratiiha bhuumau niilaM nabho viikShya shayaana eva . khago yadi syaaM sharavedhilubdhaH kutashchidastiityavabodhahiinaH .. 16.. uparyuparyuDDayane patiShyaa \- myekena rodena cha mR^ityumemi . asa~NkhyabaaNakShatajaaktadeho \- pyaayurvivR^idhyai hyabhilaaShuko.asti .. 17.. yugmakam.h pR^iShatkama~nche shayito.api kashchit.h pratiikShituM jiivitamiihate haa . ekaabhilaaShastu kaverihaasti taddarshanaM snigdhapavitrahR^idyam.h .. 18.. pratiikShayaa shyaamajaDiikR^itaayaaM raatrau cha diirghapraharaakulaabhaam.h . sarvaM vR^ithaiveti hR^idantaraaLe mantre shrute.api dhvanatiiva karNe .. 19.. ashabdamapyatyadhikaM sushakta \- maahvaanamaaptaM tviha shuunyataayaaH . gR^ihaaturo.ayaM pathikaH prayaati taM dakShiNaashaapathameva pashyan.h .. 20.. yugmakam.h kachchit.h tataH pR^ichchhati nimnagaayaa viichii \-sa kutraasti suhR^idvaro naH . kachchit.h pratiikShaabharitaH sa paantha \- mashvatthavR^ikSho.a~Ngulibhishcha tatra .. 21.. aaste nimeShaakalanena kachchit.h pratyudgamaarthaM cha palaashavR^ikShaaH . tiShThanti tatraatimanoharaabhaan.h dhR^itvaa prasuunojjvalasupradiipaan.h .. 22.. yugmakam.h vR^iShTirna vaa paryavasaanamaape \- tyaahaatra mR^itsaamR^iduloShNagandhaH . prahasya yakShiiva vimuktakeshaa sthitaH prasuunaiH kuTajadrumo.asau .. 23.. parokShatastiShThati ketakiiyaM lajjaanataa puShpavatii manoGYaa . veshyaakumaariinibhahemapuShpaH kiraatikaabho bakuLadrumo.api .. 24.. viraajamaanau kusumaaMbaraaNi dhR^itvaa manomohanavaaTikaayaam.h . lodhradrumo maadyati puShpavR^iddhi \- harShaakulo.asau tilakastathaiva .. 25.. yugmakam.h nabhasvato.asaavabhilaavakaala \- shchinotyayaM maaLavagandharaajim.h . pratyudvrajaabhyaagatamatra samyak.h sadaagate vetsi janaM kimenam.h .. 26.. yaH puuritodaattasukhogrataapa \- chetaashcha yo.adagdhavapurnidaaghe . grasto.api shiitairna jaDiikR^ito yaH saMvatsaraan.h yo bahu sa~nchachaara .. 27.. sargasthito yo nijachittabhaaraan.h bhuurjatvacheShvanvavataarayachcha . diirghapravaasaatparamiShTatiirthaM praapyeva yo niHshvasitaM karoti .. 28.. mR^ittvaM cha tanmaaLavadeshakoNe bhaagyaayatiM yo manute svakiiyaam.h . so.ayaM svabhaaNDaM vaTavR^ikShamuule nikShipya tatraiva sukhaM cha shishye .. 29.. visheShakam.h vaTadrupatraaLyavakaashato.adho dravanti kiM puShkaraniilimaani . anena chottaanashayena dR^iShTaM nabho lasatyeva kimapyapuurvam.h .. 30.. baalhiikapuShpaastR^itakomaLaabhaM kaashmiiradeshaM surasiddhasevyam.h . ga~Ngaaprapaataardrahimaadritu~Nga \- shR^i~NgaM cha dR^iShTvaa vinivartamaanaH .. 31.. paantho.ayametasya mukhaavalokaad.h graamasya kiM jaayata eva baaDham.h . aardraa~nchitaakShashcha samutsukashchaa \- pyaanandataaLadrutamaanasashcha .. 32.. yugmakam.h pa~nchendriyairapyanubhuuyate sma chaadyaannalaavaNyaraso.atra nuunam.h . atraiva dR^iShTaa hyR^ituparyayaaNaaM shobhaadbhutairaadyamathaadaraishcha .. 33.. varShairanekaistamadR^iShTapuurvaa didR^ikShavashchaatra hi vismayante . samaavR^itairaagata eva kaaLi \- daaso.ayamityaatmagataM taduktam.h .. 34.. kva vaa bhavaan.h kaalamiyantamaasii \- dasmaan.h na kiM vismR^itavaanasiiti . kShemoktayaH snehabharaadbhutaardraaH shrutaaH paraM tena gR^ihaatureNa .. 35.. yaatraasu madhye.atra vishashramurye vidvadvaraistairviShayiikR^ito.abhuut.h . kaviindramuktaamaNikaaLidaasa \- stadiiyakaavyaani cha tatprashaMsaa .. 36.. kaviH sa kiMdeshya iti prakaamaM shruto.atra vaadaprativaadaghoShaH . atratya evaasti sa kaavyakaara ityaatmatuShTiprabhavashcha shabdaH .. 37.. tatkaavyakhaNDaaH prathitaaH kilaasan.h karNaanukarNashravaNena choktyaa . naasau tadavyaajamukhaani pashyan.h svaapahnavena prabhuratra vaktum.h .. 38.. tasthau vinamraH sa yathaaparaadhaM kR^itvaa punastaptamanaashcha jaataH . graamiiNavR^iddhoditavatsalatva \- maahLaadamaalaa hi babhuuva tasmin.h .. 39.. graame kimatraasti madiiyameta \- chchintaa tiro.abhuunnijabandhavo hi . paristhitaaH svasya kR^ite.abhimaana \- bhaajaastvime graamajanaa varaakaaH .. 40.. kiM no vihaaya tvamito gamiShya \- syevaM hi pR^ichchhatyatha mitramekam.h . na netyuvaachaapi tu chandrakaanta \- tulyaM tadaatmaa dravatiiva bhaati .. 41.. paade chalatyardhavibodhavattad.h \- graame puraa vR^iddhakuTiiM nishaamya . antarna ko.apiityanuyogi netraM shrutaM cha vR^iddhaH sa mR^ito babhuuva .. 42.. nijaikaputriivirahaakulo.asau na ka~nchiduuche katichiddineShu . athaikadaa choDDayate sma pakShii shuunyaM tvabhuut.h pa~njarameSha gehaH .. 43.. puraatanapremakathaashcha kaashchi \- nniiDaaditaH shrotrapathaM praviShTaaH . kiM tat.h smarantyujjayiniisuvarNa \- niiDopabaddhaasti viha~Ngabaalaa .. 44.. na santi paapaani vimuktisidhyai kiM taapashaantyai prabhavennadiiyam.h . graamiiNasaMskaaravadetadaapaH svachchhaprashaantasphaTikaavadaataaH .. 45.. aakaNThamasyaaM vinimajya nadyaa \- maalaapayaamaasa parassahasram.h . gaayatrikaaM mR^itsaghaTasya chaanta \- raakaashamasyaanishamarkadiiptam.h .. 46.. tena prakaashena tu niiyamaana \- maatmaanamaashaMsya viniitipuurvam.h . sthite.api kutraapyabhiyanti naike puurve satiirthyaaH samameva bhuuyaH .. 47.. teShaaM kaveH sargatapaHphalaanaa \- maasvaadakaaste miLitaa vadanti . na kevalaM sojjayinii tvaduktiM pratyudvrajiShyantyapi tu trilokii .. 48.. ashvatthavR^ikShe hR^idayaakR^itiM cha sahasrashaH shyaamaLaparNaraajim.h . nistandramaaspandachalaaM vilokya nishshabdameveha kamaaha so.ayam.h .. 49.. asvasthametaddhR^idayaM kilaikaM martyasya haa dussahameva vR^ikSha . etaanyaho te hR^idayaanyasa~Nkhyaa \- nyasvasthitaanyatra sadaa bhavanti .. 50.. samiiraNairaaLulitaani taani sarvaaNi sarvartuShu tulyameva . dR^iShTvaa niShiidaamyakhilaM tavaita \- chchhaayaataTe vismitamaanaso.aham.h .. 51.. asvaasthyametanmahadastu te.aha \- michchhaami shaantiM tvadanaatape.asmin.h . sargaatmakaaviShkaraNaakulasya shaantistu labhyaa maraNe.athavaa syaat.h .. 52.. griiShmo gatashchaatakashaabakena kekaaraveNaiti sa varShakaalaH . punassamaayaati vasantamaaso vanapriyaaNaaM madhurasvareNa .. 53.. yadaa vikaMprapravilolacha~nchuu \- puTena mandaM chaTakaa virauti . tadaa samaagachchhati nagnapaadaH savepathushchaapi tuShaarakaalaH .. 54.. bhajanti saakShyaM hyR^itubhedabhaave khagaa ime.ashvatthataruH kavishcha . kavermanasyaartavasa~NkramaaMstaan.h jaananti neme tarupakShivargaaH .. 55.. svakiiyabhaaNDasthitapatrakhaNDaa vahanti teShaaM karalaa~nchhanaani . idaM kilaitihyamaho kaviM tat.h \- pashchaatsthitaM pashyati kassachetaaH .. 56.. muurtiibhavatpraaktananaijapuNyaaM lajjaavanamraM samupasthitaaM taam.h . svapneShu jaagratsvapi chaardhabodhe \- ShvayaM sadaa pashyati chatvarasthaH .. 57.. prashnaH sa tasyaaH prathamaH smitaM ta \- danuttaraM haa puLakapradaayi . nivR^itya saa cha sthitirapyapaa~Nga \- dR^iShTirvilajjaa~nchitatiikShNapaataa .. 58.. aamantraNaM duuraviniitadoLaa \- gavaakShato.akShiprahitaM cha muukam.h . dhaavadrathaashvotthakhuraaravasso \- pyanaarataM santyanuvartamaanaaH .. 59.. yugmakam.h saMshruuyate kiM sa khuraaravo.adyaa \- pyetannu kiM satyamuta smR^itirvaa . bhuuyo.atra te.apyujjayiniimahiindra \- duutaassamaayaanti hayaadhiruuDhaaH .. 60.. teShaaM kuto vaa vijanaa~NkaNe.asmin.h pakShiindrachakShuuMShi paribhramanti . atraika evaasti vaTadrumuule samaagataaste kimihaiva deshe .. 61.. yathaagataM te pratiyaantu vegaa \- dityaanataasyo.ayamihaiva tasthau . nimiilitaakShashcha vaTadruvR^iddhe samarpitaa~Ngo.ardhasuShuptimaapa .. 62.. aahatya bhuumau svabhujogradaNDe \- naite dR^iDhaM tasya puro.avatasthuH . alaM suShuptyaa kimu muuDha kaaLi \- daasaH kaviH kashchidihaasti dR^iShTaH .. 63.. dR^iShTvaapyasau bhuupatiduutachihnaa \- nyaachaarapuurvaM na cha taan.h siSheve . ayaM tu nishsheShaniviitabhiityaa \- daraakSha ityadbhutamaapnuvaMste .. 64.. ko.ayaM vimuuDho badhiro.atha muukaH praShTuM cha te.anyatra javena jagmuH . pratyaagamiShyanti kimeta eva duutaa mudaa graamajanopaniitaaH .. 65.. taM te kShamasvetyabhivandya bhuupa \- sandeshamitthaM kathayaaMbabhuuvuH . uttiShThamaana priyasatkave tvaa \- mihojjayinyaaM vinimantrayaamaH .. 66.. aachaaryavaakyaM dhvanati sma bhuuyo \- pyetatsmR^itau mandragabhiiraramyam.h . abodhataH saa~njalirantaraasau gurusmR^itau puNyajale nimagnaH .. 67.. na kaa~nchiduuche prativaachameSha svakiiyaratnaM tu jahaara puurvam.h . avantyudaaraa cha kimarthameta \- chchintottara~NgaM hR^idayaM babhuuva .. 68.. naivaagamiShyaamyahamevameva vadeti vaktyaantaradharmaroShaH . nimantraNaM vikramabhuupadattaM na tyaajyamatraiva shR^iNoti chettham.h .. 69.. jaajjvalyamaanajvalanadvipaarshvo yathaa mahaaghoravane tathaayam.h . tasthau kavistad.h ghanamaunajanya \- pratyuttaraasha~NkitamaanaseShu .. 70.. asvasthiteShu kShitipendraduute \- ShvevaM nijagraamasuhR^itsu chaatra . tiShThatsu maa gachchha vihaaya chaasmaa \- nityuktapuurvashcha suhR^idvaro yaH .. 71.. sa eva chaagatya puro.adya vaacha \- muuche kaviM taM viniruddhakaNThaH . gantaasi chennastvabhimaana eva graamiiNashailiiyamaho vishuddhaa .. 72.. visheShakam.h puShpyatyashokaH kila dohadena tathaa kavera~Nkuritaa pratiikShaa . draShTuM mukhaM tat.h sakR^idapyahaM kiM shaknomi yadyujjayiniiM gatashchet.h .. 73.. athaaha naijojjayiniiprayaaNa \- vaa~nchhaaM kaviH svalpavachobhireva . tadaa cha tadgraamamano.abhimaana \- harShaistara~Ngaayitameva baaDham.h .. 74.. snehaativarSheNa samaardrachitto \- styeShaaM cha nirvyaajahR^idaaM tathaapi . sha~NkaavashiShTaa bhavatiiha paaraM paraajito.asmiiti nitaantashalyaa .. 75.. paraajayaM chaapyasakR^id variShye yadiihajanmanyatulapriyaardram.h . priyaamukhaab.hjaM sakR^idapyaho tad.h bhavenmuhurme nayanasya paatram.h .. 76.. gatvochyataaM doLakasevakaadi \- vR^indaM vinaa yaasyati kaaLidaasaH . prashaantimaapnotyaparaahnasuuryaa \- tapo.anilaH saantvayatiiva mandam.h .. 77.. \medskip\hrule\medskip saptamaH sargaH ujjayiniiM prati kimaadyadR^iShTipraNayo.atra shipraa \- puro.avatasthau kaviraardrachittaH . shiitaanilasyaatha nimantraNena snehodaye tatra cha gaahate sma .. 1.. kLamaH kramaalliiyata eva shaitye snaatvopaviShTo.asti shilaatale.asmin.h . shiitopachaaraM kurute sa shipraa \- vaato.ab.hjagandhaakalitaaMbubinduH .. 2.. aGYaatametaM pathikaM cha kasmaa \- jjanmaantarasthaapitagaaDhabandhaat.h . svapratyabhiGYaaviShayiikaroShi tvamujjayinyujjvalaramyaharmye .. 3.. diirghaayate pattanaraajaviithii paarshvasthasaudheShu samutpatanti . saMgiitavaadyadhvanibhishcha saardhaM nR^ittaantare nuupurashi~njitaani .. 4.. dhuupena kaalaagaruchandanaabhyaaM susaMskR^itenoShmaLachumbanaughaiH . saMvR^iNvataa kaamapi keshiniiM tai \- rgavaakSharandhrairnibhR^itaM gate tu .. 5.. vyaapnoti ko maadakagandhapuuraH sa~NkriiDayantii gR^ihashaarikaa kaa . udeti devendradhanurvaLabhyaaM mayuurapi~nchhaachalanairmanoGYam.h .. 6.. yugmakam.h bhuumaavayaM gachchhati paadachaarii svargasya vaktraM purato vibhaati . svargo.atra saktyaa samudeti tatra vairaagyachandrodaya eva bhaati .. 7.. dayaiva ga~Ngaa madabha~Ngaruupo vahnishcha nityaM sharaNaM prayaataH . yanmastakaM yasya cha viiryabindau shete vishaalaM gaganaM sukhena .. 8.. sudhaayate yasya gaLe viShaM cha tasyaalaye chaNDamaheshvarasya . prabhaatapuujaasu cha ghaNTikaayaaH shrotraM gato mandragabhiiranaadaH .. 9.. yugmakam.h vinyasya paadaM shishuvat.h saliilaM sopaanamaaruhya yathaakrameNa . jagatpitustasya puraH sthito.asau kR^itaa~njalirmiilitalochano.abhuut.h .. 10.. mukhe cha yaa sR^iShTirudeti mandra \- sthaayyaaM shubhaashiirvishadaakSharaa saa . punaH sa saakShaatkurute trilokii \- samraajamaakaashamahaadhipaM tam.h .. 11.. gantuM tato vikramaraajadhaanii \- maichchhat.h kavistaM pratipaalayantiim.h . suuktiH puraivojjayiniiM gataa taa \- manveti kartaadya yathaaguruukti .. 12.. puShpaa~NkaNaM praapya sa gopureNa mukhyasya saudhasya puro jagaama . dvaaHsthastadaa tatpadachaaripaantha \- kShiiNaartabhaavaM tu niriikShate sma .. 13.. snaanena shuddho.api kuchelako.ayaM ko vaa bhavedaMsavilambibhaaNDaH . athaagatashchaaha nR^ipaaya kaaLi \- daasaM puradvaari vada sthitaM maam.h .. 14.. kiM kaaLidaasaH shrutapuurvameva tannaama naamaiva tato.adhikaM na . athaantaraaniitakaviH sa raaja \- duutaanuyaatashcharatiiha mandam.h .. 15.. gachchhatyasau pakShimR^igaadishilpa \- hR^idyonnatastuupashataani taani . pustaani chitraa~nchitapaarshvabhittiiH pashyan.h suvR^ittaantararamyaviithyaa .. 16.. saMpuuryate veNumR^ida~NgaviiNaa \- naadaiH shrutiH siktamathaakShi varNaiH . dR^iShTaM cha sarvaM ramaNiiyameva shrutaashcha sarve madhuraardrashabdaaH .. 17.. graamapriyo.ayaM tu tathaapi raaja \- harmyaM janaakiirNamidaM gabhiiram.h . ghoraanalenaavR^itavaasageha \- samaanameveti vimanyate sma .. 18.. jaalaM kiledaM parapuShTanaamno \- pyatantrasa~nchaariviha~Ngamasya . tathaapi naakaanukR^itiH pR^ithivyaaM manuShyasR^iShTeyamananyaramyaa .. 19.. sudiirghamaargakLamataptapaadaH sa vetravatyaa.a.adarato.anuyaataH . upaiti sopaanamasheShavidva \- dabhyarchitaM maNDapasannidhistham.h .. 20.. tiShThatyasau vismitanetrayugmaH kaviH paraM vikramachakravartii . siMhaasanasyopari sanniviShTo viraajate suuryasamaanatejaaH .. 21.. svarNachchhadaiH kesaribhishchaturbhi \- rdhR^itaM hi siMhaasanamasya pashchaat.h . shukLaabhrashubhraabhasuvarNadaNDa \- chchhatraM cha shaityapradachaamare cha .. 22.. suchitritaM yena rasaardravaachaa raghuuttamaanaaM charitaM sudhiiraM . kaviH sa pashyatyadhunaiva ka~nchi \- nmahiipatiM hyeSha tu vikramaarkaH .. 23.. shakaarimetatsadR^ishaM vyachinti puurvaM tathaa netyavadhaaryate.adya . ayaM na tiikShNavratavaan.h diliipo raghurna yo digvijayii yashasvii .. 24.. ajo.api naardraakulamaanasastat.h \- putro.api no yaH priyavallabhaayai . gR^ihiitamR^ityurbhavati sma naiva tyaagaikashiilaH sa cha raamachandraH .. 25.. ananvayo vikramabhuumipaala \- stathaapi kaamapyakaLa~Nkakanyaam.h . sviiyaaM vyadhaad.h yo viniguuDhatantrai \- ssa chaagnimitraH smaraNe praviShTaH .. 26.. kalaapakam.h eShaa kathaa yadyapi vikramaarka \- kiirtiindumadhye.asti kaLa~Nkarekhaa . tathaapi hastaahitachaamaraabhi \- stanviibhirutpakShmaLatuulikaabhiH .. 27.. adR^ishyapatreShu shakograyuddhe vijeturetannR^ipavikramasya . prataapashauryaadikathaavisheSho vilikhyate.adyaapi nirantaraaLam.h .. 28.. nakShatramaalaadhavaLaantariikSha \- madhye yathaa puurNashashaa~Nkabimbam.h . vibhaati tadvat.h khalu vikramaarka \- raajaadhiraajaH sa hi bhiimakaantaH .. 29.. jaanaati naachaaramasau tathaapi raaGYe jayaashiirvachanaani datvaa . aanamrashiirShaH kaviratra tasthau shubhaaya vaa praarthitavaan.h mahesham.h .. 30.. jayaaluraadyojjayiniipuriiyaM yasyaaH shiro vaa mana eva raajaa . smashrupravR^iddhe kShitipaalavaktre smitaM tu ki~nchit.h samudeti mandam.h .. 31.. yathaambare shraavaNameghapurNe manoharaa chandrakalaavatiirNaa . dR^iShTvaitadasmin.h kavimaanase.api vishvaasaleshaH sphuTitaH krameNa .. 32.. rajaHprabhaavoDuvilochane te navaagataM taM spR^ishataH sukhena . aaroDhumatronnatapiiThamenaM nimantrayatyaa~Ngyavashaat.h sabhaayaam.h .. 33.. kShiiNaH kavirnamrashiraaH sa nandyaa samagrahiidaasanamaadareNa . shariirametaddayaniiyamasya veShashcha bhuuShaapyapariShkR^itaa cha .. 34.. susaMskR^itaH kiM paramaatmadiipaH prakaashate vaa laghumR^idghaTe.asmin.h . datto varo.ayaM kavikiirtiruupaH kenonmiShadyauvanadhaariNe.asmai .. 35.. jaaniimahe.atraadya charan.h suduuraM samaagato maaLavadeshatastvam.h . tad.h gachchha vishraamaya chaaviLambaM svachchhandamityaaha nR^ipaH punashcha .. 36.. naivaatithistvaM mama raajadhaanyaaM madaatmamitraM bhavasiiti viddhi . maitrii kathaM nissamachittayori \- tyantaH kaveshchintitamasti kasmaat.h .. 37.. yugmakam.h kva chaatapatrasya cha chaamarasya chhaayaaM gato.adhiishapadaadhikaaraat.h . unmattachitto nR^ipatiH kva chaayaM kaviH kalaalolamanaashcha nissvaH .. 38.. shaantiM na kaa~nchillabhate cha chitta \- masmin.h nikete.adhikashaantilakShye . kShaumaastR^iteyaM mR^iduramyashayyaa vichitraparNaanyupabarhaNaani .. 39.. vitaanakaalaMkR^itama~njuma~nchaH piiThaani ruupyaavapaneShu tatra . maadhuryadhuryaaNi phalaani naika \- madyaani cha sphaaTikabhaajaneShu .. 40.. kaviM shubhaashaMsanayaa cha saakaM pralobhakaani pratipaalayanti . kintvatra cheto vijane.atyagaadha \- duHkhahrade haa patatiiva bhaati .. 41.. visheShakam.h satre nishaayaaM cha vaTadrumuule \- pyabaadhanidraasukhamaarjitaM kim.h . bhadre.atra koShThe mR^iduma~nchake.asmin.h nishshabdaraatre.apyamalaprashaante .. 42.. nidraaM viduuriikurute cha ko vaa nistandramasvaasthyamihaantaraa kim.h . ashaantachittasya kutaH sukhaM kiM mathnaati chaasvasthamano.avashaM vaa .. 43.. yugmakam.h kavermano yo.atra samaachakarSha nishshabdamoho viphalaH sa kiM syaat.h . karoShi kiM graamasute manoGYe hyantaHpure.asmin.h kuhachid.h vasantii .. 44.. kva vaadhunaa tvaM sumavaaTikaayaaM liilaagR^ihe vaa pramadaavane vaa . kiM te smR^itau taaH kanakaabhasandhyaaH graamaapagaasaikatashiitavaataaH .. 45.. api smarasyekavaTadrumaM ta \- chchhaayaagataM taM katichillikhantam.h . didR^ikShasi tvaM sakR^idapyaho ta \- nmukhaM tavekShaavihitaanuyaatram.h .. 46.. chittaM kaveraatmagateShvashaante \- Shvaamagnamaddhaa punarutthitaM tat.h . spR^iShTaararaH kashchidihaardhabodhe \- naantaHpraveshaaya kR^itaanuvaadaH .. 47.. dvaaraM vivR^itya pravivesha saumyo \- daarasmitaH saa~njalirantaraasau . shushruuShaNaarthaM cha kaverniyukto nR^ipeNa yo.agryo vayasaa dayaavaan.h .. 48.. snehaardravaagdarshanasevanaadyau \- tsukyaM kaviM toShayati sma yasya . saprashrayaM pallavanaamako.aha \- mityabraviid.h yo.atha tamanviyeSha .. 49.. abhiiShTabhojyaani cha nityanaimi \- ttikaani karmaacharaNaani tasya . smitena maunaM sa samaacharaMsta \- danantaraM gauravayuktamaaha .. 50.. na taani vaktuM prabhavaamyahaM tu graamiiNa evaatra cha paarthivaani . dhaanyaani muulaani phalaani sarvaa \- NiiShTaani me.anyat.h kimiti braviimi .. 51.. visheShakam.h kShaNaM vichintyaaha kaviH sadaapi draShTuM cha maamarhasi pallava tvam.h . tasyeShTakaaryaaNi sadaanutiShThan.h sa pallavo.abhuut.h kavimitramaaptam.h .. 52.. anyatvabudhyaa pratibhaantametaM raajaalayaM maamiha pallavo.ayam.h . badhnaati yastaM nijasannidhaanaM netuM nR^ipaaGYaaM vinivedya tasthau .. 53.. praNamya bhuupaM kaviraasta naanaa \- ratnaa~nchite.anyat.h sadasiiva ratnam.h . naandiiM mahaakaaLaparaaM jigaaya ko.anyaH kaverasti cha vandaniiyaH .. 54.. atyunnataishvaryadharo.api sarvaM dattvaashritebhyo dhR^itakR^ittivaasaaH . kaantaardhadeho.api viraktachitto yatiishvaro.aShTaa~NgakaLebareNa .. 55.. bibhratprapa~ncho.apyabhimaanahiino maheshvaro ma~NgalasatpatheShu . nirudhya vR^ittiM cha tamomayiiM vo nayatviti prochya samaapayat.h saH .. 56.. yugmakam.h iishastave.apyatra kimaantaraarthaH kaTaakShyate.achinti na kaishchidevam.h . nR^ipo.api dhanyo.adya tu kaaLidaasa \- suuktyaa sabhaa me samala~NkR^iteti .. 57.. dvedhaa sabhaaM me navaratnabhuutaa \- mala~Nkuru tvaM viduShaaM manoGYaam.h . evaM nR^ipe vaktari saadhuvaadaiH sabhaatalaM harShasamR^iddhamaasiit.h .. 58.. asau tu bhaagyapraNayaikapaatraM vaaNiiprasaadaM kathameSha lebhe . vaagasya maayaashikhibarha eve \- tyaasiit.h sabhaa mishravikaararamyaa .. 59.. paprachchha raajaa kavinoktapadyaM kasmiMshcha kaavye bhavatiityathedam.h . svanirmite nuutananaaTake cha naandiityavochat.h kaviraadareNa .. 60.. taddarshanaayaattakutuuhalo.asaa \- vaaha prayogaH kriyataaM cha tasya . aagaamichaitrotsava eva tatraa \- styaaGYaa na vaashiirvachanaM cha raaGYaH .. 61.. bhaasaadipauraaNikakaavyakartR^In.h vihaaya kiM snihyati kaaLidaase . sabheyamityasti kavervisha~Nkaa sabhaasadaaM chaapi nR^ipasya naiva .. 62.. smaraantaraachaaryavaraM viniito vandasva chetyaatmani mantrite tu . kavirnijasthaanagato.asti kaavyaM dhvanipradiiptaM laLitaM yathaa syaat.h .. 63.. udyatsamaahLaadasupuurNimaayaa \- mapyastashaktaa hasituM yathaabdhiH . sarvaatmahR^iShTaH kathamaatapatra \- chchhaayaagatashchaamaravaatashiitaH .. 64.. kakShyaapradiipaM nibhR^itaM prakaashya shushruuShikaayaaM tu bahirgataayaam.h . aayaati devaahutidhuumagandhe sandR^ishyate haa smR^itisaanusiimni .. 65.. apuShpitaashokataroradhastaa \- nma~njiirashi~njaamanu puShpameLaa . astyatra sargaatmakabhadramuurti \- shchittaM tu bhagnaM vyathitaM cha yasya .. 66.. yugmakam.h \medskip\hrule\medskip aShTamaH sargaH ra~Ngotsavasya dhvajaarohaH lataaniku~nje rasiko.a~NganaanaaM puMskokilo gaayati liinadehaH . antaHpuraantaat.h pravahanti tantrii \- layaanvitapremasugiitakaani .. 1.. naviinavaasantamahotsavasya dhvajaadhirohaM dadhate.atimodaaH . sapallavaashokapalaashachuutaa \- stadojjayinyasti vasantarathyaa .. 2.. sugandhatailajvaladagnidiipaa vasantapuShpaaNyabhavan.h nishaayaam.h . aatodyagiitaani cha naaTyagehe naandiiM bruvantyatra mahotsavasya .. 3.. sarvendriyaamodavisheShahetuH saamaajikaanaaM cha sataaM manoGYam.h . prayujyate.adya prathamaM hi kaaLi \- daasapraNiitaM navanaaTakaM tat.h .. 4.. raajaadhiraajaH purato niShaNNaH pashchaat.h kalaatattvavido rasaGYaaH . aardraashayaashchaanyasukhaasukhaGYaaH sha~NkaavilolaaH susamaanachittaaH .. 5.. navyeShu sarveShu paraa~Nmukhaashcha bhavanti doShaikadR^ishashcha kechit.h . pratikShaNaM vardhata eva kautuu \- halaM tadekaagralayaM vichitram.h .. 6.. yugmakam.h yadaagnimitrasya puro nijaatmaa \- rpaNaM padaM maaLavikaa vigiiya . nR^ittaM vidhatte cha tadaa praharSha \- varShaH kiyaan.h vikramabhuupachitte .. 7.. iyaM puro maaLavikaaparaasti nivedayantii padameva tanme . chintaakulo.abhuunnR^ipatistadaayaM kaviishvaraH kinnu pare~NgitaGYaH .. 8.. yato hyahaM maaLavikaanurakta ityetadatyantaniguuDhameva . raajaalayasthaM cha rahasyamevaM kavirvijaanaati kathaM na jaane .. 9.. kavestR^itiiyaM nayanaM chakaasti yenaikahastaamalakaprakaasham.h . jagattrayaM pashyati yasya sarva \- mantarniviShTaM sutaraaM sutaaryam.h .. 10.. madiiyasatyaanyata eva manye mama priyasvapnashataani chaasau . kaviH samaaviShkurute yathaa me hR^idi praviShTo.atiniguuDhadehaH .. 11.. puro.atra cheTii bakuLaavaliiyaM raaGYiipradattena cha nuupureNa . karotyalaM maaLavikaapadaab.hja \- maalaktakaardraaruNakomaLaabham.h .. 12.. anukShaNaM sarvamidaM vilokya tiShThatyasau vR^ikShalataaniliinaH . nR^ipo.agnimitrastaraLaakulaa~NgaH sabhaasthito.ayaM cha nR^ipastathaiva .. 13.. suukShmaaNi ra~Nge chalanaani naanaa \- sabhaasadaaM cha pratibhaavabhedaan.h . samaM niriikShya kvachidatra koNe kavirniShaNNo viniguuDhaharShaH .. 14.. tathaapi guuDhaM nihitaM yadanta \- rduHkhaM bahistatpravahatyabaadham.h . iyaM cha me maaLavikaa.avarodhe vibhaati yaa maaLavaramyashobhaa .. 15.. viraajate.asau himashubhrapuShpaM raaGYii cha dhaariNyatimaatrashuddhaa . iraavatiiyaM madhumattalolaa chaampeyasuunaM pravilobhaniiyam.h .. 16.. etatprasuunadvayamagnachitto nR^ipaalabhR^i~NgaH kalikaaM naviinaam.h . kanyaamimaaM maaLavikaaM vilokya gu~njannihaaste madhulolupo.ayam.h .. 17.. yadaa mayaitadviTabhR^i~NgamohaH prashaMsito.abhuud.h vimalaanuraagaH . tadaahamaatmaanamanindyameve \- tyavaimi niShpakShavimarshanena .. 18.. atiiva nindyaa viTavR^ittireShaa saadhaaraNaanaaM yadi maanavaanaam.h . graahyo hi dharmo vihito hitashchaa \- saadhaaraNaanaaM dharaNiipatiinaam.h .. 19.. aho vasantotsava eva teShaaM raaGYaamidaM jiivitamasti yasmin.h . na kevalaM chaikasumena deyaa maadhvii sahasraiH kusumaiH parantu .. 20.. pratyakShadR^ishyaM tvidameva chaataH \- paraM visheShaantarikaarthajaatam.h . jaanantu te.aGYaatavachaaMsi chaivaM satyasya taastaaH parabhaagashobhaaH .. 21.. udyaanara~Nge parito.agnimitro bhramatyalaM kaamavikaaramuuDhaH . kartuM manashshaantivibha~Ngamasmin.h smaro.adya kiM paatayati prakaamam.h .. 22.. mandaarajaatiisahakaarapuShpa \- baaNaanathaasyaa nishitaan.h kaTaakShaan.h . kaamaaturo maaLavikaapadaab.hja \- sparshaamR^itaM praarthayate narendraH .. 23.. yugmakam.h vindhyaM cha vidyullatayaa nihantu \- mabhyudyatevaambudamaalikaa saa . iraavatii roShakaShaayitaa sva \- kaa~nchyaa nR^ipaM taaDayituM pravR^ittaa .. 24.. tasyaastu paadagrahaNena raajaa maaM daNDayetyaaha shamaabhilaaShii . gR^ihNiiShva tau maaLavikaapadaavi \- tyuktvaa gataa saa jvaladagnikalpaa .. 25.. pashyaami naaTye mukure madiiyaM satyaM kiletyevamamaMsta bhuupaH . nirvarNya ra~NgaM tvidamaattaharShaa sabhaapi hR^iShTaM cha kaviM karoti .. 26.. yathaanR^ipechchhaM taruNiiM vivoDhuM karotyupaayaan.h bahudhaa rasena . yo gautamo narmasuhR^it.h sa eve \- tyalaM vijaanaati nR^ipaalavaryaH .. 27.. vinaa tu gatyantaramatra raaGYo naveShTavadhvai priyadhaariNii saa . susvaagataM vakti sasha~NkhanaadaM samaapyate chaantimapa~nchamo.a~NkaH .. 28.. tatsuuchako ma~NgaLama~njugaanaa \- laapashcha hR^idyo viduShaaM samaaje . samutthitaM tat.h karaghoShaNaM cha santoShayaamaasaturadya bhuupam.h .. 29.. anviShyate sarvajanaiH kaviindro raaGYaapi saardrasvarabhaavabhaajaa . aaniiyate.ayaM puratashcha tasya saMtR^iptisaMpuuritanetrayugmaH .. 30.. kare.asya raajaa navaratnaramyaaM sushR^i~Nkhalaamarpayati drutaM saa . patatyathaatmanyatiguuDhamasmin.h bhuje.athaveti kShaNamaalulocha .. 31.. aastaaM na jaanaatu kadaachidasya bhaaraM niShaNNo.asti kavirvinamraH . aabhuuShyate kiM makuTena tasya shiirShaH prakaamaM vinayaabhidhena .. 32.. aaraadhanaaprojjvalaniilanetrai \- rniraajyate.ayaM taruNaH kaviH kim.h . dagdhaaH kimiirShyaaghanasaarakhaNDaaH savismayaalokanabhaajaneShu .. 33.. harShaatirekeShu sabhaakhilaa saa nimajjanonmajjanamaatanoti . tataH samudbhuuya chiraad.h dhvanantya \- vichchhinnadhaarojjvalahastaghoShaa .. 34.. navaagato naaTakakR^it.h tathaapi tannaaTakaM priitidamaababhuuva . vidvajjanaanaamiti naaTyakaaraaH parasparaM saMprati mantrayanti .. 35.. priitaa vayaM saaMpratamityavaadii \- nnR^ipaalako yanmahatii prashaMsaa . prasaadaruupeNa viraajate sma pratyakShamevaasya vilochanaante .. 36.. ra~Nge sthitaaM naaTakanaayikaaM sa dR^iShTvaa tu raajaa laLitaashayaaM taam.h . provaacha nR^ittaM ChalitaM tavedaM draShTuM cha bhuuyo.api mamaabhilaaShaH .. 37.. kR^itaa~njalirmandamatho jagaamai \- vaadhomukhii saa na vilokya ka~nchit.h . antaHpuraM praapa nR^ipaalako ni \- shshuunyastvabhuunnaaTyagR^ihaa~NkaNo.api .. 38.. ekaantasa~Nketamavaapa naijaM chintaantaraM vaa sa kaviH kimartham.h . sandigdhachitto.abhavadeSha tasyaaM saMvR^itya dR^iShTvemamiha sthitaayaam.h .. 39.. achinti yanmaaLavikaa mameyaM kimu kShaNaat praak tadabhuud yathaartham.h . yadyekamatraanuvichaarayet ta\- mevaatha pashyediti kinnu maayaa .. 40.. iyaM cha te maaLaviketi guuDhaM dautyaM vahantii cha kapotikaikaa . sametya sanmaanasaniiDakaM tat pravishya sa~njalpati kiM manoGYam.h .. 41.. harShastadaakasmikadarshanena khedo.athavaa tatkShaNikatvadR^iShTeH . na ki~nchiduuche mitha ityatuShTi \- rdR^iShTo.apyabhiGYaata iveti sha~Nkaa .. 42.. apashyadityeva yathaarthamitthaM vibhinnachintaamathanena jaate . dandahyamaano jvalane.atighore laakShaagR^iho.abhuut kavichittamadya .. 43.. yugmakam.h asmaadashakyaM tu palaayanaM haa tapaivamekaantadurantataayaam.h . bhaagyaatirekaM mama chintayitvaa nidraaM tyajeyurbahavo.atra raatrau .. 44.. ekaantanirbhaagyahato.asmi nidraa \- vihiina eveti na ko.api vetti . dvaare.asti kaH pallava ehi kiM vaa svare tu kaataryamabodhapuurvam.h .. 45.. astyadya yuShmaddinamujjayinyaaM saarvatrikaM te shubhanaama chaiva . gateShu sabhyeShu sameShu karNe dhvanatyasau harSharavo gabhiiraH .. 46.. kimetadaasye na sa harSharaashiH kimatra chintaakulitastvamaasse . tadaapi dR^iShTo na cha mandahaaso bhavanmukhe kashchana yanmuhuurte .. 47.. asmin.h kare vikramabhuumipena samaardrachittena dayaadhikena . vibhuuShite viirasushR^i~Nkhalena bhavaanabhuunmukhyavishiShTaratnam.h .. 48.. vidvatsabhaayaaM mahitojjayinyaaM tathaapyayaM gauravabhaava eva . ityaaha velaataTametya phenaan bhindannivormiH sa cha pallavo.api .. 49.. visheShakam.h gate muhuurte tu nitaantamuuke sasmaara diinaM kaviraakulaatmaa . asmin rahasye kila bhaagabhaaktvaM ko.anyo bhajet pallavato.apyamuShmaat .. 50.. raaGYaa niyukto mama saukhyacharyaaM nirvoDhumevaayamataHparaM yaH . madi~NgitaGYo.abhavadeSha me ya\- jjaanaatu tadduHkhajamaantaraartham.h .. 51.. athaaha mandaM sa tu pallavasyaa\- kaa~NkShaaM pragaaDhaaM shamayan kaviindraH . nijapriyagraamaTikaasutaayaaH kathaaM svakiiyaaM cha vikaararamyaam.h .. 52.. kathaanubandhaH kavinochyate.aya\- mihaiva janmanyanuraagamugdham.h . draShTuM sakR^it tanmukhapadmameta\- nnimantraNaM sviikR^itamujjayinyaaH .. 53.. sarvaabhyasuuyaapadamadya sarvaiH samaadR^ito.asau kavireva kiM vaa . agaadhataayaaM baDavaagnidagdha\- samudravachChaantamanaa ivaaste .. 54.. vishvaasyabhuumerativartate haa satyasya naanaavidhasuukShmatattvam.h . smR^itvaa paraM pallava aaha bhuuyaH kathaavisheShaM tamanukrameNa .. 55.. smaraami padmeva manoGYakanyaa kaachit tato maaLavataH kadaachit . antaHpurasyaa~NkaNasiimni chaasmi\- nnaandoLikaato.avatataara mandam.h .. 56.. smaraami chaadyaapi mukhaM tu tasyaa lubdhena pashchaadanudhaavitaayaaH . mR^igyaa ivopetabhayaM na chaanyaa nR^ittaM chakaara chChalitaabhidhaanam.h .. 57.. abhyasya nR^ittaM laLitaM cha giitaM vane latodyaanalataa cha jaataa . evaM cha saa netrakaniinikaabhuu\- nnaaTyottamaachaaryaparamparaaNaam.h .. 58.. antaHpure nR^ittakhaLuurikaayaa\- mekaakinii saa niShasaada nityam.h . tasthau paraasaaM bahunartakiinaaM madhye cha nishshabdatara~Ngatulyaa .. 59.. kamapyasau pashyati no tathaapi sampashyamaanaa bhavatiiha sarvaiH . anantaraM pallava aaha manda\- metatsukanyaamukhadarshanena .. 60.. svapnadrumaH pallavito babhuuva shriivikramasyeti tu kiMvadantii . paaShaaNabhitterapi chaasti karNo rahasyavediiha samiiraNo.api .. 61.. yugmakam.h kaviH sa maunaM na babha~nja saala\- bha~njeva nishcheShTashariiramaaste . sa pallavaH snehavilolamaMse spR^ishan kareNaivamuvaacha haardam.h .. 62.. karomi kiM vaa vada maaM yatheShTaM mamaabhilaaShastvayameka eva . tayaa sahaikaantabhuvi sthitastaaM sambhaaShituM kevalamiikShituM vaa .. 63.. jaanaati yo.antaHpuragaM cha sarvaM sa pallavastaM kavimevamuuche . sambhaavaye snehamimaM pavitraM tvadiiyadautyaM cha vahaami bhadram.h .. 64.. navaM cha ratnaM navasuujjvalaM cha ratneShu te.asmyujjayini prakaamam.h . kiirtyaitayaa vakShyasi labdhavaane\- vaasminnasuuyaanishitaan pR^iShatkaan .. 65.. bhavadyashoratnamanoGYapeTaa\- mevaM sadaa puurNataraaM vidhaatum.h . tamasyaneke pravinaShTasarvaa\- shcharanti nishshabdavilaapapuurNaaH .. 66.. sarve.apyadR^ishyaayatashR^i~Nkhalaabhi\- rbaddhaa balaanniShThurabandhane.asmin . eteShu madhye.anyatamo.apyahaM che\- tyayaM kaviindraH shayane papaata .. 67.. svachChandasa~nchaarasukhechChuraatmaa yo.asyaiva saakShaadasahaayataasau . ka~nchinnidhiM haa paripaalayantaH snehena viithyaaM tu lasanti diipaaH .. 68.. yugmakam.h \medskip\hrule\medskip navamaH sargaH shyaamayaamaaH shyaamapakShe kimetasmin.h jyotsnaagamaviLambanam.h . yaaminiihR^idayaM vyagraM titikShaarahitaM yathaa .. 1.. parNaraajirnishchalaasti kutraagachChat samiiraNaH . pradiipaashchaantaraaLeShu nimiShanti muhurmuhuH .. 2.. antaHpuraM cha nidraalu prashaantaM sukhasaandritam.h . tathaapi kavirekaakii nidraahiino niShiidati .. 3.. aGYaatvaa bhuutalenaapi paadaM vinyasya kashchana . aagatya kavimevaM tatkarNe mantrayate kimu .. 4.. utthiShThaagachCha gachChaavo maamevaanuvraja kShaNam.h . suGYaataH pallavasyeha maargaH sarvo.api durgamaH .. 5.. antaHpure.alpavivR^itaM gavaakShaM cha tadantike . kaviM draShTuM taraLitaM netraM vinyasya saa.a.adhunaa .. 6.. pratipaalayatiityukteH puurvameva samutthitaH . avishvaasapratiityeva kavistatraiva tiShThati .. 7.. vardhitairhR^idayaspandairdiirghairniHshvasitairapi . mandaM mandaM sa chalati pallavena samaM kaviH .. 8.. tiShThatsvapadgajavaravR^indavannishchalaabhayaa . vR^ikShapa~Nktyaa vichitraabhirvishaalaa~NkaNaviithibhiH .. 9.. aalekhitaanekavarNachChaayaachitramanoharaiH . lataakuTiirairyuktaabhirantara~NkaNaviithibhiH .. 10.. sa~ncharantau noditaayaaM chandrikaayaaM purobhuvi . antarikShaprabhaadR^iShTamaargeNeha katha~nchana .. 11.. shilaashR^i~Nkhalikaadiirgharaajagehasamuchchaye . gehasyaikasya pR^iShThaante tasthatustaavubhaavapi .. 12.. kalaapakam.h tatra bhittiShu sarvatra vyaaptapuShpitavallikaa . tayorniguuDhasthityarthaM ChaayaagR^ihamabhuut kimu .. 13.. kuTajaanaaM puShpitaanaaM sugandhenaakhilaM nabhaH . suvaasitaM cha chitte tu saptasindhuuchchaladdhvaniH .. 14.. sotkaNThitaM kavistasthau saandrachChaaye sa pallavaH . niriikShate kva vaa dR^ishyamiiShadvivR^itajaalakam.h .. 15.. tanukShaumenaavR^itaM tat purato dR^ishyate kimu . pratipaalayitaa pashchaat.h kavidR^iShTipralobhinii .. 16.. gavaakShasuShireNaatha ka~nchid.h guptaM didR^ikShuNii . dR^ishyete taarakaadiiptamanoharavilochane .. 17.. ChaayaaruupaM pallavasya pratyabhiGYaaya saa drutam.h . paprachChodvegasahitaa \-so.ayaM \-maunamathaacharat .. 18.. aahvaye.atraivaasti pashchaadityasminnuktavatyaho . dhuumaayitanishaaloke chaanviyeShaakShiyugmakam.h .. 19.. punaHsamaagamaaramyasanmuhuurtaparamparaa . varNitaa yena so.adhiiro jaayate.asmin.h muhuurtake .. 20.. puraa vaTadruchChaayaayaaM ki~nchit.h svasmin.h likhatyaho . aaraadupetya tasthau yaa priyakautukasannibhaa .. 21.. niivaarastambakaakiirNakedaarakShetrasiimasu . nadiitiire.api shaariiva bhramati sma tadaa cha yaa .. 22.. naShTiibhuutapitR^isnehavaatsalyamadhuka~Ngukaa . santyajya yaa priyaM sarvaM graamaadiha samaagataa .. 23.. saasminnantaHpurodaararamyakaa~nchanapa~njare . anyaiva tiShThatiidaaniiM \- mithodarshanamiidR^isham.h .. 24.. kalaapakam.h kavau tasya gavaakShasya Chaayaamaashritya tiShThati . sphuTitaM kiM chandrikaayaaH prathamaM maalatiisumam.h .. 25.. stabdhaniHshvaasavegaa saa baddhaa~njaliravasthitaa . ashrupuurNaM tannayanamunmiShatyeva saspR^iham.h .. 26.. tato mandaM patanniihaaraardrapatranibhaM vachaH . gaLitaM\- vismR^itaivaahaM bhavateti vyachintayam.h .. 27.. vismartuM naiva shaknomi tvaamityasmatsudurgatiH . ityuvaacha kavishchittanirgataM shvasitaM yathaa .. 28.. diiptayornetrayostasyaaH pashyan tiShThatyasau kaviH . tatra tasthaaviyaM ki~nchidavishvaasyaadbhutaM yathaa .. 29.. nijamaanasasantaanabhuutaa maaLavakanyakaa . ra~Ngasthaa diipikaa saakShaannaiva chChaayaa na saMshayaH .. 30.. puraa varaakii yaa graamakanyakaa naiva saa.a.adhunaa . yathaashaastraM samabhyastanR^ittagiiteyama~Nganaa .. 31.. itivaktavyataamuuDho naiva ki~nchiduvaacha saH . tataH saa kanyakaatiiva viShaNNaa paripR^ichChati .. 32.. atha kiM janako dR^iShTaH \- na chottaramayaM dadau . piturantyaM chintayitvaa namraivaashru mumocha saa .. 33.. ekataaraaM samaashliShya vakShasi shrutinirmalam.h . durantapremacharitaM gaayantaM taM vayo.adhikam.h .. 34.. ekaputriiviyogotthasantaapenaasthimaatrakam.h . apashyadante yat smR^itvaa tena niHshvasitaM tadaa .. 35.. yugmakam.h ashaktaH saantvanaayaasau kavistatraiva tiShThati . bhaaShaayaa nissahaayatvamaadyaM jaananniva kShaNam.h .. 36.. atraiva syaat.h kimu bhavaan.h yadyevaM tu kadaachana . draShTuM labhyeta sandarbhashcheti maunaM babha~nja saa .. 37.. tvaddarshanaabhilaaSheNaivojjayinyaa nimantraNam.h . mayaa sviikR^itamadyaitat.h sukR^itaM me \- vachaH kaveH .. 38.. sukR^itaM tanmametyuktvaa sahasaa punaraaha saa . yattvayaa likhitaM tasya shravaNe.arthaavabodhanam.h .. 39.. naasiinme kintu kutukaat.h tatra tasthau punarmayaa . tadarthabodhe hR^idayamarpitaM tvayi saadaram.h .. 40.. darshaM darshaM tvanmukhaM tat.h kaavyaM shrotumataHparam.h . na syaat.h saubhaagyamityeva matvaa chaahamariirudam .. 41.. ekadaa yat.h tvamaagachChastanme sukR^itameva kim.h . shabdaM tava shR^iNomi sma guptaahaM punarapyamum.h .. 42.. bhaavatkabhaavanaasR^iShTakanyakaatvena saaMpratam.h . ra~Nge.atiShThaM tadaa yattadapi me sukR^itaM na kim.h .. 43.. ekashvaasenaivamuktvaa svastikena nijorasi . sthitaa saa pa~njaragataa shaarikeva manoharii .. 44.. tadiiyaM vachanaM snehasaandraM kartumajaayata . yo.asau tapati naijasnigdhaatmanaH purataH svayam.h .. 45.. darshane punarapyaashaa darshanaayeti kanyakaa . kiyantaM kaalametanme darshanaM \- pratyuvaacha saH .. 46.. naShTasnehapradiipaikavartikaadiiptivat.h tadaa . aagataa chandrikaa tyaktanidraa ratririvojjvalaa .. 47.. aachChaadyataaM gavaakSho.atra jyotsnaa sarvatra saMsR^itaa . kevalaM pallavo.ayaM nau sahaayaH \- saadhayaamyaham.h .. 48.. asahyo virahaH kintu virahasya muhuurtake . punardarshanasaubhaagyaM manasaa praarthayat.h kaviH .. 49.. ChaayaanugaaminaM yattaM kavimevaanuvartate . tadaardranetraM gaNDe.asyaa muktaabinduunadhaarayat .. 50.. chaarachakShuragamyena maargeNa vicharan.h kaviH . uvaacha pallavaM te.ahaM kR^itaGYo.asmyeva sarvadaa .. 51.. kati saahasakarmaaNi kR^itaani suhR^idaa tvayaa . nissaaraM taditi\- snehapaarasparyaM manoharam.h .. 52.. pallave gachChati kavirekaH shayyaagR^ihaM gataH . kathamaayaati vaa nidraa chintaamagne tu maanase .. 53.. ##II## punashcha kR^iShNapakShaaste bahuvaaraM samaagataaH . shyaamayaameShu bhuuyo.api babhuuvustatsamaagamaaH .. 54.. saantvanaatiitaduHkhasya muurtimadbhaavasammitaa . tiShThatiiyaM samaagatya mandaM vaataayanaantikam.h .. 55.. rakSha maamiti tannetre praarthanaa kimu vidyate . kaa rakSheti na jaanaanaH kavistiShThati duHkhitaH .. 56.. yadaasyaa nR^ittagiiteShu yathaavidhyanushiilanam.h . puurtiikaroti bhuupastaddinameva pratiikShate .. 57.. tadanantaramasyaantaHpuraramyavadhuugaNe . lapsyate saapi padaviimityeShaa tu janashrutiH .. 58.. nR^ipasya priitipaatraM tvamityaachaaryo.antaraantaraa . taM braviityabhinandoktisvareNa priitipuurvakam.h .. 59.. saakShaad dadarshaiva tasyaa nR^ittaM vikramabhuumipaH . hR^idyaM ChalitanR^ittaM tadabhinanditavaaMshcha saH .. 60.. kathaaH sarvaashcha shushraava kavistasyaa mukhaat param.h . hR^idayaM darshayantiiva sarvamevaabraviidasau .. 61.. vidvatsabhaasu sarvatra jayashiilaa girastadaa . antarliinaa ivaabhaanti kavermuukaM tu tiShThataH .. 62.. darshane.asyaa viShaado.asti didR^ikShaiva tataH param.h . tadantare sambhaveyuH svalpamaatrasukhaani cha .. 63.. kadaachit.h kaviraaha hyaH svapne tvaaM dR^iShTavaanaham.h . kaNvaputriiveShabhuuShaadhaariNiiM sumanohariim.h .. 64.. svapno yathaarthataamaapa hyanantaramahaamahe . shaakuntaLaprayogo.abhuud.h raajaaGYaanusR^itaM tadaa .. 65.. mR^igaishcha saakaM saMvardhamaanaaM taapasanandiniim.h . tasyaamaattapunarjanmaaM dR^iShTvaashruuNi mamaarja saH .. 66.. viTe madhukare tasyaaH samaagamya mukhaambujam.h . spR^iShTvaa.aspR^iShTvaa cha saMbhramya dhikkR^itiM parikurvati .. 67.. duShyantamevaakranda tvadrakShaNe kevale tvime . evaM sakhyorhasatyoH sa kavirnamramukho babhau .. 68.. viTaad rakShitumaakrandennR^ipameva surakShakam.h . nR^ipo.api viTa evaatra \- jahaasa kavirantaraa .. 69.. tuShaarabinduvachChubhralaavaNyadyutivat.h tathaa . samaayaantiiM munisutaaM svaantikaM sukumaarikaam.h .. 70.. dR^iShTvaashrupuurNanayanaH piitachintaamadhudravaH . niShiidati sma bhuupaalaH sadasyagraasane rasaat.h .. 71.. yugmakam.h svakiiyamabalaajanmaivaasya duHkhasya kaaraNam.h . nindaavamaanayoshcheti krandatyeShaa kumaarikaa .. 72.. gR^ihNiiShva maatarmaamevaM bhuumideviiM prati drutam.h . hastaM prasaaryaashrupuurNanetraa chochchaiH praroditi .. 73.. tadaamaMsta kaviH kaNvaputrii chaatraiva tiShThati . imaaM na kaapi sviikartumapsaraa hyaagamiShyati .. 74.. naaTake.avasite raajaa saakShiikR^itya sabhaasadaH . kaaLidaasamala~nchakre svarNashR^i~Nkhalayaa kare .. 75.. hastanirghoShamukharaM naaTyagehamabhuut.h tadaa . atha kramaat.h sadasyeShu gateShvastamito ravaH .. 76.. raajasannidhimaaniitaa naaTyaachaaryairyathaakramam.h . abhinetR^ivaraa ye.avatasthuH saa~njalayastviha .. 77.. dhR^itakaNvasutaaveShaamabhinetriiM nR^ipaalake . abhinandati sasnehaM tasthau nissa~Ngameva saa .. 78.. bhayaM kiM vaa paribhraantiriti GYaatumashaknuShii . saadaraM saa~njalikaraa saalabha~njiiva saa sthitaa .. 79.. kaTaakShaviikShaNenaapi tanmukhaM na dadarsha saa . patagaH patitaH kiM vaa nR^ipaantarnayane tadaa .. 80.. niriikShya sarvamuttasthau na niriikShyeva shiighrataH . nidraagaaramavaaptuM sa nishchakraama cha bhuumipaH .. 81.. ##III## jyotsnaakaNavihiinaayaaM nishaayaamapi gachChati . ashaanto.api kavistena pathaa shiilavashaat.h svayam.h .. 82.. adR^ishyaraatrikusumataptaniHshvaasasaurabham.h . andhakaare.api saannidhyaM prasaarayati sarvataH .. 83.. prakaashanechChurapyandhataamisre sthitaye vidhiH . atraasmyahamiti praahevaardragandhaprasaaraNaat.h .. 84.. ka~nchit.h pratiikShyaandhakaare tiShThadakShiiva vartate . gavaakSho vivR^ito yasya muukashaante purobhuvi .. 85.. kavistiShThati taddiirghaniHshvaasoShmaLamaarute . ki~nchichcha~nchalitaM kiM vaa vilolaM jaalakaaMshukam.h .. 86.. yugmakam.h aprakhyaapitamapyasyaagamanaM pratipaalya saa . nirvaapitapradiipaa tadaahvaanotkaa sthitaa nu kim.h .. 87.. na visheShaH kashchidatraagantumaichCham\- uvaacha saH . nuunamaayaasyasiityeva bhaati me smeti saa drutam.h .. 88.. puurNamauneShu niHshvaasairvraNiteShu katha~nchana . sahasaasyaaH kaNThanaaLaad vachodhaaraa prasaaritaa .. 89.. asuuyaalubhaTaughena pariito vartate bhavaan.h . guuDhatantrairvijetuM tvaaM yo muhuurtaM pratiikShate .. 90.. santi kaapaTyagartaani bhavanmaargeShu sarvataH . yadi kaachid.h vipat.h syaat.h taamashaktaa smartumapyaham.h .. 91.. na hi shaknoShi maaM traatuM mama janmedR^ishaM kila . havirasmi madarthaM maa juhotviha bhavaan.h svayam.h .. 92.. gachCha tvaM yatrakutraapi na chiraanmaa visha~Nkayaa . tvatpaadareNusparshaarthii deshaH ko vaa na vidyate .. 93.. bhavato hR^idayasyaasya mahaasaamraajyasiimni me . snehasiMhaasanaM dattamekamityasti dhanyataa .. 94.. itaHparaM kaamyamasya vanapuShpasya kiM prabho . agnidagdhamimaM gehaM tyaktvaa yaatu bhavaan.h drutam.h .. 95.. ghanavarShavaduchchaiH saa praruroda tataH karam.h . prasaarya jaalarandhreNa tasthau saa bhaavanirbharaa .. 96.. spR^iShTvaasau mR^idulaM hastamasyaa mandaM paraamR^ishat . kavestada~NguliisparshaH sudhaavarSho.abhavat.h tadaa .. 97.. na bhaviShyati ki~nchinme kasmaat.h te.ashubhachintitam.h . ki~nchinniHshvasyaabraviit.h saH\- tvaaM hitvaa kutra yaamyaham.h .. 98.. vinyasyopari tatpaaNipallavaM niTile tathaa . mukhe.api nikhile tasthau chitsukhaamR^itapo yathaa .. 99.. samiipe na viduure na \- paadanyaasaravaH kimu . andhakaaro vairiNo.api bandhuH syaadityamanyata .. 100.. stabdhaM manastathaapyantarnyayachChannijasaMbhramam.h . vaataayanaM pidhehiitthamuktvaamantrya jagaama saH .. 101.. punardarshanasaubhaagyaM naashashaMsopachaarataH . paadachaareNa sa~NketaM praapa shiighramasau kaviH .. 102.. utkaNThayaa tadaa yatra dvaari tiShThati pallavaH . bhayaM bhavati taddR^iShTau ko.apuurvo.ayaM paribhramaH .. 103.. \medskip\hrule\medskip dashamaH sargaH ratnapariikShaa shyaamayaamairatra suukShmachaaranetraaNi taanyapi . tayoH samaagamaanaaM samabhavan guuDhasaakShiNaH .. 1.. maruttara~Ngite patravraate marmarasannibham.h . karNaakarNikayaa saa cha vaartaa prachalitaa drutam.h .. 2.. sachiveShvantato gatvaa satyaM tanmantrayatyaho . ashaknuvan vishvasituM tasthau tatraiva bhuumipaH .. 3.. yasya satkiirtichandrasya shiitarashmishatairabhuut . dhavaLojjvalavarNaabhaa svakiiyojjayiniipurii .. 4.. tasya kaavyakR^itastanvii saa kiM praNayabhaajanam.h . tathaapi vikramaarkasya saa kathaM vismR^itaa bhavet.h .. 5.. yugmakam.h svamanohaariNii kanyaa pakShe tiShThati saaMpratam.h . pratipakShe tu dhanyo.asau kavimitraM cha tiShThati .. 6.. anayostu parityaktumekaM shaknomi haa katham.h . iti dharmavyathaamagno madhye tiShThati bhuupatiH .. 7.. kevalaM graamakanyaa saa tathaapi suramaargataH . apsaraa iva chaandoLaadasmin.h raajaa~NkaNe yadaa .. 8.. avatiirNaa tadaarabhya tasyaaM saktaM mano mama . nirakSharaa saadya punarnaaTyasa~Ngiitakovidaa .. 9.. yugmakam.h taadR^ishiiM taaM vadhuukartuM pratyudgantuM yathaavidhi . shubhaavahaaM tithiM raajaa muhuurtaM cha pratiikShate .. 10.. kathaamimaaM raajadhaanyaaM ko na jaanaati puurNataH . aGYaatvaa hi kaveshchittaM tatsaktaM nR^ipamaanasam.h .. 11.. atyudaaramanaa bhuutvaa yamasau samabhaavayat.h . sa eva kaviratraivamavajaanaati bhuumipam.h .. 12.. idaM tu sarvaM jaanannevaikaante cha tayaa saha . samaagamaaya dhikkaaraM kurvan yo.asau suhR^it katham.h .. 13.. ratnaM saa sa kaviindro.api ratnaM vardhitamuulyakam.h . atastaM maa tyajetyetadupadeshoktisaantvanam.h .. 14.. vikramaarkasya karNe tu kurvanti sachivaaH sadaa . saamadaanaadyatikramya daNDaH kiM nu vichaaryate .. 15.. yugmakam.h sachivaistantranipuNairmanaHsantulanaanvitaiH . mantrayanmochanopaayaM pashyatyavanipaalakaH .. 16.. na ki~nchidapi jaanaamiityevaMbhaavanayaa nR^ipaH . aasanastho.abhavad.h yasya purato niiyate kaviH .. 17.. vishvaasashiitaLajyotsnaaM hR^idaye saMprasaarayan.h . kushalaM pR^ichChati kaviM raajaa smeramukhaambujaH .. 18.. shrotuM vaartaamatikruuraaM sviikartuM daNDanaM tathaa . piiDanaM chaanubhoktuM nissa~Ngabhaavena chetasaa .. 19.. sannaddhaH kaavyakaaro.atra niShaNNo raajasannidhau . sanne yasya mukhe naasiit.h kintu mandasmitodayaH .. 20.. akaalasambhavatkaalameghavarSho yathaa tathaa . abhinandanavaagdhaaraaM varShatyasmin.h kavau nR^ipaH .. 21.. Chatrasyaadhashchaamarasya vaato me vaati paarshvataH . tathaapi mitra te snehashaityamevaabhikaamaye .. 22.. kaveH svachChandavaaso.atraiveti me puLakapradam.h . tuShTyaa tR^iptyaa kintu sargaasvaasthyeneha samaavasa .. 23.. punaraaha nR^ipaH shriimannagaayata puraa bhavaan.h . ahaitukiiM praaNavataamavyaktamadhuraaM vyathaam.h .. 24.. aatmaanubhuutaM satyaM tat.h kiM te tasmaad.h vimuktaye . prayate.ahaM kiM karomi tadarthaM sadayaM vada .. 25.. vimuukaM punarapyatropaviShTaM kaviku~njaram.h . nimimiite nirnimeShaM raajaathovaacha susmitam.h .. 26.. bhavato.ayaM puriivaaso bhavatuullaasavaan.h sadaa . ramyavastuuni naanviShyasyetaistvanviShyase param.h .. 27.. upahaaraantaraM viirashR^i~Nkhalaadhikamohanam.h . samarpaye kare chaasminnachireNa mahaakave .. 28.. eteShaaM shruuyamaaNaanaamaGYaatvaarthamasau kaviH . kimu vaktavyamityetadapi no vetti ki~nchana .. 29.. saamagaanasamaM raajabhaaShaNaM tannishamya saH . aadareNa samaamantrya jagaama vasatiM kaviH .. 30.. upahaaraantaraM viirashR^i~Nkhalaadhikamuulyakam.h . kiM syaat pariiNaamaguptakatheva pratibhaati tat.h .. 31.. taduttaraM pratiikShyaasmin kavau tatra niShiidati . viliiyate.andhakaare tatkakShyaagatadinaprabhaa .. 32.. kavaaTasyaardhapihitasyodghaaTanaravastadaa . shruuyate paadaniHsvaanaM ka~NkaNakvaNitaM tathaa .. 33.. naapR^ichChat.h keyamityeSha maNinuupurashi~njitam.h . sphuTaM vadati naiveyaM svakiiyaparichaarikaa .. 34.. atheyamasti vaa kanyaa ramyaa saa priyamaanasaa . naiveyaM setyaaha sarvavyaapiidaM madasaurabham.h .. 35.. kasyaa vastraa~nchalasyaayaM shabdo viluLitasya vaa . kasyaa vaa taraLollolavalayoditashi~njitam.h .. 36.. kasyaa vaa vikirantyatra niHshvaasaardradalaanyaho . pasparsha kaa kaverasya manaHsuunarajaHsvapi .. 37.. kaviH krameNa taaM niichaamuddiipayati vartikaam.h . purato dR^ishyamaaneyaM kaa punarmenakaa kimu .. 38.. agnipa~nchakamadhyasthaamadrikanyaaM tapasviniim.h . acha~nchalaagnyantaravadasmaan.h yo.adarshayat.h puraa .. 39.. kalpadrupatitotphullapuShpaayaapsarase puraa . vaa~Nmayena punarjanma dadau yo.atiiva sundaram.h .. 40.. anyasyaamapsaraHputryaaM pR^ithivyaaH parishuddhataam.h laavaNyaM cha samanviiya praadarshayadihaiva yaH .. 41.. sa kavishchintayaamaasa saakShaadevaapsaraastviyam.h . kasyaaGYayeyamaagachChadatra kiM vaasya kaaraNam.h .. 42.. kalaapakam.h naivaatra vikramo naiva vishvaamitro.api taapasaH . vartate.atra varaako.ayaM kavireva hi kevalam.h .. 43.. vashyena susmiteneha tiShThatiiyaM manoharii . nistrapaM svayamevaasmai samarpayitumudyataa .. 44.. raajopahaaro.amuulyo.ayamidaaniimeva chaabhavat.h . spaShTaa kathaapariiNaamaguptiraasuutritaa tadaa .. 45.. raajadhaanyaaM vishiShTaanaamatithiinaaM mahiibhR^itaam.h . satkaaraaya sunaivedyaM vikramaarkanR^ipaahR^itam.h .. 46.. praaMshulabhyaM phalamiyaM tiShThatiiha karaa~nchale . kaviM praNamya saa praaha\- daasiiyaM tava gR^ihyataam.h .. 47.. yugmakam.h suhR^idraajavaraistulyaM kavimenaM cha nirdhanam.h . saakShaat.h sa vikramaadityaH satkarotiiha saadaram.h .. 48.. ataHparaM chaaritaarthyapradamanyat.h kimasti haa . abhinandanasammaanamapyanyat.h kimu vidyate .. 49.. itthaM santoShadhavaLajyotsnaa nodeti tanmukhe . tatra pratyuta roSho.abhimaanajaH samudeti kim.h .. 50.. antaHkShobhaM tu saMyamya kaviraaste vimuukavat.h . chintaabdhiviichiiH shamayannaatmashaktiM cha vardhayan.h .. 51.. sutaaryakShaumavaaso.asyaaH srastaM bhavati cha svayam.h . spandate taduraHka~nchukaavR^itaM korakadvayam.h .. 52.. dravituM svayamevaatra savituH kiraNoShmaNi . himashiikaranirmuktavikasatsumasannibham.h .. 53.. svavigrahaM sunirmaalyaM vidhaatuM svayameva saa . nijasauvarNabhuuShaastaa vinirmoktuM samudyataa .. 54.. yugmakam.h atha meti prashaantaM tanniShedhati kavistadaa . sametyaalasamasyopasthitimaapa vilaasinii .. 55.. taTabhittaTiniiviichiisamaaGYaatavilobhinii . saaha raajaniyuktaahaM bhavatpriyahitaiShiNii .. 56.. paanapaatraM puuraye.ahaM kena draakShaarasena vaa . devapriyeNa kiM bruuhi saakShaat.h somarasena vaa .. 57.. kena raageNaalapaami madashaktipradena vaa . kena nR^ittena maayuurapi~nChikaaM vitanomyaham.h .. 58.. alaukikaM maadakaM kimaindriyasvargagopuram.h . prodghaaTayaamyahaM harShaad.h bhavadarthaM prabho vada .. 59.. saara~Ngiimadhure tasmin.h svararaagasudhaajhare . kShiire siteva mR^idulaM mano liiyeta kasya vaa .. 60.. dhyaanaliinaM mahaakaaLamupaaste yat.h sadaiva tat.h . aanandalayamagnaM na tvaliiyata manaH kaveH .. 61.. dR^iDhadiiptena netreNa nirvarNyaaha kaviH sa taam.h . sarvasammohanaM ruupametat.h pratya~Ngasundaram.h .. 62.. unmaadakaM vishaale.asmin.h prapa~nchahR^idayaantare . vashyavaa~NmayaruupeNaalikhitaM chaasakR^inmayaa .. 63.. pramaado.abhuut.h tavaayaM \- na teShaaM ye.asmin.h nishaamukhe . praiShayan.h purato me tvaaM satyaM me jaanate na te .. 64.. rudanti yadi me diinaM pratyekaM paramaaNavaH . parityajeyurmaaM te.api snehaardraayaatmanaH kR^ite .. 65.. suvarNanirmito ratnakhachitashcha kR^ipaaNakaH . maarakaH kiM paatitashchet.h sudR^iDhe.api hR^idantare .. 66.. adhikaarograhastena kShipraM maaM prati samprati . vidyullatojjvalaM shastraM tvamiti pratibhaati me .. 67.. etasmaadudbhaviShyantii kShatirme khalu durgatiH . jiivato mR^itirevaatmahatireveti manmatam.h .. 68.. kShatraviiryaaNyanekaani nirjitaani yayaa puraa . nagnasaundaryashaktiH saa niHsahaayaa niraakR^itaa .. 69.. tato duHsahaduHkhena pratigantuM samudyataa . tiShTheti kavinoktaa saa tasthau shrutveva tadvachaH .. 70.. kaviraahaardramenaaM\- na tvayyanaadR^itirasti me . tvaamiha praiShayan.h ye te vaachyaa vinayapuurvakam.h .. 71.. tvayi saMpriitimaaMshchaahaM sutR^ipto liina eva cha . dautyaM te saphalaM samyak.h tvayaa nirvyuuDhamityapi .. 72.. nivR^itya saa nimeShaardhaM nirvarNya cha kavermukham.h . shaantena sudR^iDhenaapi svareNaivamabhaaShata .. 73.. asatyakathanaayemaaM maa nirdisha mahaaprabho . kulakarmaNyasatyatvaM naadyaavadhi kR^itaM mayaa .. 74.. raaGYo daasiiyamaaGYaanusaariNii naabhisaariNii . iti satyoditaa vaacho hR^idayaannirgataa iva .. 75.. athaarudat.h saMvR^itaasyaa kavishchaabhuut.h savismayaH . navabodhodayeneva tiikShNasatyopadarshanaat.h .. 76.. kShamasva bhadre sadayaM yadyahaM tvaamakhedayam.h . athaashaktyaa na ki~nchittaamavadat kavikovidaH .. 77.. tasyaaM gataayaaM taddaasyadainyanindanakarmaNi . pashchaattaapena dagdho.abhuut.h kaviH kaaruNyavaanasau .. 78.. naasatyavaadinii saiShaa tena yat.h sutiraskR^itaa . tadapyavanipendraH shvo GYaasyatyeva na saMshayaH .. 79.. tasmaadaaviShkariShyanti te raajapuruShaadayaH . kathaavisheShaan.h vividhaan.h saamadaanavR^ithaatvataH .. 80.. roShodayo bhavechchakravartinashcha bhavatvayam.h . sarvaM kilaatra haa ChatrachaamaraaGYaaniyantritam.h .. 81.. nidraaM gachChet.h pallavo.atra nishaapi bahusho gataa . praapyasthaanaM naasti naiva shrotavyaH kashchanaapi vaa .. 82.. kakShyaadvaaraM vidhaayaantaraaLaviithyaa suduurataH . vinaa lakShyasthalaM mandamandaM gachChatyasau kaviH .. 83.. nR^ityadvaato.api nidraapi vR^ikShashaakhaasu kiM shanaiH . gaayakaH kR^ikaraaTaH kiM kShiiNo maunaM bhajatyasau .. 84.. jagaamaanviShya pihitaM gavaakShaM kaamukaH kaviH . kutra vaa kaaminii saa syaat.h pratiikShaanirbharaashayaa .. 85.. ardhabodha ivaatratyaraajaviithyaa sa gachChati . aGYaatalakShyaM bhuuyo.api gachChatyeva kaviH svayam.h .. 86.. bhavanti nidraahiinaani jvaladdiipayutaani cha . gaNikaanaaM gR^ihaaNyatra paarshvayorubhayorapi .. 87.. viiNaa cha tanviikaNThashcha sambhuuyaikaM sugiitakam.h . gaatuM spardhaaM karotiiva kutrachid.h bhavanaatare .. 88.. anyatra kaamukonmaado hasatyuchchaishcha garjati . kasyaashchinnR^ittasundaryaa nuupuraashi~njitaiH saha .. 89.. puro makararathyaa saa bodhahiineva vartate . kaamaagnidagdhabalipuShpaaNaaM gandhena santatam.h .. 90.. neti netiiti manasaa mantryate viithikaa tu yaa . mR^igyate kavinaa saanyaa\- duure kimanalaprabhaa .. 91.. chitaa prashaantajvaalaasau khyaataa pitR^ivanaakhyayaa . yatraante praapyate sarvairardharaatre mayaapyaho .. 92.. sakto.asakto nR^ipo daasashchaikatalpaM bhajanniha . shaantiM gachChet.h saamyadR^iShTisaarasaundaryasadmani .. 93.. atraiva sarvaduHkhaani vismR^ityaananyachintayaa . tiShThatyunmiilitenaantarlochanena mahaakaviH .. 94.. kaaLameghajaTaajuuTaadardhachandrastvadhastalam.h . niriikShate tadaa bhuutiM jyotsnaabhasma vilimpati .. 95.. paavakanetraM miilaya sadayaM he hara varShaya chandramariichiiH . chitaasamiipe tasthau kaviru\- nnamya karau cha prarthayatiiva maheshapaavakanetranimiilana\- tulyaM chityaamanalaa vigataaH . taravaH pitR^ivanasiimani jaataa\- shChaayaa jyotsnaa tadantaraaLe . shakaliibhuuyaakaashasyaante bodhaabodhatalaani miLitvaa . bha~NgyaanyonyaM likhitamapuurvala\- yasyaalekhyamivaasti manoGYam.h .. 96.. kasmin paTahe chochchaiH shrutyaa kaalaM ko vaa parimaatyatra aadiviLambitataaLamanukShaNa\- maahaa chaTuladrutagatiraaste . pavanaaluLitajaTaa iva vaTataru\- shaakhaastatra viluLitaaH santi . kR^iShNabhuja~NgaphaNonnayanena sa\- maM tadanaatapanaTanaM lasati . shivatejomayaruupaM vikasita\- matha haa gaganaapuurNaM dR^iShTvaa . kaviriha gaayati\- mama hR^idayena tu rasitograM kuru naTanaM bhagavan .. 97.. nR^ittaM kuru naTanaayaka bhavadaa\- nandashriinaTanadrutataaLaH kaananavR^ikShalataasvatha niicha\- sthitatR^iNakoTiShu sarvaasvapi cha . aardramanassvanushaasananirde\- shaaGYaanaamavidheyaa ye vaa teShaaM hR^idayeShvapi cha siraasu cha nityaspandaM kuru tava charaNa\- dhvaniriha mR^ityu~njayamantradhvaniH .. 98.. ardhoktau viraraamedaM gaanameSha kavistviha . bhuumaavuttaanataH kShiiNashariiro nipapaata haa .. 99 \medskip\hrule\medskip ekaadashaH sargaH aamantraNamujjayinyai vibhaatamaayaati kaveshcha samyag.h baalaatapashchumbati phaaladesham.h . nidrotthito.ayaM tvachiraad.h vijaanaa\- tyaatmaanametatpitR^ikaananastham.h .. 1.. supuShpito.asau taruNaarkavR^ikShaH sadaagatistaptamarudvisheShaH . bhasmaakuleyaM bhayadaa chitaa cha kaavyaadhvagaM prashnamimaM tvapR^ichChat.h .. 2.. akaala evaatra kimaagatastvaM \- svayaM tadaavartanalolupo.abhuut.h . vibhraamakasvapna iveha kasmaat.h puurvedyuraagachChamaho nishaayaam.h .. 3.. upaiti kashchit.h sugabhiiraghaNTaa \- naado.atra shipraasaridambupaayii . shmashaanasaMshLeShyanilopaniito ghuShyanmahaakaaLasamarchaveLaam.h .. 4.. chitaantaraaLaadiva mandamandaM samutthito yaati kavistvataantaH . atheha shipraaparimajjanena shaityaM bhajetaaM tanumaanase te .. 5.. abodhato me hR^idaye chitaikaa kR^itaadya nirvaapaya taaM tu shipre . bhavatkarasparshavashaad.h dayaardraa \- chChaantiM bhajet.h taapashataani bhadre .. 6.. nimajjayaamaasa kavishcha shipraa \- snehaardrashiitaambuShu naikavaaram.h . sarvaMsahe yaM niyaterniyogaM bhayaM vinetyaapa sudhiirataaM cha .. 7.. smR^itaavivaanaatapakaantipuure shanaiH shanairgachChati kaavyakaare . anviShya gantaasmi bhavantamevaM vadan.h purastiShThati pallavashcha .. 8.. shabdopalabdhirna bhaved.h vikaarai \- rhR^idantaraaLe paripuuritaabhe . parasparaM yau manasaiva vitta \- stayostu maunaM bahulaarthapuurNam.h .. 9.. sa pallavastena kaviishvareNa saakaM svasa~NketagR^ihaM jagaama . upetya saiShaa parichaarikaapi khaadyaannapeyaM ruchiraM ninaaya .. 10.. samashyataaM praatarihaashanaM draa \- gihaiva vishraamyatu chitsukhena . baalaM yathaivaM priyavaachamuktvaa tato jagaamaashu sa pallavo.api .. 11.. prakampanaH kashchidiva prashaantaH kashchid.h ghanaasaara ivaantyamaaptaH . sarvaM bahiH shaantamiva pratiitaM bhavedidaM vaa pratibhaasamaatram.h .. 12.. sphuTatsmR^itergandhashataani bhuuyo \- pyaashLeShTukaamaM mana eva shatruH . sarvartusaundaryavilekhanaarthaM vaTadrumuule mayi sanniviShTe .. 13.. maargeNa tenaiva kimarthamaayaat.h saa me manaH sotkamabhuut.h kimartham.h . shrotuM cha kaavyaM mama sannikarShe tasthau kimarthaM nu nirakSharaa saa .. 14.. yugmakam.h kamapyudaarapraNayaardrabandhaM vinaarthabodhaM dhR^itavaan.h kuto.aham.h . drakShyaami naiveti sunishchitaM tad \- vaktraM kimarthaM punarapyapashyam.h .. 15.. suvarNaniiDe svayameva kasmaat.h praveshayaamaasa vichaarashuunyaH . niiDaantarasthasya khagasya dainya \- GYaanaM vinaa labdhamanena kiM syaat.h .. 16.. bhitvaargaLaM proDDayane.api shiShTaa \- nyathaargaLaanyatra bahuuni santi . sarvo.api daasaH kriyate vilobhai \- stiktaamLakaantairmadhubhiH phalaishcha .. 17.. daasetaro.asmin bhuvane same.api raajaadhiraajo.asti sa eka eva . pratyakShato GYaanamidaM cha sarva \- mante.akhilaM yat.h khalu divyaduHkham.h .. 18.. kaavyaani sarvaaNi cha jiivarakta \- janyaani bhuurjatvachi bhaavitaani . sa~nchitya naije tu puraaNabhaaNDe kaviishvaro nikShipati krameNa .. 19.. samR^iddhapuShpaishcha palaashavR^ikShai \- rupetapaarshvadvayayaa saraNyaa . suketakiisuunamanohareNa niivaarakedaarahR^idantareNa .. 20.. madhudravaardraM sahakaarapuShpa \- gandhaM sa piitvaa laLitaM yatheShTam.h . mudaa charanmaarutasannibho.ayaM kavishcha bhuuyo.api chariShNuraasiit.h .. 21.. naamantrya raajaanamito.agamiShyad.h bhiirupravR^ittishcha tadaabhaviShyat.h . ato.asya sandarshanasammataarthaM sa pallavaH preShayitavya eva .. 22.. gachChaami bhuuyo.apyanivaaryadhaaryaM duHkhaM vahanneva vidherniyogaat.h . tadaa madiiye hR^idaye.abhaviShyat.h sadaapyanirvaapitamagnikuNDam.h .. 23.. didR^ikShitaa saa sakR^idapyaho na janmaantareShvapyasakR^it.h saharSham.h . nishaamya chaamantrayituM priyaaM taaM shashaaka neti vyathitaM mano me .. 24.. shanaiH kavaaTo vivR^itashcha cheto\- gataM yathaa pallava aagato.abhuut.h . aagachCha\- ki~nchid.h guru vaktumastii \- tyetanmukhaM maunagiraiva vakti .. 25.. vichaarya kaaryaM vividhaM sudiirghaM mantripravekaiH saha bhuumipaalaH . antargR^ihaM samprati sanniviShTaH pratiikShate tatra kaviM bhavantam.h .. 26.. samaagamo yashchirakaa~NkShitaH sa phaliikR^itashchaapi javena kintu . gachChaagrataH suukShmatayeti chetaH punaHpunarmantrayatiiva guuDham.h .. 27.. vakShyaami naasatyamiti smaraami bhuuyo dR^iDhaM tad.h gaNikoktavaakyam.h . snehopahaaraM vinayena dattaM tiraskR^itaM GYaapitavaan.h nR^ipaH syaat.h .. 28.. pariikShito me sudR^iDhaanuraaga \- stenaata evaasamamarShapaatram.h . kaaruNyashuunyo bhavitaa cha daNDa \- stasya shva ityeva balaad.h visha~Nke .. 29.. prajaadhipo.anviShyati chet.h kaviindraH satyaM vadaamiiti dR^iDhiichakaara . aamuShmikaadaihikato.api tasyaaM premaasti me maaLavakanyakaayaam.h .. 30.. atyantasa~NgharShanimeShakeShu nishshabdamantarmathiteShu teShu . saprashrayaM so.apyavadhaanapurva \- mantargR^ihaM praapa kavirnR^ipasya .. 31.. prasaarya baahudvayamaaha bhuupaH susvaagataM sauhR^idabhaavaramyam.h . athaadareNopaniveshayaMstaM bha~Ngyaa babhaaShe kushalaardravaachaH .. 32.. kavermano.anastatara~Ngavaaraa \- nnidhishcha shashvat.h samamastashantam.h . iti prajaanannapi lokariityaa pR^ichChaami \- saukhyaM nu mahaakave kim.h .. 33.. upakrame vaagiyamatyudaaraa prastaavanaa kasya tu naaTakasya . nyuunaatiriktetaramuttaraM ta \- syoktvaa kaviH svaasanasanniviShTaH .. 34.. yadyapyashaantaM hR^idayaM tathaapi tasyaananaM bhaatyamalaprashaantam.h . samaapya naijaalasabhaaShaNaM sa raajaa punaH samyagabhaaShataivam.h .. 35.. ihaatithiibhuuya bhavaan.h samaayaat.h tato.adhiko naabhavadeva kaalaH . tathaapyabhuudaatmapurii taveya \- maatmiiyameShaapyakarot.h kaviM tvaam.h .. 36.. anena santuShTamabhuunmano me praayogikaM satyamidaM cha jaane . svatantrashiilaM hR^idayaM kavestat \- saamraajyamaanantyamapaarataa cha .. 37.. ekaantataa saa kva kaviiShitaa kva kolaahalo.ayaM hyanubhuuyamaanaH . naiveha kaantiH prakR^itipriyaatma \- putraabhikaamyaa kR^itaketaraa saa .. 38.. naivaanR^iShiH kaavyakR^idityatasta \- syaavashyakaM taapasavaaTamekam.h . atastyajemaaM nagariiM vrajaabda \- vaasaaya taM raamagiriM pavitram.h .. 39.. itaH prayaaNaaya manobhilaaShaH prayaatumevaatra nR^ipeNa choktam.h . kutreti deshoktiriyaM tu tasya vismaapakaM satyamaho babhuuva .. 40.. shaantiprado raamagiristathaapi kastatra yaanaM parinishchinoti . nR^ipo nijechChaa kimu tasya kaalaH kenaabda ityeva vidhirvidheyaa .. 41.. bhiShagvidhistiktaraseyamatra rogiipsitaM dugdhamato.anyadeva . niShkaasanaaGYaa madhuroktiguuDhaa raaGYaa pradatteti tu nagnasatyam.h .. 42.. purii kilaiShojjayinii mamaiva gataagataM me.atra tu nishchinoti . raaGYaiva naahaM parisaMvR^iNoti satyaM tvidaM haa madhuvaa~Nmayena .. 43.. raatrau cha kaa~nchid.h gaNikaaM dadau yo hyaH snehasammaanatayaa sa eva . tapovanaM haa kavaye cha mahya\- mante dadaati sma dayaasametam.h .. 44.. evaM vichaarasphuTadagninaaLa \- jvalatsphuli~Ngaani nigR^ihya chitte . akShobhya evaasti kavirniShaNNa \- stallochane kiM jvalito.agninaaLaH .. 45.. prajaadhipo vakti \- manobhiraamaa paristhitii raamagireratiiva . duure cha meghairabhivanditaani shR^i~NgaaNi niilaachalasaanavashcha .. 46.. aamradruku~njaani viha~NgamaanaaM gaanaM cha suunojjvalapalvalaani . sugandhavaataardrataTaashcha taaLa \- layaashcha taasaaM taruvallariiNaam.h .. 47.. yugmakam.h atulyavaagvaibhavaraajashilpi \- varyasya tat.h sargatapovanaM syaat.h . sR^iShTirbhavet.h tatpratibhaaniTaala \- netrodbhavaa niShpratimaa kadaachit.h .. 48.. nR^ipaH punashchaaha \- variShThasR^iShTyaa tayaa bhavaan.h praapsyati vatsaraante . bhuuyastvimaamujjayiniiM dinaM tat.h sushobhanaM haa pratipaalayaamaH .. 49.. dayaavishuunyaM nayatantrahR^idyaM shrutvaa vacho hyevamatiiva shaantaH . pratibraviiti sma kaviH \- kR^itaGYo \- smyudaarabuddhyai bhavate nitaantam.h .. 50.. adyaavadhiihaatidayaamayastva \- maasiishcha niHsve mayi kaavyakaare . tat.h te.adhamarNo.ahamashakta eva pratibraviituM cha kR^itaGYabhaavam.h .. 51.. evaM kavishchaatmavikaaraviichi\- pravaahamaavR^itya vacho babhaaShe . anyedyurevoShasi gantumadyai \- vaamantrayaamaasa mahiipatiM saH .. 52.. udaaramevaaha nR^ipashcha \- karNii \- rathena chaayaanti tadudvahantaH . anye cha bhR^ityaa vijano yato hi panthaashcha naikaM dinaraatramasti .. 53.. kavishcha baddhaa~njaliraaha \-maastu padbhyaaM charanneva sushiilito.asmi . aamantrya bhuuyo.api na ki~nchiduktvaa tatastiro.abhuudatha kaavyakaaraH .. 54.. gato.avatiirNo divasastrisandhyaa duuraat.h samaayaatyanuraktavaktraa . aMse vahaMstaarakamekameko dhaaraadharo gachChati pa~NgutulyaH .. 55.. udeti mandaM vaLabhau kapota \- yugmasya kaNThaanmadhuro ninaadaH . udyaanashaakhiiviTapeShu niiDaM pratyaagataanaaM patataaM sugiitam.h .. 56.. svena praNiitaM munikanyakaayaa giitaM vahatyatra yataHkutashit.h . anena saardhaM hR^idayaM kilaikaM vipa~nchikiibhuuya rudatyathaardram.h .. 57.. vR^ithaapratiitistu bhavet.h sadaikaM prarodanaM shruuyata eva chitte . anuprayaatyetadaharnishaM taM maargeShu sarvatra cha kaavyapaantham.h .. 58.. nisheyamekaapi tataHparaM tu paraiva me hyujjayinii puriiyam.h . yaiShaa dadau me mahitopahaaraan.h prashastimudraashcha mR^iShaapavaadaan.h .. 59.. pratiprayachChaamyakhilaani tubhyaM maa yachCha me taM hyayi raajadhaani . samarpitaM vakShasi te mayaa yaM sviiyaM yashomauktikaramyahaaram.h .. 60.. sa pallavastiShThati sannikarShe vaktavyataamuuDha ivaatimuukaH . GYaataM katha~nchit.h kila raajadhaanyaaM sarvatra yad.h guuDhatayaa nR^ipoktam.h .. 61.. anyaashcha santyatra kathaaH kavirmaa jaanaatu yaashcheti tu pallavechChaa . kaviH sa veshyaakulasa~Ngamotko bhavatyatandraM madhupaanasaktaH .. 62.. ityaadinaanaavidhaduShpravaadaaH hyantaHpureShu prasaranti guuDham.h . kavirna jaanaatvidamityabhiipsan.h sa pallvo.apyatra viShaNNamaaste .. 63.. yugmakam.h ante bhavaavashchiraviprayuktau \- kaviH katha~nchid.h viraraama choktvaa . punashcha maunaM\- suhR^idaH karau tau sa~NgR^ihya vaachaM kavirevamuuche .. 64.. ito gamiShyaamyuShasashcha puurva\- miti pratiGYaa mama durvila~Nghyaa . sakhe na jaanaasyapi kutra vaa saa suvistR^itaayaamiha raajadhaanyaam.h .. 65.. tathaapi taaM drakShyasi haa kadaachit.h tadaa sakhe tatkarayorathaitat.h . datvaa punarmadvachanaat.h priyaa saa vaachyaa\- mama smaarakametadeva .. 66.. aadaaya naijaM hR^idayaM suraktaM paTTaaMshukeneva samaavR^itaM tat.h . snehopahaaraM kavinaa pradattaM samagrahiit.h pallavahastayugmam.h .. 67.. vivR^itya tat.h pashyati pallavo.aya \- maho suvarNaa~nchitashR^i~Nkhaleyam.h . saiShaa tu raaGYaa kavaye pradattaa mishriibhavatkaa~nchananaagatulyaa .. 68.. yasyaasti sarvasvamapaahR^itaM tat.h kaverataH kiM samupekShaNiiyam.h . atraiva kutraapi nijaardhadehaM tyaktvaa kaviryaati tato.ardhajiivaH .. 69.. svapno na kashchiddalito na chaasti yaamyeva yaantyaa nishayaa sametaH . naavashyakastannR^ipadattadoLaa\- bhR^ityaavaliibaddhaparichChado me .. 70.. aMse vahannakSharabhaaNDametat.h padbhyaaM charanneva sukhaM prayaami . asmin puriighoravane vasanti dhR^itasmitaa hiMsramR^igaa manuShyaaH .. 71.. tatraapi nityavyatiriktashobhaH kashchinmanasvii priyapallavo.asti . sagadgadastaM kaviraaha\- naiva shaknomi chaamantrayituM sakhe tvaam.h .. 72.. gachChaatisuukShmaM tava lakShyadesha\- praaptiM dR^iDhiikartumihaiva pashchaat.h . GYaatuM cha sarvaM suniguuDhariityaa vidagdhachaaraakShichayashchakaasti .. 73.. labdhaM mayaa tvatparicharyayaatma \- saukhyaM prabho sajjanasa~Ngatena . bhaagyaM tadatraastamitaM bhavatye \- vaataHparaM ## ...## krandati pallavo.asau.. 74.. aMse vahan.h bhaaNDabharaM cha mandaM yadaa kavirgopurato.avatiirNaH . saakShiibhavatyasya viniHshvasanne \- vaayaM jvaladbhittishilaapradiipaH .. 75.. itaHparaM tvaM pratigachCha \- bhuuyaH kavirbabhaaShe.anugataM sakhaayam.h . anugrahaashvaasabharaat.h sa chakre saaShTaa~NgapaataM kavaye praNaamam.h .. 76.. tatraiva tiShThannayamashrupuurNa \- netreNa yaatraashubhamaashashaMsa . Chaayaa\- kalaa \- binduriti krameNa chaantarhitaM taM kavimeva maarge .. 77.. nirvarNya nirvarNya tathaiva tasthau snehaakulatvaM tadachintyahetu . nabhashcharaH kashchidaho jvalitvaa tvasta~NgataH kutrachidandhakaare .. 78.. \medskip\hrule\medskip dvaadashaH sargaH kashchit.h kaantaavirahaguruNaa kashchit.h praaNe jvalati kanakaagnistataH samyagudya \- jjvaalaaruupaM nayanayugaLaM bhaasuraM bhaasate tat.h . kaayaH kasmaat.h sa iha bhajate kaarshyakaantiM viyogaad.h varShaabhogyaajjanitaduritaat.h sargataapaannu tiivraat.h .. 1.. aalokya tvaamiha savidhage mayyathaapuurNanetre vaatsalyaardraM kathayati bhavaan.h sneharamyaM tvamehi . saukhyaM kiM vaa \- kushalavachanaM me tathaivaadharoShThe jiirNapraayaM bhavati \- sukhaduHkhaativartii bhavaan.h kim.h .. 2.. duHkhaM vaa syaat.h sukhamatha bhavechChaityamatyugrataapaH sR^iShTiM kartuM yadi bhavati haa padmapiiThoparisthaH . satyasyaasyaavarakakanakaprauDhapaatrojjvalaabhaa praataHsandhyaa tadanu madhuraa yaati saa cha trisandhyaa .. 3.. ekasyaashchechchalanavigatau satyamahnaH prabhaa syaa \- danyasyaashchettadiha tamasaapuurNayaamaa triyaamaa . bruute satyaM hR^idayamiha chet.h saavadhaanashcha karNo maayaara~NkustadidamakhilaM naiva satyaM yathaartham.h .. 4.. abdo hyekaH samatigata eveha tuurNaM kimitthaM tuShTyaatyantaM kathayati bhavaan.h maaM sma shaantaantara~NgaH . varShaabhogyaH kimayamadhivaaso.asti \- paprachCha chaahaM tattvaM \- kaalaavadhiravasitaa kiM \-bhavaanaaha shiighram.h .. 5.. yadyapyevaM tvavasitamahaadaNDakaalaavadherme baddhasyaardraM praNayi hR^idayaM bandhanaagaarake.asmin.h . pauraakiirNaM nagaramatha tat.h kiM mahaaraNyameva svaantaHshaantipradamiha prakR^ityambikotsa~Ngara~Ngam.h .. 6.. naapR^ichChaM tvaamata iha kutaste.ayamekaantavaasaH pR^ithvyaamasyaaM tava katividhaaH santi gantavyadeshaaH . aaraNye.asmin.h prakR^itiruchire jaanakiisnaanapuNyo \- daaraaH shiitaaH salilajharikaa naikapakShiprabhedaaH .. 7.. shashvatpuShpaaNyavakiradaraNyotthasatkesaraaNaaM parNaspandaa madhukaratatiH kiichakaanaaM cha daNDaaH . sambhuuyaite dharaNitaladevaalaye.asmin.h prakurvat \- sa~Ngiite tvaM kimu sukhanimagno.abhavo jiivanaakhye .. 8.. nidraalole mayi cha dharaNau nityamasyaaM shayaane vaatsalyaardraM laLitamadhuraM tvatyagaadhaat.h kutashchit.h . jaanaamyetat.h sarati hR^idayaspandanaM me siraasu naanyaH keShaamahamiha bhavaamiiti vaachaM braviiShi .. 9.. atraatyantaM priyahR^idayayaa maatR^idevyaa sametaH sodaryairhaa khagamR^igalataapaadapaishchaapi saakam.h . GYaatvaa snehaprasR^itavachanaiH samyaganyonyamevaM vaasaM chakre sakutukamihaivaikagehe yathaa syaat.h .. 10.. diirghaM saMvatsaramiha bhavaan.h niitavaan.h svachChasaukhyaa \- ditthaM GYaatvaa mama tu nitaraamasti saantvastathaapi . tyaktuM sadyaH prabhavati bhavaanujjayinyaaH smR^itiM kiM naitat.h saadhyaM tviha januShi me cheti kiM tvaM braviiShi .. 11.. kintvanveShTuM prativacha ivaatyantamuukaH kutashchi \- dduure dR^iShTvaa savidhamupavishyochiShe vaachamevam.h . antarbaaShpaaNi cha mama samuhyaambuvaahaH puriiM taaM gantuM hanta prachalati sadaa kashchidaardraantaraatmaa .. 12.. hR^idraktenaalikhitamiha yanmeghasandeshakaavyaM tasya snigdhapraNayaruchiraamabraviistvaM kathaaM maam.h . kashchid.h yakSho.abhavadiha bhavaanujjayinyaa.a.aLakaatvaM praaptaa chaasau nR^ipatiradhikaarogramattaH kuberaH .. 13.. nirliinaatmaa bahutaramabhuudaatmatulyapriyaayaa \- mitthaM chakre kaThinamaparaadhaM kilaayaM cha yakShaH . ekaantaayaaM giritaTabhuvi praapa chaatrogradaNDaM varShaabhogyapravitataviyogena vaasaaya so.ayam.h .. 14.. yakShaH kaantaavirahadahane tatra jaajjvalyamaane dehe chaivaM manasi cha kR^ishe tapyamaane yuvaayam.h . aaShaaDhasya prathamadivase mechakaM meghamekaM kriiDaamagnaM gajamiva nabhomaNDalasthaM dadarsha .. 15.. a~njalyaasau kuTajakusumaan.h varShayitvaa cha tasmai priitaH priitipramukhavachanaM svaagataM vyaajahaara . ki~nchid.h vaktuM bhavati nikaTe yasya naiko.api so.ayaM meghaayaasmai svayamatha giraa chaabraviidaatmavR^ittam.h .. 16.. alpo vaayurjalamatimanohaari vidyuchcha dhuumo \- pyeShaaM yogaat.h samuditashariiro.ayamaaste kva meghaH . sandeshaarthaH kva cha paTuniboddhavyachaitanyayuktaH kaamaartaanaaM na khalu sa vibhedaarthachintaavivekaH .. 17.. ko.apuurvo.asau hR^idayaruchiro yakShasa~Nkalpa eve \- tyaavishchinte mama tu nayane pashyasiivaabhilaaSham.h . kaavyaM tat.h tvaM prathamamiha me nirdhanaayaalapasye \- vaitasmai haa na khalu vibhave saarvabhaumottamaaya .. 18.. nadyaH puryo girishikharakaashchaarumaalaani samyak.h sadyaH siirotkaShaNasurabhiiNyambukachChaa mR^igaaNaam.h . svaadyodbhinnaprathamamukuLaarambharambhaashcha maargaa \- shchakraa~NgaanaaM bisakisalayachChedapaatheyabhaajaam.h .. 19.. vaaTiivraataH kakubhasurabhiH pakvajambuuphalairaa \- shyaamaaraNyaanyaTavikavadhuubhuktiramyaantaraaNi . kriiDaaku~njaanyudayanakathaakovidagraamavR^iddhaa \- laapairuchchairmukharitajanaakiirNakendrasthalaani .. 20.. uchchaaraavairgR^ihabalibhujaaM graamachaityaani dR^ishyaa \- nyalpaasaaraiH kusumitakadambadruvaaTaani shaante . sandhyaakaale shivabalisamaarabdhabheriininaadaH praakaarashchaapyamR^itakiraNottaMsadevaalayasya .. 21.. gehotkaNThaakulitamanasaM tvaaM vidhatte yadetat.h sarvaM dR^ishyaM mama nayanayoragrato maaLaviiyam.h . bhraamyatyasyopari cha sakalasyaattavR^iShTiH sa ko vaa kaamaakaaro bhavati mudirashchittamaardraM kavervaa .. 22.. visheShakam.h jaanaamyarthaM tava tu vachaso yanna shaknomi haatuM janmanyasmin.h hR^idayanihitaamujjayinyaaH smR^itiM me . vakraH panthaa bhavatu bhavataH svalpamapyujjayinyaaH saudhotsa~NgapraNayavimukho maa cha bhuurityavaadiiH .. 23.. meghaaya tvaM tadanu nagarii saa cha saundaryayuktaM svargasyaikaM shakalamiti chaapyaaha shipraanadiistham.h . padmodgandhaM paTu madakaLaM chaaravaM saarasaanaaM hR^idyodaaraM smarasi mR^idulaM samyagamLaanaramyam.h .. 24.. jiivatyeShaa virahavidhuraa preyasii te.aLakaayaaM ChaayaatvenaakalitavapuShiiha tvayaa hyujjayinyaaH . tatraagaaraM dhanapatigR^ihasyottareNaasti yasmin.h chetohaarii suradhanuriva prekShyate toraNaughaH .. 25.. yasyodyaane vilasati tayaa varddhitaa kaantayaikaa mandaarashriiH kisalayasumopaattabhaaraavanamraa . aaraaddhuM yaamiva kuravakaa maadhavii siidhugandhaa raktaashoko.api cha savinayastatra raajanti chaaraat.h .. 26.. dvaaropaante likhitavapuShau sha~Nkhapadmau cha dR^ishyau gehaante saa bhavati virahaartaa hi chaalekhyamaane . yasyaashchitre sapadi bhajate vepathuH kiM karau te varShatyasmaannayanayugaLaat.h kiM sutaptaashrudhaaraa .. 27.. kaarshyaM gaatre bhavati kR^ishataa madhyadeshe.api chaaste shroNiibhaaraadalasagamanaa dR^ishyate nimnanaabhiH . namraa~Ngii yaa chakitahariNiicha~nchalaprekShaNaa saa dhaatuH sR^iShTiShviha yuvativR^indeShu chaadyaiva nuunam.h .. 28.. chitte bhittau virahavidhurasyaatmanaathasya ruupaM chitriikartuM kR^ishataramatiiveyamudyoginii syaat.h . pR^ichChantii syaat.h smR^itimadhugiraa pa~njarasthaaM shukiiM tvaM bhartaaraM me smarasi karuNaardraM cha tvallaaLanotkam.h .. 29.. utsa~NgasthaaM malinavasanaayaaM cha tasyaaM vipa~nchii \- mudgaayantyaaM madhuramatha tadbaaShpapaataat.h samaardraam.h . mR^idviM tantriiM punariha muhuH saarayantyaaM cha raagaM vismR^ityaarte manasi nihitaM khinnakhinnaa bhavet.h saa .. 30.. taaLaM kR^itvaa dashashatadaLaanteShvathaayaati yo vaa shiito vaayuH sa iva bhavato bhaavanaa nR^ityatiiha . ujjainiisthaa vimalahR^idayaa maaLavagraamakanyaa yaasaavatra praNayavidhuraa yakShapatnii babhuuva .. 31.. tasyaa bhartaa svayamapi tathaa snehakaaruNyapuurNo megho yasyaa nikaTabhuvi cha proShitastatra gatvaa . bhaktishraddhaabharitahR^idayaH shraavayatyaadaraat.h taM sandeshaarthaM pavanatanayo maithiliiM taamiva praak.h .. 32.. bharturmitraM priyamavidhave.ahaM samaavedaye te tatsandeshaM shravaNamadhuraM viddhi maaM vaaridaM yaH . mandrasnigdhadhvanibhiruditairduuradeshaM gateShu preyasyaali~NganakutukitaaM vardhayatyadhvageShu .. 33.. vishvasto.ahaM manasi sadayaM dhaaryataaM \- tvaaM vichintyai\- vaaste preyaan.h duritarahito raamagiryaashrameShu . ityardhokte paThanavirato meghaduutasya sadyo bhuuyo bhuuyo raNaraNikayaa vardhate gadgadaH kim.h .. 34.. shubhrajyotsnaapuLakitanishiithe gavaakShasya pashchaat.h kShaantiM tyaktvaa punariha sadaashaavahaM ruupamekam.h . tatroddiiptaM nayanayugaLaM jaalakasyaavakaashaad.h viitaalambaM karatalayugaM lambamaanaM manoGYam.h .. 35.. svasmin.h vaktre karatalayugaM tattu vinyasya labdhaH svargaanandaH \- punarapi tadaa smaryate sarvametat.h . kaavye chaasmin.h kathitamitarat.h pratyabhiGYaanavaakyaM yattannunaM ruchirakavitauchityasa~Nkalpajanyam.h .. 36.. yugmakam.h puurNaM kR^itvaa viramati bhavaan.h tachcha sandeshakaavyaM sviiyaM raktaM muhuriha kaNairalpakaiH prokShatiiva . sandeshaM tvaM virahavidhuraaM taaM drutaM shraavayitvaa pratyaagantuM mudiramamunaivaadhvanaa yaachate cha .. 37.. maa bhuuditthaM tava cha virahaH kaantayaa vidyutaapii \- tyevaM tasmai vadasi mahadaashaMsitaM svopakartre . kaavyaalaapo viramati tadaa maarutaH sannikR^iShTa \- shchakre vR^iShTiM bakuLakusumaistatra samyak.h samantaat.h .. 38.. saannidhyaM me kimu na bhavataa smaryate duurataste sa~nchaarotkaM bhavati nayanaM vistR^itaakaashasiimni . taamekaante virahavidhuraaM madbahiHpraaNabhuutaaM sandeshaM me kathayitumaye megha kiM praabhavastvam.h .. 39.. saa me kaantaa kimapi vachanaM tvanmukhenaabraviit.h kiM jiivantii vaa kathamatha bhavaan.h vaktumetat.h samastam.h . aagantaa kiM tvaritamathavaa naiva chaayaasyasi tvaM dR^ishyante te vadanakamale naikabhaavaantaraaNi .. 40.. kaaruNyaardraaM prkR^itimatulaaM kaananiiyaamimaaM tvaaM pashyasyekaM pratinavamivaashcharyabhuutaM manoGYam.h . aaraadaasiittava tu paricharyotsukeyaM cha vR^ikSha \- chChaayaabhuutaa kisalayamayii chaamaraa suuryataape .. 41.. nidraaM kartuM parisR^itatR^iNaapuurNashayyaa prabodha \- prodyukto.ayaM vihaganivaho nirmalo nirjharaughaH . maadhuryaardraM phalamiti manohaari vaividhyapuurNaM tatsaannidhyaM suviditamabhuut.h kinnu te sarvadaapi .. 42.. vR^ikShachChaayaa virahaduritasyaabdadiirghasya muukaa saakShiNyeShaa bhavati bhavataH sargaduHkhasya chaapi . muule chaitadvipinabakuLasyopaviShTaH khalu tvaM yaatraakLeshaad.h bahuShu dinaraatreShu bhuuyaH puraa kim.h .. 43.. yadyapyeShaa dharaNirakhilaa geha eva svakiiyo vistiirNaste tadapi chirakarmotthabandhena cheyam.h . vR^ikShachChaayaa kathamapi vihaatuM na shakyaa bhavet.h kiM tiShThasyevaM dhR^itavapurihaahatya duHkhaM nitaantam.h .. 44.. gachChaavothetyavadadavanamya svayaM bhaaNDabhaaraM dhR^itvaa svaaMse sapadi cha bhavaan.h chittadaarDhyena saakam.h . pR^ichChaamyevaM gamanamiha naavujjayinyunmukhaM kiM kShipraM chaivaagatamatha tathetyuttaraM tvanmukhaabjaat.h .. 45.. naivaitanme gamanamiha tatratyasamraaTsamakShaM naivaadaatuM bahumatimimaaM kaavyasR^iShTiM samarpya . anyat.h kiM vaa phalamiti mayaa naiva pR^iShTaM tvayaa nai \- voktaM chaapiityanupadamitaH prasthituM praarabhethaam.h .. 46.. \medskip\hrule\medskip trayodashaH sargaH punarapyujjayiniiM prati ChaayaapradaM praNamate bakuLaM sa saMspa \- rshyaamantraNotsuka ivaadarapuurNamaaraat.h . vaateritaani katichit.h kusumaani haste \- naadaaya jighrati cha tanmR^idugandhapuuram.h .. 1.. nikShipya taanyapi tato bR^ihati svabhaaNDe sopaanato.avatarasi prathamaat.h tvamasmaat.h . pashchaadahaM cha pathi te pratimuurtikalpo niHshabdasaakShisadR^ishashcha charaami mandam.h .. 2.. praataHprabhR^ityadhikaduuramathaa pradoShaM gatvaa cha paarshvatarumuulataleShu chaantaH . vishramya paavanapuraatanachaityakeShu vyaadhopajiivitakuTiiShu vanaantareShu .. 3.. jiirNeShu satranivaheShu cha raatrikaale nidraamukhena shayaniiyasukhaM cha labdhvaa . aaraNyapakShitatikiirtanamaalayaa sa\- mutthaaya chaalpapathibhakShyaruchaa charaava .. 4.. yugmakam.h maarge cha tatra pathikaantarapaadamudraa dR^iShTaa bhavanti parivartata eva shabdaH . aavaaM vishaalagahanasthalikaamatikra \- myaaraadaho janapadaantamanupraviShTau .. 5.. ekaahaduuramita eva bhavedavaaptau syaavaadya eva hi tadujjayiniiM pradoShe . jyotsnaa bhaviShyati nishaamukhapuurvayaama eveti ki~nchana vichintya bhavaanavochat.h .. 6.. GYaatuM na kenachidihaadhR^itaviprabhikShu \- veSho bhavaanagamadagrata eva vegaat.h . saadhvantarochitavapuShyahamapyathaavaaM praaptau puriiparisare navagopuraagre .. 7.. vighnaM na kashchana chakaara pathi kvachinnau ko vaatra vaarayati bhuusurabhikShuvargam.h . aavaaM sukhena charataH sma cha shukLapakSha \- chandraadyayaamakiraNeShu sudurbaleShu .. 8.. asyaa~NkaNasthasakalasthalabindavo.api hyuddiipayanti vividhasmaraNaani bhuuyaH . adyaatra suukShmavikasatkusumasya gandhe \- naaniiyate gatamahaanubhavasmR^itishcha .. 9.. evaM naviinajananaantarasannibhe.asmin.h maarge kavishcharati sauhR^idasuprabuddhaH . vaataayanaM sakalameva samaavR^itaM ya \- syaaste sa saudhamavalokya tamuchChvasan.h kim.h .. 10.. anviShyate yadiha sadma tavekShitena tajGYaanamasti na hi me tadihaanuyaami . vaidagdhyato virahitaH paradarshanebhyo maarge.antaraa kvachidathaatmasuguptimaaptaH .. 11.. tyaktvaa punastvajiraviithimihaantaraaLa \- pathyantareNa vasateH purataH sthito.asi . naantaH pravishya sahasaa kShaNamaatramatra tiShThannathaantarikameva niriikShase tvam.h .. 12.. antaH prakaashayati kashchana diipako.asau mandaM samaahvayasi dehaLikaagatastvam.h . spR^iShTvaa kavaaTamatha pallava ityanena naamnaa hyatiivamR^idupallavasusvareNa .. 13.. aaGYaanusaaramiha te sthitavaanahaM tu ChaayaantaraM kimapi saMshrita eva pashchaat.h . mantrasya pallava iti prathitasya tasya jaapena kiM svayamito vivR^itaM kavaaTam.h .. 14.. naiva svayaM vivR^itamatra vivR^itya geha \- dvaaraM sa pallava ihaiva samaagato.asti . yadyapyahaM prathamameva nishaamayaami so.ayaM chirantanasuhR^itsadR^isho mamaaste .. 15.. so.ayaM bhavantamiha na prathamaM viveda satyaM bhavaaMshcha parivartita eva nuunam.h . kaaShaayavastramapasaarya javena bhaikShaM saakShaatsvaruupamatha darshitavaanasi tvam.h .. 16.. pashyan.h muhurmuhurapiiha bhavantameva sthitvaa~njasaadbhutavikasvaralochano.asau . uchchairathochcharitavaan.h priyakaaLidaasa \- shabdaM tu bhuutaparibaadhitavat.h saharSham.h .. 17.. vinyasya mantrayati kinnvadhare.a~NguliM sa maa meti naagamamihaadya tu kaLidaasaH . kiMtvasmi te priyapuraatanamitrameva maa maa braviitu mama naama puraH pareShaam.h .. 18.. keshaadipaadamiha saatishayaM niriikShya tvaamaaha gadgadagiraa sa tu pallavaakhyaH . ardhiibhavattava shariiramidaM cha varShe \- Naikena soDhamatiduHkhabharaM vyanakti .. 19.. naiva ##;## tvahaM paramatuShTimavaapameva chaikaantavaasasamaye kila raamashaile . pratyaagataM cha bhavataa yadidaM tvakasmaa \- datyarthamasya nayane giri chaashu modaat.h .. 20.. naahaM parairiha cha dR^ishya iti bruvanne \- vaantaHpravishya bhavanasya bhavaaMshcha tasthau . paanopachaaramakarodatha diirghayaatraa \- pratyaagatadvikakR^ite \- kavaye cha me cha .. 21.. satkaaramapyanatidiirghasubhaaShaNaM cha sarvaM chakaara nibhR^itaM vigataaravaM cha . pratyaagatiM tu mahitojjayinii kimarthaM jaanaati me punariyaM \- tava chodyametat.h .. 22.. bhaavatkanirgamanataH paramatra naastye\- kaaho yadaa na kathitaM tava naama raaGYaa . aasthaanagaayakavaraashcha vipa~nchikaayaaM gaayanti karNamadhuraM tava kaavyajaatam.h .. 23.. jaanaati yadyavanipastava chaagatiM pra \- tyudyaatyasaMshayamihaanyanR^ipaM yathaa tvam.h . sheShaM samastamapi te.astu yathaahitaM che \- tyuktvaa viniHshvasati haa priyapallavo.asau .. 24.. akShobhya eva sakalaM tu bhavaan.h nishamya tiShThatyahaM tadavalokya cha vismito.asmi . sa~NgR^ihya pallavakaraM vivR^itaakhilaatma \- bhaavaM dadau svahR^idayaM cha bhavaanivaasmai .. 25.. shaantashcha diinahR^idayashcha bhavaan.h svakiiya \- shiShTaabhilaaShamatha taM vadatiiha mandam.h . saakShii tu kevalamihaasya viduurakoNe tiShThannahaM cha mR^idurastamayaMshcha diipaH .. 26.. snehaaluratra mayi haa priyapallavastva \- meveti vachmi kamidaM cha sakhe tvadanyam.h . naivaagraho.asti vasituM cha mamojjayinyaa \- mevaM na me bahumatiM samavaaptumichChaa .. 27.. asmiMstu janmani mamaastyabhilaaSha eka \- statpuuraNaaya tava dehi sahaayahastam.h . jiivo.aparo.asti mama saa kathamapyatastaaM dR^iShTvaa kR^itaarthahR^idayastvachireNa yaami .. 28.. antaHpure nR^ipavadhuuramaNiiyaratna \- harmye.athavaa vividhashilpavichitrakuDye . shaalaasu vaa naTanagehagataasu gambhii\- rodaarasundarakR^itaasu mahaanaTiinaam.h .. 29.. devaalayeShu cha samarpitadevadaasii\- geheShu vaa dharaNidevasamR^iddhimatsu . anyatra vaa bhavati saa kimiyaM mamaashaa draShTuM cha taaM sakR^idataH pratiyaami shiighram.h .. 30.. yugmakam.h vaktavyameva kimidaM kathamatra vaktuM shakyaM yadetadanabhiGYatayaastabodhaH . netre tvakaaraNabhayaM tviva vartamaanaM vaagbhirniguuhitamivaashu guhaantare cha .. 31.. evaMvidhaa bhavati pallavabhaavaruupa \- saadhaaraNasthitirayaM cha viShaadamuukaH . hastena hastamapi te parigR^ihya dakShi \- Naashaagatena tu pathaa nayati krameNa .. 32.. astaachalonmukhagato.asti cha shiitabhaanu \- raasannamR^ityuriva haa kShayakaasarogii . bhuumau shanaiH patati yo gaganaprakaasha \- stasyaiva chaasphuTamanaatapavad.h bhavaavaH .. 33.. gachChatyasau cha bhavataa saha pallavo.api gehaa~NkaNasya kuhachit.h kila paarshvabhaage . tiShThatyasaaviha sumaa~nchitakaayamaana \- kalpaM puro.asti navaniitashilaakuTiiram.h .. 34.. aandoLikaa bhavati kaachana maNDape.asmin.h mandaarajaatishatabhiirusitasragaaDhyaa . samyagvibhuuShitavatii puratashcha yasyaa mandaM jvalatkiraNako.asti shilaapradiipaH .. 35.. sa~njalpituM kimapi na prabhavaMstathaiva tasthau tadaa paravashaH khalu pallavo.asau . etanniguuDhatarakaaraNakaaryabhaavaM GYaatuM na shakta iti haa sthitavaan.h bhavaaMshcha .. 36.. graame puraa prakR^itimohanamaaLavaakhye yaa Dolikaa gaganasiimni tirohitaa saa . tasyaaH paTaavaraNataH kamapi pragaaDha \- manveShayatsasalilaM nayanadvayaM cha .. 37.. bhuuyo.api haa smR^itipathe sahasaa samaayaa \- tyaahaatra mitramapi hR^innihitasvahastaH . aandoLikeyamiha haa bhavataH priyaayaaH sthaane.avashiShyati cha tatsmR^itimaavahantii .. 38.. yugmakam.h yaataa kva saa vada sakhe priyavallabhaayaaH sthaane kathaM bhavati haa khalu Dolikeyam.h . evaM javaad.h bhavati pR^ichChati pallavo.api kiM vachmi hetyatulasambhramamaanaso.abhuut.h .. 39.. gaaDhaM punaH sa tu kaveH sukaraM gR^ihiitvaa tasthau vimuukamatha mandamuvaacha chaivam.h . vakShyaamyahaM sakalameva durantavR^ittaM tvadyaanataHparamihojjayiniipuriistham.h .. 40.. \medskip\hrule\medskip chaturdashaH sargaH aandoLikaayaaH kathaa uchchasthaH puurNachandro.astamayate.asamaye yathaa . tathaa tasmin.h kavishreShThe niShkraamati kutashchana .. 1.. khinnaashchaaraadhakaastasya chaanviShyati parasparam.h . kutraagachChat.h kimarthaM vaa kathaM veti kadeti vaa .. 2.. kimaasiidaatmamitraM sa kavirnashchakravartinaH . kimaasiit.h satkaviH so.ayamujjayinyaaH subhuuShaNam.h .. 3.. apratiikShitametattu tirodhaanaM kimarthakam.h . ityachinti paraM tasya sumanobhiH suhR^ittamaiH .. 4.. yugmakam.h vaartaa yathechChaM nirmaaya vyaapayanti divaanisham.h . pratikaaratvaraadagdhaaH kavikiirtyabhilaaShukaaH .. 5.. praNayo.abhuuchchakravartisahodaryaaM kaveH kila . bahuunavinayaanyanyaanyapi chakre kaviH kila .. 6.. GYaatvaitat.h sakalaM raajaa kruddho.abhuudityanantaram.h . aaGYaaM chakaarojjayiniiM tyaktvaa gantumiti kShaNaat.h .. 7.. itthaM niraakR^ito lajjaanamrashiirShaH kutashchana . nishchakraama kavistvevaM vyaapnuvan.h bahudhaa kathaaH .. 8.. satkR^ityaaraadhitavatiiM raajakiiyaamudaarataam.h . dhik.h chakre kiM kaviindro.ayaM nirdayatvena kevalam.h .. 9.. svachChandaaya vihaaraaya svaatantryaM yo mudaa dadau . vishvaasaM taM va~nchitavaan.h kaviH kiM sa naraadhamaH .. 10.. shrutaM sarvaM satyamiti vichintyaahushcha kechana . shushruuShavo.abhavan.h kechit.h satyaM nirmalamashrutam.h .. 11.. kaverabhaave raajaa tu maunameva bhajan.h svayam.h . khinnavad.h bhavati smaivaM bahavo divasaa gataaH .. 12.. R^ituma~NgalasaMshuddhaM prathamaM kusumaM vahan.h . dvaaraM gato.abhuud.h bhuuyo.api vasantarturyathaapuram.h .. 13.. baalaatapaH suvarNaabho hR^idyaalaapaH pikasya cha . shatavarNalayollaasaH pramadodyaanatallaje .. 14.. madhuvaachaaM sundariiNaaM raaganaivedyameva cha . athaivaM hR^idayaM bhuupo viShaadaat.h pravimuktaye .. 15.. R^ituutsavamadonmaadalahariiM punarichChati . vraNito.api muhurvaMsho gaayatyevaanilaagame .. 16.. yugmakam.h bhuuyo.api jaagaruukaabhuunnaaTyagehopashaalikaa . naaTyaachaaryaaH samaayaanti vidagdhanaTasaMyutaaH .. 17.. asmin.h varShe vikramorvashiiyameva prayojayet.h . ityaashaa vikramaadityamaanase.a~Nkuritaa kila .. 18.. puraa maaLavikaa yaa.a.abhuut.h tathaa chaapi shakuntaLaa . saiva kanyaa prayoge.asminnurvashyapi bhaviShyati .. 19.. kumaarikaayaastasyaastadurvashiiveShadarshanam.h . sarveShaamabhilaaSho.asti raaGYaH kila visheShataH .. 20.. suutradhaaraa~NguliikL^iptachalanaanusR^itaM tathaa . cha~nchaa chalati tadvat.h saa chalatyevaikayantravat.h .. 21.. abhyaasaanantaraM tasyaashchintayantyaaH purobhuvi . aayaati sma sasantoShaM chakravartii kadaachana .. 22.. naajaanaattaM nR^ipaM saa svaamabhinanditumaagatam.h . pratyujjagaama taM naiva bhaktyaadarapurassaram.h .. 23.. na durvaasaa nR^ipastasmaanna shashaapa ruShaa cha taam.h . kShamaavaaniva tatraiva tasthaavasvasthamaanasaH .. 24.. aachaarye smaarayatyashru dhaarayantii nirantaram.h . na ki~nchanaapi kamapi vaktuM shaktaa sthitaiva saa .. 25.. smR^itvaa kaM vaa tayaa tasthau sthaayi kiM nayane bhayam.h . ra~Nge hitvaa smitasumaM tanmukhe kiM na raajate .. 26.. tathaapi saakShaajjiivatyevorvashiitvena ra~Ngake . anyat.h sarvaM tadaa nuunaM vismaratyavaniipatiH .. 27.. charitaM nR^ipateH shatruvijayasyaiva kevalam.h . vijitaastena shakavatparaakramaparaayaNaH .. 28.. tasya vaakaaTakaa raaShTrakuuTaashcha suhR^idaH param.h . dakShiNe dishi sakhyaM tad.h durgameva sunirmitam.h .. 29.. dhvajaM sthaapitavaan.h tasya durgasyopari vikramaH . sutaaM prabhaavatiiM datvaa vaakaaTakamahiipateH .. 30.. asau vidhivashaad.h raaGYii tvakaale vidhavaabhavat.h . tathaapi putrasya kR^ite raajyabhaaramuvaaha saa .. 31.. naisargikii sukhaasaktiH sute yadyapyavardhata . tathaapi raajyaM duHkhaartaa tasminneva nichikShipe .. 32.. vikramaarko.apyutsavasya pradadau cha nimantraNam.h . sarvebhyo mitraraajebhyaH svadauhitranR^ipaaya cha .. 33.. tataH samaagatastatra mudaa chaitramahaamahaH . ra~NgapradiipaaH sarvatra prajvalantyadhikaadhikam.h .. 34.. vikramaarkaH samaayaati mitraraajavaraiH saha . tathaa pravaraseno.apyaayaati dauhitrabhuupatiH .. 35.. ativaatsalyapuurvaM sa pitaamahanR^ipaalakaH . karaM gR^ihiitvaa dauhitramupaveshayati kShaNaat.h .. 36.. taddR^ishyadarshane harShabaaShpadhaaraakulaabhavat.h . prabhaavatii cha\- naipathyamabhuut.h sa~Ngiitatundilam.h .. 37.. unniiyate yavanikaa ra~NgabhuumiranaavR^itaa . prekShakaakShiiva hR^idayaM samutphullaM cha vartate .. 38.. puruuravaa hemakuuTaat.h pratyaagachChati satvaram.h . tatsuvarNarathaanmandamavarohatyathorvashii .. 39.. tadaarabhyaantimaM ra~NgaM yaavadatra prashobhate . urvashiiveShadhaariNyaaH prayogakR^itahastataa .. 40.. tasyaaM mugdhamanaa bhuutvaa dauhitrayuvabhuumipaH . pitaamahasya saannidhye.apyaanandavivasho.abhavat.h .. 41.. pa~nchaa~NkeShvatha puurNeShu ma~Ngalodgiitapuurvakam.h . naaTakaante yavanikaa saMvR^iNoti cha vedikaam.h .. 42.. taddine.apyabhinetaaraH sarve saa~njalayo drutam.h . nR^ipottamasya savidhamaagachChati yathaapuram.h .. 43.. na pashyantii mukhaM kasyaapyaanataasyaa kR^itaa~njaliH . aagamya yaa gataa tatra naiva tasthau kalaamapi .. 44.. ko vaa niHsa~Ngabhaavo.asyaa mukhe.astiiti sasaMbhramam.h . shraddadhaano.abhavat.h kiM sa guuDhaM vikramabhuumipaH .. 45.. nirmame nayatantre sushikShaNaM cha tato.adhikam.h . maatushchaatandravaatsalyamapi yaM samaniiyata .. 46.. satpathena yuvaa so.api nR^ipaH pravarasenakaH . divaanishaM pashyati haa hR^idi taaM devasundariim.h .. 47.. maataiva sharaNaM saiva vaatsalyaM saantvanaM tathaa . tasmaat.h putraH saabhilaaShaM maaturagre nyavedayat.h .. 48.. prabhaavatyaa yathaa naijaputraH pravarasenakaH . tathaa saapi pituH priitibhaajanaM samabhuut.h sadaa .. 49.. tasmaadaadarapuurvaM saa jagaama pitR^isannidhau . priyaputrasyaabhilaaShaM nivedayituma~njasaa .. 50.. niHshabdaM sarvamevaasau shushraavaavahitaashayaH . shaantashcha kintu na pratyuvaacha chintaakulo nR^ipaH .. 51.. putryaa yaduktaM tat.h tasya pratyabhaadahitaM kimu . na kima~NgiikarotyeSha sutaayaastaM manoratham.h .. 52.. yadaa tat.h kanyakaaratnaM sviiyaM kartumakaamyata . tadaarabhya nR^ipasyaabhuud.h bhuuyo bhuuyo.ashubhotkaraH .. 53.. vishvaprakaashakaM ratnamaparaM lajjayaa vinaa . nR^ipeNa yat.h parityaktaM tasyaapiiyaM hi kaaraNam.h .. 54.. tathaapi tasyaa niHsa~Ngabhaavo.ayaM kiM nR^ipaM prati . taameva chintayitvaa kiM tapatyantaH punaH punaH .. 55.. krandatyaho kiM saara~Ngii kaapi naaTyagR^ihaantare . kashchit.h santaptahR^idayaspandaH kiM nuupuraaravaH .. 56.. vismartuM tanmaaLaviiyalaavaNyaM shakyate katham.h . evaM duHkhaagnireko.asmin.h hR^idaye jaajvaliiti kim.h .. 57.. kiM karmamuuDho raajaasau mantribhirmantrayatyalam.h . pitrarthaM nijataaruNyaM paritatyaaja kiM puruH .. 58.. vavre nityabrahmacharyaM bhiiShmaH kinnu pituH kR^ite . saahasaM tat.h sutaarthaM tu tyaago dharmo na saMshayaH .. 59.. yugmakam.h vaatsalyasnigdhamaadhuryamaapnoti nR^ipahR^ittaTam.h . putryaaH kR^ite punaH putriiputrasya cha kR^ite shanaiH .. 60.. navyaprabhaataveLaayaaM chandrarashmivrajo yathaa . liiyate hR^idayaamodashiitaLaH sa manorathaH .. 61.. aamantraNaarthaM tiShThantiiM putrayuktaaM prabhaavatiim.h . vaatsalyaardro nR^ipo vakti yathechChaM vaaM bhavatviti .. 62.. R^ituutsavaH samaaptaste gataashchaatithayaH same . vaakaaTakamahiipaalo na gatvaatraavashiShyate .. 63.. anyedyuH sapta chaandoLaaH sthitaa raajagR^ihaa~NkaNe . agre pravarasenasya prabhaavatyaastataH param.h .. 64.. tataH pa~nchasu Dolaasu niitaaH pa~ncha kumaarikaaH . aaniiyate saa prathamaM sakhiibhiH parivaaritaa .. 65.. yugmakam.h puurvedyurnaaTyashaalaayaamurvashiiveShadhaariNii . raraaja yaa saiva chaatra puurvamaaniiyate shanaiH .. 66.. vibhuuShaNavihiinaiva shaaliinaa chaarutaa hi saa . tasyaaH sakhyashchatasro.antaHpurasthaastadanantaram.h .. 67.. netramaardraM vikramasya bhavatyasyaaH samiikShaNe . aatmanyeva viliiyante santaptaashruuNi kiM tadaa .. 68.. gauravaM na parityajya tiShThatyatra mahiipatiH . asau maaLavakanyaa tu na pashyati paristhitaan.h .. 69.. shubhravastraM svalpamaatramala~Nkaaraastathaapi saa . sampashyamaanaa sarvairapyapsaraa iva raajate .. 70.. kaalaakhyanetrapakShmaagre saandriibhuutaa vilambinii . vilolataraLaa baaShpabinduvat.h saa viraajate .. 71.. shibikaavaahakaanaaM sumandragambhiirasaMravaiH . sapta chaandoLikaaH shiighraM purogachChati pa~NktishaH .. 72.. eShaa chojjayiniigaaDhakaamitaa muktikaaparaa . atigachChati haa kutra tadvaasaH syaaditaHparam.h .. 73.. na shakyaM shuktikaameva pratigantumitaHparam.h . vaaraannidhaaveva bhuuyaH patanaM chaapi durghaTam.h .. 74.. svaayattiikR^itavaan.h yastaaM muktaaM so.apyachiraadaho . anyasmai pradadaatyetaddurantaM naavasiiyate .. 75.. rakShaarthaM purataH santi hayaaruuDhaashcha sainikaaH . pashchaattvashvaakR^iShTadiirghavaahanaanaaM paramparaa .. 76.. vaahanaani supuurNaani bhaaNDairbhaarabhR^itaistathaa . saptaahayaatraabhuktyarthamiShTapaatheyasa~nchayaiH .. 77.. chaturnarabhR^itaH karNiirathaH sa~ncharati drutam.h . aShTapaado janturiva diirgharamyapathe bhuvi .. 78.. krameNa chaavaruhyante sapta chaandoLikaaH pathi . tamoyaameShu chaayaasashraantyai sa~Nketasiimasu .. 79.. saptaahayaatraasandhyaasu pratisa~Nketamandiram.h . DolaavaruuDhaan.h sakalaan.h pratyudgantuM yathaavidhi .. 80.. vishraamageheShvaanetuM daatuM cheShTasubhakShaNam.h . bhayabhaktiyutaastasthurnR^ipasevakasaMhatiH .. 81.. dinadiirghaa cha yaatraatha vishraantibhajanaM nishi . ataHparaM tvahoraatramekamevaavashiShyate .. 82.. revaayaashchaapare paare vaakaaTakamahiipateH . priyaM janapadaM bhaktyaadaraat.h pratyudgamiShyati .. 83.. evaM ShaShThii samaayaataa sandhyaa tatra yathaapuram.h . sa~Nkete viratiM praaptaa sapta chaandoLikaagatiH .. 84.. DolaavaruuDhaan manujaan bhaktyaadarapuraHsaram.h . pratyudgantuM samaayaataa nR^ipaalaparisevakaaH .. 85.. vikramaarkamahiipasya priyaputrii prabhaavatii . tasyaaH putrashcha vishraantigehamuddishya jagmatuH .. 86.. pashchaadbhavaayaa DolaayaaH paTaanaavaraNe samaiH . dR^ishyate miilitaakShii saa shayaanaiva cha kanyakaa .. 87.. sakhyastaamaahvayantyuchchaiH svarairatha sasaMbhramam.h . nidraaNeva sukhaM saa tu dR^ishyate shayanaasane .. 88.. kimityanviShyanti sarve sodvegaM tadanantaram.h . jaananti satyamekaM tad.h vismayastabdhamaanasaaH .. 89.. niraahaaraa bhavantyaasiid.h dinasaptakamatra saa . sakhiibhiH preritaayaaM tu niHshabdairaasane sthitaa .. 90.. mR^ityushyaamamaraaLena daShTaM yad.h bisasuutrakam.h . tatsannibhena hastena vinyastaM cha nijorasi .. 91.. dukuulaM dR^ishyate yasmin.h raajamudrojjvalaa~Nkitaa . suvarNashR^i~Nkhalaa ramyanavaratnaviraajitaa .. 92.. yugmakam.h datvaantyachumbanaM phaale kShaumenaavR^itya vigraham.h . raajamaataapi santaptaa tasyaastasmin.h jaDe tadaa .. 93.. ashruuNyantyodakatvena paatayaamaasa santatam.h . maaLavasyaa~Nka evaantyatalpaM maaLavikaavR^itam .. 94.. yugmakam.h aandoLaShaTkaM nR^ivahaM maaLavaat.h purato.agamat.h . nR^ishuunyayaa Dolikayaa tvaikayaa chaapare janaaH .. 95.. duHkhabhaareNa santaptaaH pratijagmurmahaapuriim.h . smartuM smR^itvaashu maarShTuM cha DolaivehaavashiShyate .. 96.. yugmakam.h navaniitashilaamaNDape.asmin.h DolaaM nichikShipe . yatra raaGYaa prajjvalitaa chaikaa sauvarNavartikaa .. 97.. adyaapi naiva nirvaaNaa vartate kimiyaM puraH . bhagnasya tasya praNayadiipasya praaNanaaLikaa .. 98.. yugmakam.h viraamachihnametasyaaH kathaayaaH pallavo.akarot.h . duHkhabaaShpeNa na draShTumanayostu parasparam.h .. 99.. shakyate kintvaatmataapamubhau jaaniita eva kim.h . tasmaat.h kiM pallavaH samyagaashLiShyati suhR^itkavim .. 100.. yugmakam.h atha tatsvarNaDolaayaaH puratastatra miilataH . diipasya purataH sviiyaM duutakaavyaM samaarpayat.h .. 101.. tachcha kaavyaM kaveH snehaduHkhaanaamakSharaatmakam.h . ruupamevaasya hR^idayameva tachChaantasundaram.h .. 102.. aandoLikaantardR^iShTvaasau pashyan.h ki~nchidiva sthitaH . ashraavyavegaM vaatenaavyaktamaakrandanaM yathaa .. 103.. apratyakSho babhuuvaasau kaviH shuunye tamasyaho . kaalo.api puurNanaishchalyaM praapevaikanimeShake .. 104.. yugmakam.h nikhilaM shabdajaataM yat.h tadasta~NgamitaM kimu . apratyakSho.abhavat.h kaalabodho.apiiti pratiiyate .. 105.. sarvaM svapno.abhavat.h kinnu kiM vaa svapnasya satyataa . svapna ityuchyate satyasyaiva maayaamukhaM kimu .. 106.. asaMkhyaanaaM duruuhaaNaaM samasyaanaaM cha puurtaye . kaale tapati yo dR^ishyaprapa~nchaad.h bhautikaadataH .. 107.. nishchakraama kaviH so.ayaM sa~ncharatyadhunaapi kim.h . hR^idyasuukShmadhvaniin.h kurvan.h martyachitteShu santatam.h .. 108.. yugmakam.h mamaavabodhojjvalabhuurjapatre vyaalekhitaaM tena cha satyagaathaam.h . gaayaami kaale pathi \- sotsukaan.h naH kurvantu janmaantarasauhR^idaani .. 109.. ##\medskip\hrule\medskip Original Malyalam poem by ONV Kurup Sanskrit text by NVP Unithiri Popularly known as ONV, ONV Kurup (b. 1931) is one of the major poets of Kerala. He has authored more than 25 works in Malayalam and has won many awards including Soviet Land Nehru Award, Central Sahitya Academy Award and Bharatiya Bhasha Parishad Award. He has been conferred Padmasri in 1998 . NVP Unithiri (b. 1945) is presently Professor and Head of the Department of Sanskrit, University of Calicut, Kerala. Author of more than 20 books in Malayalam and Sanskrit, he has to his credit many papers in various research journals. The text encoded by NVP Unithiri unithiri@sify.com, anandavardhanan@yahoo.com \medskip\hrule\obeylines \medskip {\rm Please send corrections to sanskrit@cheerful.com} {\rm Last updated \today} \end{document}