\documentstyle{article} % for multicolumn % \documentstyle[multicol]{article} \input idevn.tex % TeX macros that ease ITRANS devanagari font usage %----- % ITRANS song book....prepend this header to print out songs, % using TeX (either Devnac or Devnag font) % >>>>>>>> Need ITRANS 4.0 <<<<<<<<< %----- % User Configuration Option -- One column or Two column output. \def\maketwocolumn{YES} % Uncomment this for 2-column printing %\def\makelandscape{YES} % Uncomment this for landscape format \pagestyle{empty} \def\EN#1{} % empty operator \def\m+{\sBs{-0.30}{\char32}\kRn{-0.5}\sBs{0.50}{\char94}\ } \newcommand{\SC}{\stepcounter{scounter}\arabic{scounter}} \newcounter{scounter} \newcommand{\BC}{\arabic{bcounter}} %\newcommand{\stepBC}{\stepcounter{bcounter}} \newcounter{bcounter} %\newcommand{\CCOUNT}{\stepcounter{ccounter}\arabic{ccounter}} %\newcounter{ccounter} %\newcommand{\resetSC}{\setcounter{scounter}{0}} %\newcommand{\addline}{\medskip\hrule\medskip} \newcommand{\separate}{\medskip\hrule\medskip\stepcounter{bcounter}\setcounter{scounter}{0}} %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % Edit this if needed, default should be ok for most users. \ifx\undefined\maketwocolumn % --- One column output \let\usedvng=\LARGEdvng % 17pt devanagari font % \let\usedvng=\Hugedvng % ??pt devanagari font \let\smallcmr=\eightrm \let\titlefont=\tenrm \else % --- Two column output \let\usedvng=\normaldvng % 10pt devanagri font \let\smallcmr=\sixrm \let\titlefont=\eightrm \fi % font options (normaldvng, largedvng, etc): % sizes: normal < large < Large < LARGE < huge < Huge %%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%% % if needed, redefine "space" to allow each input line to be broken into % multiple output lines (\let =~ is the default, which enforces line rule) % That has to done in the idevn.tex file, or add this command after % \startsong in your input file: % {\global\let =\ }% Comment this out for: 1 input line --> 1 output line % (you cannot uncomment the command here, it has to appear after \startsong) %----- % Uncomment one of the following paragraphs: % First one is for Frans Velthuis's font. % Second one uses the font that is bundled with the ITRANS package. % ONLY one of these should be uncommented at any one time............. % ** Frans's font....(Metafont) (Uncomment the following TWO lines.) #indianifm=dvng.ifm % ITRANS command #indianfont=\fransdvng %-----OR-------- % ** Devnac font (PostScript) (Uncomment the following TWO lines.) % #indianifm=dvnc.ifm % ITRANS command % #indianfont=\postdvng #useshortmarkers % this allows use of ## (beginindian) and ## (endindian) % ----------------------------------------------------------------- % Page Settings \ifx\undefined\makelandscape % Use Portrait Size Page \portraitpage % use a slightly wider page \addtolength{\textwidth}{0.25in} \else % Use Landscape Size Page \landscapepage \fi % \setlength{\topmargin}{-1.25in} % real margin == this + 1in % \setlength{\oddsidemargin}{-.75in} % real margin == this + 1in % \setlength{\evensidemargin}{-0.0in} % real margin == this + 1in % \setlength{\textwidth}{8.0in} % \setlength{\textheight}{10.75in}% % ----------------------------------------------------------------- % The idevn.tex file is now included with ITRANS 4.0, but it has % a new method of specifying the songtitle (using printtitle). % For backward compatibility, need to define songtitle. \def\songtitle#1#2#3#4{% \film{#1}\singer{#2}\lyrics{#3}\music{#4}\printtitle} % ----------------------------------------------------------------- \font\titled=dvng10 scaled\magstep1 \raggedright % since the words are long, this reduces the long % gaps that appear when TeX justifies the lines. %\parskip 3 pt % to slightly increase the space between the shlokas. \parindent 0pt \begin{document} % from startsong command: \def\-{{\englfont -}}% \def\.{{\englfont .}}% \usedvng % use whatever font the user wants...default normaldvng \englfont % usedvng makes default font indian, restore english font % end from startsong command % \ifx\undefined\maketwocolumn \relax \else \twocolumn[\centerline{##\titled manusmR^iti##}\bigskip] \fi %\hrule height0.4pt % ----------------------- End of ishdr.itx ------------------------ % From: Originally typed, analyzed and proofread by M.YANO and Y.IKARI % From: yanom@cc2000.kyoto-su.ac.jp (Michio YANO) % Corrected from Devanagari by Avinash Sathaye sohum@ms.uky.edu %--------------------------------------------------------------------------- %ManusmRti %Originally typed, analyzed and proofread by M.YANO and Y.IKARI %(May-June 1991, January-April1992, March-April 1996) % % %K: ManusmRti with the Sanskrit Commentary Manvartha-Muktaavalii of Kulluuka %BhaTTa, ed. J.L.Shastri 1983. (Compared with the edition of %Kashi Skt Series 114 ed. Haragovinda Sastri.) %% M: ManusmRti with the commentary of Medaatithi, 2vols. Calcutta 1967 %% M: Manu-smRti with the "ManubhaaSya" of Medhaatithi, ed. GaGgaanaatha Jhaa, %GOI 1932,1939 rep. 1992 % %Text is based upon K, and M's variant is given at each pada-end. %There are verses which are found only in K or M. The difference of %the zloka-numbering of chapter between K and M is noticed. % %Some sandhis have been dissolved and word division marks such as %"-" and "." are introduced in the text in order to have easy %identification of individual word form. %"-" indicates resolve of the external sandhi. %"." indicates word division within a compound. % %[M:] variants of Medhaatithi's %Different numbering of verses between M and K is noted. %========================================================================= %| These files are copyrighted by the members of the Joint Seminar (see | %| below). They may be freely distributed and used for scholarly purposes,| %| but anyone wishing to use the files for commercial purposes must apply | %| to the copyright holders for permission to copy the file. | %========================================================================= %---------------------------------------------------------------------- % Many corrections were made from Devanagari output % by Avinash Sathaye sohum@ms.uky.edu % Conversion file from original .dhz to ITRANS format given here % excluding the manual corrections afterwards is available upon request %---------------------------------------------------------------------- \obeylines %\obeyspaces %\obeyspaceslines #indian % for multicolumn % ## \centerline{\titled } ## % \begin{multicols}{5} ## \centerline{Manusmriti\footnote{Send corrections to Prof. Avinash Sathaye: sohum@ms.uky.edu \\ The original file (manu.dhz) was typed and partly proofread by Prof. Michio YANO and Y.IKARI. Conversion file from original .dhz to ITRANS format as given in manu.itx excluding the manual corrections is available upon request. Please see manu.itx for additional details. }} ## \separate \centerline{adhyaaya 1} \medskip \EN{M1.01a/} manumekaagramaasiinamabhigamya maharshhayaH | \EN{M1.01c/} pratipuujya yathaanyaayamidaM vachanamabruvan.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.02a/} bhagavan.h sarvavarNaanaaM yathaavadanupuurvashaH | \EN{M1.02c/} antaraprabhavaanaaM cha dharmaanno vaktumarhasi || \BC\.\SC|| \EN{M1.03a/} tvameko hyasya sarvasya vidhaanasya svayaMbhuvaH | \EN{M1.03c/} achintyasyaaprameyasya kaaryatattvaarthavit.h prabho || \BC\.\SC|| \EN{M1.04a/} sa taiH pR^ishhTastathaa samyagamitojaa mahaatmabhiH | \EN{M1.04c/} pratyuvaachaarchya taan.h sarvaan.h maharshhii.nshruuyataamiti || \BC\.\SC|| \EN{M1.05a/} aasiididaM tamobhuutamapraGYaatamalakshaNam.h | \EN{M1.05c/} apratarkyamaviGYeyaM prasuptamiva sarvataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.06a/} tataH svayaMbhuurbhagavaanavyakto vyaJNjayannidam.h | \EN{M1.06c/} mahaabhuutaadi vR^ittojaaH praaduraasiit.h tamonudaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.07a/} yo.asaavatiindriyagraahyaH suukshmo.avyaktaH sanaatanaH | \EN{M1.07c/} sarvabhuutamayo.achintyaH sa eva svayamudbabhau || \BC\.\SC||| %[M. sa eshha] \EN{M1.08a/} so.abhidhyaaya shariiraat.h svaat.h sisR^ikshurvividhaaH prajaaH | \EN{M1.08c/} apa eva sasarjaadau taasu viiryamavaasR^ijat.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.09a/} tadaNDamabhavaddhaimaM sahasraa.nshusamaprabham.h | \EN{M1.09c/} tasmiJNjaGYe svayaM brahmaa sarvalokapitaamahaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.10a/} aapo naaraa iti proktaa aapo vai narasuunavaH | \EN{M1.10c/} taa yadasyaayanaM puurvaM tena naaraayaNaH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.11a/} yat.h tat.h kaaraNamavyaktaM nityaM sadasadaatmakam.h | \EN{M1.11c/} tadvisR^ishhTaH sa purushho loke brahmaiti kiirtyate || \BC\.\SC|| \EN{M1.12a/} tasminnaNDe sa bhagavaanushhitvaa parivatsaram.h | \EN{M1.12c/} svayamevaatmano dhyaanaat.h tadaNDamakarod.h dvidhaa || \BC\.\SC|| \EN{M1.13a/} taabhyaaM sa shakalaabhyaaM cha divaM bhuumiM cha nirmame | \EN{M1.13c/} madhye vyoma dishashchaashhTaavapaaM sthaanaM cha shaashvatam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.14a/} udbabarhaatmanashchaiva manaH sadasadaatmakam.h | \EN{M1.14c/} manasashchaapyahaN^kaaramabhimantaaramiishvaram.h || \BC\.\SC|| %[M. ahaN^kaaram] \EN{M1.15a/} mahaantameva chaatmaanaM sarvaaNi triguNaani cha | \EN{M1.15c/} vishhayaaNaaM grahiitR^INi shanaiH paJNchaindriyaaNi cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.16a/} teshhaaM tvavayavaan.h suukshmaan.h shhaNNaamapyamitaujasaam.h | \EN{M1.16c/} saMniveshyaatmamaatraasu sarvabhuutaani nirmame || \BC\.\SC|| %[M. sanniveshya] \EN{M1.17a/} yan.h muurtyavayavaaH suukshmaastaaniimaanyaashrayanti shhaT.h | \EN{M1.17c/} tasmaachchhariiramityaahustasya muurtiM maniishhiNaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.18a/} tadaavishanti bhuutaani mahaanti saha karmabhiH | \EN{M1.18c/} manashchaavayavaiH suukshmaiH sarvabhuutakR^idavyayam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.19a/} teshhaamidaM tu saptaanaaM purushhaaNaaM mahaujasaam.h | \EN{M1.19c/} suukshmaabhyo muurtimaatraabhyaH saMbhavatyavyayaad.h vyayam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.20a/} aadyaadyasya guNaM tveshhaamavaapnoti paraH paraH | \EN{M1.20c/} yo yo yaavatithashchaishhaaM sa sa taavad.h guNaH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.21a/} sarveshhaaM tu sa naamaani karmaaNi cha pR^ithak.h pR^ithak.h | \EN{M1.21c/} vedashabdebhya evaadau pR^ithak.h sa.nsthaashcha nirmame || \BC\.\SC|| \EN{M1.22a/} karmaatmanaaM cha devaanaaM so.asR^ijat.h praaNinaaM prabhuH | \EN{M1.22c/} saadhyaanaaM cha gaNaM suukshmaM yaGYaM chaiva sanaatanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.23a/} agnivaayuravibhyastu trayaM brahma sanaatanam.h | \EN{M1.23c/} dudoha yaGYasiddhyarthaM R^ich.yajus.saamalakshaNam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.24a/} kaalaM kaalavibhaktiishcha nakshatraaNi grahaa.nstathaa | \EN{M1.24c/} saritaH saagaraan.h shailaan.h samaani vishhamaani cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.25a/} tapo vaachaM ratiM chaiva kaamaM cha krodhameva cha | \EN{M1.25c/} sR^ishhTiM sasarja chaivaimaaM srashhTumichchhannimaaH prajaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.26a/} karmaNaaM cha vivekaarthaM dharmaadharmau vyavechayat.h | %[k:vivekaaya ] \EN{M1.26c/} dvandvairayojayachchaimaaH sukhaduHkhaadibhiH prajaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.27a/} aNvyo maatraa vinaashinyo dashaardhaanaaM tu yaaH smR^itaaH | \EN{M1.27c/} taabhiH saardhamidaM sarvaM saMbhavatyanupuurvashaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.28a/} yaM tu karmaNi yasmin.h sa nyayuN^kta prathamaM prabhuH | \EN{M1.28c/} sa tadeva svayaM bheje sR^ijyamaanaH punaH punaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.29a/} hi.nsraahi.nsre mR^idukruure dharmaadharmaavR^itaanR^ite | \EN{M1.29c/} yad.h yasya so.adadhaat.h sarge tat.h tasya svayamaavishat.h || \BC\.\SC||% **** \EN{M1.30a/} yathartuliN^gaanyartavaH svayamevartuparyaye | \EN{M1.30c/} svaani svaanyabhipadyante tathaa karmaaNi dehinaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.31a/} lokaanaaM tu vivR^iddhyarthaM mukhabaahuurupaadataH | \EN{M1.31c/} braahmaNaM kshatriyaM vaishyaM shuudraM cha niravartayat.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.32a/} dvidhaa kR^itvaa.atmano dehamardhena purushho.abhavat.h | \EN{M1.32c/} ardhena naarii tasyaaM sa viraajamasR^ijat.h prabhuH || \BC\.\SC|| \EN{M1.33a/} tapastaptvaa.asR^ijad.h yaM tu sa svayaM purushho viraaT.h | \EN{M1.33c/} taM maaM vittaasya sarvasya srashhTaaraM dvijasattamaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.34a/} ahaM prajaaH sisR^ikshustu tapastaptvaa sudushcharam.h | \EN{M1.34c/} patiin.h prajaanaamasR^ijaM maharshhiinaadito dasha ||\BC\.\SC|| \EN{M1.35a/} mariichimatryaN^girasau pulastyaM pulahaM kratum.h | \EN{M1.35c/} prachetasaM vasishhThaM cha bhR^iguM naaradameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.36a/} ete manuu.nstu saptaan.h yaanasR^ijan.h bhuuritejasaH | \EN{M1.36c/} devaan.h devanikaayaa.nshcha maharshhii.nshchaamitojasaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.37a/} yaksharakshaH pishaachaa.nshcha gandharvaapsaraso.asuraan.h | \EN{M1.37c/} naagaan.h sarpaan.h suparNaa.nshcha pitR^INaa.nshcha pR^ithaggaNam.h || \BC\.\SC|| %[M. pitR^INaaM] \EN{M1.38a/} vidyuto.ashanimeghaa.nshcha rohitaindradhanuu.nshhi cha | \EN{M1.38c/} ulkaanirghaataketuu.nshcha jyotii.nshhyuchchaavachaani cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.39a/} kinnaraan.h vaanaraan.h matsyaan.h vividhaa.nshcha vihaN^gamaan.h | \EN{M1.39c/} pashuun.h mR^igaan.h manushhyaa.nshcha vyaalaa.nshchobhayatodataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.40a/} kR^imikiiTapataN^gaa.nshcha yuukaamakshikamatkuNam.h | \EN{M1.40c/} sarvaM cha da.nshamashakaM sthaavaraM cha pR^ithagvidham.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.41a/} evametairidaM sarvaM manniyogaan.h mahaatmabhiH | \EN{M1.41c/} yathaakarma tapoyogaat.h sR^ishhTaM sthaavarajaN^gamam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.42a/} yeshhaaM tu yaadR^ishaM karma bhuutaanaamiha kiirtitam.h | \EN{M1.42c/} tat.h tathaa vo.abhidhaasyaami kramayogaM cha janmani || \BC\.\SC|| \EN{M1.43a/} pashavashcha mR^igaashchaiva vyaalaashchobhayatodataH | \EN{M1.43c/} rakshaa.nsi cha pishaachaashcha manushhyaashcha jaraayujaaH || \BC\.\SC|| %[M.manushhaashcha ] \EN{M1.44a/} aNDajaaH pakshiNaH sarpaa nakraa matsyaashcha kachchhapaaH | \EN{M1.44c/} yaani chaivaM.prakaaraaNi sthalajaanyaudakaani cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.45a/} svedajaM da.nshamashakaM yuukaamakshikamatkuNam.h | \EN{M1.45c/} uushhmaNashchopajaayante yachchaanyat.h kiM chidiidR^isham.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.46a/} udbhijjaaH sthaavaraaH sarve biijakaaNDaprarohiNaH | \EN{M1.46c/} oshhadhyaH phalapaakaantaa bahupushhpaphalopagaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.47a/} apushhpaaH phalavanto ye te vanaspatayaH smR^itaaH | \EN{M1.47c/} pushhpiNaH phalinashchaiva vR^ikshaastuubhayataH smR^itaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.48a/} guchchhagulmaM tu vividhaM tathaiva tR^iNajaatayaH | \EN{M1.48c/} biijakaaNDaruhaaNyeva prataanaa vallya eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.49a/} tamasaa bahuruupeNa veshhTitaaH karmahetunaa | \EN{M1.49c/} antassaMGYaa bhavantyete sukhaduHkhasamanvitaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.50a/} etadantaastu gatayo brahmaadyaaH samudaahR^itaaH | \EN{M1.50c/} ghore.asmin.h bhuutasa.nsaare nityaM satatayaayini || \BC\.\SC|| \EN{M1.51a/} evaM sarvaM sa sR^ishhTvaidaM maaM chaachintyaparaakramaH | \EN{M1.51c/} aatmanyantardadhe bhuuyaH kaalaM kaalena piiDayan.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.52a/} yadaa sa devo jaagarti tadevaM cheshhTate jagat.h | \EN{M1.52c/} yadaa svapiti shaantaatmaa tadaa sarvaM nimiilati || \BC\.\SC|| \EN{M1.53a/} tasmin.h svapiti tu svasthe karmaatmaanaH shariiriNaH | %[M.svapati ] \EN{M1.53c/} svakarmabhyo nivartante manashcha glaanimR^ichchhati || \BC\.\SC|| \EN{M1.54a/} yugapat.h tu praliiyante yadaa tasmin.h mahaatmani | \EN{M1.54c/} tadaa.ayaM sarvabhuutaatmaa sukhaM svapiti nirvR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.55a/} tamo.ayaM tu samaashritya chiraM tishhThati saindriyaH | \EN{M1.55c/} na cha svaM kurute karma tadotkraamati muurtitaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.56a/} yadaa.aNumaatriko bhuutvaa biijaM sthaaNu charishhNu cha | \EN{M1.56c/} samaavishati sa.nsR^ishhTastadaa muurtiM vimuJNchati || \BC\.\SC|| \EN{M1.57a/} evaM sa jaagratsvapnaabhyaamidaM sarvaM charaacharam.h | \EN{M1.57c/} saJNjiivayati chaajasraM pramaapayati chaavyayaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.58a/} idaM shaastraM tu kR^itvaa.asau maameva svayamaaditaH | \EN{M1.58c/} vidhivad.h graahayaamaasa mariichyaadii.nstvahaM muniin.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.59a/} etad.h vo.ayaM bhR^iguH shaastraM shraavayishhyatyasheshhataH | \EN{M1.59c/} etad.h hi matto.adhijage sarvameshho.akhilaM muniH || \BC\.\SC|| \EN{M1.60a/} tatastathaa sa tenokto maharshhimanunaa bhR^iguH | \EN{M1.60c/} taanabraviid.h R^ishhiin.h sarvaan.h priitaatmaa shruuyataamiti || \BC\.\SC|| \EN{M1.61a/} svaayaMbhuvasyaasya manoH shhaDva.nshyaa manavo.apare | \EN{M1.61c/} sR^ishhTavantaH prajaaH svaaH svaa mahaatmaano mahaujasaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.62a/} svaarochishhashchottamashcha taamaso raivatastathaa | \EN{M1.62c/} chaakshushhashcha mahaatejaa vivasvatsuta eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.63a/} svaayaMbhuvaadyaaH saptaite manavo bhuuritejasaH | \EN{M1.63c/} sve sve.antare sarvamidamutpaadyaapushcharaacharam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.64a/} nimeshhaa dasha chaashhTau cha kaashhThaa tri.nshat.h tu taaH kalaa | \EN{M1.64c/} tri.nshat.h kalaa muhuurtaH syaadahoraatraM tu taavataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.65a/} ahoraatre vibhajate suuryo maanushhadaivike | \EN{M1.65c/} raatriH svapnaaya bhuutaanaaM cheshhTaayai karmaNaamahaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.66a/} pitrye raatryahanii maasaH pravibhaagastu pakshayoH | \EN{M1.66c/} karmacheshhTaasvahaH kR^ishhNaH shuklaH svapnaaya sharvarii || \BC\.\SC|| \EN{M1.67a/} daive raatryahanii varshhaM pravibhaagastayoH punaH | \EN{M1.67c/} ahastatrodagayanaM raatriH syaad.h dakshiNaayanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.68a/} braahmasya tu kshapaahasya yat.h pramaaNaM samaasataH | \EN{M1.68c/} ekaikasho yugaanaaM tu kramashastannibodhata || \BC\.\SC|| \EN{M1.69a/} chatvaaryaahuH sahasraaNi varshhaaNaaM tat.h kR^itaM yugam.h | \EN{M1.69c/} tasya taavatshatii sa.ndhyaa sa.ndhyaa.nshashcha tathaavidhaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.70a/} itareshhu sasa.ndhyeshhu sasa.ndhyaa.nsheshhu cha trishhu | \EN{M1.70c/} ekaapaayena vartante sahasraaNi shataani cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.71a/} yadetat.h parisaN^khyaatamaadaaveva chaturyugam.h | \EN{M1.71c/} etad.h dvaadashasaahasraM devaanaaM yugamuchyate || \BC\.\SC|| \EN{M1.72a/} daivikaanaaM yugaanaaM tu sahasraM parisaN^khyayaa | \EN{M1.72c/} braahmamekamaharGYeyaM taavatiiM raatrimeva cha || \BC\.\SC|| %[M.taavatii raatrireva cha ] \EN{M1.73a/} tad.h vai yugasahasraantaM braahmaM puNyamaharviduH | \EN{M1.73c/} raatriM cha taavatiimeva te.ahoraatravido janaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.74a/} tasya so.aharnishasyaante prasuptaH pratibudhyate | \EN{M1.74c/} pratibuddhashcha sR^ijati manaH sadasadaatmakam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.75a/} manaH sR^ishhTiM vikurute chodyamaanaM sisR^ikshayaa | \EN{M1.75c/} aakaashaM jaayate tasmaat.h tasya shabdaM guNaM viduH || \BC\.\SC|| \EN{M1.76a/} aakaashaat.h tu vikurvaaNaat.h sarvagandhavahaH shuchiH | \EN{M1.76c/} balavaaJNjaayate vaayuH sa vai sparshaguNo mataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.77a/} vaayorapi vikurvaaNaad.h virochishhNu tamonudam.h | \EN{M1.77c/} jyotirutpadyate bhaasvat.h tad.h ruupaguNamuchyate || \BC\.\SC|| \EN{M1.78a/} jyotishhashcha vikurvaaNaadaapo rasaguNaaH smR^itaaH | \EN{M1.78c/} adbhyo gandhaguNaa bhuumirityeshhaa sR^ishhTiraaditaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.79a/} yad.h praag.h dvaadashasaahasramuditaM daivikaM yugam.h | \EN{M1.79c/} tadekasaptatiguNaM manvantaramihochyate || \BC\.\SC|| \EN{M1.80a/} manvantaraaNyasaN^khyaani sargaH sa.nhaara eva cha | \EN{M1.80c/} kriiDannivaitat.h kurute parameshhThii punaH punaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.81a/} chatushhpaat.h sakalo dharmaH satyaM chaiva kR^ite yuge | \EN{M1.81c/} naadharmeNaagamaH kashchin.h manushhyaan.h prati vartate || \BC\.\SC|| %[M. upavartate ] \EN{M1.82a/} itareshhvaagamaad.h dharmaH paadashastvavaropitaH | \EN{M1.82c/} chaurikaanR^itamaayaabhirdharmashchaapaiti paadashaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.83a/} arogaaH sarvasiddhaarthaashchaturvarshhashataayushhaH | \EN{M1.83c/} kR^ite tretaadishhu hyeshhaamaayurhrasati paadashaH || \BC\.\SC|| %[V. vayo hrasati ] \EN{M1.84a/} vedoktamaayurmartyaanaamaashishhashchaiva karmaNaam.h | \EN{M1.84c/} phalantyanuyugaM loke prabhaavashcha shariiriNaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.85a/} anye kR^itayuge dharmaastretaayaaM dvaapare.apare | %[M.pare ] \EN{M1.85c/} anye kaliyuge nR^INaaM yugahraasaanuruupataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.86a/} tapaH paraM kR^itayuge tretaayaaM GYaanamuchyate | \EN{M1.86c/} dvaapare yaGYamevaahurdaanamekaM kalau yuge || \BC\.\SC|| \EN{M1.87a/} sarvasyaasya tu sargasya guptyarthaM sa mahaadyutiH | \EN{M1.87c/} mukhabaahuurupajjaanaaM pR^ithakkarmaaNyakalpayat.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.88a/} adhyaapanamadhyayanaM yajanaM yaajanaM tathaa | \EN{M1.88c/} daanaM pratigrahaM chaiva braahmaNaanaamakalpayat.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.89a/} prajaanaaM rakshaNaM daanamijyaa.adhyayanameva cha | \EN{M1.89c/} vishhayeshhvaprasaktishcha kshatriyasya samaasataH || \BC\.\SC|| %[M.samaadishat] \EN{M1.90a/} pashuunaaM rakshaNaM daanamijyaa.adhyayanameva cha | \EN{M1.90c/} vaNikpathaM kusiidaM cha vaishyasya kR^ishhimeva cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.91a/} ekameva tu shuudrasya prabhuH karma samaadishat.h | \EN{M1.91c/} eteshhaameva varNaanaaM shushruushhaamanasuuyayaa || \BC\.\SC|| \EN{M1.92a/} uurdhvaM naabhermedhyataraH purushhaH parikiirtitaH | \EN{M1.92c/} tasmaan.h medhyatamaM tvasya mukhamuktaM svayaMbhuvaa || \BC\.\SC|| \EN{M1.93a/} uttamaaN^godbhavaaj.h jyeshhThyaad.h brahmaNashchaiva dhaaraNaat.h | %[M.jyaishhThyaad] \EN{M1.93c/} sarvasyaivaasya sargasya dharmato braahmaNaH prabhuH || \BC\.\SC|| \EN{M1.94a/} taM hi svayaMbhuuH svaadaasyaat.h tapastaptvaa.adito.asR^ijat.h | \EN{M1.94c/} havyakavyaabhivaahyaaya sarvasyaasya cha guptaye || \BC\.\SC|| \EN{M1.95a/} yasyaasyena sadaa.ashnanti havyaani tridivaukasaH | \EN{M1.95c/} kavyaani chaiva pitaraH kiM bhuutamadhikaM tataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.96a/} bhuutaanaaM praaNinaH shreshhThaaH praaNinaaM buddhijiivinaH | \EN{M1.96c/} buddhimatsu naraaH shreshhThaa nareshhu braahmaNaaH smR^itaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.97a/} braahmaNeshhu cha vidvaa.nso vidvatsu kR^itabuddhayaH | \EN{M1.97c/} kR^itabuddhishhu kartaaraH kartR^ishhu brahmavedinaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.98a/} utpattireva viprasya muurtirdharmasya shaashvatii | \EN{M1.98c/} sa hi dharmaarthamutpanno brahmabhuuyaaya kalpate || \BC\.\SC|| \EN{M1.99a/} braahmaNo jaayamaano hi pR^ithivyaamadhijaayate | \EN{M1.99c/} iishvaraH sarvabhuutaanaaM dharmakoshasya guptaye || \BC\.\SC|| \EN{M1.100a/} sarvaM svaM braahmaNasyedaM yat.h kiM chitjagatiigatam.h | \EN{M1.100c/} shraishhThyenaabhijanenedaM sarvaM vai braahmaNo.arhati || \BC\.\SC|| \EN{M1.101a/} svameva braahmaNo bhuN^kte svaM vaste svaM dadaati cha | \EN{M1.101c/} aanR^isha.nsyaad.h braahmaNasya bhuJNjate hiitare janaaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.102a/} tasya karmavivekaarthaM sheshhaaNaamanupuurvashaH | \EN{M1.102c/} svaayaMbhuvo manurdhiimaanidaM shaastramakalpayat.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.103a/} vidushhaa braahmaNenaidamadhyetavyaM prayatnataH | \EN{M1.103c/} shishyebhyashcha pravaktavyaM samyaG.h naanyena kena chit.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.104a/} idaM shaastramadhiiyaano braahmaNaH sha.nsitavrataH | \EN{M1.104c/} manovaakdehajairnityaM karmadoshhairna lipyate || \BC\.\SC|| \EN{M1.105a/} punaati paN^ktiM va.nshyaa.nshcha ?? saptasapta paraavaraan.h | \EN{M1.105c/} pR^ithiviimapi chaivemaaM kR^itsnaameko.api so.arhati || \BC\.\SC|| \EN{M1.106a/} idaM svastyayanaM shreshhThamidaM buddhivivardhanam.h | \EN{M1.106c/} idaM yashasyamaayushhyaM idaM niHshreyasaM param.h || \BC\.\SC|| %[M. idaM yashasyaM satatam] \EN{M1.107a/} asmin.h dharme.akhilenoktau guNadoshhau cha karmaNaam.h | \EN{M1.107c/} chaturNaamapi varNaanaamaachaarashchaiva shaashvataH || \BC\.\SC|| \EN{M1.108a/} aachaaraH paramo dharmaH shrutyoktaH smaarta eva cha | \EN{M1.108c/} tasmaadasmin.h sadaa yukto nityaM syaadaatmavaan.h dvijaH || \BC\.\SC|| \EN{M1.109a/} aachaaraad.h vichyuto vipro na vedaphalamashnute | \EN{M1.109c/} aachaareNa tu sa.nyuktaH sampuurNaphalabhaag.h bhavet.h || \BC\.\SC|| %[M. saMpuurNaphalabhaak.h smR^itaH] \EN{M1.110a/} evamaachaarato dR^ishhTvaa dharmasya munayo gatim.h | \EN{M1.110c/} sarvasya tapaso muulamaachaaraM jagR^ihuH param.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.111a/} jagatashcha samutpattiM sa.nskaaravidhimeva cha | \EN{M1.111c/} vratacharyaupachaaraM cha snaanasya cha paraM vidhim.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.112a/} daaraadhigamanaM chaiva vivaahaanaaM cha lakshaNam.h | \EN{M1.112c/} mahaayaGYavidhaanaM cha shraaddhakalpaM cha shaashvatam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.113a/} vR^ittiinaaM lakshaNaM chaiva snaatakasya vrataani cha | \EN{M1.113c/} bhakshyaabhakshyaM cha shauchaM cha dravyaaNaaM shuddhimeva cha || \BC\.\SC|| \EN{M1.114a/} striidharmayogaM taapasyaM mokshaM saMnyaasameva cha | \EN{M1.114c/} raaGYashcha dharmamakhilaM kaaryaaNaaM cha vinirNayam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.115a/} saakshiprashnavidhaanaM cha dharmaM striipu.nsayorapi | \EN{M1.115c/} vibhaagadharmaM dyuutaM cha kaNTakaanaaM cha shodhanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.116a/} vaishyashuudropachaaraM cha saN^kiirNaanaaM cha saMbhavam.h | \EN{M1.116c/} aapaddharmaM cha varNaanaaM praayashchittavidhiM tathaa || \BC\.\SC|| \EN{M1.117a/} sa.nsaaragamanaM chaiva trividhaM karmasaMbhavam.h | \EN{M1.117c/} niHshreyasaM karmaNaaM cha guNadoshhapariikshaNam.h || \BC\.\SC|| \EN{M1.118a/} deshadharmaanjaatidharmaan.h kuladharmaa.nshcha shaashvataan.h | \EN{M1.118c/} paashhaNDagaNadharmaa.nshcha shaastre.asminnuktavaan.h manuH || \BC\.\SC|| \EN{M1.119a/} yathaidamuktavaa.nshaastraM puraa pR^ishhTo manurmayaa | \EN{M1.119c/} tathaidaM yuuyamapyadya matsakaashaannibodhata || \BC\.\SC|| \separate \centerline{adhyaaya 2} \medskip \EN{M2.01a/} vidvadbhiH sevitaH sadbhirnityamadveshharaagibhiH | \EN{M2.01c/} hR^idayenaabhyanuGYaato yo dharmastaM nibodhata || \BC\.\SC|| \EN{M2.02a/} kaamaatmataa na prashastaa na chaivaihaastyakaamataa | \EN{M2.02c/} kaamyo hi vedaadhigamaH karmayogashcha vaidikaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.03a/} saN^kalpamuulaH kaamo vai yaGYaaH saN^kalpasaMbhavaaH | \EN{M2.03c/} vrataani yamadharmaashcha sarve saN^kalpajaaH smR^itaaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.04a/} akaamasya kriyaa kaa chid.h dR^ishyate naiha karhi chit.h | \EN{M2.04c/} yad.h yad.h hi kurute kiM chit.h tat.h tat.h kaamasya cheshhTitam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.05a/} teshhu samyag.h vartamaano gachchhatyamaralokataam.h | \EN{M2.05c/} yathaa saN^kalpitaa.nshchaiha sarvaan.h kaamaan.h samashnute || \BC\.\SC|| \EN{M2.06a/} vedo.akhilo dharmamuulaM smR^itishiile cha tadvidaam.h | \EN{M2.06c/} aachaarashchaiva saadhuunaamaatmanastushhTireva cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.07a/} yaH kashchit.h kasya chid.h dharmo manunaa parikiirtitaH | \EN{M2.07c/} sa sarvo.abhihito vede sarvaGYaanamayo hi saH || \BC\.\SC|| \EN{M2.08a/} sarvaM tu samavekshyaidaM nikhilaM GYaanachakshushhaa | \EN{M2.08c/} shrutipraamaaNyato vidvaan.h svadharme nivisheta vai || \BC\.\SC|| \EN{M2.09a/} shrutismR^ityoditaM dharmamanutishhThan.h hi maanavaH | \EN{M2.09c/} iha kiirtimavaapnoti pretya chaanuttamaM sukham.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.10a/} shrutistu vedo viGYeyo dharmashaastraM tu vai smR^itiH | \EN{M2.10c/} te sarvaartheshhvamiimaa.nsye taabhyaaM dharmo hi nirbabhau || \BC\.\SC|| \EN{M2.11a/} yo.avamanyeta te muule hetushaastraashrayaad.h dvijaH | \EN{M2.11c/} sa saadhubhirbahishhkaaryo naastiko vedanindakaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.12a/} vedaH smR^itiH sadaachaaraH svasya cha priyamaatmanaH | \EN{M2.12c/} etachchaturvidhaM praahuH saakshaad.h dharmasya lakshaNam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.13a/} arthakaameshhvasaktaanaaM dharmaGYaanaM vidhiiyate | \EN{M2.13c/} dharmaM jiGYaasamaanaanaaM pramaaNaM paramaM shrutiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.14a/} shrutidvaidhaM tu yatra syaat.h tatra dharmaavubhau smR^itau | \EN{M2.14c/} ubhaavapi hi tau dharmau samyaguktau maniishhibhiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.15a/} udite.anudite chaiva samayaadhyushhite tathaa | \EN{M2.15c/} sarvathaa vartate yaGYa itiiyaM vaidikii shrutiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.16a/} nishhekaadishmashaanaanto mantrairyasyodito vidhiH | \EN{M2.16c/} tasya shaastre.adhikaaro.asmin.h GYeyo naanyasya kasya chit.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.17a/} sarasvatiidR^ishadvatyordevanadyoryadantaram.h | \EN{M2.17c/} taM devanirmitaM deshaM brahmaavartaM prachakshate || \BC\.\SC|| \EN{M2.18a/} tasmin.h deshe ya aachaaraH paaramparyakramaagataH | \EN{M2.18c/} varNaanaaM saantaraalaanaaM sa sadaachaara uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.19a/} kurukshetraM cha matsyaashcha paJNchaalaaH shuurasenakaaH | \EN{M2.19c/} eshha brahmarshhidesho vai brahmaavartaadanantaraH || \BC\.\SC|| \EN{M2.20a/} etad.h deshaprasuutasya sakaashaadagrajanmanaH | \EN{M2.20c/} svaM svaM charitraM shiksheran.h pR^ithivyaaM sarvamaanavaaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.21a/} himavadvindhyayormadhyaM yat.h praag.h vinashanaadapi | \EN{M2.21c/} pratyageva prayaagaachcha madhyadeshaH prakiirtitaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.22a/} aa samudraat.h tu vai puurvaadaa samudraachcha pashchimaat.h | \EN{M2.22c/} tayorevaantaraM giryoraaryaavartaM vidurbudhaaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.23a/} kR^ishhNasaarastu charati mR^igo yatra svabhaavataH | \EN{M2.23c/} sa GYeyo yaGYiyo desho mlechchhadeshastvataH paraH || \BC\.\SC|| \EN{M2.24a/} etaan.hdvijaatayo deshaan.h sa.nshrayeran.h prayatnataH | \EN{M2.24c/} shuudrastu yasmin.h kasmin.h vaa nivased.h vR^ittikarshitaH ||\BC\.\SC|| %[M.yasmi.nstasmin.h vaa ] \EN{M2.25a/} eshhaa dharmasya vo yoniH samaasena prakiirtitaa | \EN{M2.25c/} saMbhavashchaasya sarvasya varNadharmaannibodhata || \BC\.\SC|| \EN{M2.26a/} vaidikaiH karmabhiH puNyairnishhekaadirdvijanmanaam.h | \EN{M2.26c/} kaaryaH shariirasa.nskaaraH paavanaH pretya chaiha cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.27a/} gaarbhairhomairjaatakarmachauDamauJNjiinibandhanaiH | \EN{M2.27c/} baijikaM gaarbhikaM chainaM dvijaanaamapamR^ijyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.28a/} svaadhyaayena vratairhomaistraividyenejyayaa sutaiH | \EN{M2.28c/} mahaayaGYaishcha yaGYaishcha braahmiiyaM kriyate tanuH || \BC\.\SC|| \EN{M2.29a/} praaN^ naabhivardhanaat.h pu.nso jaatakarma vidhiiyate | \EN{M2.29c/} mantravat.h praashanaM chaasya hiraNyamadhusarpishhaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.30a/} naamadheyaM dashamyaaM tu dvaadashyaaM vaa.asya kaarayet.h | \EN{M2.30c/} puNye tithau muhuurte vaa nakshatre vaa guNaanvite || \BC\.\SC|| \EN{M2.31a/} maN^galyaM braahmaNasya syaat.h kshatriyasya balaanvitam.h | \EN{M2.31c/} vaishyasya dhanasa.nyuktaM shuudrasya tu jugupsitam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.32a/} sharmavad.h braahmaNasya syaad.h raaGYo rakshaasamanvitam.h | %[M.raaGYaa ?] \EN{M2.32c/} vaishyasya pushhTisa.nyuktaM shuudrasya preshhyasa.nyutam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.33a/} striiNaaM sukhaudyamakruuraM vispashhTaarthaM manoharam.h | \EN{M2.33c/} maN^galyaM diirghavarNaantamaashiirvaadaabhidhaanavat.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.34a/} chaturthe maasi kartavyaM shishornishhkramaNaM gR^ihaat.h | \EN{M2.34c/} shhashhThe.annapraashanaM maasi yad.h vaishhTaM maN^galaM kule || \BC\.\SC|| \EN{M2.35a/} chuuDaakarma dvijaatiinaaM sarveshhaameva dharmataH | \EN{M2.35c/} prathame.abde tR^itiiye vaa kartavyaM shrutichodanaat.h || \BC\.\SC|| %[M.shrutinodanaat] \EN{M2.36a/} garbhaashhTame.abde kurviita braahmaNasyaupanaayanam.h | \EN{M2.36c/} garbhaadekaadashe raaGYo garbhaat.h tu dvaadashe vishaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.37a/} brahmavarchasakaamasya kaaryo viprasya paJNchame | \EN{M2.37c/} raaGYo balaarthinaH shhashhThe vaishyasyaihaarthino.ashhTame || \BC\.\SC|| \EN{M2.38a/} aa shhodashaad.h braahmaNasya saavitrii naativartate | \EN{M2.38c/} aa dvaavi.nshaat.h kshatrabandhoraa chaturvi.nshatervishaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.39a/} ata uurdhvaM trayo.apyete yathaakaalamasa.nskR^itaaH | \EN{M2.39c/} saavitriipatitaa vraatyaa bhavantyaaryavigarhitaaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.40a/} naitairapuutairvidhivadaapadyapi hi karhi chit.h | \EN{M2.40c/} braahmaan.h yaunaa.nshcha saMbandhaannaachared.h braahmaNaH saha || \BC\.\SC|| %[M.braahmaNaiH saha ] \EN{M2.41a/} kaarshhNarauravabaastaani charmaaNi brahmachaariNaH | \EN{M2.41c/} vasiirannaanupuurvyeNa shaaNakshaumaavikaani cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.42a/} mauJNjii trivR^it.h samaa shlakshNaa kaaryaa viprasya mekhalaa | \EN{M2.42c/} kshatriyasya tu maurvii jyaa vaishyasya shaNataantavii || \BC\.\SC|| \EN{M2.43a/} muJNjaalaabhe tu kartavyaaH kushaashmantakabalvajaiH | \EN{M2.43c/} trivR^itaa granthinaikena tribhiH paJNchabhireva vaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.44a/} kaarpaasamupaviitaM syaad.h viprasyaurdhvavR^itaM trivR^it.h | \EN{M2.44c/} shaNasuutramayaM raaGYo vaishyasyaavikasautrikam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.45a/} braahmaNo bailvapaalaashau kshatriyo vaaTakhaadirau | \EN{M2.45c/} pailavaudumbarau vaishyo daNDaanarhanti dharmataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.46a/} keshaantiko braahmaNasya daNDaH kaaryaH pramaaNataH | \EN{M2.46c/} lalaaTasammito raaGYaH syaat.h tu naasaantiko vishaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.47a/} R^ijavaste tu sarve syuravraNaaH saumyadarshanaaH | \EN{M2.47c/} anudvegakaraa nR^INaaM satvacho.anagniduushhitaaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.48a/} pratigR^ihyepsitaM daNDamupasthaaya cha bhaaskaram.h | \EN{M2.48c/} pradakshiNaM pariityaagniM chared.h bhaikshaM yathaavidhi || \BC\.\SC|| \EN{M2.49a/} bhavatpuurvaM chared.h bhaikshamupaniito dvijottamaH | \EN{M2.49c/} bhavanmadhyaM tu raajanyo vaishyastu bhavaduttaram.h ||\BC\.\SC|| \EN{M2.50a/} maataraM vaa svasaaraM vaa maaturvaa bhaginiiM nijaam.h | \EN{M2.50c/} bhiksheta bhikshaaM prathamaM yaa chainaM naavamaanayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.51a/} samaahR^itya tu tad.h bhaikshaM yaavadannamamaayayaa | %[M.yaavadarthaM ] \EN{M2.51c/} nivedya gurave.ashniiyaadaachamya praaN^mukhaH shuchiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.52a/} aayushhyaM praaN^mukho bhuN^kte yashasyaM dakshiNaamukhaH | \EN{M2.52c/} shriyaM pratyaN^mukho bhuN^kte R^itaM bhuN^kte hyudaN^mukhaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.53a/} upaspR^ishya dvijo nityamannamadyaat.h samaahitaH | \EN{M2.53c/} bhuktvaa chaupaspR^ishet.h samyagadbhiH khaani cha sa.nspR^ishet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.54a/} puujayedashanaM nityamadyaachchaitadakutsayan.h | \EN{M2.54c/} dR^ishhTvaa hR^ishhyet.h prasiidechcha pratinandechcha sarvashaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.55a/} puujitaM hyashanaM nityaM balamuurjaM cha yachchhati | \EN{M2.55c/} apuujitaM tu tad.h bhuktamubhayaM naashayedidam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.56a/} nauchchhishhTaM kasya chid.h dadyaannaadyaadetat.h tathaa.antaraa | \EN{M2.56c/} na chaivaatyashanaM kuryaanna chauchchhishhTaH kva chid.h vrajet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.57a/} anaarogyamanaayushhyamasvargyaM chaatibhojanam.h | \EN{M2.57c/} apuNyaM lokavidvishhTaM tasmaat.h tat.h parivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.58a/} braahmeNa viprastiirthena nityakaalamupaspR^ishet.h | \EN{M2.58c/} kaayatraidashikaabhyaaM vaa na pitryeNa kadaa chana || \BC\.\SC|| \EN{M2.59a/} aN^gushhThamuulasya tale braahmaM tiirthaM prachakshate | \EN{M2.59c/} kaayamaN^gulimuule.agre devaM pitryaM tayoradhaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.60a/} triraachaamedapaH puurvaM dviH pramR^ijyaat.h tato mukham.h | \EN{M2.60c/} khaani chaiva spR^ishedadbhiraatmaanaM shira eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.61a/} anushhNaabhiraphenaabhiradbhistiirthena dharmavit.h | \EN{M2.61c/} shauchepsuH sarvadaa.achaamedekaante praagudaN^mukhaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.62a/} hR^idgaabhiH puuyate vipraH kaNThagaabhistu bhuumipaH | \EN{M2.62c/} vaishyo.adbhiH praashitaabhistu shuudraH spR^ishhTaabhirantataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.63a/} uddhR^ite dakshiNe paaNaavupaviityauchyate dvijaH | \EN{M2.63c/} savye praachiinaaviitii niviitii kaNThasajjane || \BC\.\SC|| \EN{M2.64a/} mekhalaamajinaM daNDamupaviitaM kamaNDalum.h | \EN{M2.64c/} apsu praasya vinashhTaani gR^ihNiitaanyaani mantravat.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.65a/} keshaantaH shhoDashe varshhe braahmaNasya vidhiiyate | \EN{M2.65c/} raajanyabandhordvaavi.nshe vaishyasya dvyadhike mataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.66a/} amantrikaa tu kaaryaiyaM striiNaamaavR^idasheshhataH | \EN{M2.66c/} sa.nskaaraarthaM shariirasya yathaakaalaM yathaakramam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.67a/} vaivaahiko vidhiH striiNaaM sa.nskaaro vaidikaH smR^itaH | \EN{M2.67c/} patisevaa gurau vaaso gR^ihaartho.agniparikriyaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.68a/} eshha prokto dvijaatiinaamaupanaayaniko vidhiH | \EN{M2.68c/} utpattivyaJNjakaH puNyaH karmayogaM nibodhata || \BC\.\SC|| \EN{M2.69a/} upaniiyaM guruH shishhyaM shikshayetshauchamaaditaH | \EN{M2.69c/} aachaaramagnikaaryaM cha sa.ndhyaupaasanameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.70a/} adhyeshhyamaaNastvaachaanto yathaashaastramudaN^mukhaH | \EN{M2.70c/} brahmaaJNjalikR^ito.adhyaapyo laghuvaasaa jitaindriyaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.71a/} brahmaarambhe.avasaane cha paadau graahyau guroH sadaa | \EN{M2.71c/} sa.nhatya hastaavadhyeyaM sa hi brahmaaJNjaliH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.72a/} vyatyastapaaNinaa kaaryamupasaN^grahaNaM guroH | \EN{M2.72c/} savyena savyaH sprashhTavyo dakshiNena cha dakshiNaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.73a/} adhyeshhyamaaNaM tu gururnityakaalamatandritaH | \EN{M2.73c/} adhiishhva bho iti bruuyaad.h viraamo.astviti chaaramet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.74a/} brahmaNaH praNavaM kuryaadaadaavante cha sarvadaa | \EN{M2.74c/} sravatyanoN^kR^itaM ?? puurvaM parastaachcha vishiiryati || \BC\.\SC|| \EN{M2.75a/} praakkuulaan.h paryupaasiinaH pavitraishchaiva paavitaH | \EN{M2.75c/} praaNaayaamaistribhiH puutastata oM.kaaramarhati || \BC\.\SC|| \EN{M2.76a/} akaaraM chaapyukaaraM cha makaaraM cha prajaapatiH | \EN{M2.76c/} vedatrayaanniraduhad.h bhuurbhuvaH svaritiiti cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.77a/} tribhya eva tu vedebhyaH paadaM paadamaduuduhat.h | \EN{M2.77c/} tadityarcho.asyaaH saavitryaaH parameshhThii prajaapatiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.78a/} etadaksharametaaM cha japan.h vyaahR^itipuurvikaam.h | \EN{M2.78c/} sa.ndhyayorvedavid.h vipro vedapuNyena yujyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.79a/} sahasrakR^itvastvabhyasya bahiretat.h trikaM dvijaH | \EN{M2.79c/} mahato.apyenaso maasaat.h tvachaivaahirvimuchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.80a/} etayaaR^ichaa visa.nyuktaH kaale cha kriyayaa svayaa | \EN{M2.80c/} brahmakshatriyavidyonirgarhaNaaM yaati saadhushhu || \BC\.\SC|| \EN{M2.81a/} oMkaarapuurvikaastisro mahaavyaahR^itayo.avyayaaH | %[MoN^kaara] \EN{M2.81c/} tripadaa chaiva saavitrii viGYeyaM brahmaNo mukham.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.82a/} yo.adhiite.ahanyahanyetaaM triiNi varshhaaNyatandritaH | \EN{M2.82c/} sa brahma paramabhyeti vaayubhuutaH khamuurtimaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.83a/} ekaaksharaM paraM brahma praaNaayaamaH paraM tapaH | \EN{M2.83c/} saavitryaastu paraM naasti maunaat.h satyaM vishishhyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.84a/} ksharanti sarvaa vaidikyo juhotiyajatikriyaaH | \EN{M2.84c/} aksharaM dushhkaraM GYeyaM brahma chaiva prajaapatiH || \BC\.\SC|| %[M. aksharaM tvaksharaM GYeyaM] \EN{M2.85a/} vidhiyaGYaaj.h japayaGYo vishishhTo dashabhirguNaiH | \EN{M2.85c/} upaa.nshuH syaatshataguNaH saahasro maanasaH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.86a/} ye paakayaGYaaH chatvaaro vidhiyaGYasamanvitaaH | \EN{M2.86c/} sarve te japayaGYasya kalaaM naarhanti shhoDashiim.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.87a/} japyenaiva tu sa.nsidhyed.h braahmaNo naatra sa.nshayaH | \EN{M2.87c/} kuryaadanyanna vaa kuryaan.h maitro braahmaNa uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.88a/} indriyaaNaaM vicharataaM vishhayeshhvapahaarishhu | \EN{M2.88c/} sa.nyame yatnamaatishhThed.h vidvaan.h yantaiva vaajinaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.89a/} ekaadashendriyaaNyaahuryaani puurve maniishhiNaH | \EN{M2.89c/} taani samyak.h pravakshyaami yathaavadanupuurvashaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.90a/} shrotraM tvak.h chakshushhii jihvaa naasikaa chaiva paJNchamii | \EN{M2.90c/} paayuupasthaM hastapaadaM vaak.h chaiva dashamii smR^itaa | \EN{M2.91a/} buddhiindriyaaNi paJNchaishhaaM shrotraadiinyanupuurvashaH | \EN{M2.91c/} karmendriyaaNi paJNchaishhaaM paayvaadiini prachakshate || \BC\.\SC|| \EN{M2.92a/} ekaadashaM mano GYeyaM svaguNenaubhayaatmakam.h | \EN{M2.92c/} yasmin.h jite jitaavetau bhavataH paJNchakau gaNau || \BC\.\SC|| \EN{M2.93a/} indriyaaNaaM prasaN^gena doshhaM R^ichchhatyasa.nshayam.h | \EN{M2.93c/} saMniyamya tu taanyeva tataH siddhiM nigachchhati || \BC\.\SC|| \EN{M2.94a/} na jaatu kaamaH kaamaanaamupabhogena shaamyati | \EN{M2.94c/} havishhaa kR^ishhNavartmaiva bhuuya evaabhivardhate || \BC\.\SC|| \EN{M2.95a/} yashchaitaan.h praapnuyaat.h sarvaan.h yashchaitaan.h kevalaa.nstyajet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.95c/} praapaNaat.h sarvakaamaanaaM parityaago vishishhyate | \EN{M2.96a/} na tathaitaani shakyante saMniyantumasevayaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.96c/} vishhayeshhu prajushhTaani yathaa GYaanena nityashaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.97a/} vedaastyaagashcha yaGYaashcha niyamaashcha tapaa.nsi cha | \EN{M2.97c/} na vipradushhTabhaavasya siddhiM gachchhati karhi chit.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.98a/} shrutvaa spR^ishhTvaa cha dR^ishhTvaa cha bhuktvaa ghraatvaa cha yo naraH | \EN{M2.98c/} na hR^ishhyati glaayati vaa sa viGYeyo jitaindriyaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.99a/} indriyaaNaaM tu sarveshhaaM yadyekaM ksharatiindriyam.h | \EN{M2.99c/} tenaasya ksharati praGYaa dR^iteH paadaadivodakam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.100a/} vashe kR^itvendriyagraamaM sa.nyamya cha manastathaa | \EN{M2.100c/} sarvaan.h sa.nsaadhayedarthaanakshiNvan.h yogatastanum.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.101a/} puurvaaM sa.ndhyaaM japa.nstishhThet.h saavitriimaa.arkadarshanaat.h | \EN{M2.101c/} pashchimaaM tu samaasiinaH samyag.h R^ikshavibhaavanaat.h || \BC\.\SC|| %[M. pashchimaaM tu sadaasiita] \EN{M2.102a/} puurvaaM sa.ndhyaaM japa.nstishhThannaishameno vyapohati | \EN{M2.102c/} pashchimaaM tu samaasiino malaM hanti divaakR^itam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.103a/} na tishhThati tu yaH puurvaaM naupaaste yashcha pashchimaam.h | \EN{M2.103c/} sa shuudravad.h bahishhkaaryaH sarvasmaad.h dvijakarmaNaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.104a/} apaaM samiipe niyato naityakaM vidhimaasthitaH | \EN{M2.104c/} saavitriimapyadhiiyiita gatvaa.araNyaM samaahitaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.105a/} vedaupakaraNe chaiva svaadhyaaye chaiva naityake | \EN{M2.105c/} naanurodho.astyanadhyaaye homamantreshhu chaiva hi || \BC\.\SC|| \EN{M2.106a/} naityake naastyanadhyaayo brahmasatraM hi tat.h smR^itam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.106c/} brahmaahutihutaM puNyamanadhyaayavashhaT.h kR^itam.h ??|| \BC\.\SC|| \EN{M2.107a/} yaH svaadhyaayamadhiite.abdaM vidhinaa niyataH shuchiH | \EN{M2.107c/} tasya nityaM ksharatyeshha payo dadhi ghR^itaM madhu || \BC\.\SC|| \EN{M2.108a/} agniindhanaM bhaikshacharyaamadhaHshayyaaM gurorhitam.h | \EN{M2.108c/} aa samaavartanaat.h kuryaat.h kR^itopanayano dvijaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.109a/} aachaaryaputraH shushruushhurGYaanado dhaarmikaH shuchiH | \EN{M2.109c/} aaptaH shakto.arthadaH saadhuH svo.adhyaapyaa dasha dharmataH ?? || \BC\.\SC|| \EN{M2.110a/} naapR^ishhTaH kasya chid.h bruuyaanna chaanyaayena pR^ichchhataH | \EN{M2.110c/} jaanannapi hi medhaavii jaDavalloka aacharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.111a/} adharmeNa cha yaH praaha yashchaadharmeNa pR^ichchhati | \EN{M2.111c/} tayoranyataraH praiti vidveshhaM vaa.adhigachchhati || \BC\.\SC|| \EN{M2.112a/} dharmaarthau yatra na syaataaM shushruushhaa vaa.api tadvidhaa | \EN{M2.112c/} tatra vidyaa na vaptavyaa shubhaM biijamivaushhare || \BC\.\SC|| \EN{M2.113a/} vidyayaiva samaM kaamaM martavyaM brahmavaadinaa | \EN{M2.113c/} aapadyapi hi ghoraayaaM na tvenaamiriNe vapet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.114a/} vidyaa braahmaNametyaaha shevadhiste.asmi raksha maam.h | %[M.shevadhishh Te] \EN{M2.114c/} asuuyakaaya maaM maadaastathaa syaaM viiryavattamaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.115a/} yameva tu shuchiM vidyaanniyatabrahmachaariNam.h | %[M. vidyaa niyataM brahmachaariNam] \EN{M2.115c/} tasmai maaM bruuhi vipraaya nidhipaayaapramaadine | \EN{M2.116a/} brahma yastvananuGYaatamadhiiyaanaadavaapnuyaat.h | \EN{M2.116c/} sa brahmasteyasa.nyukto narakaM pratipadyate | \EN{M2.117a/} laukikaM vaidikaM vaa.api tathaa.adhyaatmikameva vaa | \EN{M2.117c/} aadadiita yato GYaanaM taM puurvamabhivaadayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.118a/} saavitriimaatrasaaro.api varaM vipraH suyantritaH | \EN{M2.118c/} naayantritastrivedo.api sarvaashii sarvavikrayii || \BC\.\SC|| \EN{M2.119a/} shayyaa.a.asane.adhyaacharite shreyasaa na samaavishet.h | \EN{M2.119c/} shayyaa.a.asanasthashchaivenaM pratyutthaayaabhivaadayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.120a/} uurdhvaM praaNaa hyutkramanti yuunaH sthavira aayati | \EN{M2.120c/} pratyutthaanaabhivaadaabhyaaM punastaan.h pratipadyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.121a/} abhivaadanashiilasya nityaM vR^iddhopasevinaH | \EN{M2.121c/} chatvaari tasya vardhante aayurdharmo yasho balam.h || \BC\.\SC|| %[M. chatvaari saMpravardhante] \EN{M2.122a/} abhivaadaat.h paraM vipro jyaayaa.nsamabhivaadayan.h | \EN{M2.122c/} asau naamaahamasmiiti svaM naama parikiirtayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.123a/} naamadheyasya ye ke chidabhivaadaM na jaanate | \EN{M2.123c/} taan.h praaGYo.ahamiti bruuyaat.h striyaH sarvaastathaiva cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.124a/} bhoHshabdaM kiirtayedante svasya naamno.abhivaadane | \EN{M2.124c/} naamnaaM svaruupabhaavo hi bhobhaava R^ishhibhiH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.125a/} aayushhmaan.h bhava saumyaiti vaachyo vipro.abhivaadane | \EN{M2.125c/} akaarashchaasya naamno.ante vaachyaH puurvaaksharaH plutaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.126a/} yo na vettyabhivaadasya vipraH pratyabhivaadanam.h | \EN{M2.126c/} naabhivaadyaH sa vidushhaa yathaa shuudrastathaiva saH || \BC\.\SC|| \EN{M2.127a/} braahmaNaM kushalaM pR^ichchhet.h kshatrabandhumanaamayam.h | \EN{M2.127c/} vaishyaM kshemaM samaagamya shuudramaarogyameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.128a/} avaachyo diikshito naamnaa yaviiyaanapi yo bhavet.h | \EN{M2.128c/} bhobhavatpuurvakaM tvenamabhibhaashheta dharmavit.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.129a/} parapatnii tu yaa strii syaadasaMbandhaa cha yonitaH | \EN{M2.129c/} taaM bruuyaad.h bhavatiityevaM subhage bhaginiiti cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.130a/} maatulaa.nshcha pitR^ivyaa.nshcha shvashuraan.h R^itvijo guruun.h | \EN{M2.130c/} asaavahamiti bruuyaat.h pratyutthaaya yaviiyasaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.131a/} maatR^ishvasaa maatulaanii shvashruuratha pitR^ishvasaa | \EN{M2.131c/} saMpuujyaa gurupatniivat.h samaastaa gurubhaaryayaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.132a/} bhraaturbhaaryaupasaN^graahyaa savarNaa.ahanyahanyapi | \EN{M2.132c/} viproshhya tuupasaN^graahyaa GYaatisaMbandhiyoshhitaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.133a/} piturbhaginyaaM maatushcha jyaayasyaaM cha svasaryapi | \EN{M2.133c/} maatR^ivad.h vR^ittimaatishhThen.h maataa taabhyo gariiyasii || \BC\.\SC|| \EN{M2.134a/} dashaabdaakhyaM paurasakhyaM paJNchaabdaakhyaM kalaabhR^itaam.h | \EN{M2.134c/} tryabdapuurvaM shrotriyaaNaaM svalpenaapi svayonishhu || \BC\.\SC|| \EN{M2.135a/} braahmaNaM dashavarshhaM tu shatavarshhaM tu bhuumipam.h | \EN{M2.135c/} pitaaputrau vijaaniiyaad.h braahmaNastu tayoH pitaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.136a/} vittaM bandhurvayaH karma vidyaa bhavati paJNchamii | \EN{M2.136c/} etaani maanyasthaanaani gariiyo yad.h yaduttaram.h || \BC\.\SC|| %[M.maanasthaanaani ] \EN{M2.137a/} paJNchaanaaM trishhu varNeshhu bhuuyaa.nsi guNavanti cha | \EN{M2.137c/} yatra syuH so.atra maanaarhaH shuudro.api dashamiiM gataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.138a/} chakriNo dashamiisthasya rogiNo bhaariNaH striyaaH | \EN{M2.138c/} snaatakasya cha raaGYashcha panthaa deyo varasya cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.139a/} teshhaaM tu samavetaanaaM maanyau snaatakapaarthivau | \EN{M2.139c/} raajasnaatakayoshchaiva snaatako nR^ipamaanabhaak.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.140a/} upaniiya tu yaH shishhyaM vedamadhyaapayed.h dvijaH | \EN{M2.140c/} sakalpaM sarahasyaM cha tamaachaaryaM prachakshate || \BC\.\SC|| \EN{M2.141a/} ekadeshaM tu vedasya vedaaN^gaanyapi vaa punaH | \EN{M2.141c/} yo.adhyaapayati vR^ittyarthamupaadhyaayaH sa uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.142a/} nishhekaadiini karmaaNi yaH karoti yathaavidhi | \EN{M2.142c/} saMbhaavayati chaannena sa vipro gururuchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.143a/} agnyaadheyaM paakayaGYaanagnishhTomaadikaan.h makhaan.h | \EN{M2.143c/} yaH karoti vR^ito yasya sa tasyartvigihochyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.144a/} ya aavR^iNotyavitathaM brahmaNaa shravaNaavubhau | \EN{M2.144c/} sa maataa sa pitaa GYeyastaM na druhyet.h kadaa chana || \BC\.\SC|| \EN{M2.145a/} upaadhyaayaan.h dashaachaarya aachaaryaaNaaM shataM pitaa | \EN{M2.145c/} sahasraM tu pitR^In.h maataa gauraveNaatirichyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.146a/} utpaadakabrahmadaatrorgariiyaan.h brahmadaH pitaa | \EN{M2.146c/} brahmajanma hi viprasya pretya chaiha cha shaashvatam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.147a/} kaamaan.h maataa pitaa chainaM yadutpaadayato mithaH | \EN{M2.147c/} saMbhuutiM tasya taaM vidyaad.h yad.h yonaavabhijaayate || \BC\.\SC|| \EN{M2.148a/} aachaaryastvasya yaaM jaatiM vidhivad.h vedapaaragaH | \EN{M2.148c/} utpaadayati saavitryaa saa satyaa saa.ajaraa.amaraa || \BC\.\SC|| \EN{M2.149a/} alpaM vaa bahu vaa yasya shrutasyaupakaroti yaH | \EN{M2.149c/} tamapiiha guruM vidyaatshrutaupakriyayaa tayaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.150a/} braahmasya janmanaH kartaa svadharmasya cha shaasitaa | \EN{M2.150c/} baalo.api vipro vR^iddhasya pitaa bhavati dharmataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.151a/} adhyaapayaamaasa pitR^In.h shishuraaN^girasaH kaviH | \EN{M2.151c/} putrakaa iti hauvaacha GYaanena parigR^ihya taan.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.152a/} te tamarthamapR^ichchhanta devaanaagatamanyavaH | \EN{M2.152c/} devaashchaitaan.h sametyauchurnyaayyaM vaH shishuruktavaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.153a/} aGYo bhavati vai baalaH pitaa bhavati mantradaH | \EN{M2.153c/} aGYaM hi baalamityaahuH pitetyeva tu mantradam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.154a/} na haayanairna palitairna vittena na bandhubhiH | \EN{M2.154c/} R^ishhayashchakrire dharmaM yo.anuuchaanaH sa no mahaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.155a/} vipraaNaaM GYaanato jyaishhThyaM kshatriyaaNaaM tu viiryataH | \EN{M2.155c/} vaishyaanaaM dhaanyadhanataH shuudraaNaameva janmataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.156a/} na tena vR^iddho bhavati yenaasya palitaM shiraH | \EN{M2.156c/} yo vai yuvaa.apyadhiiyaanastaM devaaH sthaviraM viduH || \BC\.\SC|| \EN{M2.157a/} yathaa kaashhThamayo hastii yathaa charmamayo mR^igaH | \EN{M2.157c/} yashcha vipro.anadhiiyaanastrayaste naama bibhrati || \BC\.\SC|| \EN{M2.158a/} yathaa shhaNDho.aphalaH striishhu yathaa gaurgavi chaaphalaa | \EN{M2.158c/} yathaa chaaGYe.aphalaM daanaM tathaa vipro.anR^icho.aphalaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.159a/} ahi.nsayaiva bhuutaanaaM kaaryaM shreyo.anushaasanam.h | \EN{M2.159c/} vaak.h chaiva madhuraa shlakshNaa prayojyaa dharmamichchhataa || \BC\.\SC|| \EN{M2.160a/} yasya vaaN^manasii shuddhe samyag.h gupte cha sarvadaa | \EN{M2.160c/} sa vai sarvamavaapnoti vedaantopagataM phalam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.161a/} naaru.ntudaH syaadaarto.api na paradrohakarmadhiiH | \EN{M2.161c/} yayaa.asyodvijate vaachaa naalokyaaM taamudiirayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.162a/} sammaanaad.h braahmaNo nityamudvijeta vishhaadiva | \EN{M2.162c/} amR^itasyeva chaakaaN^kshedavamaanasya sarvadaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.163a/} sukhaM hyavamataH shete sukhaM cha pratibudhyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.163c/} sukhaM charati loke.asminnavamantaa vinashyati || \BC\.\SC|| \EN{M2.164a/} anena kramayogena sa.nskR^itaatmaa dvijaH shanaiH | \EN{M2.164c/} gurau vasan.h saJNchinuyaad.h brahmaadhigamikaM tapaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.165a/} tapovisheshhairvividhairvrataishcha vidhichoditaiH | \EN{M2.165c/} vedaH kR^itsno.adhigantavyaH sarahasyo dvijanmanaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.166a/} vedameva sadaa.abhyasyet.h tapastapyan.h dvijottamaH | \EN{M2.166c/} vedaabhyaaso hi viprasya tapaH paramihauchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.167a/} aa haiva sa nakhaagrebhyaH paramaM tapyate tapaH | \EN{M2.167c/} yaH sragvyapi dvijo.adhiite svaadhyaayaM shaktito.anvaham.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.168a/} yo.anadhiitya dvijo vedamanyatra kurute shramam.h | \EN{M2.168c/} sa jiivanneva shuudratvamaashu gachchhati saanvayaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.169a/} maaturagre.adhijananaM dvitiiyaM mauJNjibandhane | \EN{M2.169c/} tR^itiiyaM yaGYadiikshaayaaM dvijasya shrutichodanaat.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.170a/} tatra yad.h brahmajanmaasya mauJNjiibandhanachihnitam.h | \EN{M2.170c/} tatraasya maataa saavitrii pitaa tvaachaarya uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.171a/} vedapradaanaadaachaaryaM pitaraM parichakshate | \EN{M2.171c/} na hyasmin.h yujyate karma kiJNchidaa mauJNjibandhanaat.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.172a/} naabhivyaahaarayed.h brahma svadhaaninayanaad.h R^ite | \EN{M2.172c/} shuudreNa hi samastaavad.h yaavad.h vede na jaayate || \BC\.\SC|| \EN{M2.173a/} kR^itaupanayanasyaasya vrataadeshanamishhyate | \EN{M2.173c/} brahmaNo grahaNaM chaiva krameNa vidhipuurvakam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.174a/} yadyasya vihitaM charma yat.h suutraM yaa cha mekhalaa | \EN{M2.174c/} yo daNDo yatcha vasanaM tat.h tadasya vrateshhvapi || \BC\.\SC|| \EN{M2.175a/} sevetaimaa.nstu niyamaan.h brahmachaarii gurau vasan.h | \EN{M2.175c/} sanniyamyaindriyagraamaM tapovR^iddhyarthamaatmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.176a/} nityaM snaatvaa shuchiH kuryaad.h devarshhipitR^itarpaNam.h | \EN{M2.176c/} devataabhyarchanaM chaiva samidaadhaanameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.177a/} varjayen.h madhu maa.nsaM cha gandhaM maalyaM rasaan.h striyaH | \EN{M2.177c/} shuktaani yaani sarvaaNi praaNinaaM chaiva hi.nsanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.178a/} abhyaN^gamaJNjanaM chaakshNorupaanachchhatradhaaraNam.h | \EN{M2.178c/} kaamaM krodhaM cha lobhaM cha nartanaM giitavaadanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.179a/} dyuutaM cha janavaadaM cha parivaadaM tathaa.anR^itam.h | \EN{M2.179c/} striiNaaM cha prekshaNaalambhamupaghaataM parasya cha || \BC\.\SC||%(M.aalambhaa.av) \EN{M2.180a/} ekaH shayiita sarvatra na retaH skandayet.h kva chit.h | \EN{M2.180c/} kaamaad.h hi skandayan.h reto hinasti vratamaatmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.181a/} svapne siktvaa brahmachaarii dvijaH shukramakaamataH | \EN{M2.181c/} snaatvaa.arkamarchayitvaa triH punarmaamityR^ichaM japet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.182a/} udakumbhaM sumanaso goshakR^itmR^ittikaakushaan.h | \EN{M2.182c/} aahared.h yaavadarthaani bhaikshaM chaaharahashcharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.183a/} vedayaGYairahiinaanaaM prashastaanaaM svakarmasu | \EN{M2.183c/} brahmachaaryaahared.h bhaikshaM gR^ihebhyaH prayato.anvaham.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.184a/} guroH kule na bhiksheta na GYaatikulabandhushhu | \EN{M2.184c/} alaabhe tvanyagehaanaaM puurvaM puurvaM vivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.185a/} sarvaM vaapi chared.h graamaM puurvauktaanaamasaMbhave | \EN{M2.185c/} niyamya prayato vaachamabhishastaa.nstu varjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.186a/} duuraadaahR^itya samidhaH sannidadhyaad.h vihaayasi | \EN{M2.186c/} saayaM.praatashcha juhuyaat.h taabhiragnimatandritaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.187a/} akR^itvaa bhaikshacharaNamasamidhya cha paavakam.h | \EN{M2.187c/} anaaturaH saptaraatramavakiirNivrataM charet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.188a/} bhaiksheNa vartayennityaM naikaannaadii bhaved.h vratii | \EN{M2.188c/} bhaiksheNa vratino vR^ittirupavaasasamaa smR^itaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.189a/} vratavad.h devadaivatye pitrye karmaNyatharshhivat.h | \EN{M2.189c/} kaamamabhyarthito.ashniiyaad.h vratamasya na lupyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.190a/} braahmaNasyaiva karmaitadupadishhTaM maniishhibhiH | \EN{M2.190c/} raajanyavaishyayostvevaM naitat.h karma vidhiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.191a/} chodito guruNaa nityamaprachodita eva vaa | \EN{M2.191c/} kuryaadadhyayane yatnamaachaaryasya hiteshhu cha || \BC\.\SC|| %[M.adhyayane yogam] \EN{M2.192a/} shariiraM chaiva vaachaM cha buddhiindriyamanaa.nsi cha | \EN{M2.192c/} niyamya praaJNjalistishhThed.h viikshamaaNo gurormukham.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.193a/} nityamuddhR^itapaaNiH syaat.h saadhvaachaaraH susa.nvR^itaH | \EN{M2.193c/} aasyataamiti chauktaH sannaasiitaabhimukhaM guroH || \BC\.\SC|| \EN{M2.194a/} hiinaannavastraveshhaH syaat.h sarvadaa gurusannidhau | \EN{M2.194c/} uttishhThet.h prathamaM chaasya charamaM chaiva sa.nvishet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.195a/} pratishraavaNasaMbhaashhe shayaano na samaacharet.h | \EN{M2.195c/} naasiino na cha bhuJNjaano na tishhThanna paraaN^mukhaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.196a/} aasiinasya sthitaH kuryaadabhigachchha.nstu tishhThataH | \EN{M2.196c/} pratyudgamya tvaavrajataH pashchaad.h dhaava.nstu dhaavataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.197a/} paraaN^mukhasyaabhimukho duurasthasyetya chaantikam.h | \EN{M2.197c/} praNamya tu shayaanasya nideshe chaiva tishhThataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.198a/} niichaM shayyaa.a.asanaM chaasya nityaM syaad.h gurusannidhau | \EN{M2.198c/} gurostu chakshurvishhaye na yatheshhTaasano bhavet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.199a/} naudaaharedasya naama parokshamapi kevalam.h | \EN{M2.199c/} na chaivaasyaanukurviita gatibhaashhitacheshhTitam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.200a/} guroryatra parivaado nindaa vaa.api pravartate | \EN{M2.200c/} karNau tatra pidhaatavyau gantavyaM vaa tato.anyataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.201a/} pariivaadaat.h kharo bhavati shvaa vai bhavati nindakaH | \EN{M2.201c/} paribhoktaa kR^imirbhavati kiiTo bhavati matsarii || \BC\.\SC|| \EN{M2.202a/} duurastho naarchayedenaM na kruddho naantike striyaaH | \EN{M2.202c/} yaanaasanasthashchaivainamavaruhyaabhivaadayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.203a/} prativaate.anuvaate cha naasiita guruNaa saha | %[M.prativaataanuvaate] \EN{M2.203c/} asa.nshrave chaiva gurorna kiM chidapi kiirtayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.204a/} go.ashvaushhTrayaanapraasaadaprastareshhu kaTeshhu cha | \EN{M2.204c/} aasiita guruNaa saardhaM shilaaphalakanaushhu cha || \BC\.\SC|| \EN{M2.205a/} gurorgurau sannihite guruvad.h vR^ittimaacharet.h | \EN{M2.205c/} na chaanisR^ishhTo guruNaa svaan.h guruunabhivaadayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.206a/} vidyaagurushhvevameva nityaa vR^ittiH svayonishhu | \EN{M2.206c/} pratishhedhatsu chaadharmaad.h hitaM chopadishatsvapi || \BC\.\SC|| \EN{M2.207a/} shreyaHsu guruvad.h vR^ittiM nityameva samaacharet.h | \EN{M2.207c/} guruputreshhu chaaryeshhu guroshchaiva svabandhushhu || \BC\.\SC|| %[M.guruputre tathaachaarye] \EN{M2.208a/} baalaH samaanajanmaa vaa shishhyo vaa yaGYakarmaNi | \EN{M2.208c/} adhyaapayan.h gurusuto guruvatmaanamarhati || \BC\.\SC|| \EN{M2.209a/} utsaadanaM cha gaatraaNaaM snaapanauchchhishhTabhojane | \EN{M2.209c/} na kuryaad.h guruputrasya paadayoshchaavanejanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.210a/} guruvat.h pratipuujyaaH syuH savarNaa guruyoshhitaH | \EN{M2.210c/} asavarNaastu sampuujyaaH pratyutthaanaabhivaadanaiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.211a/} abhyaJNjanaM snaapanaM cha gaatrotsaadanameva cha | \EN{M2.211c/} gurupatnyaa na kaaryaaNi keshaanaaM cha prasaadhanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.212a/} gurupatnii tu yuvatirnaabhivaadyaiha paadayoH | \EN{M2.212c/} puurNavi.nshativarshheNa guNadoshhau vijaanataa || \BC\.\SC|| \EN{M2.213a/} svabhaava eshha naariiNaaM naraaNaamiha duushhaNam.h | \EN{M2.213c/} ato.arthaanna pramaadyanti pramadaasu vipashchitaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.214a/} avidvaa.nsamalaM loke vidvaa.nsamapi vaa punaH | \EN{M2.214c/} pramadaa hyutpathaM netuM kaamakrodhavashaanugam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.215a/} maatraa svasraa duhitraa vaa na viviktaasano bhavet.h | \EN{M2.215c/} balavaanindriyagraamo vidvaa.nsamapi karshhati || \BC\.\SC|| \EN{M2.216a/} kaamaM tu gurupatniinaaM yuvatiinaaM yuvaa bhuvi | \EN{M2.216c/} vidhivad.h vandanaM kuryaadasaavahamiti bruvan.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.217a/} viproshhya paadagrahaNamanvahaM chaabhivaadanam.h | \EN{M2.217c/} gurudaareshhu kurviita sataaM dharmamanusmaran.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.218a/} yathaa khanan.h khanitreNa naro vaaryadhigachchhati | \EN{M2.218c/} tathaa gurugataaM vidyaaM shushruushhuradhigachchhati || \BC\.\SC|| \EN{M2.219a/} muNDo vaa jaTilo vaa syaadatha vaa syaatshikhaajaTaH | \EN{M2.219c/} nainaM graame.abhinimlochet.h suuryo naabhyudiyaat.h kva chit.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.220a/} taM chedabhyudiyaat.h suuryaH shayaanaM kaamachaarataH | \EN{M2.220c/} nimloched.h vaa.apyaviGYaanaaj.h japannupavased.h dinam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.221a/} suuryeNa hyabhinirmuktaH shayaano.abhyuditashcha yaH | %[M.abhinimluktaH] \EN{M2.221c/} praayashchittamakurvaaNo yuktaH syaan.h mahatenasaa || \BC\.\SC|| \EN{M2.222a/} aachamya prayato nityamubhe sa.ndhye samaahitaH | \EN{M2.222c/} shuchau deshe japaJNjapyamupaasiita yathaavidhi || \BC\.\SC|| \EN{M2.223a/} yadi strii yadyavarajaH shreyaH kiM chit.h samaacharet.h | \EN{M2.223c/} tat.h sarvamaachared.h yukto yatra chaasya ramen.h manaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.224a/} dharmaarthaavuchyate shreyaH kaamaarthau dharma eva cha | \EN{M2.224c/} artha evaiha vaa shreyastrivarga iti tu sthitiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.225a/} aachaaryashcha pitaa chaiva maataa bhraataa cha puurvajaH | \EN{M2.225c/} naartenaapyavamantavyaa braahmaNena visheshhataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.226a/} aachaaryo brahmaNo muurtiH pitaa muurtiH prajaapateH | \EN{M2.226c/} maataa pR^ithivyaa muurtistu bhraataa svo muurtiraatmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.227a/} yaM maataapitarau kleshaM sahete saMbhave nR^iNaam.h | \EN{M2.227c/} na tasya nishhkR^itiH shakyaa kartuM varshhashatairapi || \BC\.\SC|| \EN{M2.228a/} tayornityaM priyaM kuryaadaachaaryasya cha sarvadaa | \EN{M2.228c/} teshhveva trishhu tushhTeshhu tapaH sarvaM samaapyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.229a/} teshhaaM trayaaNaaM shushruushhaa paramaM tapa uchyate | \EN{M2.229c/} na tairanabhyanuGYaato dharmamanyaM samaacharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.230a/} ta eva hi trayo lokaasta eva traya aashramaaH | \EN{M2.230c/} ta eva hi trayo vedaasta evauktaastrayo.agnayaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.231a/} pitaa vai gaarhapatyo.agnirmaataa.agnirdakshiNaH smR^itaH | \EN{M2.231c/} gururaahavaniiyastu saa.agnitretaa gariiyasii || \BC\.\SC|| \EN{M2.232a/} trishhvapramaadyanneteshhu triin.h lokaan.h vijayed.h gR^ihii | \EN{M2.232c/} diipyamaanaH svavapushhaa devavad.h divi modate || \BC\.\SC|| \EN{M2.233a/} imaM lokaM maatR^ibhaktyaa pitR^ibhaktyaa tu madhyamam.h | \EN{M2.233c/} gurushushruushhayaa tvevaM brahmalokaM samashnute || \BC\.\SC|| \EN{M2.234a/} sarve tasyaadR^itaa dharmaa yasyaite traya aadR^itaaH | \EN{M2.234c/} anaadR^itaastu yasyaite sarvaastasyaaphalaaH kriyaaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.235a/} yaavat.h trayaste jiiveyustaavatnaanyaM samaacharet.h | \EN{M2.235c/} teshhveva nityaM shushruushhaaM kuryaat.h priyahite rataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.236a/} teshhaamanuparodhena paaratryaM yad.h yadaacharet.h | \EN{M2.236c/} tat.h tannivedayet.h tebhyo manovachanakarmabhiH || \BC\.\SC|| \EN{M2.237a/} trishhveteshhvitikR^ityaM hi purushhasya samaapyate | \EN{M2.237c/} eshha dharmaH paraH saakshaadupadharmo.anya uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M2.238a/} shraddadhaanaH shubhaaM vidyaamaadadiitaavaraadapi | \EN{M2.238c/} anyaadapi paraM dharmaM striiratnaM dushhkulaadapi || \BC\.\SC|| \EN{M2.239a/} vishhaadapyamR^itaM graahyaM baalaadapi subhaashhitam.h | \EN{M2.239c/} amitraadapi sadvR^ittamamedhyaadapi kaaJNchanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.240a/} striyo ratnaanyatho vidyaa dharmaH shauchaM subhaashhitam.h | \EN{M2.240c/} vividhaani cha shilpaani samaadeyaani sarvataH || \BC\.\SC|| \EN{M2.241a/} abraahmaNaadadhyaayanamaapatkaale vidhiiyate | \EN{M2.241c/} anuvrajyaa cha shushruushhaa yaavadadhyaayanaM guroH || \BC\.\SC|| \EN{M2.242a/} naabraahmaNe gurau shishhyo vaasamaatyantikaM vaset.h | \EN{M2.242c/} braahmaNe vaa.ananuuchaane kaaN^kshan.h gatimanuttamaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.243a/} yadi tvaatyantikaM vaasaM rochayeta guroH kule | \EN{M2.243c/} yuktaH paricharedenamaa shariiravimokshaNaat.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.244a/} aa samaapteH shariirasya yastu shushruushhate gurum.h | \EN{M2.244c/} sa gachchhatyaJNjasaa vipro brahmaNaH sadma shaashvatam.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.245a/} na puurvaM gurave kiM chidupakurviita dharmavit.h | \EN{M2.245c/} snaasya.nstu guruNaa.aGYaptaH shaktyaa gurvrthamaaharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.246a/} kshetraM hiraNyaM gaamashvaM chhatraupaanahamaasanam.h | %[M.chhatropaanahamantataH] \EN{M2.246c/} dhaanyaM shaakaM cha vaasaa.nsi gurave priitimaavahet.h || \BC\.\SC|| %[M.dhaanyaM vaasaa.nsi shaakaM vaa gurave priitimaaharan)] \EN{M2.247a/} aachaarye tu khalu prete guruputre guNaanvite | \EN{M2.247c/} gurudaare sapiNDe vaa guruvad.h vR^ittimaacharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M2.248a/} eteshhvavidyamaaneshhu sthaanaasanavihaaravaan.h | \EN{M2.248c/} prayuJNjaano.agnishushruushhaaM saadhayed.h dehamaatmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M2.249a/} evaM charati yo vipro brahmacharyamaviplutaH | \EN{M2.249c/} sa gachchhatyuttamasthaanaM na chaiha jaayate punaH || \BC\.\SC|| \separate \centerline{adhyaaya 3} \medskip \EN{M3.01a/} shhaT.h tri.nshadaabdikaM charyaM gurau traivedikaM vratam.h | \EN{M3.01c/} tadardhikaM paadikaM vaa grahaNaantikameva vaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.02a/} vedaanadhiitya vedau vaa vedaM vaa.api yathaakramam.h | \EN{M3.02c/} aviplutabrahmacharyo gR^ihasthaashramamaavaset.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.03a/} taM pratiitaM svadharmeNa brahmadaayaharaM pituH | \EN{M3.03c/} sragviNaM talpa aasiinamarhayet.h prathamaM gavaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.04a/} guruNaanumataH snaatvaa samaavR^itto yathaavidhi | \EN{M3.04c/} udvaheta dvijo bhaaryaaM savarNaaM lakshaNaanvitaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.05a/} asapiNDaa cha yaa maaturasagotraa cha yaa pituH | \EN{M3.05c/} saa prashastaa dvijaatiinaaM daarakarmaNi maithune || \BC\.\SC|| %[M.amaithinii] \EN{M3.06a/} mahaantyapi samR^iddhaani go.ajaavidhanadhaanyataH | \EN{M3.06c/} striisaMbandhe dashaitaani kulaani parivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.07a/} hiinakriyaM nishpurushhaM nishchhando romashaarshasam.h ??| \EN{M3.07c/} kshayaamayaavy.apasmaarishvitrikushhThikulaani cha ??|| \BC\.\SC|| \EN{M3.08a/} nodvahet.h kapilaaM kanyaaM naadhikaaN^giiM na rogiNiim.h | \EN{M3.08c/} naalomikaaM naatilomaaM na vaachaaTaaM na piN^galaam.h || \BC\.\SC|| %[M.vaachaalaaM ] \EN{M3.09a/} naR^ikshavR^ikshanadiinaamniiM naantyaparvatanaamikaam.h | \EN{M3.09c/} na pakshyahipreshhyanaamniiM na cha bhiishhaNanaamikaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.10a/} avyaN^gaaN^giiM saumyanaamniiM ha.nsavaaraNagaaminiim.h | \EN{M3.10c/} tanulomakeshadashanaaM mR^idvaN^giimudvahet.h striyam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.11a/} yasyaastu na bhaved.h bhraataa na viGYaayeta vaa pitaa | %[M.vai(vaa pitaa] \EN{M3.11c/} naupayachchheta taaM praaGYaH putrikaa.adharmashaN^kayaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.12a/} savarNaa.agre dvijaatiinaaM prashastaa daarakarmaNi | \EN{M3.12c/} kaamatastu pravR^ittaanaamimaaH syuH kramasho.avaraaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.13a/} shuudraiva bhaaryaa shuudrasya saa cha svaa cha vishaH smR^ite | \EN{M3.13c/} te cha svaa chaiva raaGYashcha taashcha svaa chaagrajanmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.14a/} na braahmaNakshatriyayoraapadyapi hi tishhThatoH | \EN{M3.14c/} kasmi.nshchidapi vR^ittaante shuudraa bhaaryaupadishyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.15a/} hiinajaatistriyaM mohaadudvahanto dvijaatayaH | \EN{M3.15c/} kulaanyeva nayantyaashu sasantaanaani shuudrataam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.16a/} shuudraavedii patatyatrerutathyatanayasya cha | \EN{M3.16c/} shaunakasya sutotpattyaa tadapatyatayaa bhR^igoH || \BC\.\SC|| \EN{M3.17a/} shuudraaM shayanamaaropya braahmaNo yaatyadhogatim.h | \EN{M3.17c/} janayitvaa sutaM tasyaaM braahmaNyaadeva hiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.18a/} daivapitryaatitheyaani tatpradhaanaani yasya tu | \EN{M3.18c/} naashnanti pitR^idevaastanna cha svargaM sa gachchhati || \BC\.\SC|| \EN{M3.19a/} vR^ishhaliiphenapiitasya niHshvaasopahatasya cha | \EN{M3.19c/} tasyaaM chaiva prasuutasya nishhkR^itirna vidhiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.20a/} chaturNaamapi varNaanaM pretya chaiha hitaahitaan.h | \EN{M3.20c/} ashhTaavimaan.h samaasena striivivaahaannibodhata || \BC\.\SC|| \EN{M3.21a/} braahmo daivastathaivaarshhaH praajaapatyastathaa.asuraH | \EN{M3.21c/} gaandharvo raakshasashchaiva paishaachashchaashhTamo.adhamaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.22a/} yo yasya dharmyo varNasya guNadoshhau cha yasya yau | \EN{M3.22c/} tad.h vaH sarvaM pravakshyaami prasave cha guNaaguNaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.23a/} shhaDaanupuurvyaa viprasya kshatrasya chaturo.avaraan.h | \EN{M3.23c/} vish.shuudrayostu taaneva vidyaad.h dharmyaanaraakshasaan.h || \BC\.\SC|| %[M.dharmyaanna raakshasaan] \EN{M3.24a/} chaturo braahmaNasyaadyaan.h prashastaan.h kavayo viduH | \EN{M3.24c/} raakshasaM kshatriyasyaikamaasuraM vaishyashuudrayoH || \BC\.\SC|| \EN{M3.25a/} paJNchaanaaM tu trayo dharmyaa dvaavadharmyau smR^itaaviha | \EN{M3.25c/} paishaachashchaasurashchaiva na kartavyau kadaa chana || \BC\.\SC|| \EN{M3.26a/} pR^ithak.h pR^ithag.h vaa mishrau vaa vivaahau puurvachoditau | \EN{M3.26c/} gaandharvo raakshasashchaiva dharmyau kshatrasya tau smR^itau || \BC\.\SC|| \EN{M3.27a/} aachchhaadya chaarchayitvaa cha shrutashiilavate svayam.h | \EN{M3.27c/} aahuuya daanaM kanyaayaa braahmo dharmaH prakiirtitaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.28a/} yaGYe tu vitate samyag.h R^itvije karma kurvate | \EN{M3.28c/} alaN^kR^itya sutaadaanaM daivaM dharmaM prachakshate || \BC\.\SC|| \EN{M3.29a/} ekaM gomithunaM dve vaa varaadaadaaya dharmataH | \EN{M3.29c/} kanyaapradaanaM vidhivadaarshho dharmaH sa uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.30a/} sahaubhau charataaM dharmamiti vaachaa.anubhaashhya cha | \EN{M3.30c/} kanyaapradaanamabhyarchya praajaapatyo vidhiH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.31a/} GYaatibhyo draviNaM dattvaa kanyaayai chaiva shaktitaH | \EN{M3.31c/} kanyaapradaanaM svaachchhandyaadaasuro dharma uchyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.32a/} ichchhayaa.anyonyasa.nyogaH kanyaayaashcha varasya cha | \EN{M3.32c/} gaandharvaH sa tu viGYeyo maithunyaH kaamasaMbhavaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.33a/} hatvaa chhittvaa cha bhittvaa cha kroshantiiM rudatiiM gR^ihaat.h | \EN{M3.33c/} prasahya kanyaaharaNaM raakshaso vidhiruchyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.34a/} suptaaM mattaaM pramattaaM vaa raho yatropagachchhati | \EN{M3.34c/} sa paapishhTho vivaahaanaaM paishaachashchaashhTamo.adhamaH || \BC\.\SC|| %[M.paishaachaH prathito.adhamaH] \EN{M3.35a/} adbhireva dvijaagryaaNaaM kanyaadaanaM vishishhyate | \EN{M3.35c/} itareshhaaM tu varNaanaamitaretarakaamyayaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.36a/} yo yasyaishhaaM vivaahaanaaM manunaa kiirtito guNaH | \EN{M3.36c/} sarvaM shR^iNuta taM vipraaH sarvaM kiirtayato mama || \BC\.\SC|| %[M.samyak.h kiirtayato] \EN{M3.37a/} dasha puurvaan.h paraan.h va.nshyaanaatmaanaM chaikavi.nshakam.h | \EN{M3.37c/} braahmiiputraH sukR^itakR^itmochayatyenasaH pitR^In.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.38a/} daivauDhaajaH sutashchaiva sapta sapta paraavaraan.h | \EN{M3.38c/} aarshhauDhaajaH sutastrii.nstriin.h shhaT.h shhaT.h kaayauDhajaH sutaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.39a/} braahmaadishhu vivaaheshhu chaturshhvevaanupuurvashaH | \EN{M3.39c/} brahmavarchasvinaH putraa jaayante shishhTasammataaH || \BC\.\SC|| %[M.brahmavarchasinaH] \EN{M3.40a/} ruupasattvaguNopetaa dhanavanto yashasvinaH | \EN{M3.40c/} paryaaptabhogaa dharmishhThaa jiivanti cha shataM samaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.41a/} itareshhu tu shishhTeshhu nR^isha.nsaa.anR^itavaadinaH | \EN{M3.41c/} jaayante durvivaaheshhu brahmadharmadvishhaH sutaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.42a/} aninditaiH striivivaahairanindyaa bhavati prajaa | \EN{M3.42c/} ninditairninditaa nR^INaaM tasmaannindyaan.h vivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.43a/} paaNigrahaNasa.nskaaraH savarNaasuupadishyate | \EN{M3.43c/} asavarNaasvayaM GYeyo vidhirudvaahakarmaNi || \BC\.\SC|| \EN{M3.44a/} sharaH kshatriyayaa graahyaH pratodo vaishyakanyayaa | \EN{M3.44c/} vasanasya dashaa graahyaa shuudrayotkR^ishhTavedane || \BC\.\SC|| \EN{M3.45a/} R^itukaalaabhigaamii syaat.h svadaaranirataH sadaa | \EN{M3.45c/} parvavarjaM vrajechchainaaM tadvrato ratikaamyayaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.46a/} R^ituH svaabhaavikaH striiNaaM raatrayaH shhoDasha smR^itaaH | \EN{M3.46c/} chaturbhiritaraiH saardhamahobhiH sadvigarhitaiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.47a/} taasaamaadyaashchatasrastu ninditaikaadashii cha yaa | \EN{M3.47c/} trayodashii cha sheshhaastu prashastaa dasharaatrayaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.48a/} yugmaasu putraa jaayante striyo.ayugmaasu raatrishhu | \EN{M3.48c/} tasmaad.h yugmaasu putraarthii sa.nvishedaartave striyam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.49a/} pumaan.h pu.nso.adhike shukre strii bhavatyadhike striyaaH | \EN{M3.49c/} same.apumaan.h puM.striyau vaa kshiiNe.alpe cha viparyayaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.50a/} nindyaasvashhTaasu chaanyaasu striyo raatrishhu varjayan.h | \EN{M3.50c/} brahmachaaryeva bhavati yatra tatraashrame vasan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.51a/} na kanyaayaaH pitaa vidvaan.h gR^ihNiiyaat.h shulkamaNvapi | \EN{M3.51c/} gR^ihNa.nshulkaM hi lobhena syaannaro.apatyavikrayii ??|| \BC\.\SC|| \EN{M3.52a/} striidhanaani tu ye mohaadupajiivanti baandhavaaH | \EN{M3.52c/} naariiyaanaani vastraM vaa te paapaa yaantyadhogatim.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.53a/} aarshhe gomithunaM shulkaM ke chidaahurmR^ishhaiva tat.h | \EN{M3.53c/} alpo.apyevaM mahaan.h vaa.api vikrayastaavadeva saH || \BC\.\SC|| %[M.taavaaneva sa vikrayaH] \EN{M3.54a/} yaasaaM naadadate shulkaM GYaatayo na sa vikrayaH | \EN{M3.54c/} arhaNaM tat.h kumaariiNaamaanR^isha.nsyaM cha kevalam.h || \BC\.\SC|| %[M.na kevalam] \EN{M3.55a/} pitR^ibhirbhraatR^ibhishchaitaaH patibhirdevaraistathaa | \EN{M3.55c/} puujyaa bhuushhayitavyaashcha bahukalyaaNamiipsubhiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.56a/} yatra naaryastu puujyante ramante tatra devataaH | \EN{M3.56c/} yatraitaastu na puujyante sarvaastatraaphalaaH kriyaaH || \BC\.\SC|| %[ Following.h ten.h versesare missingin.h M.] \EN{M3.57a/} shochanti jaamayo yatra vinashyatyaashu tat.h kulam.h | %[notin.h M] \EN{M3.57c/} na shochanti tu yatraitaa vardhate tad.h hi sarvadaa || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.58a/} jaamayo yaani gehaani shapantyapratipuujitaaH || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.58c/} taani kR^ityaahataaniiva vinashyanti samantataH || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.59a/} tasmaadetaaH sadaa puujyaa bhuushhaNaachchhaadanaashanaiH | %[notin.h M] \EN{M3.59c/} bhuutikaamairnarairnityaM satkaareshhuutsaveshhu cha | %[notin.h M] | \EN{M3.60a/} sa.ntushhTo bhaaryayaa bhartaa bhartraa bhaaryaa tathaiva cha | %[notin.h M] \EN{M3.60c/} yasminneva kule nityaM kalyaaNaM tatra vai dhruvam.h || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.61a/} yadi hi strii na rocheta pumaa.nsaM na pramodayet.h | %[notin.h M] \EN{M3.61c/} apramodaat.h punaH pu.nsaH prajanaM na pravartate || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.62a/} striyaaM tu rochamaanaayaaM sarvaM tad.h rochate kulam.h | %[notin.h M] \EN{M3.62c/} tasyaaM tvarochamaanaayaaM sarvameva na rochate || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.63a/} kuvivaahaiH kriyaalopairvedaanadhyayanena cha | %[notin.h M] \EN{M3.63c/} kulaanyakulataaM yaanti braahmaNaatikrameNa cha || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.64a/} shilpena vyavahaareNa shuudraapatyaishcha kevalaiH | %[notin.h M] \EN{M3.64c/} gobhirashvaishcha yaanaishcha kR^ishhyaa raajopasevayaa || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.65a/} ayaajyayaajanaishchaiva naastikyena cha karmaNaam.h | %[notin.h M] \EN{M3.65c/} kulaanyaashu vinashyanti yaani hiinaani mantrataH || \BC\.\SC|| %[notin.h M] \EN{M3.66a/} mantratastu samR^iddhaani kulaanyalpadhanaanyapi | %[notin.h M] \EN{M3.66c/} kulasaN^khyaaM cha gachchhanti karshhanti cha mahad.h yashaH || \BC\.\SC|| %[notin.h M] %[Here.afterM'H numberiH "10"] \EN{M3.67a[57Ma]/} vaivaahike.agnau kurviita gR^ihyaM karma yathaavidhi | \EN{M3.67c[57Mc]/} paJNchayaGYavidhaanaM cha paktiM chaanvaahikiiM gR^ihii || \BC\.\SC|| \EN{M3.68a[58Ma]/} paJNcha suunaa gR^ihasthasya chullii peshhaNyupaskaraH | \EN{M3.68c[58Mc]/} kaNDanii chaudakumbhashcha badhyate yaastu vaahayan.h || \BC\.\SC|| %[M.vadhyate] \EN{M3.69a[59Ma]/} taasaaM krameNa sarvaasaaM nishhkR^ityarthaM maharshhibhiH | \EN{M3.69c[59Mc]/} paJNcha kL^iptaa mahaayaGYaaH pratyahaM gR^ihamedhinaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.70a[60Ma]/} adhyaapanaM brahmayaGYaH pitR^iyaGYastu tarpaNam.h | \EN{M3.70c[60Mc]/} homo daivo balirbhauto nR^iyaGYo.atithipuujanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.71a[61Ma]/} paJNchaitaan.h yo mahaa.ayaGYaanna haapayati shaktitaH | \EN{M3.71c[61Mc]/} sa gR^ihe.api vasannityaM suunaadoshhairna lipyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.72a[62Ma]/} devataa.atithibhR^ityaanaaM pitR^INaamaatmanashcha yaH | \EN{M3.72c[62Mc]/} na nirvapati paJNchaanaamuchchhvasanna sa jiivati || \BC\.\SC|| \EN{M3.73a[63Ma]/} ahutaM cha hutaM chaiva tathaa prahutameva cha | \EN{M3.73c[63Mc]/} braahmyaM hutaM praashitaM cha paJNchayaGYaan.h prachakshate ? || \BC\.\SC|| \EN{M3.74a[64Ma]/} japo.ahuto huto homaH prahuto bhautiko baliH | \EN{M3.74c[64Mc]/} braahmyaM hutaM dvijaagryaarchaa praashitaM pitR^itarpaNam.h ? || \BC\.\SC|| \EN{M3.75a[65Ma]/} svaadhyaaye nityayuktaH syaad.h daive chaivaiha karmaNi | \EN{M3.75c[65Mc]/} daivakarmaNi yukto hi bibhartiidaM charaacharam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.76a[66Ma]/} agnau praastaa.ahutiH samyagaadityamupatishhThate | \EN{M3.76c[66Mc]/} aadityaaj.h jaayate vR^ishhtirvR^ishhTerannaM tataH prajaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.77a[67Ma]/} yathaa vaayuM samaashritya vartante sarvajantavaH | %[M.sarve jiivanti jantavaH] \EN{M3.77c[67Mc]/} tathaa gR^ihasthamaashritya vartante sarva aashramaaH || \BC\.\SC|| %[M.vartanta itaraashramaH] \EN{M3.78a[68Ma]/} yasmaat.h trayo.apyaashramiNo GYaanenaannena chaanvaham.h | \EN{M3.78c[68Mc]/} gR^ihasthenaiva dhaaryante tasmaaj.h jyeshhThaashramo gR^ihii || \BC\.\SC|| %[k:gR^ihaM ] \EN{M3.79a[69Ma]/} sa sa.ndhaaryaH prayatnena svargamakshayamichchhataa | \EN{M3.79c[69Mc]/} sukhaM chehechchhataa.atyantaM yo.adhaaryo durbalendriyaiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.80a[70Ma]/} R^ishhayaH pitaro devaa bhuutaanyatithayastathaa | \EN{M3.80c[70Mc]/} aashaasate kuTumbibhyastebhyaH kaaryaM vijaanataa || \BC\.\SC|| \EN{M3.81a[71Ma]/} svaadhyaayenaarchayetaR^ishhiin.h homairdevaan.h yathaavidhi | \EN{M3.81c[71Mc]/} pitR^I.nshraaddhaishcha nR^Inannairbhuutaani balikarmaNaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.82a[72Ma]/} kuryaadaharahaH shraaddhamannaadyenodakena vaa | %[M.dadyaadaharahaH ] \EN{M3.82c[72Mc]/} payomuulaphalairvaa.api pitR^ibhyaH priitimaavahan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.83a[73Ma]/} ekamapyaashayed.h vipraM pitryarthe paaJNchayaGYike | %[M.pitryarthaM] \EN{M3.83c[73Mc]/} na chaivaatraashayet.h kiM chid.h vaishvadevaM prati dvijam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.84a[74Ma]/} vaishvadevasya siddhasya gR^ihye.agnau vidhipuurvakam.h | \EN{M3.84c[74Mc]/} aabhyaH kuryaad.h devataabhyo braahmaNo homamanvaham.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.85a[75Ma]/} agneH somasya chaivaadau tayoshchaiva samastayoH | \EN{M3.85c[75Mc]/} vishvebhyashchaiva devebhyo dhanvantaraya eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.86a[76Ma]/} kuhvai chaivaanumatyai cha prajaapataya eva cha | \EN{M3.86c[76Mc]/} saha dyaavaapR^ithivyoshcha tathaa svishhTakR^ite.antataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.87a[77Ma]/} evaM samyag.h havirhutvaa sarvadikshu pradakshiNam.h | \EN{M3.87c[77Mc]/} indraantakaappatiindubhyaH saanugebhyo baliM haret.h ??|| \BC\.\SC|| \EN{M3.88a[78Ma]/} marudbhya iti tu dvaari kshipedapsvadbhya ityapi ??| \EN{M3.88c[78Mc]/} vanaspatibhya ityevaM musaloluukhale haret.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.89a[79Ma]/} uchchhiirshhake shriyai kuryaad.h bhadrakaalyai cha paadataH | \EN{M3.89c[79Mc]/} brahmavaastoshhpatibhyaaM tu vaastumadhye baliM haret.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.90a[80Ma]/} vishvebhyashchaiva devebhyo balimaakaasha utkshipet.h | \EN{M3.90c[80Mc]/} divaacharebhyo bhuutebhyo naktaJNchaaribhya eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.91a[81Ma]/} pR^ishhThavaastuni kurviita baliM sarvaatmabhuutaye | %[M.sarvaannabhuutaye ] \EN{M3.91c[81Mc]/} pitR^ibhyo balisheshhaM tu sarvaM dakshiNato haret.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.92a[82Ma]/} shuunaaM cha patitaanaaM cha shvapachaaM paaparogiNaam.h | \EN{M3.92c[82Mc]/} vayasaanaaM kR^imiiNaaM cha shanakairnirvaped.h bhuvi || \BC\.\SC|| %[M.vayasaaM cha] \EN{M3.93a[83Ma]/} evaM yaH sarvabhuutaani braahmaNo nityamarchati | \EN{M3.93c[83Mc]/} sa gachchhati paraM sthaanaM tejomuurtiH pathaarjunaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.94a[84Ma]/} kR^itvaitad.h balikarmaivamatithiM puurvamaashayet.h | \EN{M3.94c[84Mc]/} bhikshaaM cha bhikshave dadyaad.h vidhivad.h brahmachaariNe || \BC\.\SC|| \EN{M3.95a[85Ma]/} yat.h puNyaphalamaapnoti gaaM dattvaa vidhivad.h guroH | \EN{M3.95c[85Mc]/} tat.h puNyaphalamaapnoti bhikshaaM dattvaa dvijo gR^ihii || \BC\.\SC|| \EN{M3.96a[86Ma]/} bhikshaamapyudapaatraM vaa satkR^itya vidhipuurvakam.h | \EN{M3.96c[86Mc]/} vedatattvaarthavidushhe braahmaNaayopapaadayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.97a[87Ma]/} nashyanti havyakavyaani naraaNaamavijaanataam.h | \EN{M3.97c[87Mc]/} bhasmiibhuuteshhu vipreshhu mohaad.h dattaani daatR^ibhiH || \BC\.\SC|| %[M.bhasmabhuuteshhu ] \EN{M3.98a[88Ma]/} vidyaatapassamR^iddheshhu hutaM vipramukhaagnishhu | \EN{M3.98c[88Mc]/} nistaarayati durgaachcha mahatashchaiva kilbishhaat.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.99a[89Ma]/} saMpraaptaaya tvatithaye pradadyaadaasanaudake | \EN{M3.99c[89Mc]/} annaM chaiva yathaashakti satkR^itya vidhipuurvakam.h || \BC\.\SC|| %[k:sa.nskR^itya)] \EN{M3.100a[90Ma]/} shilaanapyuJNchhato nityaM paJNchaagniinapi juhvataH | \EN{M3.100c[90Mc]/} sarvaM sukR^itamaadatte braahmaNo.anarchito vasan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.101a[91Ma]/} tR^iNaani bhuumirudakaM vaak.h chaturthii cha suunR^itaa | \EN{M3.101c[91Mc]/} etaanyapi sataaM gehe nochchhidyante kadaa chana || \BC\.\SC|| \EN{M3.102a[92Ma]/} ekaraatraM tu nivasannatithirbraahmaNaH smR^itaH | \EN{M3.102c[92Mc]/} anityaM hi sthito yasmaat.h tasmaadatithiruchyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.103a[93Ma]/} naikagraamiiNamatithiM vipraM saaN^gatikaM tathaa | \EN{M3.103c[93Mc]/} upasthitaM gR^ihe vidyaad.h bhaaryaa yatraagnayo.api vaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.104a[94Ma]/} upaasate ye gR^ihasthaaH parapaakamabuddhayaH | \EN{M3.104c[94Mc]/} tena te pretya pashutaaM vrajantyannaadidaayinaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.105a[95Ma]/} apraNodyo.atithiH saayaM suuryauDho gR^ihamedhinaa | \EN{M3.105c[95Mc]/} kaale praaptastvakaale vaa naasyaanashnan.h gR^ihe vaset.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.106a[96Ma]/} na vai svayaM tadashniiyaadatithiM yanna bhojayet.h | \EN{M3.106c[96Mc]/} dhanyaM yashasyamaayushhyaM svargyaM vaa.atithipuujanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.107a[97Ma]/} aasanaavasathau shayyaamanuvrajyaamupaasanaam.h | \EN{M3.107c[97Mc]/} uttameshhuuttamaM kuryaad.h hiine hiinaM same samam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.108a[98Ma]/} vaishvadeve tu nirvR^itte yadyanyo.atithiraavrajet.h | \EN{M3.108c[98Mc]/} tasyaapyannaM yathaashakti pradadyaanna baliM haret.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.109a[99Ma]/} na bhojanaarthaM sve vipraH kulagotre nivedayet.h | \EN{M3.109c[99Mc]/} bhojanaarthaM hi te sha.nsan.h vaantaashiityuchyate budhaiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.110a[100Ma]/} na braahmaNasya tvatithirgR^ihe raajanya uchyate | \EN{M3.110c[100Mc]/} vaishyashuudrau sakhaa chaiva GYaatayo gurureva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.111a[101Ma]/} yadi tvatithidharmeNa kshatriyo gR^ihamaavrajet.h | \EN{M3.111c[101Mc]/} bhuktavatsu cha vipreshhu kaamaM tamapi bhojayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.112a[102Ma]/} vaishyashuudraavapi praaptau kuTumbe.atithidharmiNau | \EN{M3.112c[102Mc]/} bhojayet.h saha bhR^ityaistaavaanR^isha.nsyaM prayojayan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.113a[103Ma]/} itaraanapi sakhyaadiin.h sampriityaa gR^ihamaagataan.h | \EN{M3.113c[103Mc]/} prakR^ityaannaM yathaashakti bhojayet.h saha bhaaryayaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.114a[104Ma]/} suvaasiniiH kumaariishcha rogiNo garbhiNiiH striyaH | \EN{M3.114c[104Mc]/} atithibhyo.agra evaitaan.h bhojayedavichaarayan.h || \BC\.\SC|| %[M.atithibhyo.anvagevaitaan] \EN{M3.115a[105Ma]/} adattvaa tu ya etebhyaH puurvaM bhuN^kte.avichakshaNaH | \EN{M3.115c[105Mc]/} sa bhuJNjaano na jaanaati shvagR^idhrairjagdhimaatmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.116a[106Ma]/} bhuktavatsvatha vipreshhu sveshhu bhR^ityeshhu chaiva hi | \EN{M3.116c[106Mc]/} bhuJNjiiyaataaM tataH pashchaadavashishhTaM tu dampatii || \BC\.\SC|| \EN{M3.117a[107Ma]/} devaan.h R^ishhiin.h manushhyaa.nshcha pitR^In.h gR^ihyaashcha devataaH | \EN{M3.117c[107Mc]/} puujayitvaa tataH pashchaad.h gR^ihasthaH sheshhabhug.h bhavet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.118a[108Ma]/} aghaM sa kevalaM bhuN^kte yaH pachatyaatmakaaraNaat.h | \EN{M3.118c[108Mc]/} yaGYashishhTaashanaM hyetat.h sataamannaM vidhiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.119a[109Ma]/} raajartvigsnaatakaguruun.h priyashvashuramaatulaan.h | \EN{M3.119c[109Mc]/} arhayen.h madhuparkeNa parisa.nvatsaraat.h punaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.120a[110Ma]/} raajaa cha shrotriyashchaiva yaGYakarmaNyupasthitau | %[Mupasthite ] \EN{M3.120c[110Mc]/} madhuparkeNa saMpuujyau na tvayaGYa iti sthitiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.121a[111Ma]/} saayaM tvannasya siddhasya patnyamantraM baliM haret.h | \EN{M3.121c[111Mc]/} vaishvadevaM hi naamaitat.h saayaM praatarvidhiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.122a[112Ma]/} pitR^iyaGYaM tu nirvartya viprashchandrakshaye.agnimaan.h | %[k:chaindukshaye ] \EN{M3.122c[112Mc]/} piNDaanvaahaaryakaM shraaddhaM kuryaan.h maasaanumaasikam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.123a[113Ma]/} pitR^INaaM maasikaM shraaddhamanvaahaaryaM vidurbudhaaH | \EN{M3.123c[113Mc]/} tachchaamishheNaa kartavyaM prashastena prayatnataH ??|| \BC\.\SC|| \EN{M3.124a[114Ma]/} tatra ye bhojaniiyaaH syurye cha varjyaa dvijottamaaH | \EN{M3.124c[114Mc]/} yaavantashchaiva yaishchaannaistaan.h pravakshyaamyasheshhataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.125a[115Ma]/} dvau daive pitR^ikaarye triinekaikamubhayatra vaa | %[M.pitR^ikR^itye] \EN{M3.125c[115Mc]/} bhojayet.h susamR^iddho.api na prasajjeta vistare || \BC\.\SC|| %[M.na pravarteta] \EN{M3.126a[116Ma]/} satkriyaaM deshakaalau cha shauchaM braahmaNasaMpadaH | \EN{M3.126c[116Mc]/} paJNchaitaan.h vistaro hanti tasmaannaiheta vistaram.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.127a[117Ma]/} prathitaa pretakR^ityaishhaa pitryaM naama vidhukshaye | \EN{M3.127c[117Mc]/} tasmin.h yuktasyaiti nityaM pretakR^ityaiva laukikii || \BC\.\SC|| \EN{M3.128a[118Ma]/} shrotriyaayaiva deyaani havyakavyaani daatR^ibhiH | \EN{M3.128c[118Mc]/} arhattamaaya vipraaya tasmai dattaM mahaaphalam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.129a[119Ma]/} ekaikamapi vidvaa.nsaM daive pitrye cha bhojayet.h | %[M.bhojayan] \EN{M3.129c[119Mc]/} pushhkalaM phalamaapnoti naamantraGYaan.h bahuunapi || \BC\.\SC|| \EN{M3.130a[120Ma]/} duuraadeva pariiksheta braahmaNaM vedapaaragam.h | \EN{M3.130c[120Mc]/} tiirthaM tad.h havyakavyaanaaM pradaane so.atithiH smR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.131a[121Ma]/} sahasraM hi sahasraaNaamanR^ichaaM yatra bhuJNjate | \EN{M3.131c[121Mc]/} ekastaan.h mantravit.h priitaH sarvaanarhati dharmataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.132a[122Ma]/} GYaanotkR^ishhTaaya deyaani kavyaani cha havii.nshhi cha | \EN{M3.132c[122Mc]/} na hi hastaavasR^igdigdhau rudhireNaiva shudhyataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.133a[123Ma]/} yaavato grasate graasaan.h havyakavyeshhvamantravit.h | \EN{M3.133c[123Mc]/} taavato grasate preto diiptashuularshhTyayoguDaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.134a[124Ma]/} GYaananishhThaa dvijaaH ke chit.h taponishhThaastathaa.apare | \EN{M3.134c[124Mc]/} tapaHsvaadhyaayanishhThaashcha karmanishhThaastathaa.apare || \BC\.\SC|| \EN{M3.135a[125Ma]/} GYaananishhTheshhu kavyaani pratishhThaapyaani yatnataH | \EN{M3.135c[125Mc]/} havyaani tu yathaanyaayaM sarveshhveva chaturshhvapi || \BC\.\SC|| \EN{M3.136a[126Ma]/} ashrotriyaH pitaa yasya putraH syaad.h vedapaaragaH | \EN{M3.136c[126Mc]/} ashrotriyo vaa putraH syaat.h pitaa syaad.h vedapaaragaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.137a[127Ma]/} jyaayaa.nsamanayorvidyaad.h yasya syaatshrotriyaH pitaa | \EN{M3.137c[127Mc]/} mantrasaMpuujanaarthaM tu satkaaramitaro.arhati || \BC\.\SC|| \EN{M3.138a[128Ma]/} na shraaddhe bhojayen.h mitraM dhanaiH kaaryo.asya saN^grahaH | \EN{M3.138c[128Mc]/} naariM na mitraM yaM vidyaat.h taM shraaddhe bhojayed.h dvijam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.139a[129Ma]/} yasya mitrapradhaanaani shraaddhaani cha havii.nshhi cha | \EN{M3.139c[129Mc]/} tasya pretya phalaM naasti shraaddheshhu cha haviHshhu cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.140a[130Ma]/} yaH saN^gataani kurute mohaatshraaddhena maanavaH | \EN{M3.140c[130Mc]/} sa svargaachchyavate lokaatshraaddhamitro dvijaadhamaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.141a[131Ma]/} saMbhojaani saa.abhihitaa paishaachii dakshiNaa dvijaiH | \EN{M3.141c[131Mc]/} ihaivaaste tu saa loke gaurandhevaikaveshmani || \BC\.\SC|| \EN{M3.142a[132Ma]/} yathairiNe biijamuptvaa na vaptaa labhate phalam.h | \EN{M3.142c[132Mc]/} tathaa.anR^iche havirdattvaa na daataa labhate phalam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.143a[133Ma]/} daatR^In.h pratigrahiitR^I.nshcha kurute phalabhaaginaH | \EN{M3.143c[133Mc]/} vidushhe dakshiNaaM dattvaa vidhivat.h pretya chaiha cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.144a[134Ma]/} kaamaM shraaddhe.archayen.h mitraM naabhiruupamapi tvarim.h | \EN{M3.144c[134Mc]/} dvishhataa hi havirbhuktaM bhavati pretya nishhphalam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.145a[135Ma]/} yatnena bhojayetshraaddhe bahvR^ichaM vedapaaragam.h | \EN{M3.145c[135Mc]/} shaakhaantagamathaadhvaryuM chhandogaM tu samaaptikam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.146a[136Ma]/} eshhaamanyatamo yasya bhuJNjiita shraaddhamarchitaH | \EN{M3.146c[136Mc]/} pitR^INaaM tasya tR^iptiH syaatshaashvatii saaptapaurushhii || \BC\.\SC|| \EN{M3.147a[137Ma]/} eshha vai prathamaH kalpaH pradaane havyakavyayoH | \EN{M3.147c[137Mc]/} anukalpastvayaM GYeyaH sadaa sadbhiranushhThitaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.148a[138Ma]/} maataamahaM maatulaM cha svasriiyaM shvashuraM gurum.h | \EN{M3.148c[138Mc]/} dauhitraM viTpatiM bandhuM R^itvig.h yaajyau cha bhojayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.149a[139Ma]/} na braahmaNaM pariiksheta daive karmaNi dharmavit.h | \EN{M3.149c[139Mc]/} pitrye karmaNi tu praapte pariiksheta prayatnataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.150a[140Ma]/} ye stenapatitakliibaa ye cha naastikavR^ittayaH | \EN{M3.150c[140Mc]/} taan.h havyakavyayorvipraananarhaan.h manurabraviit.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.151a[141Ma]/} jaTilaM chaanadhiiyaanaM durbaalaM kitavaM tathaa | \EN{M3.151c[141Mc]/} yaajayanti cha ye puugaa.nstaa.nshcha shraaddhe na bhojayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.152a[142Ma]/} chikitsakaan.h devalakaan.h maa.nsavikrayiNastathaa | %[M.chikitsakaadevalakaamaa.nsavikrayiNastathaa] \EN{M3.152c[142Mc]/} vipaNena cha jiivanto varjyaaH syurhavyakavyayoH || \BC\.\SC|| \EN{M3.153a[143Ma]/} preshhyo graamasya raaGYashcha kunakhii shyaavadantakaH | \EN{M3.153c[143Mc]/} pratiroddhaa guroshchaiva tyaktaagnirvaardhushhistathaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.154a[144Ma]/} yakshmii cha pashupaalashcha parivettaa niraakR^itiH | \EN{M3.154c[144Mc]/} brahmadvishhparivittishcha gaNaabhyantara eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.155a[145Ma]/} kushiilavo.avakiirNii cha vR^ishhaliipatireva cha | \EN{M3.155c[145Mc]/} paunarbhavashcha kaaNashcha yasya chaupapatirgR^ihe || \BC\.\SC|| \EN{M3.156a[146Ma]/} bhR^itakaadhyaapako yashcha bhR^itakaadhyaapitastathaa | \EN{M3.156c[146Mc]/} shuudrashishhyo gurushchaiva vaagdushhTaH kuNDagolakau || \BC\.\SC|| \EN{M3.157a[147Ma]/} akaaraNe parityaktaa maataapitrorgurostathaa | %[k:akaaraNaparityaktaa ] \EN{M3.157c[147Mc]/} braahmairyaunaishcha saMbandhaiH sa.nyogaM patitairgataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.158a[148Ma]/} agaaradaahii garadaH kuNDaashii somavikrayii | \EN{M3.158c[148Mc]/} samudrayaayii bandii cha tailikaH kuuTakaarakaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.159a[149Ma]/} pitraa vivadamaanashcha kitavo madyapastathaa | \EN{M3.159c[149Mc]/} paaparogyabhishastashcha daambhiko rasavikrayii || \BC\.\SC|| \EN{M3.160a[150Ma]/} dhanuHsharaaNaaM kartaa cha yashchaagredidhishhuupatiH | \EN{M3.160c[150Mc]/} mitradhrug.h dyuutavR^ittishcha putraachaaryastathaiva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.161a[151Ma]/} bhraamarii ganDamaalii cha shvitryatho pishunastathaa | \EN{M3.161c[151Mc]/} unmatto.andhashcha varjyaaH syurvedanindaka eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.162a[152Ma]/} hastigo.ashvaushhTradamako nakshatrairyashcha jiivati | \EN{M3.162c[152Mc]/} pakshiNaaM poshhako yashcha yuddhaachaaryastathaiva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.163a[153Ma]/} srotasaaM bhedako yashcha teshhaaM chaavaraNe rataH | \EN{M3.163c[153Mc]/} gR^ihasa.nveshako duuto vR^ikshaaropaka eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.164a[154Ma]/} shvakriiDii shyenajiivii cha kanyaaduushhaka eva cha | \EN{M3.164c[154Mc]/} hi.nsro vR^ishhalavR^ittishcha gaNaanaaM chaiva yaajakaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.165a[155Ma]/} aachaarahiinaH kliibashcha nityaM yaachanakastathaa | \EN{M3.165c[155Mc]/} kR^ishhijiivii shliipadii cha sadbhirnindita eva cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.166a[156Ma]/} aurabhriko maahishhikaH parapuurvaapatistathaa | \EN{M3.166c[156Mc]/} pretaniryaapakashchaiva varjaniiyaaH prayatnataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.167a[157Ma]/} etaan.h vigarhitaachaaraanapaaN^kteyaan.h dvijaadhamaan.h | \EN{M3.167c[157Mc]/} dvijaatipravaro vidvaanubhayatra vivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.168a[158Ma]/} braahmaNo tvanadhiiyaanastR^iNaagniriva shaamyati | %[M.braahmaNaH hyanadhiiyaanaH ] \EN{M3.168c[158Mc]/} tasmai havyaM na daatavyaM na hi bhasmani huuyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.169a[159Ma]/} apaaN^ktadaane yo daaturbhavatyuurdhvaM phalaudayaH | %[M.apaN^ktyadaane] \EN{M3.169c[159Mc]/} daive havishhi pitrye vaa taM pravakshyaamyasheshhataH || \BC\.\SC|| %[M.daive karmaNi] \EN{M3.170a[160Ma]/} avratairyad.h dvijairbhuktaM parivetryaadibhistathaa | \EN{M3.170c[160Mc]/} apaaN^kteyairyadanyaishcha tad.h vai rakshaa.nsi bhuJNjate || \BC\.\SC|| \EN{M3.171a[161Ma]/} daaraagnihotrasa.nyogaM kurute yo.agraje sthite | \EN{M3.171c[161Mc]/} parivettaa sa viGYeyaH parivittistu puurvajaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.172a[162Ma]/} parivittiH parivettaa yayaa cha parividyate | \EN{M3.172c[162Mc]/} sarve te narakaM yaanti daatR^iyaajakapaJNchamaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.173a[163Ma]/} bhraaturmR^itasya bhaaryaayaaM yo.anurajyeta kaamataH | \EN{M3.173c[163Mc]/} dharmeNaapi niyuktaayaaM sa GYeyo didhishhuupatiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.174a[164Ma]/} paradaareshhu jaayete dvau sutau kuNDagolakau | \EN{M3.174c[164Mc]/} patyau jiivati kuNDaH syaan.h mR^ite bhartari golakaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.175a[165Ma]/} tau tu jaatau parakshetre praaNinau pretya chaiha cha | %[M.te tu jaataaH parakshetre praaNinaH] \EN{M3.175c[165Mc]/} dattaani havyakavyaani naashayanti pradaayinaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.176a[166Ma]/} apaaN^ktyo yaavataH paN^ktyaan.h bhuJNjaanaananupashyati | %[M.apaN^ktyo yaavataH] \EN{M3.176c[166Mc]/} taavataaM na phalaM tatra daataa praapnoti baalishaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.177a[167Ma]/} viikshyaandho navateH kaaNaH shhashhTeH shvitrii shatasya tu | %[M.shatasya cha ] \EN{M3.177c[167Mc]/} paaparogii sahasrasya daaturnaashayate phalam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.178a[168Ma]/} yaavataH sa.nspR^ishedaN^gairbraahmaNaan.h shuudrayaajakaH | \EN{M3.168c[168Mc]/} taavataaM na bhaved.h daatuH phalaM daanasya paurtikam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.179a[169Ma]/} vedavidchaapi vipro.asya lobhaat.h kR^itvaa pratigraham.h | \EN{M3.179c[169Mc]/} vinaashaM vrajati kshipramaamapaatramivaambhasi || \BC\.\SC|| \EN{M3.180a[170Ma]/} somavikrayiNe vishhThaa bhishhaje puuyashoNitam.h | \EN{M3.180c[170Mc]/} nashhTaM devalake dattamapratishhThaM tu vaardhushhau || \BC\.\SC|| \EN{M3.181a[171Ma]/} yat.h tu vaaNijake dattaM naiha naamutra tad.h bhavet.h | \EN{M3.181c[171Mc]/} bhasmaniiva hutaM dravyaM tathaa paunarbhave dvije || \BC\.\SC|| \EN{M3.182a[172Ma]/} itareshhu tvapaaN^ktyeshhu yathoddishhTeshhvasaadhushhu | %[ \EN{M3.182c[172Mc]/} medo.asR^iN^maa.nsamajjaa.asthi vadantyannaM maniishhiNaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.183a[173Ma]/} apaaN^ktyopahataa paN^ktiH paavyate yairdvijottamaiH | %[M:apaN^ktyaupahataa paN^ktiH] \EN{M3.183c[173Mc]/} taannibodhata kaartsnyena dvijaagryaan.h paN^ktipaavanaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.184a[174Ma]/} agryaaH sarveshhu vedeshhu sarvapravachaneshhu cha | \EN{M3.184c[174Mc]/} shrotriyaanvayajaashchaiva viGYeyaaH paN^ktipaavanaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.185a[175Ma]/} triNaachiketaH paJNchaagnistrisuparNaH shhaDaN^gavit.h | \EN{M3.185c[175Mc]/} brahmadeyaatmasantaano jyeshhThasaamaga eva cha || \BC\.\SC|| %[M.brahmadeyaanusantaano ] \EN{M3.186a[176Ma]/} vedaarthavit.h pravaktaa cha brahmachaarii sahasradaH | \EN{M3.186c[176Mc]/} shataayushchaiva viGYeyaa braahmaNaaH paN^ktipaavanaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.187a[177Ma]/} puurvedyuraparedyurvaa shraaddhakarmaNyupasthite | \EN{M3.187c[177Mc]/} nimantrayeta try.avaraan.h samyag.h vipraan.h yathauditaan.h || \BC\.\SC|| %[M.nimantrayiita ] \EN{M3.188a[178Ma]/} nimantrito dvijaH pitrye niyataatmaa bhavet.h sadaa | \EN{M3.188c[178Mc]/} na cha chhandaa.nsyadhiiyiita yasya shraaddhaM cha tad.h bhavet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.189a[179Ma]/} nimantritaan.h hi pitara upatishhThanti taan.h dvijaan.h | \EN{M3.189c[179Mc]/} vaayuvatchaanugachchhanti tathaa.asiinaanupaasate || \BC\.\SC|| \EN{M3.190a[180Ma]/} ketitastu yathaanyaayaM havye kavye dvijottamaH | \EN{M3.190c[180Mc]/} kathaM chidapyatikraaman.h paapaH suukarataaM vrajet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.191a[181Ma]/} aamantritastu yaH shraaddhe vR^ishhalyaa saha modate | \EN{M3.191c[181Mc]/} daaturyad.h dushhkR^itaM kiM chit.h tat.h sarvaM pratipadyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.192a[182Ma]/} akrodhanaaH shauchaparaaH satataM brahmachaariNaH | \EN{M3.192c[182Mc]/} nyastashastraa mahaabhaagaaH pitaraH puurvadevataaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.193a[183Ma]/} yasmaadutpattireteshhaaM sarveshhaamapyasheshhataH | \EN{M3.193c[183Mc]/} ye cha yairupacharyaaH syurniyamaistaannibodhata || \BC\.\SC|| \EN{M3.194a[184Ma]/} manorhairaNyagarbhasya ye mariichyaadayaH sutaaH | \EN{M3.194c[184Mc]/} teshhaaM R^ishhiiNaaM sarveshhaaM putraaH pitR^igaNaaH smR^itaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.195a[185Ma]/} viraajsutaaH somasadaH saadhyaanaaM pitaraH smR^itaaH ?| \EN{M3.195c[185Mc]/} agnishhvaattaashcha devaanaaM maariichaa lokavishrutaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.196a[186Ma]/} daityadaanavayakshaaNaaM gandharvauragarakshasaam.h | \EN{M3.196c[186Mc]/} suparNakinnaraaNaaM cha smR^itaa barhishhado.atrijaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.197a[187Ma]/} somapaa naama vipraaNaaM kshatriyaaNaaM havirbhujaH | \EN{M3.197c[187Mc]/} vaishyaanaamaajyapaa naama shuudraaNaaM tu sukaalinaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.198a[188Ma]/} somapaastu kaveH putraa havishhmanto.aN^giraHsutaaH | \EN{M3.198c[188Mc]/} pulastyasyaajyapaaH putraa vasishhThasya sukaalinaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.199a[189Ma]/} agnidagdhaanagnidagdhaan.h kaavyaan.h barhishhadastathaa | %[M.anagnidagdhaanagnidagdhaan] \EN{M3.199c[189Mc]/} agnishhvaattaa.nshcha saumyaa.nshcha vipraaNaameva nirdishet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.200a[190Ma]/} ya ete tu gaNaa mukhyaaH pitR^INaaM parikiirtitaaH | \EN{M3.200c[190Mc]/} teshhaamapiiha viGYeyaM putrapautramanantakam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.201a[191Ma]/} R^ishhibhyaH pitaro jaataaH pitR^ibhyo devamaanavaaH | \EN{M3.201c[191Mc]/} devebhyastu jagat.h sarvaM charaM sthaaNvanupuurvashaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.202a[192Ma]/} raajatairbhaajanaireshhaamatho vaa rajataanvitaiH | \EN{M3.202c[192Mc]/} vaaryapi shraddhayaa dattamakshayaayaupakalpate || \BC\.\SC|| \EN{M3.203a[193Ma]/} daivakaaryaad.h dvijaatiinaaM pitR^ikaaryaM vishishhyate | \EN{M3.203c[193Mc]/} daivaM hi pitR^ikaaryasya puurvamaapyaayanaM smR^itam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.204a[194Ma]/} teshhaamaarakshabhuutaM tu puurvaM daivaM niyojayet.h | \EN{M3.204c[194Mc]/} rakshaa.nsi vipralumpanti shraaddhamaarakshavarjitam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.205a[195Ma]/} daivaadyantaM tadiiheta pitryaadyantaM na tad.h bhavet.h | \EN{M3.205c[195Mc]/} pitryaadyantaM tviihamaanaH kshipraM nashyati saanvayaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.206a[196Ma]/} shuchiM deshaM viviktaM cha gomayenopalepayet.h | \EN{M3.206c[196Mc]/} dakshiNaapravaNaM chaiva prayatnenopapaadayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.207a[197Ma]/} avakaasheshhu choksheshhu jalatiireshhu chaiva hi | \EN{M3.207c[197Mc]/} vivikteshhu cha tushhyanti dattena pitaraH sadaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.208a[198Ma]/} aasaneshhuupakL^ipteshhu barhishhmatsu pR^ithakpR^ithak.h | \EN{M3.208c[198Mc]/} upaspR^ishhTaudakaan.h samyag.h vipraa.nstaanupaveshayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.209a[199Ma]/} upaveshya tu taan.h vipraanaasaneshhvajugupsitaan.h | \EN{M3.209c[199Mc]/} gandhamaalyaiH surabhibhirarchayed.h daivapuurvakam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.210a[200Ma]/} teshhaamudakamaaniiya sapavitraa.nstilaanapi | \EN{M3.210c[200Mc]/} agnau kuryaadanuGYaato braahmaNo braahmaNaiH saha || \BC\.\SC|| \EN{M3.211a[201Ma]/} agneH somayamaabhyaaM cha kR^itvaa.apyaayanamaaditaH | \EN{M3.211c[201Mc]/} havirdaanena vidhivat.h pashchaat.h sa.ntarpayet.h pitR^In.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.212a[202Ma]/} agnyabhaave tu viprasya paaNaavevopapaadayet.h | \EN{M3.212c[202Mc]/} yo hyagniH sa dvijo viprairmantradarshibhiruchyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.213a[203Ma]/} akrodhanaan.h suprasaadaan.h vadantyetaan.h puraatanaan.h | \EN{M3.213c[203Mc]/} lokasyaapyaayane yuktaan.h shraaddhadevaan.h dvijottamaan.h || \BC\.\SC|| %[M.shraaddhe devaan.h dvijottamaan] \EN{M3.214a[204Ma]/} apasavyamagnau kR^itvaa sarvamaavR^itya vikramam.h | %[M.aavR^itparikramaM ] \EN{M3.214c[204Mc]/} apasavyena hastena nirvapedudakaM bhuvi || \BC\.\SC|| \EN{M3.215a[205Ma]/} trii.nstu tasmaad.h haviHsheshhaat.h piNDaan.h kR^itvaa samaahitaH | \EN{M3.215c[205Mc]/} audakenaiva vidhinaa nirvaped.h dakshiNaamukhaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.216a[206Ma]/} nyupya piNDaa.nstatastaa.nstu prayato vidhipuurvakam.h | \EN{M3.216c[206Mc]/} teshhu darbheshhu taM hastaM nirmR^ijyaallepabhaaginaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.217a[207Ma]/} aachamyaudakparaavR^itya triraayamya shanairasuun.h | \EN{M3.217c[207Mc]/} shhaD.h R^ituu.nshcha namaskuryaat.h pitR^Ineva cha mantravat.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.218a[208Ma]/} udakaM ninayetsheshhaM shanaiH piNDaantike punaH | \EN{M3.218c[208Mc]/} avajighrechcha taan.h piNDaan.h yathaanyuptaan.h samaahitaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.219a[209Ma]/} piNDebhyastvalpikaaM maatraaM samaadaayaanupuurvashaH | %[M.piNDebhyaH svalpikaaM] \EN{M3.219c[209Mc]/} taaneva vipraanaasiinaan.h vidhivat.h puurvamaashayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.220a[210Ma]/} dhriyamaaNe tu pitari puurveshhaameva nirvapet.h | \EN{M3.220c[210Mc]/} vipravad.h vaa.api taM shraaddhe svakaM pitaramaashayet.h || \BC\.\SC|| %[M.shraaddhaM ] \EN{M3.221a[211Ma]/} pitaa yasya nivR^ittaH syaaj.h jiivechchaapi pitaamahaH | %[M.pitaa yasya tu vR^ittaH syaaj] \EN{M3.221c[211Mc]/} pituH sa naama saN^kiirtya kiirtayet.h prapitaamaham.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.222a[212Ma]/} pitaamaho vaa tatshraaddhaM bhuJNjiitaityabraviin.h manuH | \EN{M3.222c[212Mc]/} kaamaM vaa samanuGYaataH svayameva samaacharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.223a[213Ma]/} teshhaaM dattvaa tu hasteshhu sapavitraM tilaudakam.h | \EN{M3.223c[213Mc]/} tatpiNDaagraM prayachchheta svadhaishhaamastviti bruvan.h || \BC\.\SC|| %[M.prayachchhet.h tu ] \EN{M3.224a[214Ma]/} paaNibhyaaM tuupasaN^gR^ihya svayamannasya vardhitam.h | %[M.varddhitam] \EN{M3.224c[214Mc]/} vipraantike pitR^In.h dhyaayan.h shanakairupanikshipet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.225a[215Ma]/} ubhayorhastayormuktaM yadannamupaniiyate | \EN{M3.225c[215Mc]/} tad.h vipralumpantyasuraaH sahasaa dushhTachetasaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.226a[216Ma]/} guNaa.nshcha suupashaakaadyaan.h payo dadhi ghR^itaM madhu | \EN{M3.226c[216Mc]/} vinyaset.h prayataH puurvaM bhuumaaveva samaahitaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.227a[217Ma]/} bhakshyaM bhojyaM cha vividhaM muulaani cha phalaani cha | \EN{M3.227c[217Mc]/} hR^idyaani chaiva maa.nsaani paanaani surabhiiNi cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.228a[218Ma]/} upaniiya tu tat.h sarvaM shanakaiH susamaahitaH | \EN{M3.228c[218Mc]/} pariveshhayeta prayato guNaan.h sarvaan.h prachodayan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.229a[219Ma]/} naasramaapaatayej.h jaatu na kupyennaanR^itaM vadet.h | \EN{M3.229c[219Mc]/} na paadena spR^ishedannaM na chaitadavadhuunayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.230a[220Ma]/} asraM gamayati pretaan.h kopo.ariinanR^itaM shunaH | \EN{M3.230c[220Mc]/} paadasparshastu rakshaa.nsi dushhkR^itiinavadhuunanam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.231a[221Ma]/} yad.h yad.h rocheta viprebhyastat.h tad.h dadyaadamatsaraH | \EN{M3.231c[221Mc]/} brahmodyaashcha kathaaH kuryaat.h pitR^INaametadiipsitam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.232a[222Ma]/} svaadhyaayaM shraavayet.h pitrye dharmashaastraaNi chaiva hi | \EN{M3.232c[222Mc]/} aakhyaanaaniitihaasaa.nshcha puraaNaani khilaani cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.233a[223Ma]/} harshhayed.h braahmaNaa.nstushhTo bhojayechcha shanaiHshanaiH | \EN{M3.233c[223Mc]/} annaadyenaasakR^ichchaitaan.h guNaishcha parichodayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.234a[224Ma]/} vratasthamapi dauhitraM shraaddhe yatnena bhojayet.h | \EN{M3.234c[224Mc]/} kutapaM chaasanaM dadyaat.h tilaishcha vikiren.h mahiim.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.235a[225Ma]/} triiNi shraaddhe pavitraaNi dauhitraH kutapastilaaH | \EN{M3.235c[225Mc]/} triiNi chaatra prasha.nsanti shauchamakrodhamatvaraam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.236a[226Ma]/} atyushhNaM sarvamannaM syaad.h bhuJNjiira.nste cha vaagyataaH | \EN{M3.236c[226Mc]/} na cha dvijaatayo bruuyurdaatraa pR^ishhTaa havirguNaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.237a[227Ma]/} yaavadushhmaa bhavatyannaM yaavadashnanti vaagyataaH | \EN{M3.237c[227Mc]/} pitarastaavadashnanti yaavannaoktaa havirguNaaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.238a[228Ma]/} yad.h veshhTitashiraa bhuN^kte yad.h bhuN^kte dakshiNaamukhaH | \EN{M3.238c[228Mc]/} saupaanatkashcha yad.h bhuN^kte tad.h vai rakshaa.nsi bhuJNjate || \BC\.\SC|| \EN{M3.239a[229Ma]/} chaaNDaalashcha varaahashcha kukkuTaH shvaa tathaiva cha | \EN{M3.239c[229Mc]/} rajasvalaa cha shhaNDhashcha naiksherannashnato dvijaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.240a[230Ma]/} home pradaane bhojye cha yadebhirabhiviikshyate | \EN{M3.240c[230Mc]/} daive havishhi pitrye vaa tad.h gachchhatyayathaatatham.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.241a[231Ma]/} ghraaNena suukaro hanti pakshavaatena kukkuTaH | %[M.shuukaro ] \EN{M3.241c[231Mc]/} shvaa tu dR^ishhTinipaatena sparsheNaavaravarNajaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.242a[232Ma]/} khaJNjo vaa yadi vaa kaaNo daatuH preshhyo.api vaa bhavet.h | \EN{M3.242c[232Mc]/} hiinaatiriktagaatro vaa tamapyapanayet.h punaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.243a[233Ma]/} braahmaNaM bhikshukaM vaa.api bhojanaarthamupasthitam.h | \EN{M3.243c[233Mc]/} braahmaNairabhyanuGYaataH shaktitaH pratipuujayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.244a[234Ma]/} saarvavarNikamannaadyaM saMniiyaaplaavya vaariNaa | \EN{M3.244c[234Mc]/} samutsR^ijed.h bhuktavataamagrato vikiran.h bhuvi || \BC\.\SC|| \EN{M3.245a[235Ma]/} asa.nskR^itapramiitaanaaM tyaaginaaM kulayoshhitaam.h | \EN{M3.245c[235Mc]/} uchchhishhTaM bhaagadheyaM syaad.h darbheshhu vikirashcha yaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.246a[236Ma]/} uchchheshhaNaaM bhuumigatamajihmasyaashaThasya cha | \EN{M3.246c[236Mc]/} daasavargasya tat.h pitrye bhaagadheyaM prachakshate || \BC\.\SC|| \EN{M3.247a[237Ma]/} aasapiNDakriyaakarma dvijaateH sa.nsthitasya tu | \EN{M3.247c[237Mc]/} adaivaM bhojayetshraaddhaM piNDamekaM cha nirvapet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.248a[238Ma]/} sahapiNDakriyaayaaM tu kR^itaayaamasya dharmataH | \EN{M3.248c[238Mc]/} anayaivaavR^itaa kaaryaM piNDanirvapanaM sutaiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.249a[239Ma]/} shraaddhaM bhuktvaa ya uchchhishhTaM vR^ishhalaaya prayachchhati | \EN{M3.249c[239Mc]/} sa muuDho narakaM yaati kaalasuutramavaakshiraaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.250a[240Ma]/} shraaddhabhug.h vR^ishhaliitalpaM tadaharyo.adhigachchhati | \EN{M3.250c[240Mc]/} tasyaaH puriishhe taM maasaM pitarastasya sherate || \BC\.\SC|| \EN{M3.251a[241Ma]/} pR^ishhTvaa svaditamityevaM tR^iptaanaachaamayet.h tataH | \EN{M3.251c[241Mc]/} aachaantaa.nshchaanujaaniiyaadabhito ramyataamiti || \BC\.\SC|| \EN{M3.252a[242Ma]/} svadhaa.astvityeva taM bruuyurbraahmaNaastadanantaram.h | \EN{M3.252c[242Mc]/} svadhaakaaraH paraa hyaashhiiH sarveshhu pitR^ikarmasu || \BC\.\SC|| \EN{M3.253a[243Ma]/} tato bhuktavataaM teshhaamannasheshhaM nivedayet.h | \EN{M3.253c[243Mc]/} yathaa bruuyustathaa kuryaadanuGYaatastato dvijaiH || \BC\.\SC|| \EN{M3.254a[244Ma]/} pitrye svaditamityeva vaachyaM goshhThe tu sushR^itam.h | \EN{M3.254c[244Mc]/} saMpannamityabhyudaye daive ruchitamityapi || \BC\.\SC|| %[M.saMpannam] \EN{M3.255a[245Ma]/} aparaahNastathaa darbhaa vaastusaMpaadanaM tilaaH | %[M.saMpaadanaM] \EN{M3.255c[245Mc]/} sR^ishhTirmR^ishhTirdvijaashchaagryaaH shraaddhakarmasu saMpadaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.256a[246Ma]/} darbhaaH pavitraM puurvaahNo havishhyaaNi cha sarvashaH | \EN{M3.256c[246Mc]/} pavitraM yachcha puurvoktaM viGYeyaa havyasaMpadaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.257a[247Ma]/} munyannaani payaH somo maa.nsaM yachchaanupaskR^itam.h | \EN{M3.257c[247Mc]/} aksaaralavaNaM chaiva prakR^ityaa haviruchyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.258a[248Ma]/} visR^ijya braahmaNaa.nstaa.nstu niyato vaagyataH shuchiH | %[M.visarjya braahmanaa.nstaa.nstu prayato vidhipuurvakam] \EN{M3.258c[248Mc]/} dakshiNaaM dishamaakaaN^kshan.h yaachetaimaan.h varaan.h pitR^In.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.259a[249Ma]/} daataaro no.abhivardhantaaM vedaaH sa.ntatireva cha | \EN{M3.259c[249Mc]/} shraddhaa cha no maa vyagamad.h bahudeyaM cha no.astviti || \BC\.\SC|| \EN{M3.260a[250Ma]/} evaM nirvapaNaM kR^itvaa piNDaa.nstaa.nstadanantaram.h | \EN{M3.260c[250Mc]/} gaaM vipramajamagniM vaa praashayedapsu vaa kshipet.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.261a[251Ma]/} piNDanirvapaNaM ke chit.h parastaadeva kurvate | \EN{M3.261c[251Mc]/} vayobhiH khaadayantyanye prakshipantyanale.apsu vaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.262a[252Ma]/} pativrataa dharmapatnii pitR^ipuujanatatparaa | \EN{M3.262c[252Mc]/} madhyamaM tu tataH piNDamadyaat.h samyak.h sutaarthinii || \BC\.\SC|| \EN{M3.263a[253Ma]/} aayushhmantaM sutaM suute yashomedhaasamanvitam.h | \EN{M3.263c[253Mc]/} dhanavantaM prajaavantaM saattvikaM dhaarmikaM tathaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.264a[254Ma]/} prakshaalya hastaavaachaamya GYaatipraayaM prakalpayet.h | \EN{M3.264c[254Mc]/} GYaatibhyaH satkR^itaM dattvaa baandhavaanapi bhojayet.h || \BC\.\SC|| %[M.datvaa] \EN{M3.265a[255Ma]/} uchchheshhaNaM tu tat.h tishhThed.h yaavad.h vipraa visarjitaaH | %[k:yat.h tishhThed.h ] \EN{M3.265c[255Mc]/} tato gR^ihabaliM kuryaaditi dharmo vyavasthitaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.266a[256Ma]/} haviryachchiraraatraaya yachchaanantyaaya kalpate | \EN{M3.266c[256Mc]/} pitR^ibhyo vidhivad.h dattaM tat.h pravakshyaamyasheshhataH || \BC\.\SC|| \EN{M3.267a[257Ma]/} tilairvriihiyavairmaashhairadbhirmuulaphalena vaa | \EN{M3.267c[257Mc]/} dattena maasaM tR^ipyanti vidhivat.h pitaro nR^iNaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.268a[258Ma]/} dvau maasau matsyamaa.nsena triin.h maasaan.h haariNena tu | \EN{M3.268c[258Mc]/} aurabhreNaatha chaturaH shaakunenaatha paJNcha vai || \BC\.\SC|| \EN{M3.269a[259Ma]/} shhaNmaasaa.nshchhaagamaa.nsena paarshhatena cha sapta vai | \EN{M3.269c[259Mc]/} ashhTaavenasya maa.nsena rauraveNa navaiva tu || \BC\.\SC|| %[M.aiNeyamaa.nsena ] \EN{M3.270a[260Ma]/} dashamaasaa.nstu tR^ipyanti varaahamahishhaamishhaiH | \EN{M3.270c[260Mc]/} shashakuurmayostu maa.nsena maasaanekaadashaiva tu || \BC\.\SC|| \EN{M3.271a[261Ma]/} sa.nvatsaraM tu gavyena payasaa paayasena cha | %[M.sa.nvatsare ] \EN{M3.271c[261Mc]/} vaardhriiNasasya maa.nsena tR^iptirdvaadashavaarshhikii || \BC\.\SC|| \EN{M3.272a[262Ma]/} kaalashaakaM mahaashalkaaH khaN^galohaamishhaM madhu | \EN{M3.272c[262Mc]/} aanantyaayaiva kalpyante munyannaani cha sarvashaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.273a[263Ma]/} yat.h kiM chin.h madhunaa mishraM pradadyaat.h tu trayodashiim.h | \EN{M3.273c[263Mc]/} tadapyakshayameva syaad.h varshhaasu cha maghaasu cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.274a[264Ma]/} api naH sa kule bhuuyaad.h yo no dadyaat.h trayodashiim.h | \EN{M3.274c[264Mc]/} paayasaM madhusarpirbhyaaM praak.h chhaaye kuJNjarasya cha || \BC\.\SC|| \EN{M3.275a[265Ma]/} yad.h yad.h dadaati vidhivat.h samyak.h shraddhaasamanvitaH | \EN{M3.275c[265Mc]/} tat.h tat.h pitR^INaaM bhavati paratraanantamakshayam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.276a[266Ma]/} kR^ishhNapakshe dashamyaadau varjayitvaa chaturdashiim.h | \EN{M3.276c[266Mc]/} shraaddhe prashastaastithayo yathaitaa na tathaitaraaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.277a[267Ma]/} yukshu kurvan.h dinarksheshhu sarvaan.h kaamaan.h samashnute | \EN{M3.277c[267Mc]/} ayukshu tu pitR^In.h sarvaan.h prajaaM praapnoti pushhkalaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.278a[268Ma]/} yathaa chaivaaparaH pakshaH puurvapakshaad.h vishishhyate | \EN{M3.278c[268Mc]/} tathaa shraaddhasya puurvaahNaadaparaahNo vishishhyate || \BC\.\SC|| \EN{M3.279a[269Ma]/} praachiinaaviitinaa samyagapasavyamatandriNaa | \EN{M3.279c[269Mc]/} pitryamaanidhanaat.h kaaryaM vidhivad.h darbhapaaNinaa || \BC\.\SC|| \EN{M3.280a[270Ma]/} raatrau shraaddhaM na kurviita raakshasii kiirtitaa hi saa | \EN{M3.280c[270Mc]/} sa.ndhyayorubhayoshchaiva suurye chaivaachiraudite || \BC\.\SC|| \EN{M3.281a[271Ma]/} anena vidhinaa shraaddhaM trirabdasyaiha nirvapet.h | \EN{M3.281c[271Mc]/} hemantagriishhmavarshhaasu paaJNchayaGYikamanvaham.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.282a[272Ma]/} na paitR^iyaGYiyo homo laukike.agnau vidhiiyate | \EN{M3.282c[272Mc]/} na darshena vinaa shraaddhamaahitaagnerdvijanmanaH || \BC\.\SC|| \EN{M3.283a[273Ma]/} yadeva tarpayatyadbhiH pitR^In.h snaatvaa dvijottamaH | \EN{M3.283c[273Mc]/} tenaiva kR^itsnamaapnoti pitR^iyaGYakriyaaphalam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.284a[274Ma]/} vasuun.h vadanti tu pitR^In.h rudraa.nshchaiva pitaamahaan.h | \EN{M3.284c[274Mc]/} prapitaamahaa.nstathaa.adityaan.h shrutireshhaa sanaatanii || \BC\.\SC|| \EN{M3.285a[275Ma]/} vighasaashii bhavennityaM nityaM vaa.amR^itabhojanaH | \EN{M3.285c[275Mc]/} vighaso bhuktasheshhaM tu yaGYasheshhaM tathaa.amR^itam.h || \BC\.\SC|| \EN{M3.286a[276Ma]/} etad.h vo.abhihitaM sarvaM vidhaanaM paaJNchayaGYikam.h | \EN{M3.286c[276Mc]/} dvijaatimukhyavR^ittiinaaM vidhaanaM shruuyataamiti || \BC\.\SC|| \separate \centerline{adhyaaya 4} \medskip \EN{M4.01a/} chaturthamaayushho bhaagamushhitvaa.adyaM gurau dvijaaH | \EN{M4.01c/} dvitiiyamaayushho bhaagaM kR^itadaaro gR^ihe vaset.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.02a/} adroheNaiva bhuutaanaamalpadroheNa vaa punaH | \EN{M4.02c/} yaa vR^ittistaaM samaasthaaya vipro jiivedanaapadi || \BC\.\SC|| \EN{M4.03a/} yaatraamaatraprasiddhyarthaM svaiH karmabhiragarhitaiH | \EN{M4.03c/} akleshena shariirasya kurviita dhanasaJNchayam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.04a/} R^itaamR^itaabhyaaM jiivet.h tu mR^itena pramR^itena vaa | \EN{M4.04c/} satyaanR^itaabhyaamapi vaa na shvavR^ittyaa kadaa chana || \BC\.\SC|| \EN{M4.05a/} R^itamuJNchhashilaM GYeyamamR^itaM syaadayaachitam.h | \EN{M4.05c/} mR^itaM tu yaachitaM bhaikshaM pramR^itaM karshhaNaM smR^itam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.06a/} satyaanR^itaM tu vaaNijyaM tena chaivaapi jiivyate | \EN{M4.06c/} sevaa shvavR^ittiraakhyaataa tasmaat.h taaM parivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.07a/} kusuuladhaanyako vaa syaat.h kumbhiidhaanyaka eva vaa | \EN{M4.07c/} tryahehiko vaa.api bhavedashvastanika eva vaa || \BC\.\SC|| \EN{M4.08a/} chaturNaamapi chaiteshhaaM dvijaanaaM gR^ihamedhinaam.h | \EN{M4.08c/} jyaayaan.h paraH paro GYeyo dharmato lokajittamaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.09a/} shhaTkarmaiko bhavatyeshhaaM tribhiranyaH pravartate | \EN{M4.09c/} dvaabhyaamekashchaturthastu brahmasattreNa jiivati || \BC\.\SC|| \EN{M4.10a/} vartaya.nshcha shilauJNchhaabhyaamagnihotraparaayaNaH | \EN{M4.10c/} ishhTiiH paarvaayaNaantiiyaaH kevalaa nirvapet.h sadaa || \BC\.\SC|| \EN{M4.11a/} na lokavR^ittaM varteta vR^ittihetoH kathaM chana | \EN{M4.11c/} ajihmaamashathaaM shuddhaaM jiived.h braahmaNajiivikaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.12a/} sa.ntoshhaM paramaasthaaya sukhaarthii sa.nyato bhavet.h | \EN{M4.12c/} sa.ntoshhamuulaM hi sukhaM duHkhamuulaM viparyayaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.13a/} ato.anyatamayaa vR^ittyaa jiiva.nstu snaatako dvijaH | \EN{M4.13c/} svargaayushhyayashasyaani vrataaNiimaani dhaarayet.h || \BC\.\SC|| %[M.svargyaayushhya ] \EN{M4.14a/} vedoditaM svakaM karma nityaM kuryaadatandritaH | \EN{M4.14c/} tad.h hi kurvan.h yathaashakti praapnoti paramaaM gatim.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.15a/} naihetaarthaan.h prasaN^gena na viruddhena karmaNaa | \EN{M4.15c/} na vidyamaaneshhvartheshhu naartyaamapi yatastataH || \BC\.\SC|| %[M.na kalpamaaneshhvartheshhu ] \EN{M4.16a/} indriyaartheshhu sarveshhu na prasajyeta kaamataH | \EN{M4.16c/} atiprasaktiM chaiteshhaaM manasaa saMnivartayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.17a/} sarvaan.h parityajedarthaan.h svaadhyaayasya virodhinaH | \EN{M4.17c/} yathaa tathaa.adhyaapaya.nstu saa hyasya kR^itakR^ityataa || \BC\.\SC|| \EN{M4.18a/} vayasaH karmaNo.arthasya shrutasyaabhijanasya cha | \EN{M4.18c/} veshhavaagbuddhisaaruupyamaacharan.h vicharediha || \BC\.\SC|| \EN{M4.19a/} buddhivR^iddhikaraaNyaashu dhanyaani cha hitaani cha | \EN{M4.19c/} nityaM shaastraaNyaveksheta nigamaa.nshchaiva vaidikaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.20a/} yathaa yathaa hi purushhaH shaastraM samadhigachchhati | \EN{M4.20c/} tathaa tathaa vijaanaati viGYaanaM chaasya rochate || \BC\.\SC|| \EN{M4.21a/} R^ishhiyaGYaM devayaGYaM bhuutayaGYaM cha sarvadaa | \EN{M4.21c/} nR^iyaGYaM pitR^iyaGYaM cha yathaashakti na haapayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.22a/} etaaneke mahaayaGYaan.h yaGYashaastravido janaaH | \EN{M4.22c/} aniihamaanaaH satatamindriyeshhveva juhvati || \BC\.\SC|| \EN{M4.23a/} vaachyeke juhvati praaNaM praaNe vaachaM cha sarvadaa | \EN{M4.23c/} vaachi praaNe cha pashyanto yaGYanirvR^ittimakshayaam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.24a/} GYaanenaivaapare vipraa yajantyetairmakhaiH sadaa | %[M. yajante tairmakhaiH sadaa] \EN{M4.24c/} GYaanamuulaaM kriyaameshhaaM pashyanto GYaanachakshushhaa || \BC\.\SC|| \EN{M4.25a/} agnihotraM cha juhuyaadaadyante dyunishoH sadaa | \EN{M4.25c/} darshena chaardhamaasaante paurNamaasena chaiva hi || \BC\.\SC|| \EN{M4.26a/} sasyaante navasasyeshhTyaa tathaartuante dvijo.adhvaraiH | \EN{M4.26c/} pashunaa tvayanasyaadau samaante saumikairmakhaiH || \BC\.\SC|| %[M.ayanaante tu samaa.nte] \EN{M4.27a/} naanishhTvaa navasasyeshhTyaa pashunaa chaagnimaan.h dvijaH | \EN{M4.27c/} navaannamadyaatmaa.nsaM vaa diirghamaayurjijiivishhuH || \BC\.\SC|| \EN{M4.28a/} navenaanarchitaa hyasya pashuhavyena chaagnayaH | \EN{M4.28c/} praaNaanevaattumichchhanti navaannaamishhagardhinaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.29a/} aasanaashanashayyaabhiradbhirmuulaphalena vaa | \EN{M4.29c/} naasya kashchid.h vased.h gehe shaktito.anarchito.atithiH || \BC\.\SC|| \EN{M4.30a/} paashhaNDino vikarmasthaan.h baiDaalavratikaan.h shaThaan.h | \EN{M4.30c/} haitukaan.h bakavR^ittii.nshcha vaaN^maatreNaapi naarchayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.31a/} vedavidyaavratasnaataa.nshrotriyaan.h gR^ihamedhinaH | \EN{M4.31c/} puujayed.h havyakavyena vipariitaa.nshcha varjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.32a/} shaktito.apachamaanebhyo daatavyaM gR^ihamedhinaa | \EN{M4.32c/} sa.nvibhaagashcha bhuutebhyaH kartavyo.anuparodhataH || \BC\.\SC|| \EN{M4.33a/} raajato dhanamanvichchhet.h sa.nsiidan.h snaatakaH kshudhaa | \EN{M4.33c/} yaajyaantevaasinorvaa.api na tvanyata iti sthitiH || \BC\.\SC|| \EN{M4.34a/} na siidet.h snaatako vipraH kshudhaa shaktaH kathaM chana | \EN{M4.34c/} na jiirNamalavadvaasaa bhavechcha vibhave sati || \BC\.\SC|| \EN{M4.35a/} kL^iptakeshanakhashmashrurdaantaH shuklaambaraH shuchiH | \EN{M4.35c/} svaadhyaaye chaiva yuktaH syaannityamaatmahiteshhu cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.36a/} vaiNaviiM dhaarayed.h yashhTiM sodakaM cha kamaNDalum.h | \EN{M4.36c/} yaGYopaviitaM vedaM cha shubhaM raukme cha kuNDale || \BC\.\SC|| \EN{M4.37a/} nekshetodyantamaadityaM naastaM yaantaM kadaa chana | \EN{M4.37c/} nopasR^ishhTaM na vaaristhaM na madhyaM nabhaso gatam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.38a/} na laN^ghayed.h vatsatantriiM na pradhaavechcha varshhati | \EN{M4.38c/} na chodake niriiksheta svaruupamiti dhaaraNaa || \BC\.\SC|| \EN{M4.39a/} mR^idaM gaaM daivataM vipraM ghR^itaM madhu chatushhpatham.h | \EN{M4.39c/} pradakshiNaani kurviita praGYaataa.nshcha vanaspatiin.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.40a/} nopagachchhet.h pramatto.api striyamaartavadarshane | \EN{M4.40c/} samaanashayane chaiva na shayiita tayaa saha || \BC\.\SC|| \EN{M4.41a/} rajasaa.abhiplutaaM naariiM narasya hyupagachchhataH | \EN{M4.41c/} praGYaa tejo balaM chakshuraayushchaiva prahiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M4.42a/} taaM vivarjayatastasya rajasaa samabhiplutaam.h | \EN{M4.42c/} praGYaa tejo balaM chakshuraayushchaiva pravardhate || \BC\.\SC|| \EN{M4.43a/} naashniiyaad.h bhaaryayaa saardhaM nainaamiiksheta chaashnatiim.h | \EN{M4.43c/} kshuvatiiM jR^imbhamaaNaaM vaa na chaasiinaaM yathaasukham.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.44a/} naaJNjayantiiM svake netre na chaabhyaktaamanaavR^itaam.h | \EN{M4.44c/} na pashyet.h prasavantiiM cha tejaskaamo dvijottamaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.45a/} naannamadyaadekavaasaa na nagnaH snaanamaacharet.h | \EN{M4.45c/} na muutraM pathi kurviita na bhasmani na govraje || \BC\.\SC|| \EN{M4.46a/} na phaalakR^ishhTe na jale na chityaaM na cha parvate | \EN{M4.46c/} na jiirNadevaayatane na valmiike kadaa chana || \BC\.\SC|| \EN{M4.47a/} na sasattveshhu garteshhu na gachchhannapi na sthitaH | \EN{M4.47c/} na nadiitiiramaasaadya na cha parvatamastake || \BC\.\SC|| \EN{M4.48a/} vaayuagnivipramaadityamapaH pashya.nstathaiva gaaH | \EN{M4.48c/} na kadaa chana kurviita viNmuutrasya visarjanam.h || \BC\.\SC|| \EN{MK4.49a[50Ma]/} tiraskR^ityochcharet.h kaashhThaloshhThapatratR^iNaadinaa | %[M.tR^iNaadi cha] \EN{MK4.49c[50Mc]/} niyamya prayato vaachaM sa.nviitaaN^go.avaguNThitaH || \BC\.\SC|| \EN{MK4.50a[51Ma]/} muutrochchaarasamutsargaM divaa kuryaadudaN^mukhaH | \EN{MK4.50c[51Mc]/} dakshiNaa.abhimukho raatrau sa.ndhyaayoshcha yathaa divaa || \BC\.\SC|| \EN{MK4.51a[52Ma]/} chhaayaayaamandhakaare vaa raatraavahani vaa dvijaH | \EN{MK4.51c[52Mc]/} yathaasukhamukhaH kuryaat.h praaNabaadhabhayeshhu cha || \BC\.\SC|| \EN{MK4.52a[49Ma]/} pratyagniM pratisuuryaM cha pratisomodakadvijam.h | \EN{MK4.52c[49Mc]/} pratigu prativaataM cha praGYaa nashyati mehataH || \BC\.\SC|| %[k:pratigaaM prativaataM] \EN{M4.53a/} naagniM mukhenopadhamennagnaaM naiksheta cha striyam.h | \EN{M4.53c/} naamedhyaM prakshipedagnau na cha paadau prataapayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.54a/} adhastaannopadadhyaachcha na chainamabhilaN^ghayet.h | \EN{M4.54c/} na chainaM paadataH kuryaanna praaNaabaadhamaacharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.55a/} naashniiyaat.h sa.ndhivelaayaaM na gachchhennaapi sa.nvishet.h | %[ \EN{M4.55c/} na chaiva pralikhed.h bhuumiM naatmano.apaharet.h srajam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.56a/} naapsu muutraM puriishhaM vaa shhThiivanaM vaa samutsR^ijet.h | \EN{M4.56c/} amedhyaliptamanyad.h vaa lohitaM vaa vishhaaNi vaa | \EN{M4.57a/} naikaH supyaatshuunyagehe na shreyaa.nsaM prabodhayet.h | %[shuunyagR^ihe svapyaan] \EN{M4.57c/} nodakyayaa.abhibhaashheta yaGYaM gachchhenna chaavR^itaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.58a/} agnyagaare gavaaM goshhThe braahmaNaanaaM cha saMnidhau | \EN{M4.58c/} svaadhyaaye bhojane chaiva dakshiNaM paaNimuddharet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.59a/} na vaarayed.h gaaM dhayantiiM na chaachakshiita kasya chit.h | \EN{M4.59c/} na diviindraayudhaM dR^ishhTvaa kasya chid.h darshayed.h budhaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.60a/} naadharmike vased.h graame na vyaadhibahule bhR^isham.h | \EN{M4.60c/} naikaH prapadyetaadhvaanaM na chiraM parvate vaset.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.61a/} na shuudraraajye nivasennaadhaarmikajanaavR^ite | \EN{M4.61c/} na paashhaNDigaNaakraante nopasshhR^iTe.antyajairnR^ibhiH || \BC\.\SC|| \EN{M4.62a/} na bhuJNjiitoddhR^itasnehaM naatisauhityamaacharet.h || \EN{M4.62c/} naatiprage naatisaayaM na saayaM praataraashitaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.63a/} na kurviita vR^ithaacheshhTaaM na vaaryaJNjalinaa pibet.h | \EN{M4.63c/} notsaN^ge bhakshayed.h bhakshyaanna jaatu syaat.h kutuuhalii || \BC\.\SC|| \EN{M4.64a/} na nR^ityedatha vaa gaayenna vaaditraaNi vaadayet | %[M.na nR^ityennaiva gaayechcha na vaaditraaNi vaadayet)] \EN{M4.64c/} naasphoTayenna cha kshveDenna cha rakto viraavayet.h || \BC\.\SC|| %[M.na cha rakto virodhayet] \EN{M4.65a/} na paadau dhaavayet.h kaa.nsye kadaa chidapi bhaajane | \EN{M4.65c/} na bhinnabhaaNDe bhuJNjiita na bhaavapratiduushhite || \BC\.\SC|| \EN{M4.66a/} upaanahau cha vaasashcha dhR^itamanyairna dhaarayet.h | \EN{M4.66c/} upaviitamalaN^kaaraM srajaM karakameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.67a/} naaviniitairbhajed.h dhuryairna cha kshudhvyaadhipiiDitaiH | %[M.naaviniitairvrajed)] \EN{M4.67c/} na bhinnashR^iN^gaakshikhurairna vaaladhiviruupitaiH || \BC\.\SC|| \EN{M4.68a/} viniitaistu vrajennityamaashugairlakshaNaanvitaiH | \EN{M4.68c/} varNaruupopasaMpannaiH pratodenaatudan.h bhR^isham.h || \BC\.\SC|| %[M.pratodenaakshipan] \EN{M4.69a/} baalaatapaH pretadhuumo varjyaM bhinnaM tathaa.asanam.h | \EN{M4.69c/} na chhindyaannakharomaaNi dantairnotpaaTayennakhaan.h || \BC\.\SC|| %[M.na chchhindyaan] \EN{M4.70a/} na mR^itloshhThaM cha mR^idniiyaanna chhindyaat.h karajaistR^iNam.h | %[M.chchhindyaat] \EN{M4.70c/} na karma nishhphalaM kuryaannaayatyaamasukhodayam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.71a/} loshhThamardii tR^iNachchhedii nakhakhaadii cha yo naraH | \EN{M4.71c/} sa vinaashaM vrajatyaashu suuchakaa.ashuchireva cha || \BC\.\SC|| %[M.suuchako.ashuchireva cha] \EN{M4.72a/} na vigarhya kathaaM kuryaad.h bahirmaalyaM na dhaarayet.h | %[M. na vigR^ihya kathaaM kuryaad] \EN{M4.72c/} gavaaM cha yaanaM pR^ishhThena sarvathaiva vigarhitam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.73a/} advaareNa cha naatiiyaad.h graamaM vaa veshma vaa.avR^itam.h | \EN{M4.73c/} raatrau cha vR^ikshamuulaani duurataH parivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.74a/} naakshairdiivyet.h kadaa chit.h tu svayaM nopaanahau haret.h | \EN{M4.74c/} shayanastho na bhuJNjiita na paaNisthaM na chaasane || \BC\.\SC|| \EN{M4.75a/} sarvaM cha tilasaMbaddhaM naadyaadastamite ravau | \EN{M4.75c/} na cha nagnaH shayiitaiha na chochchhishhTaH kva chid.h vrajet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.76a/} aardrapaadastu bhuJNjiita naardrapaadastu sa.nvishet.h | \EN{M4.76c/} aardrapaadastu bhuJNjaano diirghamaayuravaapnuyaat.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.77a/} achakshurvishhayaM durgaM na prapadyeta karhi chit.h | \EN{M4.77c/} na viNmuutramudiiksheta na baahubhyaaM nadiiM taret.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.78a/} adhitishhThenna keshaa.nstu na bhasmaasthikapaalikaaH | \EN{M4.78c/} na kaarpaasaasthi na tushhaan.h diirghamaayurjijiivishhuH || \BC\.\SC|| \EN{M4.79a/} na sa.nvasechcha patitairna chaaNDaalairna pulkasaiH | \EN{M4.79c/} na muurkhairnaavaliptaishcha naantyairnaantyaavasaayibhiH || \BC\.\SC|| \EN{M4.80a/} na shuudraaya matiM dadyaannochchhishhTaM na havishhkR^itam.h | \EN{M4.80c/} na chaasyopadished.h dharmaM na chaasya vratamaadishet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.81a/} yo hyasya dharmamaachashhTe yashchaivaadishati vratam.h | \EN{M4.81c/} so.asa.nvR^itaM naama tamaH saha tenaiva majjati || \BC\.\SC|| \EN{M4.82a/} na sa.nhataabhyaaM paaNibhyaaM kaNDuuyedaatmanaH shiraH | \EN{M4.82c/} na spR^ishechchaitaduchchhishhTo na cha snaayaad.h vinaa tataH || \BC\.\SC|| \EN{M4.83a/} keshagrahaan.h prahaaraa.nshcha shirasyetaan.h vivarjayet.h | \EN{M4.83c/} shiraHsnaatashcha tailena naaN^gaM kiM chidapi spR^ishet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.84a/} na raaGYaH pratigR^ihNiiyaadaraajanyaprasuutitaH | \EN{M4.84c/} suunaachakradhvajavataaM veshenaiva cha jiivataam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.85a/} dashasuunaasamaM chakraM dashachakrasamo dhvajaH | \EN{M4.85c/} dashadhvajasamo vesho dashaveshasamo nR^ipaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.86a/} dasha suuNaasahasraaNi yo vaahayati saunikaH | \EN{M4.86c/} tena tulyaH smR^ito raajaa ghorastasya pratigrahaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.87a/} yo raaGYaH pratigR^ihNaati lubdhasyauchchhaastravartinaH | \EN{M4.87c/} sa paryaayeNa yaatiimaannarakaanekavi.nshatim.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.88a/} taamisramandhataamisraM mahaarauravarauravau | \EN{M4.88c/} narakaM kaalasuutraM cha mahaanarakameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.89a/} saJNjiivanaM mahaaviichiM tapanaM saMprataapanam.h | \EN{M4.89c/} sa.nhaataM cha sakaakolaM kuDmalaM pratimuurtikam.h || \BC\.\SC|| %[M.puutimR^ittikaM ] \EN{M4.90a/} lohashaN^kuM R^ijiishhaM cha panthaanaM shaalmaliiM nadiim.h | \EN{M4.90c/} asipatravanaM chaiva lohadaarakameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.91a/} etad.h vidanto vidvaa.nso braahmaNaa brahmavaadinaH | \EN{M4.91c/} na raaGYaH pratigR^ihNanti pretya shreyo.abhikaaN^kshiNaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.92a/} braahme muhuurte budhyeta dharmaarthau chaanuchintayet.h | \EN{M4.92c/} kaayakleshaa.nshcha tanmuulaan.h vedatattvaarthameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.93a/} utthaayaavashyakaM kR^itvaa kR^itashauchaH samaahitaH | \EN{M4.93c/} puurvaaM sa.ndhyaaM japa.nstishhThet.h svakaale chaaparaaM chiram.h || \BC\.\SC|| %[ \EN{M4.94a/} R^ishhayo diirghasa.ndhyatvaad.h diirghamaayuravaapnuyuH | \EN{M4.94c/} praGYaaM yashashcha kiirtiM cha brahmavarchasameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.95a/} shraavaNyaaM praushhThapadyaaM vaa.apyupaakR^itya yathaavidhi | \EN{M4.95c/} yuktashchhandaa.nsyadhiiyiita maasaan.h vipro.ardhapaJNchamaan.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.96a/} pushhye tu chhandasaaM kuryaad.h bahirutsarjanaM dvijaH | \EN{M4.96c/} maaghashuklasya vaa praapte puurvaahNe prathame.ahani || \BC\.\SC|| \EN{M4.97a/} yathaashaastraM tu kR^itvaivamutsargaM chhandasaaM bahiH | \EN{M4.97c/} viramet.h pakshiNiiM raatriM tadevaikamaharnisham.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.98a/} ata uurdhvaM tu chhandaa.nsi shukleshhu niyataH paThet.h | \EN{M4.98c/} vedaaN^gaani cha sarvaaNi kR^ishhNapaksheshhu saMpaThet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.99a/} naavispashhTamadhiiyiita na shuudrajanasannidhau | \EN{M4.99c/} na nishaante parishraanto brahmaadhiitya punaH svapet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.100a/} yathoditena vidhinaa nityaM chhandaskR^itaM paThet.h | \EN{M4.100c/} brahma chhandaskR^itaM chaiva dvijo yukto hyanaapadi ||\BC\.\SC|| \EN{M4.101a/} imaannityamanadhyaayaanadhiiyaano vivarjayet.h | \EN{M4.101c/} adhyaapanaM cha kurvaaNaH shishhyaaNaaM vidhipuurvakam.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.102a/} karNashrave.anile raatrau divaa paa.nsusamuuhane | \EN{M4.102c/} etau varshhaasvanadhyaayaavadhyaayaGYaaH prachakshate || \BC\.\SC|| \EN{M4.103a/} vidyutstanitavarshheshhu maholkaanaaM cha saMplave | \EN{M4.103c/} aakaalikamanadhyaayameteshhu manurabraviit.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.104a/} etaa.nstvabhyuditaan.h vidyaad.h yadaa praadushhkR^itaagnishhu | \EN{M4.104c/} tadaa vidyaadanadhyaayamanR^itau chaabhradarshane || \BC\.\SC|| \EN{M4.105a/} nirghaate bhuumichalane jyotishhaaM chopasarjane | \EN{M4.104c/} etaanaakaalikaan.h vidyaadanadhyaayaan.h R^itaavapi || \BC\.\SC|| \EN{M4.106a/} praadushhkR^iteshhvagnishhu tu vidyutstanitaniHsvane | \EN{M4.106c/} sajyotiH syaadanadhyaayaH sheshhe raatrau yathaa divaa || \BC\.\SC|| \EN{M4.107a/} nityaanadhyaaya eva syaad.h graameshhu nagareshhu cha | \EN{M4.107c/} dharmanaipuNyakaamaanaaM puutigandhe cha sarvadaa || \BC\.\SC|| %[M.sarvashaH ] \EN{M4.108a/} antargatashave graame vR^ishhalasya cha sannidhau | \EN{M4.108c/} anadhyaayo rudyamaane samavaaye janasya cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.109a/} udake madhyaraatre cha viNmuutrasya visarjane | \EN{M4.109c/} uchchhishhTaH shraaddhabhuk.h chaiva manasaa.api na chintayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.110a/} pratigR^ihya dvijo vidvaanekoddishhTasya ketanam.h | %[MekoddishhTaniketanam] \EN{M4.110c/} tryahaM na kiirtayed.h brahma raaGYo raahoshcha suutake || \BC\.\SC|| \EN{M4.111a/} yaavadekaanudishhTasya gandho lepashcha tishhThati | \EN{M4.111c/} viprasya vidushho dehe taavad.h brahma na kiirtayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.112a/} shayaanaH prauDhapaadashcha kR^itvaa chaivaavasakthikaam.h | \EN{M4.112c/} naadhiiyiitaamishhaM jagdhvaa suutakaannaadyameva cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.113a/} niihaare baaNashabde cha sa.ndhyayoreva chobhayoH | \EN{M4.113c/} amaavaasyaachaturdashyoH paurNamaasy.ashhTakaasu cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.114a/} amaavaasyaa guruM hanti shishhyaM hanti chaturdashii | \EN{M4.114c/} brahmaashhTakapaurNamaasyau tasmaat.h taaH parivarjayet.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.115a/} paa.nsuvarshhe dishaaM daahe gomaayuvirute tathaa | \EN{M4.115c/} shvakharoshhTre cha ruvati paN^kto cha na paThed.h dvijaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.116a/} naadhiiyiita shmashaanaante graamaante govraje.api vaa | \EN{M4.116c/} vasitvaa maithunaM vaasaH shraaddhikaM pratigR^ihya cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.117a/} praaNi vaa yadi vaa.apraaNi yat.h kiM chitshraaddhikaM bhavet.h | \EN{M4.117c/} tadaalabhyaapyanadhyaayaH paaNyaasyo hi dvijaH smR^itaH ??|| \BC\.\SC|| \EN{M4.118a/} chorairupadrute graame saMbhrame chaagnikaarite | % ][M.chorairupaplute, saMbhrame] \EN{M4.118c/} aakaalikamanadhyaayaM vidyaat.h sarvaadbhuteshhu cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.119a/} upaakarmaNi chotsarge triraatraM kshepaNaM smR^itam.h | \EN{M4.119c/} ashhTakaasu tvahoraatraM R^itvantaasu cha raatrishhu || \BC\.\SC|| \EN{M4.120a/} naadhiiyiitaashvamaaruuDho na vR^ikshaM na cha hastinam.h | \EN{M4.120c/} na naavaM na kharaM noshhTraM nairiNastho na yaanagaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.121a/} na vivaade na kalahe na senaayaaM na saN^gare | \EN{M4.121c/} na bhuktamaatre naajiirNe na vamitvaa na shuktake || \BC\.\SC|| \EN{M4.122a/} atithiM chaananuGYaapya maarute vaati vaa bhR^isham.h | \EN{M4.122c/} rudhire cha srute gaatraatshastreNa cha parikshate || \BC\.\SC|| \EN{M4.123a/} saamadhvanaavR^igyajushhii naadhiiyiita kadaa chana | \EN{M4.123c/} vedasyaadhiitya vaa.apyantamaaraNyakamadhiitya cha || \BC\.\SC|| \EN{M4.124a/} R^igvedo devadaivatyo yajurvedastu maanushhaH | \EN{M4.124c/} saamavedaH smR^itaH pitryastasmaat.h tasyaashuchirdhvaniH || \BC\.\SC|| \EN{M4.125a/} etad.h vidvanto ??vidvaa.nsastrayiinishhkarshhamanvaham.h | \EN{M4.125c/} kramataH puurvamabhyasya pashchaad.h vedamadhiiyate || \BC\.\SC|| \EN{M4.126a/} pashumaNDuukamaarjaarashvasarpanakulaakhubhiH | \EN{M4.126c/} antaraagamane vidyaadanadhyaayamaharnisham.h || \BC\.\SC|| \EN{M4.127a/} dvaaveva varjayennityamanadhyaayau prayatnataH | \EN{M4.127c/} svaadhyaayabhuumiM chaashuddhamaatmaanaM chaashuchiM dvijaH || \BC\.\SC|| \EN{M4.128a/} amaavaasyaamashhTamiiM cha paurNamaasiiM chaturdashiim.h | \EN{M4.128c/} brahmac