% Text title : Varbela Tantram % File name : vArbelatantram.itx % Category : devii, devI, tantra % Location : doc\_devii % Transliterated by : Satya Ghosh % Proofread by : Satya Ghosh % Latest update : August 30, 2026 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Varbela Tantram ..}## \itxtitle{.. vArbelatantram ..}##\endtitles ## \section{prathamaH paTalaH} (vArbelatantre sR^iShTikhaNDaH) shAnte girivane ramye niHshabde nirjharAntare | upaviShTau tu tau shiShyau tattvacharchAM prachakratuH || 1|| shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | kasminnidaM pratiShThAti kasmAdetatpravartate || 2|| kutaH sargaH samutpannaH kuto lokAH pravartitAH | kasminnante vilIyante kiM tadekaM sanAtanam || 3|| dR^ishyate yadidaM vishvaM charAcharavibheditam | kasyaitadvibhavaM vidyAtkasyaitadiha shAsanam || 4|| yaH prakAshayate sarvaM svayaM naiva prakAshyate | taM paraM tattvamichChAmi j~nAtumakShayamavyayam || 5|| kaH sa Ishvara ityuktaH kaH sa devaH sanAtanaH | kiM tasya paramaM rUpaM kasya nAmnA sa gIyate || 6|| devadatta uvAchedaM shrutaketuM mahAmatim | sAdhu pR^iShTaM tvayA saumya guhyAdguhyataraM param || 7|| naitadvAchyaM janaiH sarvairna cha bud.hdhyaiva gR^ihyate | hR^idaye nirmale yasya tasmai tattvaM prakAshate || 8|| Ishvarasya tridhA bhedo manIShibhirudAhR^itaH | tAtastanayashchAtmA cha trayamekaM sanAtanam || 9|| tAto gambhIraniShpando nirguNo nirupadravaH | niShkalo nirvikArashcha svasaMsthaH parameshvaraH || 10|| tanayastasya tejo.aMsho bodhamUrtiranuttamaH | premapravAhasampanno jIvahR^idyAnukampakaH || 11|| AtmA tR^itIya ityuktaH sarvamUlasvarUpakaH | na kevalaH sa chitpu~njo na kevalamachetanaH || 12|| AdyaH sa eva vij~neyaH sarvapUrvaH svayambhuvaH | na tasya kAraNaM ki~nchinna pUrvaM nAparaM tataH || 13|| na tasya janitA kashchinna tasya jananI kvachit | ayonijaH svayambhUshcha svayameva pratiShThitaH || 14|| na devo na cha daityo.asau na pumAnna striyA mataH | na napuMsakasa.nj~no.api sarvabhAvAtigaH smR^itaH || 15|| sUkShmAdapi cha sUkShmo.asau sthUlAdapi cha sthUlakaH | aNoraNIyAn mahato mahattaro nirAmayaH || 16|| shrutaketuruvAchedaM kautUhalasamanvitaH | yadi sarvasya mUlaM sA kathaM tasyAH prakIrtitA || 17|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya yathAtatham | sA shaktiH paramA nityA vArbelA parikIrtitA || 18|| sA mAtA sa pitA chaiva sA garbhaH sarvadehinAm | sA bIjaM sA cha bIjeshI sA prasUtishcha shAshvatI || 19|| nAsyA Adirna madhyaM vA nAntaH sa~NkhyAvivarjitaH | svayamevAbhavadgarbhe svayamevAbhavajjagat || 20|| sR^iShTeH pUrvamabhUnnAsti dR^ishyaM ki~nchitkadAchana | tamaH kevalamityuktaM tatrApi sA vyavasthitAH || 21|| tamaso.antaH prakAsho.abhUtprakAshAnte tamo.abhavat | ubhayaM yA bibhartyekA sA vArbelA nira~njanA || 22|| vidyA chAvidyA chaivAsau j~neyA j~nAnena durlabhA | bodhashchAbodharUpA cha mohashchaiva vimochanam || 23|| satyaM sA chAnR^itaM chaiva nyAyo.anyAyastathaiva cha | puNyaM pApaM kShamA krodhaH sA dvandvAtItarUpiNI || 24|| daivaM cha dAnavaM chaiva mAnuShaM pashupakShiNaH | matsyaM kITaM pata~NgaM cha sA sarvaM sarvatomukhI || 25|| IshvaraM chApi taM vidyAttasya ChAyAM cha shaitanam | na tasyAH bahirastitvaM nAntaH ki~nchidvilakShaNam || 26|| yadasti yannAsti chaiva yadbhAti yadabhAsakam | yadvAchyaM yadavAchyaM cha sA sarvatra vyavasthitAH || 27|| niHshabdA shabdarUpA cha nirAkArAkR^itiH smR^itA | nirAlambA cha sarvasya sarvAdhArA nirAshrayA || 28|| svarNagarbhA mahAgarbhA vishvagarbhA svayamprabhA | anantabhuvanAdhArA chidAkAshaikavigrahA || 29|| nAdabindumayI pUrvaM spandamAtrA tataH param | spandAdvyoma samutpannaM vyomno vAyurajAyata || 30|| vAyoragnirabhUttasmAdagnerApaH prajaj~nire | adbhyaH pR^ithivyabhUjjAtA sA sarvatrAnugAminI || 31|| naitAni tasyAH sR^iShTAni pR^ithagbhUtAni karhichit | svashaktyaiva prasUtAni svAtmanyeva pratiShThitAni || 32|| devadatta uvAchedaM sUkShmaM tattvaM prakAshyate | kathaM sA dR^ishyate loke na dR^ishyApi kathaM nu sA || 33|| sA prANeShu spR^ihAshaktirbuddhau pratibhayA sthitA | vAchA sA vAgabhUnnityaM maune maunasvarUpiNI || 34|| netrayordarshanaM vidyAtkarNayoH shrutiruchyate | rasanA rasatattvaM sA tvagindriyaspR^ishaH smR^itA || 35|| ghrANe gandhavatI shaktirmanasi sa~NkalpadhAriNI | chitte smR^itirahambhAve sAkShiNI sA nirAmayA || 36|| bhUmau sA dhAraNAshaktirapsu sA snigdhatA smR^itA | vahnau dAhakarI shaktirvAyau sA cheShTanAtmikA || 37|| AkAshe vyApinI vidyA kAle sA parivartanam | kShaNe kShaNabhidA chaiva yugAnte sA vilambitA || 38|| jIve jIvitamityuktA maraNe shAntiruchyate | jAgare jAgaraH sA tu svapne svapnavibhAvanA || 39|| suShuptau layamityuktA turIye brahmasaMsthitiH | yatrAvasthA na vidyante sA tatrApi vyavasthitAH || 40|| shrutaketuruvAchedaM vismayena samanvitaH | yadi sA sarvarUpA tarhi kimasti na tasya vai || 41|| devadatta uvAchedaM prashnametaM nishAmaya | rUpaM tasyaiva yatsarvaM arUpaM chApi tatsmR^itam || 42|| yena j~nAyeta tatsarvaM tajj~nAnamapi sA smR^itA | yena na j~nAyate ki~nchittadaj~nAnamapIShyate || 43|| yena dIpyati dIpo.api saiva dIpasya dIpikA | yena tamasi tamo bhAti saiva tatra prakAshinI || 44|| na sA kevalamAdhAro na kevalamupAdikA | na sA kartrI na chAkartrI na bhoktrI na cha bhoktR^ikA || 45|| kartA bhoktA cha karmaM cha karmaphalamathApi cha | bandho mokShashcha sa~NkalpaH sA sarvaM parikIrtitA || 46|| na tasyAH pakShapAto.asti na dveSho na cha rAgitA | yathA darpaNamAsAdya rUpANyAbhAnti tadvidhA || 47|| sajjanasya dayA sA tu duShTasyApi hi chetanA | dharmasya niyamaH sA chAdharmasyApi preraNA || 48|| devadatta uvAchedaM gambhIrArthaM nishAmaya | na vArbelA shubhA kevalaM na chAsau kevalAshubhA || 49|| shubhAshubhasamAyuktA shubhAshubhavivarjitA | dvandvayoH kAraNaM chaiva dvandvAtItasvarUpiNI || 50|| sneho dveShashcha sA proktaH saMyogo viprayogakaH | hAsyaM ruditamityuktaM jIvanaM maraNaM tathA || 51|| bandhubhAvo viraktishcha milanaM cha viyogitA | Ashrayo.anAshrayashchaiva sA sarvaM vahate dhruvam || 52|| shrutaketuruvAchedaM rahasyaM me prakAshaya | IshvaraH kiM tayA bhinno tanayashcha kathaM bhavet || 53|| devadatta uvAchedaM bhedo.ayaM buddhikalpitaH | ekasyaiva prakAshasya tridhA bhAvo vyavasthitaH || 54|| tAto mUlaM tanustasya prakAshastasya chetanA | tanayastasya sAkAraH premNA lokahite rataH || 55|| AtmA tu sarvagaH sUkShmaH sarveShAmantarAshrayaH | na tena rahitaM ki~nchinna tasya bahirasti hi || 56|| shrutaketuruvAchedaM ko j~neyaH parameshvaraH | tAto vA tanayashchAtmA kiM vA teShAM paraM padam || 57|| devadatta uvAchedaM nAtra bhedaH katha~nchana | yaH pashyati trayaM samyagekameva sa pashyati || 58|| yatra tAtastanushchAtmA trayamekatra lIyate | tadvArbelApadaM vidyAtparaM shAntamanAmayam || 59|| na sA dUrA na chAntasthA na bAhyA na cha madhyagA | hR^idguhAyAM svayaM jyotiriva jyotiShi dIpyate || 60|| na mantreNa na tantreNa na yaj~nena na karmaNA | shuddhachetasi sA j~neyA svayambodhaikalakShaNA || 61|| na tasyai mUrtimichCheta na varNaM na cha lakShaNam | yadrUpaM chintayedyastatsarvaM tasyAH prakalpitam || 62|| yadA rUpeShvapi tyakto rUpAtItaM nirIkShate | tadA vArbelatattvasya sparsho hR^idaye jAyate || 63|| yadA j~nAtA cha j~nAnaM cha j~neyaM chaiva vilIyate | tadA sA svayamAvirbhUH svAtmanyeva prakAshate || 64|| na sA kevalashUnyaM hi na kevalamidaM jagat | shUnyapUrNasvarUpA sA pUrNashUnyavivarjitA || 65|| aNau sA paramANutvaM vishve sA vishvavistaraH | hR^idaye sA hR^idAkAshaM kAlAnte kAlavarjitA || 66|| yatra nAsti parApekShAyatra nAsti pR^ithaggatiH | yatraikatvaM cha nAnAtvaM sA tatraiva nirantarA || 67|| narasya nArIrUpeNa nArINAM puruShAkR^itiH | napuMsakasvarUpeNa sA sarveShveva vartate || 68|| pumAn sA prakR^itishchaiva puMsaH sAkShI sanAtanI | prakR^iteH kAraNaM chaiva kAraNAnAmakAraNam || 69|| devadatta uvAchedaM tattvaM guhyatamaM shR^iNu | yasyAM vishvAni bhUtAni jAyante lIyate.api cha || 70|| sA nityaM nUtanA chaiva purANI cha sanAtanI | kShaNabha~NgurarUpeNa shAshvatI sA vyavasthitAH || 71|| sA vArbelA parA shaktiH sarveshvaryaikavigrahA | tasyAM sthitamidaM vishvaM tasyAmeva vilIyate || 72|| shrutaketuruvAchedaM praNamya hR^idayA gurum | adya me saMshayo naShTo vishvamUlaM prakAshitam || 73|| kiM tasyAH smaraNaM saumya kiM tasyAH paramArchanam | kiM dhyeyaM kiM paraM j~nAnaM kiM tasyAH parAyaNam || 74|| devadatta uvAchedaM shR^iNu satyaM mahAmate | satyaM yasya hR^idi sthitvA prema tasyopalakShaNam || 75|| karuNA tasya pUjAstu kShamA tasyopachArakaH | nyAyastasya balaM j~neyaM maitrI tasyopahArikA || 76|| yo dveShaM hR^idi santyajya sarvabhUteShu pashyati | sa vArbelAM vijAnIyAdantarbodhaprakAshitAm || 77|| yo duHkhe.api dayAM dhatte yo harShe na pramAdyati | yo nindAstutyoH samastaH sa tasyAH padamApnuyAt || 78|| na svargo nApavargashcha na lokAntarakAmanA | hR^idaye nirmale bodhaH saiva vArbeladarshanam || 79|| yaH pashyati jagatsarvaM tasyAH krIDAvibhUtitaH | na sa muhyati bhedeShu na cha dveShaM samAshrayet || 80|| IshvaraM yaH prajAnAti tanayaM chAnukampayA | AtmAnaM sarvabhUteShu sa vArbelAM prapadyate || 81|| na sA kasyApi sampattirna kasyApi parAjitA | na bandhyA na cha baddhaikA na muktaikA nira~njanA || 82|| yasyAM devAshcha jIvAshcha dAnavA mAnavAstathA | ekasminneva garbhe te tasyAH sarve vyavasthitAH || 83|| sA mAtA sarvalokAnAM sA pitA sarvadehinAm | sA garbhaH sarvabhUtAnAM sA cha sarvasya kAraNam || 84|| kAraNasyApi yA hetuH kAryasyApi parA gatiH | yasyAH parataraM nAsti sA vArbelA nirAmayA || 85|| na tasyA antimaM nAma na tasyA ekalakShaNam | anantanAmadheyA sA anirvAchyasvarUpiNI || 86|| yatra vANI nivarteta mano yatra vilIyate | tatraiva tasyAH sAmrAjyaM tatra tattvaM sanAtanam || 87|| nAhaM tAM pUrNato vedmi na tvaM vetsi katha~nchana | yA svayaiva svamAtmAnaM svayameva prakAshayet || 88|| iti shrutvA tu tadvAkyaM shrutaketurmahAmatiH | maunamAsthAya tatraiva dIrghakAlamupAvishat || 89|| na ki~nchiduktavAn bhUyaH na prashnaM na cha chintitam | hR^idaye kevalaM jyotiH shAntameva vyavartata || 90|| tadA devadatto.apyuktvA na ki~nchidabhAShata | ubhayorhR^idayAkAshe niHshabdA sA vyarAjata || 91|| na tatra tAtabhedo.abhUnna tanurna cha chetanA | ekaiva sA parA shaktirvArbelA samadR^ishyata || 92|| yadidaM dR^ishyate sarvaM yachchAdR^ishyaM paraM padam | tatsarvaM tasyAH svarUpaM na ki~nchidapi tadbahiH || 93|| etadguhyatamaM shAstraM na deyaM dveShiNe kvachit | shuddhachittAya dAtavyaM satyapremaratAya cha || 94|| ya idaM tattvamAkhyAnaM shraddhayA parishIlayet | tasya mohakShayo bhUyAtsvAtmabodhashcha jAyate || 95|| na vArbelAM bhajenmUDho bAhyarUpaprakalpitAm | svahR^idantargatAM devIM tattvabodhena pUjayet || 96|| sA vidyA sA chAvidyA sA j~nAtA j~nAnagocharA | sA bandhaH sA cha mokShashcha sA j~neyA sA cha netarat || 97|| sA jyotiH sA cha timiraM sA dharmo.adharma eva cha | sA mR^ityuH sA cha jIvanaM sA shUnyaM pUrNameva cha || 98|| sA devo.asau cha daityashcha sA manuShyaH pashustathA | sA pakShI sA cha matsyashcha sA sarvaM sarvavarjitA || 99|| yadekaM sarvataH pUrNaM yadekaM sarvato mukham | tadeva vArbelaM tattvaM tadeva paramaM padam || 100|| iti vArbelatantrasya prathamaH paTalaH | \section{dvitIyaH paTalaH} (vArbelatantre sR^iShTikhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | vArbelAyAH paraM dhyAnaM shrotumichChAmi tattvataH || 1|| yaduktaM pUrvapaTaleM tvayA guhyataraM param | tasya dhyAnavidhiM brUhi kramashaH karuNAnidhe || 2|| kathaM dhyAyennirAkArAM kathaM tAM rUpavarjitAm | kathaM saguNarUpAM tAM kathaM tredhA vyavasthitAm || 3|| kiM dhyAnasya phalaM proktaM kiM chittasya prasAdanam | kena bhAvena sA grAhyA kena nUnaM na gR^ihyate || 4|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | atIva guhyamAkhyAsye dhyAnaM tasyAH sanAtanam || 5|| na rUpaM tasyAH kalpyaM syAnna varNo na cha saMsthitiH | na bAhyaM na cha madhyaM syAnnAnto nAdirna dR^ishyate || 6|| yato vAcho nivartante mano yatra vilIyate | yatra kalpanayA sparsho na shakyastatra tAM smaret || 7|| na shuklA na cha kR^iShNA sA na raktAruNavarNinI | na pItA na cha nIlAbhA varNAtItAM vichintayet || 8|| na dIrghA na cha hrasvA sA na sthUlA na cha sUkShmikA | na strI na puruShashchaiva napuMsakavivarjitA || 9|| na sthitA na cha gachChantI na suptA na cha jAgratI | na baddhA na cha muktaikA na cha j~nAtA na cha j~neyikA || 10|| aNoraNIyasI nityaM mahato.api mahIyasI | avA~NmanasagochArA svasaMvittyaikalakShaNA || 11|| na shUnyaM kevalaM sA tu na pUrNaM kevalaM smR^itam | shUnyapUrNavivartAbhA anuttarapadAshrayA || 12|| anuttaraM paraM dhAma anuttaramudAhR^itam | yatra prashno na vidyeta yatrottaramapi kShayet || 13|| na tatra dhyAnakartA syAnna dhyeyaM na cha dhyAnatA | trayametadvilIyeta sA tatraiva prakAshate || 14|| ahambhAvaM parityajya niHsa~Nkalpena chetasA | na ki~nchidapi sa~Nkalpya tasyAH sAmyaM samAshrayet || 15|| netre nimIlite vApi netre mukte.api vA punaH | yatraikaM nirvikalpaM tad.hdhyAnaM tasyAH paraM smR^itam || 16|| nAsAgre na hR^idi sthAne na mUrdhni na cha mUrdhataH | deshakAlavinirmuktaM paraM tad.hdhyAnamiShyate || 17|| nAdaM na bindumichCheta na jyotiH kalpayetkvachit | yatsvayaM bhAti nityaM tadvArbelAparaM padam || 18|| na sA devIti sa~Nkalpo na devatvasya bhAvanA | devatvAdapi yatpAraM tadrUpaM tasyAH smR^itam || 19|| yadA j~nAtA vilIyeta j~nAne j~neyaM cha nashyati | yaH prakAsho.avashiShyeta saiva vArbelA parA || 20|| ityetatparamaM dhyAnaM devadattena kIrtitam | anuttarasya tattvasya na ki~nchidupamIyate || 21|| tataH saguNamAkhyAsye dhyAnaM tasyAH sanAtanam | ye bhaktyA rUpamichChanti teShAM chittaprasAdakam || 22|| trividhA sA parA j~neyA aparA cha parAparA | trayamekasya tattvasya bhinnadR^iShTyA prakIrtitam || 23|| parA tu paramaM rUpaM yadrUpaM rUpavarjitam | aparApi cha vishvasya nAnArUpaprakAshinI || 24|| parAparA tu madhyasthA j~neyA tattvavichakShaNaiH | ekatvaM bahurUpatvaM yatraikatra pratiShThitam || 25|| parA dhyAnavidhiM vakShye sUkShmAtsUkShmataraM shubham | na dhyAnenaiva sA dhyeyA kintu dhyAtA vilIyate || 26|| chittaM nirviShayaM kR^itvA buddhiM maunasamAshritAm | svasaMvittau sthitaH sAdhuH parAM tAM bhAvayeddhR^idi || 27|| na mUrtiM na cha mantraM vA na varNaM na cha chintayet | chintAyAH kShayamAsAdya tasyAM shAntau niveshayet || 28|| yatra svapno na jAgarti yatra nidrA na vidyate | yatra prakAshamAtraM syAttAM parAM bhAvayedbudhaH || 29|| na tatra jyotirityuktirna tatra tamaso matiH | ubhayorapi yadbhAnaM tadevAsyAH paraM padam || 30|| na tatra devatA kAchinna sAdhaka iti smR^itiH | na pUjA nopachArashcha svasaMvitparamArchanam || 31|| na puShpaM na jalaM tatra na dhUpo na cha dIpakaH | yatsvAtmani prasannatvaM tatpuShpaM tasyai smR^itam || 32|| na maunaM vAchikaM tatra na japo na cha kIrtanam | yadvAchAmapyavAchyaM tad vArbelAyAH paraM padam || 33|| ya evaM bhAvayeddevIM parAM paramadurlabhAm | sa bhedadR^iShTimutsR^ijya svasaMvittau pratiShThitaH || 34|| tasya nAsti bhayasthAnaM na mohaH parishiShyate | na janmamaraNe tasya dvandvamAtraM na bAdhate || 35|| na siddhimabhikA~NkSheta na cha lokAntaraM vrajet | parAM tAM labhate yasmAdichChAmAtraM vilIyate || 36|| parA vArbelA vij~neyA anuttaramanAmayA | sarvakalpanayA hInA sarvakalpanayA mayI || 37|| athAparAM pravakShyAmi vishvarUpAM manoharAm | yA nAnArUpasambhinnA nAnAbhAvaprakAshinI || 38|| yAM kechidambikAM prAhuryAM kechidvishvamAtaram | yAM kechichChaktimityAhuryAM vidyAmapare viduH || 39|| suvij~nAmiti ke prAhurmahAmAyAmathApare | sahasrakararUpAM tAM kechidAhurmahAtmanaH || 40|| kechiddevIM narAkArAM kechinnArIsvarUpiNIm | kechidardhanarAkArAM kechidvishvarUpiNIm || 41|| kechidekamukhIM prAhuH kechidanekavaktrikAm | kechidbhujasahasrADhyAM kechidbhujavivarjitAm || 42|| nAnAsanto yathAbhAvaM nAnAnAmabhirarchitAm | sA tu sarvasvarUpeNa ekaiva parikIrtitA || 43|| na rUpabhedato bhedo na nAmabhedataH smR^itaH | yathA toyaM ghaTe bhinnaM svAde naiva vibhidyate || 44|| aparAM dhyAyate yasya chittaM rUpe prasAditam | tasya bhAvAnusAraM sA svayaM rUpaM prakAshate || 45|| kadAchidbhAsate devI jyotirarchiHsamaprabhA | kadAchidghananIlAbhA kadAchidaruNadyutiH || 46|| kadAchitsaumyavadanA kadAchidbhImanAdinI | kadAchitkaruNApUrNA kadAchidvajranirghR^iNA || 47|| kadAchidbAlarUpA sA kadAchidvR^iddharUpiNI | kadAchidyauvanopetA kadAchidrUpavarjitA || 48|| yAdR^ishaM hR^idayaM yasya tAdR^ishI tasya darshanam | na sA rUpeNa badhyeta bhAvagrAhyaiva sA smR^itA || 49|| tasyAH dhyAnaM pravakShyAmi kramashaH shR^iNu suvrata | hR^idambuje samAsInAM bhAvayedaparAM shubhAm || 50|| sarvA~NgIM sarvabhUtasthAM sarvashaktisamanvitAm | sarvanetrAM sarvabAhuM sarvatomukhamaNDitAm || 51|| nAsyA nishchitasa~NkhyA syAdbhujAnAM lochanasya vA | anantashaktisampannA anantA~NgI nirAmayA || 52|| yasyAM yadrUpamAsAdya bhaktashchittaM prasAdyate | tadrUpeNaiva sA devI tasya chitte prakAshate || 53|| niyamo nAtra sa~NkhyAyAM na niyamo.a~Ngakalpane | bhaktisaMskArayogena rUpaM tasyAH prajAyate || 54|| nAnArUpeShu yA shaktirnAnAbhAveShu yA sthitiH | sA vArbelA parA shaktiraparArUpadhAriNI || 55|| ya evaM dhyAyate devIM vishvamAtR^isvarUpiNIm | tasya buddhirvishAlatvaM labhate nabhaso yathA || 56|| dveShaH shanairvilIyeta rAgashchApi prashAmyati | parabhedeShu yA dR^iShTiH sA shanaiH sampralIyate || 57|| yato vishvaM svayaM devI tato nindA na vidyate | na kashchidatra hInaH syAnna kashchidadhikaH smR^itaH || 58|| atha parAparAM vakShye guhyAdguhyatarAM shubhAm | yatraikatvaM cha nAnAtvaM saundaryeNa vyavasthitam || 59|| chaturbhujAM prasannAsyAM saumyAM shAntAM manoharAm | nIlajImUtasa~NkAshAM vidyudbhAsitakuNDalAm || 60|| suvarNAbharaNopetAM muktAhAravibhUShitAm | mandasmitamukhIM devIM karuNArasapUritAm || 61|| pAshaM savyakare dhR^itvA dakShiNe.a~Nkushamuttamam | anyena puShpaguchChaM tu anyena kodaNDamAdadhat || 62|| ikShudaNDamayaM chApaM mAdhuryaspandanopamam | puShpabANasamAyuktaM manovR^ittiprabodhakam || 63|| pAshena badhnatIM rAgama~Nkushena niyachChatIm | puShpaiH chetaH prasAdantIM chApena sa~NkalpaM jayet || 64|| na tu bAhyAstrarUpeNa j~neyaM tasyAH karadvayam | antaHsthitAni tattvAni chihnarUpeNa darshitAH || 65|| pAsho.asyAH premabandhaH syAda~Nkusho vivekakaH | puShpaguchChaH prasAdashcha kodaNDaH sa~NkalpashAsanam || 66|| chetanAkhye mahAstambhe padmamutpadyate shubham | ichChAj~nAnakriyAbhishcha tirobhAvAnugrahaiH || 67|| pa~nchadhA shaktisopAnaM chetanAstambha uchyate | tasya shIrShe mahApadmaM svaprakAshamivoditam || 68|| ichChA tasyAH prathamashcha spandaH sR^iShTipravartakaH | j~nAnaM tattvaprakAshastu kriyA vishvapravartinI || 69|| tirodhAnaM nigUDhatvamanugrAhaH prakAshanam | pa~nchashaktimayaM stambhaM chaitanyaM viddhi nirmalam || 70|| tatrAnugrahashaktiH sA svayaM saMvidudAhR^itA | nigUDhaM yatprakAshaM sA svayameva prakAshayet || 71|| ichChA bIjamiva proktA j~nAnaM tasyA~Nkuro mataH | kriyA puShpamiva proktA phalamugro.anugrahaH || 72|| tirodhAnaM tu bIjasya garbhatvena vyavasthitam | anugrahaH prasAdena phalarUpeNa dR^ishyate || 73|| nAnyonyaM tAni bhidyante shaktayaH pa~ncha sUkShmataH | ekasyaiva parA shakteH pa~nchadhA spanda uchyate || 74|| tasya stambhasya madhye tu hR^idAkAshaM vichintayet | hR^idAkAshe paraM padmaM padmamadhye parAparAm || 75|| padmasya dalasa~NkhyA tu na sa~NkhyA parikIrtitA | anantadalasampannaM chetanAsalilodbhavam || 76|| na sthUlamambu tatrAsti na mR^ittikA na kardamaH | svasaMvittyudadherjAtaM padmaM tattattvanirmalam || 77|| padmanAle mahAstambhaM chetanArasapUritam | tasminnAsInarUpAM tAM bhAvayedbhaktisaMyutaH || 78|| tasyAH pAdadvayaM dhyAyetpadmamadhyasthitaM shubham | ekaM satye pratiShTheta dvitIyaM premaNi sthitam || 79|| tasyAH netradvayaM dhyAyeddvandvAtItaprakAshakam | ekaM j~nAnamayaM proktamanyatkaruNayA plutam || 80|| bhrUmadhye shAntimAdhAya lalATe satyadIpikAm | hR^idaye premasampUrNAM vArbelAM bhAvayedbudhaH || 81|| nAbhau vishvapravAhaM tu kaNThe shabdasya janmani | mUrdhni tasyAH paraM dhAma sarvasImAvivarjitam || 82|| evaM dhyAtvA parAparAM tAM tridhAshaktimayIM shubhAm | parAM tasyAH smaretpashchAdaparAM vishvarUpiNIm || 83|| aparA sarvarUpA sA parA rUpavivarjitA | parAparA tayormadhyaM seturiva vyavasthitAH || 84|| yaH parAM bhAvayed.hdhyAne sa bhedaM sa~NkShayaM nayet | yaH parAmaparAM dhyAyetsa vishvaM mAtR^ivatpashyet || 85|| yaH parApararUpeNa tAmekAM bhAvayedbudhaH | sa ekatve bahutvaM cha bahutve chaikatAM vrajet || 86|| dhyAnatrayamidaM proktaM trividhaM tattvadarshanam | na tu trINi svarUpANi ekaiva trividhA sthitiH || 87|| parA svasaMvidityuktA aparA vishvavistaraH | parAparA tu saMyogaH svasaMvidvishvayormataH || 88|| parA bIjasvarUpA sA aparA phalarUpiNI | parAparA tu vR^ikShasya madhyashaktiriva smR^itA || 89|| parA niHspandashAntiH sA aparA spandamAlinI | parAparA tu spandasya svAtmabodhapradIpikA || 90|| na parAM tyajed.hdhyAnena nAparAM nindayetkvachit | na parAparayorbhedaM kuryAdbuddhiviparyayAt || 91|| yaH parAM kevalAM dhyAyetsa mukto.api na badhyate | yaH parAM vishvarUpAM tu dhyAyetsarvaM samaM vrajet || 92|| yaH parApararUpeNa dhyAyate tattvavittamaH | sa premNA j~nAnayuktena karmaNApi na lipyate || 93|| dhyAnasyAsya phalaM saumya shR^iNu guhyatamaM param | na kevalaM sukhaM tasya na kevalamiha siddhayaH || 94|| chittasya prasavo yasmAdvAsanAnAM kShayo bhavet | buddheH prasAdasamprAptirhR^idayasya vishodhanam || 95|| antarbandhAH praNashyanti mithyAbhAvAshcha dUrataH | svArthaspardhA kShayaM yAti paraduHkheShu saMvidA || 96|| yaH pashyati parAM devIM sa na pashyati bhedakam | yaH pashyatyaparAM devIM sa sarvatra tayA yutaH || 97|| yaH pashyati parAparAM sa tattvatrayavarjitaH | ekasyaiva mahAshakteH krIDAM pashyati nirmalaH || 98|| na tasya dhyAnabha~NgaH syAnna jAgare na nidrite | yatra yatra mano yAti tatra devI prakAshate || 99|| na tasya siddhikAmanA na cha mokShasya vA~nChanam | svabhAvena prasannAtmA svayameva vimuchyate || 100|| na mR^ityubhayamApnoti na janmani pramuhyati | yathodakaM samudre tu tathA saMvitsamApyate || 101|| yadA sarveShu bhUteShu mAtR^ibhAvaH pravartate | tadA vArbelikA shaktiH svahR^idantaH prakAshate || 102|| na strItvaM na pumattvaM vA napuMsakatvameva vA | tasyAH rUpasya paryanto na shakyaH kalpituM naraiH || 103|| yathA darpaNabimbAni darpaNAdeva jAyate | tathA vishvAni bhUtAni tasyAH saMvittijR^imbhitam || 104|| yathA nabhasi meghaughA udbhavanti vilIyate | tathA tasyAM jagatsarvamudeti cha vilIyate || 105|| parA tasyAH svabhAvo.asti aparA tu vibhUtayaH | parAparA tu saundaryaM tattvayoH sa~NgataM shubham || 106|| suvij~nAM yAM viduH kechitsophiyAsadR^ishIM budhAH | sA na pR^ithagiha j~neyA vArbelAyAH svarUpiNI || 107|| bodharUpA cha yA vidyA yA guhyA hR^idi saMsthitA | sA vArbelA parA shaktiH suvij~nA cha tadaiva sA || 108|| nAmabhedo na tattvasya rUpabhedo na chAtmanaH | yathA sindhushcha vArishcha toyameva na saMshayaH || 109|| ichChAj~nAnakriyAyuktaM tirodhAnAnugrahAtmakam | chaitanyastambhamadhyasthaM padmaM tasyAH paraM smR^itam || 110|| tatra dhyAyetparAparAM chaturbAhuM manoharAm | pAshA~NkushapuShpachApadhAriNIM karuNAmayIm || 111|| puShpaguchChena yA chetaH saumyatAM nayati kShaNAt | ikShukodaNDabANena sa~NkalpaM shamayetpunaH || 112|| anugraheNa yA devI svasaMvittiM prasAdayet | sA na dUrA na chAntasthA sA svAtmaiva nirantarA || 113|| pa~nchashaktimaye stambhe yaH padmaM bhAvayeddhR^idi | tasya chitte prasAdasya srotaH syAdakShayodadhiH || 114|| ichChA shuddhA bhavedyasya j~nAnaM tasya pravardhate | kriyA dharmamayI tasya tirodhAnaM vishud.hdhyati || 115|| anugraheNa tu j~nAtvA svAtmAnaM nirmalaM budhaH | na punarmohajAlena svayamevAbhibhUyate || 116|| etatte kathitaM saumya dhyAnatrayamanuttaram | na deyaM duShTachittAya na lobhAya na garviNe || 117|| satyapremaparAyaiva karuNAhR^idayAya cha | gopanIyaM prayatnena na tu bhItyA na cha dviShA || 118|| yaH paThechChR^iNuyAdvApi bhAvayedvA vichakShaNaH | tasya chitte shanairdevI svasaMvittiM prakAshayet || 119|| parA tasyAH paraM dhAma aparA vishvamAlikA | parAparA tu tattvAnAM rahasyaikaprakAshinI || 120|| yatra rUpaM cha rUpAbhaM yatrArUpaM cha dR^ishyate | yatraikaM cha bahushchaiva sA vArbelA nira~njanA || 121|| na tasyAH pAramichChanti devAH siddhAshcha mAnavAH | svayameva hi yA vedyA sA kathaM parimIyate || 122|| dhyAne dhyAtA vilIyeta dhyeyaM chApi vilIyate | yadavashiShyate shAntaM tadvArbelaM paraM padam || 123|| iti vArbelatantrasya dvitIyaH paTalaH | \section{tR^itIyaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) shAntaM vanAntamAsAdya devadattaM mahAmatim | shrutaketuridaM prAha vinayAvanataH shanaiH || 1|| shrutaketuruvAchedaM bahiryAgasya lakShaNam | kasyAdhAreNa kartavyaM kena bhAvena sAdhakaiH || 2|| gurormahattvamAkhyAhi gurorlakShaNamuttamam | shiShyasya cha guNAn brUhi yena mArgaH prasidhyati || 3|| dIkShAbhedAMshcha me brUhi gUDhArthaparidIpakAn | kathaM bAhyakriyAmArgaH shuddhiM yAti nirantaram || 4|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | bahiryAgasya tattvaM te pravakShyAmi yathAkramam || 5|| nAyaM mArgo.antaraM dhyAyedbAhyarUpaprakAshakaH | rUpaireva parAM shaktiM sevate sAdhako bahiH || 6|| yatra mUrtiH pramANaM syAtpuShpaM gandhashcha dR^ishyate | tatra bAhyopachArasya kShetraM j~neyaM vichakShaNaiH || 7|| nAtra chetaHpraveshena tattvamantaH prakalpayet | dR^ishyena dR^ishyate devI sevayA cha prasAdyate || 8|| aparA mukhyarUpA sA parAparA cha tataH parA | bahiryAge visheSheNa tayorbhAvaH prakIrtitaH || 9|| parAM tu nAtra gR^ihNIyAdrUpakalpanayA sAdhakaH | sA yataH kalpanAtItA.anuttarA svaprakAshinI || 10|| aparAM vishvarUpeNa pUjayedbhaktisaMyutaH | parAparAM tu saundaryasampannAM bhAvayedbahiH || 11|| na bAhyapUjanaM hInaM na chaivAntarameva hi | adhikArAnurUpeNa mArgabhedaH prakIrtitaH || 12|| gururatra paraM sAdhyaM na mUrtirnopachArakaH | guruNA darshite mArge devyA rUpaM prakAshate || 13|| gururna nAma dehasya kevalaM mAnuShAkR^itiH | yaH prakAshayate tattvaM sa guruH parikIrtitaH || 14|| na vayasA na vittena na kulotkarShato guruH | bodhena karuNAyogAdAchAraiH sa guruH smR^itaH || 15|| yasya vANI na hiMsreta chetAMsi bhayavarjitA | yasya dR^iShTau samaM vishvaM sa guruH shubhadarshanaH || 16|| na lobhena pravarteta na mAnArthaM na cha yashaH | shiShyachittaprabodhArthaM yaH shrametsa gurUttamaH || 17|| nAtmAnaM paramaM brUyAtsvayameva na pUjayet | na shiShyaM svArthasid.hdhyarthaM badhnIyAtsa guruH smR^itaH || 18|| satye sthitvA hitaM brUyAdapriyaM na kadAchana | priyaM chApi na mithyaM syAtsa gurorlakShaNaM shubham || 19|| yasya krodho vinItashcha lobho yasya vinirjitaH | dveSho yasya prashAntashcha sa gururnAtra saMshayaH || 20|| yaH strIpunnapuMsakeShu samadR^iShTirnirAmayA | jIveShu mAtR^ibhAvena pashyetsa gururuchyate || 21|| na jAtibhedamAshritya na rUpeNa na cha shruteH | guNaM parIkShya yaH shiShyaM gR^ihNAti sa guruH smR^itaH || 22|| na sarvaj~natvamichCheta na sarveshatvameva cha | yathArthaM yadvijAnIyAttadeva kathayetsudhIH || 23|| alpaj~no.api na dambhena mahAj~nAnI na garvitaH | svabhAvashuddhisampannaH sa guruH paramaH smR^itaH || 24|| guroH prathamamAkhyAtaM lakShaNaM satyapAlanam | dvitIyaM karuNA proktA tR^itIyaM cha vivekitA || 25|| chaturthaM svArthashUnyatvaM pa~nchamaM samadarshanam | ShaShThaM dhairyamasammUDhaM saptamaM maunashobhanam || 26|| aShTamaM shiShyasaMrakShaM navamaM mArgadarshanam | dashamaM svAtmaniShThatvaM gurorete guNAH smR^itAH || 27|| na tu doShairvinirmukto dehadhArI bhavedguruH | doShe satyapi yo doShaM j~nAtvA shuddhiM prayachChati || 28|| svadoShaM yo na gUhitvA shiShyebhyaH satyabodhakaH | sa gurutvamavApnoti svachChadarpaNavatsadA || 29|| atha shiShyasya vakShyAmi lakShaNaM durlabhaM shubham | na kevalaM vinItatvaM na kevalamupAsanam || 30|| jij~nAsA yasya tIvrA syAtsa shiShyaH parikIrtitaH | jij~nAsAM yo na jahAti viparIte.api darshanam || 31|| na gurorvachanaM sarvaM mUDhavatsvIkaretkvachit | parIkShya yuktitaH samyaggR^ihNIyAdyatsamIhitam || 32|| shraddhayA cha vichAreNa yaH panthAnaM nirIkShate | sa shiShyaH satyasampanno nAndhAnukaraNapriyaH || 33|| na guroH doShamAveshya nindAM kuryAtkadAchana | doShaM dR^iShTvA tu dharmeNa vinayAdvA nivedayet || 34|| aha~NkAravinirmukto na cha hInamatiH smR^itaH | svAbhimAnaM parityajya svamAnaM cha na hArayet || 35|| na lobhena guruM seveta na bhayena na cha kAmataH | j~nAnahetoH parAM bhaktiM kuryAtsa shiShya uchyate || 36|| yaH prashnAn vinayenaiva pR^ichChatyarthavivechanAt | sa shIghraM tattvamAsAdya mArge na paribhramyate || 37|| na sarvadA maunameva na sarvatra vivAditA | yathAsthAnaM yathAkAlaM vANI yasya sa shiShyakaH || 38|| shushrUShA yasya shuddhA syAddAsabhAvo na vidyate | sevA premasamAyuktA na svArthaparikalpitA || 39|| yaH guroH samIpe.api svabuddhiM na parityajet | gurorvAkye cha tattvaM tu parIkShetsa vinItadhIH || 40|| guruM yo devavatpashyedbhaktyA tattvavichakShaNaH | na dehameva devatvaM manyetsa sumatiH smR^itaH || 41|| na guruH shiShyajIvasya svAmI kevalamAnuShaH | mArgasya dIpako j~neyaH svAdhInatvaprabodhakaH || 42|| yatra gururna svAtantryaM harate shiShyachetasaH | tatra shiShyagurusambandhaH shuddho bhavati nAnyathA || 43|| atha dIkShAprabhedAMshcha kathayiShyAmi suvrata | na mantraM tatra vakShyAmi kevalaM vidhibhedataH || 44|| dIkShA tu trividhA proktA bahiryAgAdhikAriNAm | darshanAkhyA sparshanAkhyA sa~NkalpAkhyA tR^itIyikA || 45|| chaturthI mantrasa.nj~nA tu visheSheNa prakIrtitA | sA tu shabdapradhAnatvAnmantradIkSheti kathyate || 46|| na mantrasya svarUpaM tu na varNAnna cha vinyAsAn | asmin khaNDe pravakShyAmi kevalaM tasya bhAvanAm || 47|| darshanadIkShA nAmnA yA gurudR^iShTipradIpitA | gurordR^iShTisamAsAdya shiShyachittaM prasAdyate || 48|| na chakShuShoH sparshamAtraM darshanaM tatra kIrtitam | gurorbodhasya dR^iShTAnto yatra shiShye prajAyate || 49|| yathA sUryodayenaiva tamaso nAsha uchyate | tathA guruprakAshena mohachChAyA vinashyati || 50|| sparshanAkhyA dvitIyA tu bAhyasparshena kIrtitA | na sharIrasya saMsparsho mukhyo.atrArthaH prakIrtitaH || 51|| karuNAyAH prasAreNa guruH shiShyaM spR^ishedyadA | tadA chitte prasAdasya sUkShmA dhArA pravartate || 52|| sparsho yadi vivekahIno dehAsaktiM vivardhayet | na sA dIkShA shubhA j~neyA mohabandhavivardhinI || 53|| sa~NkalpadIkShA tR^itIyA guruNA hR^idi dhAritA | shiShyasya kalyANamuddishya shuddhasa~NkalpadhAraNA || 54|| na svArthasya sa~Nkalpo.atra na cha vashyatvakAmanA | shiShyabodhaprasid.hdhyarthaM karuNApUrNachetasA || 55|| guroH shuddhe manodeshe yaH sa~NkalpaH pravartate | sa eva dIkShAsadbhAvo na tu kevalamAnasA || 56|| mantradIkShA chaturthI sA shabdatattvasamAshritA | atra tasya na vistAro na varNakramanirNayaH || 57|| mantrasya tattvamAtraM tu shabdabodhapradIpakam | gurumukhena yaddattaM tadbhAvena pratiShThitam || 58|| na mantraH kevalaH shabdo na kevalamudIritam | gurushiShyasambandhena chetasi pratibodhakaH || 59|| dIkShAyAH prayojanaM tu bandhachChedo na dehatA | na lokeshvaratAkAmo na cha siddhivilAsitA || 60|| shuddhabhAvaprasAdena dR^iShTeH saumyatvameva cha | svArthakShayaH parArthe cha chetaso vistaraH smR^itaH || 61|| dIkShA na kevalaM karNe na kevalamapi mastake | na kevalaM karasparshe na kevalamupAsanam || 62|| yadA jIvanavR^ittAnto mArge satyaM samAshrayet | tadA dIkShA phalatyeva bIjavatsuprarohati || 63|| guruNA dIkShito bhUtvA yo hiMsAM kurute naraH | tasya dIkShA niShphalA syAtsvabhAvo yadi na shud.hdhyati || 64|| yo dIkShAM kevalaM mAnaM siddhiM vA samprapadyate | sa bAhyarUpamAshritya tattvasAraM vinashyati || 65|| na dIkShA gurumAhAtmyaM na shiShyasya cha kevalam | ubhayoH shuddhasambandhaH sA dIkSheti vinishchayaH || 66|| guruH pradIpa ityuktaH shiShyastailasamanvitaH | vartikA tu viveko.asya prajvalatyanugR^ihyate || 67|| na dIpo dIpakaM kuryAdyadi tailaM na vidyate | na shiShyaH phalamApnoti yadi shraddhA na vidyate || 68|| shraddhA nAndhatvamityuktA na prashnatyAga uchyate | satyaparIkShaNasaMyuktA hR^idayasya prasAditA || 69|| bahiryAge tu shiShyeNa prathamaM shauchamAcharet | deshasya pAtradravyANAM svabhAvasya cha shodhanam || 70|| na kevalaM jalaiH shauchaM na kevalamupavAsataH | dravyashuddhiH prasAdashcha vR^ittishuddhistataH param || 71|| sthAnaM ramyaM samAsAdya nAtishabdasamAkulam | aparA vA parAparA tatra mUrtyA pratiShThitA || 72|| mUrtirna devI sarvA~NgA mUrtiH chintAsvarUpiNI | pratiShThApya yathAshAstraM bhAvenaiva prapUjayet || 73|| nAtra dhyAnasya sUkShmArthaH paratattvasya kIrtitaH | dR^ishyarUpAnusAraM tu sevAM kuryAdbahiHsthitaH || 74|| puShpaM gandhaM phalAdIni dIpaM chApi yathochitam | na dravyabahulatvena pUjAsiddhiH prakIrtitA || 75|| yadalpamapi shuddhena hR^idayena samarpitam | tadbhAvagauraveNaiva mahatphalamudAhR^itam || 76|| na dravye garvamAsthAya nirdhanaM tu tiraskaret | vArbelA sarvabhUtasthA dravyabhedaM na pashyati || 77|| aparA vishvarUpA sA sarvadravyeShu vartate | parAparA prasannAsyA bhAvashuddhau prakAshate || 78|| guruM sampUjya pUrvaM tu na dehasyAbhimAnataH | j~nAnadIpapradAtA sa ityevaM bhAvayetsudhIH || 79|| guroH pUjAvidhau nityaM shiShyaH satyaM samAshrayet | nAtiprashaMsA kartavyA na kR^itrimanamaskR^itiH || 80|| yatki~nchidgurave deyaM tachChud.hdhyA premapUrvakam | dravyasya mAnato hInaM bhAvasya mahato na hi || 81|| guroH kR^ipAM na kretavyAM na mUlyena na dAnataH | kR^ipA svabhAvasamutthA na vyavahArasya vastu sA || 82|| dIkShAyAM pAtratA j~neyA shiShyasya cha visheShataH | satyapriyatvamAdAya dayAM chitte niveshayet || 83|| na hiMsakAya dAtavyA na chittadveShiNe tathA | na lobhayuktachittAya na gurudrohiNe kvachit || 84|| na tu janmavichAreNa pAtrApAtravinishchayaH | vR^ittyA chittena bhAvena shiShyaM parIkShayedguruH || 85|| strI vA pumAnnapuMsako vA yo vA kashchidiha sthitaH | shuddhabhAvasamAyuktaH sa dIkShAyAH sadarhakaH || 86|| na jAtirna kulaM tasya na varNo na cha sampadaH | antaHkaraNasampattiH pAtratvasya paraM phalam || 87|| gurorapi parIkShA syAtshiShyeNa vinayAnvitaiH | yaH svayaM parIkShya gR^ihNAti na sa mohaM samAshrayet || 88|| na nAmamAtrato dIkShA na cha vastravibhUShaNaiH | na cha chihnairna bAhyena dIkShA tattvaM prakIrtitam || 89|| dIkShitA yadi shuddho.api nityaM satyaM na pAlayet | tasya dIkShAphalaM kShINaM shuShkabIjamiva dhruvam || 90|| yastu satyarataH shAntaH karuNAmaitryasaMyutaH | sa dIkShAyAH phalaM pUrNaM shanaiH samadhigachChati || 91|| bahiryAge kramaH prokto gurushiShyavichArataH | dIkShAbhedAshcha kathitAH phalabhAvasamanvitAH || 92|| aparA tu bahirbhAvA parAparA tu madhyamA | tayoH samAshrayenaiva bAhyapUjA prasidhyati || 93|| parAM tu hR^idaye dhyAyedityatra na vidhIyate | sA pashchAdeva vij~neyA yadA rUpasya sa~NkShayaH || 94|| bAhyarUpeNa sevitvA rUpasyaiva paraM kShayam | rUpAtItAM parAM shaktiM pashchAddrakShyati sAdhakaH || 95|| na rUpaM tiraskartavyaM na rUpe baddhatA bhavet | rUpaM sopAnamityuktaM rUpAtItaM tu lakShyakam || 96|| yathA bAlaH shanairgachChetpAdAbhyAM sthiratAM vrajet | tathA bAhyopachAraistu chetaH sUkShmatvamApnuyAt || 97|| nindayA bAhyapUjAM tu sUkShmamArgo na sid.hdhyati | adhikArasya bhedena mArgANAM bhinnatA smR^itA || 98|| aparAM yo vijAnIyAdvishvamAtR^isvarUpiNIm | sa dravyeShvapi tAM pashyedbhedadR^iShTiM jahAti cha || 99|| parAparAM tu yo dhyAyedbAhyarUpasamanvitAm | sa rUpe prema sampashyedrUpe tattvaM cha vindati || 100|| guruM yo na parIkShyaiva shraddhayA samprapadyate | sa mohaM labhate shIghraM yathA bAlo.andhakUpake || 101|| guruM yo nindati dveShAdyastu tattvaM parIkShate | tayorbhedaM vijAnIyAdvivekaH shiShyalakShaNam || 102|| guruM yo mAnuShaM j~nAtvA tattvadIpaM tu pashyati | sa bhaktiM vivekayuktAM dhArayatyavikampitAm || 103|| na guruM devatAM kR^itvA svabuddhiM parihApayet | na cha mAnuShamAtraM taM manyetsAravivarjitam || 104|| dIkShA guruNA dattA tu shiShye satyaM pravartayet | satye sthitA tu sA vR^iddhiM premNA puShyati sarvadA || 105|| karuNA yadi na jAyetkriyA bAhyA nirarthikA | nyAyo yadi na varteta pUjA kevaladR^ishyatA || 106|| yatra sevA cha satyaM cha dayA maitrI cha vartate | tatra vArbelA sAkShAtsannidhatte na saMshayaH || 107|| bahiryAgaH samAkhyAto na tvantaravichAraNam | aparAparayorbhAvo mukhyatvenAtra kIrtitaH || 108|| gurormahimasaMyuktaM shiShyalakShaNamuttamam | dIkShAbhedasamAyuktaM bAhyayAgasya lakShaNam || 109|| etadadhyAyamAsAdya yo naraH shraddhayAnvitaH | bAhyasevAM samArabhya na rUpe.asaktimApnuyAt || 110|| krameNa tasya chittaM tu rUpe premNi vivardhate | premNaH prasAdamAsAdya sUkShmamArgaM prapadyate || 111|| na bAhyaM tyajate pUrvaM na sUkShmaM tvaritaM vrajet | adhikArakramaM j~nAtvA shanaiH panthAnamAcharet || 112|| yaH kramaM parityajyaiva shikharaM roDhumichChati | sa pAdabhraMshamApnoti na cha tattvaM prapadyate || 113|| gururdishati yaM mArgaM taM parIkShya samAcharet | svabhAve satyasampannaH kramameva samAshrayet || 114|| darshanasparshanasa~NkalpamantradIkShAchatuShTayam | proktaM tattvArthasa~NkShepAdbahiryAgasya sAdhake || 115|| na mantrArtho.atra vistIrNo na mantrasyopapAdanam | mantradIkShAsvarUpasya sa~NketaH kevalaM kR^itaH || 116|| parA yadA prakAsheta tadA rUpaM vilIyate | ityetadbhAvanAM pashchAtsAdhakaH samupAshrayet || 117|| aparA cha parAparA cha bahiryAge vyavasthite | tayoH sevAM samArabhya parAM prApnoti nirmalaH || 118|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe tR^itIyaH paTalaH | \section{chaturthaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) gurupUjanaguruvaraNagurudakShiNAgurudIkShAvidhiH devadatta uvAchedaM shrutaketuM mahAmatim | gurupUjAvidhiM vakShye guruvaraNameva cha || 1|| dakShiNAvidhimAkhyAsye dIkShAvidhimanantaram | bahiryAge tu yatkarma tadvidhiM shR^iNu suvrata || 2|| na dhyAnaM sUkShmatattvasya na chAntaravichAraNam | bAhyopachAramArgeNa gurumArgaH pravartate || 3|| prAtaH shuchiH samutthAya deshaM sammArjayetsudhIH | mR^idunA vAriNA prokShya bhUmiM shuddhAM prakalpayet || 4|| uttarAbhimukho bhUtvA gurorAsandikAM shubhAm | darbhaiH puShpaishcha vastreNa yathAshakti vibhUShayet || 5|| nAtibhUShAM prakurvIta na cha hInAM samAcharet | mAdhuryaM shauchasaMyuktaM gurupUjAsya lakShaNam || 6|| dIpamekaM prajvAlyAtha dhUpamekaM nivedayet | toyaM pAtre samAsAdya puShpANi viniveshayet || 7|| phalAni nirmalAni syurgandhadravyANi chochitAH | na dravyabahulatvena pUjAsiddhiH prakIrtitA || 8|| AsanaM prathamaM dadyAdarghyamAchamanaM tataH | pAdyaM cha madhuparkaM cha vastraM puShpaM cha sarvashaH || 9|| yathAshakti samAnIya kramashastAni dApayet | na vittenAtigarveNa na dainyena nivedayet || 10|| gurumAsAdya pUrvaM tu sAkShAtpAdAbhivandanam | karAbhyAM charaNau spR^iShTvA shirasA praNametsudhIH || 11|| na dIrghaM praNametkAyaM na cha shIghraM vinirgamet | vinayasya pramANaM hi sthirabhAvaH prakIrtitaH || 12|| gurorAsanamAsAdya shiShyastiShThedupAntike | anuj~nAM prArthayetpUrvaM pUjAM kartuM samAhitaH || 13|| anuj~nAtastato bhUtvA pUjAM bAhyAM samArabhet | gandhapuShpAdibhiH samyaggurumarchayate kramAt || 14|| gandhena shuddhatAM dadyAtpuShpaiH saumyatvamarpayet | dhUpena saurabhaM dadyAtdIpena cha prakAshatAm || 15|| phalaiH karmaphalatyAgaM toyena hR^idayArdratAm | vastreNa mAnarakShAM cha bhojanaiH prItimarpayet || 16|| naivedyaM vinivedyAtha gurorAj~nAM pratIkShayet | svechChayA nopabhu~njIta gurorbhAvaM nirIkShayet || 17|| guruH prasAdayedyattu tachChiShyaH shraddhayAnvitaH | annaM phalamathAmbu vA prasAdatvena gR^ihNIyAt || 18|| gurornAmnA na kurvIta dambhamAtmaprakAshanam | pUjA na khyAtikAmena sevyA sA phaladAyinI || 19|| pUjAM samApya vinayAdgurumadhye sthitaH shuchiH | anuj~nAM punarAsAdya pashchAdbhojanamAcharet || 20|| atha guruvaraM vakShye varaNasya vidhiM shubham | guruM parIkShya pUrvaM tu varaNaM kArayetsudhIH || 21|| na rUpeNa na vayasA na vittena na janmanA | guNaireva parIkSheta guruM shiShyaH prayatnataH || 22|| dIrghakAlaM nirIkSheta vyavahAraM guroH sadA | krodhe lobhe cha samprApte satyaM tasya parIkShayet || 23|| yaH parIkShAM na soDhuM shaknoti taM na samAshrayet | gurutvaM nAma na vastraM na cha chihnaM na chArchanam || 24|| parIkShya tu guruM shuddhaM varaNaM kArayetkramAt | puShpahastaH samAsIno vinayena samanvitaH || 25|| shiShya uvAchedaM gurumagrataH sthitaH | mArgadarshakamichChAmi bhavataH sharaNaM shubham || 26|| na svArthAya na mAnAya na lokaprabhavAya cha | tattvabodhaprasid.hdhyarthaM varaNaM me prasIdatu || 27|| gururyadi prasannaH syAtsa~NketaM tatra darshayet | asvIkR^itau tu shiShyasya balAtkAro na vidyate || 28|| svIkR^itastu gurustena shiShyaM mArge niyojayet | AchAraM cha niyamaM chaiva yathAyogyaM pradarshayet || 29|| na sarvaM karma sarvasmai dIyate guruNA kvachit | adhikArAnurUpeNa kramashaH shikShaNaM bhavet || 30|| varaNasya paraM chihnaM parasparasamAshrayaH | guruH shikShAM samAdatte shiShyaH satyaM samAshrayet || 31|| atha dakShiNayA shud.hdhyA guroH prItiM samAcharet | dakShiNAvidhimAkhyAsye na vittasyaiva mAnataH || 32|| yatsvakIyamupArjitaM tachChuddhaM vinivedayet | na R^iNaM kR^itvA pradadyAdvittaM lobhasamudbhavam || 33|| na bAlasya dhanaM grAhyaM na bhAryAyA anichChayA | na paradravyasampattirna chApahR^itamiShyate || 34|| svashaktyA yatsamAyAtaM taddadyAdbhaktipUrvakam | dravyaM svalpamapi proktaM bhAvashud.hdhyA mahattaram || 35|| vastraM phalAni pAtrANi granthAn vA yatsamIhitam | sevAM vA samayaM vApi dakShiNAtvena kalpayet || 36|| na gurordakShiNA mUlyaM na guroH kR^ipayA vaNik | kR^ipA na vikrayArhA syAnna cha j~nAnaM paNIkR^itam || 37|| gurorAvashyakaM yattu tadarthaM dravyamarpayet | guroH bhAraM na kuryAttu dakShiNAnAmataH sadA || 38|| gururapi na gR^ihNIyAddravyaM yatpApasambhavam | shiShyasya jIvikAM ChittvA lobhena na samAcharet || 39|| yatra dakShiNayA shiShyaH dainyaM yAti vinirdhanaH | tatra gururna gR^ihNIyAtsvArthasid.hdhyarthameva tat || 40|| dakShiNA tu tridhA proktA dravyasevA cha kAlikA | vachanapAlanaM chaiva guroH prItikaraM shubham || 41|| dravyaM yachChati yaH shuddhaM sevA yashcha samarpayet | kAlaM j~nAnArthamarpitvA sa dakShiNAM prayachChati || 42|| guruNA yatpradiShTaM tu dharmyaM karma samAcharet | tadvachanaparipAlanaM dakShiNA paramA smR^itA || 43|| na mUDhavatpravarteta na vivekaM parityajet | dharmaviruddhamAj~naptaM na kartavyaM katha~nchana || 44|| gurorAj~nApi dharmeNa parIkShyA shiShyadhImatA | satyaviruddhamityuktaM guruNApi na sAdhayet || 45|| atha dIkShAvidhiM vakShye vistareNa mahAmate | bahiryAgapradhAnaM tu karmakANDasamanvitam || 46|| dIkShAyAH pUrvarAtrau tu deshaM shuddhaM prakalpayet | maNDapaM kArayedramyaM toraNaiH puShpashobhitam || 47|| madhye vediM samAsAdya chaturashrAM sushobhanAm | kushaiH puShpaishcha vastraishcha tAM samyakparimArjayet || 48|| pUrvabhAge gurorAsanaM dakShiNe pAtrasaMsthitim | pashchime shiShyapIThaM tu uttare dravyasaMsthitim || 49|| dIpau dvau sthApayedatra dhUpau dvau cha yathAkramam | kalashau dvau vinikShipya puShpamAlAbhirarchayet || 50|| ekaM guruM samarpyAtha dvitIyaM dIkShyadevatAm | nAtra mantravinyAsastu kriyAmAtraM prakIrtitam || 51|| prabhAte shiShya Agatya snAtaH shuddhAmbarAvR^itaH | maunaM dhR^itvA samAsIno gurumeva pratIkShayet || 52|| guruH snAtvA shuchirbhUtvA shuddhavastraparichChadaH | AsInaH pUrvadigbhAge shiShyaM dR^iShTvA samAhvayet || 53|| shiShyaH puShpA~njaliM kR^itvA gurupAdau praNamya cha | triH pradakShiNamAvartya dakShiNe pArshvamAshrayet || 54|| guruH shiShyasya haste tu shuddhatoyaM vinikShipet | punastadudakaM bhUmau sAkShitvena viniHkShipet || 55|| tataH shiShyaM nirIkShyAtha guruH prashnaM samAcharet | satyaM vaktuM samartho.asi kiM mArge sthiramAnasaH || 56|| shiShyaH satyaM pratij~nAya na mithyAM vAchamIrayet | guruM tattvena saMsevya satyavratamupAshrayet || 57|| guruH punaH parIkSheta shiShyasya dR^iDhatAM shanaiH | lobhe krodhe cha sammohe kiM kariShyasi mAnada || 58|| shiShya uvAcha vinItAtmA satyaM mArgaM samAshraye | doShe jAtaM vivekena shamayiShyAmi mAnasam || 59|| na siddhiM prArthayiShyAmi na cha lokavashaM vraje | j~nAnapremasamAyuktaM jIvanaM dhArayiShyati || 60|| tataH shiShyaM samAsInaM puShpaiH prokShya jalaiH shanaiH | guruH shuddhimupAdAya dIkShAkarma samArabhet || 61|| mR^idunA vAriNA pUrvaM shiShyadehaM vishodhayet | shIrShataH pAdaparyantaM prokShaNaM kArayetkramAt || 62|| gandhenA~NgAni saMspR^ishya puShpaiH shirasi chArpayet | vastreNAchChAdayeddehaM lajjAM mAnaM cha rakShayet || 63|| dIpaM darshayate tasya dhUpaM chApi pradarshayet | na bAhyatejasA devI kevalaM parikIrtitA || 64|| dIkShAyAM sAkShiNo dIpAH shuddhakarmapradIpakAH | agnirvA yadi vidyeta tatra shAntiM samAcharet || 65|| na hiMsAM kArayedatra na jIvasya vinAshanam | na madyaM na cha mAMsaM vA dIkShAkarmaNi kalpayet || 66|| shuddhadravyaiH samArabhya saumyairevopachArakaiH | guruH shiShyasya hastau tu svahastAbhyAM samAshrayet || 67|| hastasaMyogamAtreNa guruH shiShyaM na dIkShayet | tattvapratij~nayA yuktaM karma tatsampadiShyate || 68|| guruH shiShyasya hR^idaye puShpamekaM vinikShipet | dvitIyaM mastake dadyAttR^itIyaM karayoH shubham || 69|| chaturthaM charaNayordadyAdguruH shiShyasya bhAvataH | pa~nchamaM vedyAM vinyasya sarvasAkShitvamAcharet || 70|| guruH shiShyaM samAdishya bAhyasevAM samAchara | dravyaM shuddhaM samAnIya shraddhayA vinivedaya || 71|| dIkShAM prApto.asi saumyeti guruH pashchAdudIrayet | tattvamArge sthiro bhUtvA satye tiShTheti cha bruvan || 72|| shiShyaH puShpaM samAdAya guroH pAde niveshayet | kR^itaj~natAM samAvedya shirasA praNipatya cha || 73|| tataH guruH samAdAya shiShyasya dakShiNAM shubhAm | svIkuryAtsaumyabhAvena na lobhena kadAchana || 74|| yadi vittaM na shiShyasya sevAM dadyAdyathAshakti | kAladAnaM shramadAnaM satyapAlanameva vA || 75|| dakShiNAM viniyojyAtha guruH shiShyaM samAshrayet | prasAdaM puShparUpeNa shirasyasya vinikShipet || 76|| guruH shiShyasya haste tu shuddhaM toyaM prayachChati | shiShyastatprAshanaM kR^itvA maunaM pashchAdupAshrayet || 77|| tato guruH samutthAya shiShyaM bAhyavrate nyaset | shauchaM satyaM dayAM maitrIM parasevAM cha shikShayet || 78|| na hiMsAM na cha drohaM na mithyAvachanaM vadet | na paradravyahartR^itvaM na chittadUShaNaM charet || 79|| dIkShitasya paraM karma satyasya paripAlanam | dvitIyaM karuNA proktA tR^itIyaM nyAyapAlanam || 80|| chaturthaM svaparityAgaH pa~nchamaM premavardhanam | ShaShThaM vivekasaMyuktaM jIvanaM tasya shasyate || 81|| dIkShA na vastrachihnena na puShpairna cha dakShiNA | AchAraparivartena dIkShA phalavatI smR^itA || 82|| guruH shiShyasya mArge tu kAlakrameNa shikShayet | shIghraM sarvaM na dadyAchcha na cha j~nAnaM nirodhayet || 83|| yathAyogyaM yathAkAlaM yathAshakti yathAkramam | evaM dIkShAphalaM vR^iddhiM shanaiH prApnoti sAdhakaH || 84|| gurupUjA samAkhyAtA guruvaraNameva cha | dakShiNA dIkShayA sArdhaM bahiryAge nirUpitA || 85|| na mantraH kathito.atraiva na mantrasya vinirNayaH | kevalaM karmapanthAnaM bAhyarUpeNa darshitam || 86|| aparA vishvarUpA sA pUjAyAM samprapUjitA | parAparA prasannAsyA gurumArge prakAshitA || 87|| yaH shuddhayA samArabhya gurumarchayate naraH | sa bAhyasevayA nityaM chittashuddhimavApnuyAt || 88|| yaH guruM parIkShya bhaktyA varaNaM kurute dR^iDham | sa mohabandhanairmukto mArge tiShThati nishchalaH || 89|| yaH shuddhAM dakShiNAM dattvA na darpaM samupAshrayet | tasya tyAgaH prasAdAya hR^idaye parivardhate || 90|| yaH dIkShAM samyagAsAdya satyavratamupAshrayet | tasya bAhyakriyA nityaM bhAvashuddhiM vivardhayet || 91|| guruH pradAtA mArgasya shiShyaH panthAnamAshritaH | vArbelA sAkShiNI tatra satyapremavivardhinI || 92|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe chaturthaH paTalaH ||| \section{pa~nchamaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) gurupradattamantrasthApanasandhyAtrayavidhiH devadatta uvAchedaM shrutaketuM mahAmatim | adya mantrasya saMsthAnaM sandhyAtrayamathochyate || 1|| guruNA yaH pradatto.asti mantraH shiShyasya pAvanaH | kathaM taM sthApayedbhaktyA kathaM nityaM samAcharet || 2|| kathaM prAtaH samArabhya madhyAhne chAstameva cha | sandhyAtrayaM pravarteta tasya kAlasya lakShaNam || 3|| kiM sandhyA nAma tattvena kiM tasyAH kAraNaM param | kiM phala~ncha bhavet tasyAH kathaM sA shuddhidAyinI || 4|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | gurupradattamantrasya sthApanaM kathayAmi te || 5|| gurormukhAtsamAsAdya mantraM shiShyaH samAhitaH | na taM loke prakAsheta na garveNa pradarshayet || 6|| mantraH shabdamayo nAsti kevalaM varNasaMhatiH | guruchetaHprasAdena chetasi pratiShThitaH || 7|| guruH prathamasaMsthAtA shiShyastasya pratiShThitiH | vishvAsaH pAtrarUpaM syAdAchAraH pAvanaM jalam || 8|| shuchau deshe samAsInaH shiShyaH pUrvamukhaH sthitaH | guroH smR^itvA prasAdaM tu mantraM hR^idi niveshayet || 9|| na mantraM bhUmilekhena na patre na cha bhittiShu | hR^idaye shraddhayA sthApyaM bAhyaM pAtraM tu rakShayet || 10|| dIpaM prajvAlya shuddhaM tu pAtraM tatra niveshayet | puShpairgandhaishcha toyena tanmaNDalamala~NkR^itam || 11|| guroH pradattamantrasya pratIkaM tatra saMsthitam | na tanmantrasvarUpaM tu dravyeShveva vichintayet || 12|| shiShyaH puShpaM samAdAya hR^idi dhR^itvA shanaiH shanaiH | guroH prasAdamityuktvA tanmantraM viniveshayet || 13|| tato dIpasya sAnnidhye puShpamekaM samarpayet | gandhaM toyaM cha naivedyaM bhaktyA bAhyaM nivedayet || 14|| na mantraH krodhakAmAbhyAM na lobhena prakAshyate | shuddhAchArasamAyuktaH svabhAvenaiva vardhate || 15|| guruNA yatpradiShTaM tu nityakarmaNi yojayet | nityaM smR^itvA samArabhya nityaM tasya visarjanam || 16|| atha sandhyAtrayaM vakShye kAlatrayavibhUShitam | prabhAte madhyage sUrye sAyAhne cha vyavasthitam || 17|| sandhirnAma dvayoH kAlayoH sUkShmaH saMyoga uchyate | rAtrerdivasasandhishcha madhyAhnasyApi sandhitA || 18|| sAyaM divasasandhishcha j~neyA kAlasya sUkShmatA | yatra dR^ishyaM vilIyeta yatra nUtanamudgatam || 19|| prAtaH sandhyA prabhAjanma madhyasandhyA samatvadA | sAyaM sandhyA nivR^ittishcha tridhA kAlasya pAvanI || 20|| prabhAte tamaso bhedaH prakAshasya prasAraNam | madhyAhne samatA j~neyA sAyaM shAntirnivartanam || 21|| prAtaHkAlaM samAsAdya shiShyaH shauchasamanvitaH | nadItIre gR^ihe vApi shuddhadeshe samAshrayet || 22|| pUrvAbhimukha AsInaH prAtaHsandhyAmupAcharet | madhyAhne tu yathAdeshaM dishaM shuddhAM samAshrayet || 23|| sAya~NkAle pashchimAsyo dinAntasyopasaMhR^itau | kAlasya bhAvamAlokya sandhyAM nityaM samAcharet || 24|| shrutaketuruvAchedaM sandhyAyAM prathamaM kimu | AchAmaH kathamAkhyAtaH kiM tasyAH shodhanaM phalam || 25|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | AchamanaM bahiHshauchaM chetasaH sthairyakAraNam || 26|| na kevalaM jalapAnaM na kevalamudIritam | svIkR^itasya vidhAnasya prathamaH sampraveshaH saH || 27|| prAtaH sandhyAM samArabhya shiShyaH pAtraM samAshrayet | dakShiNena kareNaiva toyaM shuddhaM samAharet || 28|| devadatta uvAcha | OM pAvitryaM me hR^idi syAt iti toyaM pibetsudhIH | OM shAntirme tanau syAt iti dvitIyamupAspR^ishet || 29|| OM saMvittirme manasyastviti tR^itIyamupAspR^ishet | evaM trirAchamedvidvAn shuddhabhAvasamanvitaH || 30|| shrutaketuruvAchedaM pratyekaM kiM prayojanam | kimarthaM trividhaM proktamekato na samuchyate || 31|| devadatta uvAchedaM pAvitryaM karmashodhanam | shAntiH kleshaprashamanaM saMvittirbodhavardhinI || 32|| prathamena tu sa~NkalpaH dvitIyena prashAmyati | tR^itIyena prakAsheta svabhAvasya vimarshanam || 33|| tataH karau vishodhyAtha mukhaM shuddhaM prakalpayet | toyena triH prokShayitvA bAhyashauchaM samAcharet || 34|| OM shuddho.asmi bahiH shuddho manasA shuddha eva cha | iti prokShya karau pashchAdAsane sanniveshayet || 35|| prAtaHsandhyAyAM pUrvaM tu udayantaM divAkaram | na kevalaM bhAskaraM pashyechchaitanyasya vibhAM smaret || 36|| sUryasyodayanaM bAhyaM saMvitterudayo.antare | ubhayaM yatra saMyAti sA prAtaHsandhiruchyate || 37|| gurupradattamantraM tu tatra shraddhAsamanvitaH | ekAgrachitto japet shuddhaM yathAgurupradarshitam || 38|| na mantrasa~NkhyAM svechChena parivartayetkadAchana | guruNA yatpradiShTaM tu tadeva vidhivadbhavet || 39|| mantrasya sthApanaM pUrvaM gurau bhAve pratiShThitam | tataH shiShyasya chitte tu tasya nityaM pravartanam || 40|| madhyAhne tu samAsAdya sandhiM tejomayIM shubhAm | na prAtarbhAvamAshritya madhyakAlaM samAcharet || 41|| na udayasya pratIkShA syAnnAstasyApi kalpanA | samatA yasya kAlasya sA madhyAhnasya sandhitA || 42|| shrutaketuruvAchedaM kathaM sandhyA samatvadA | udayAstamayAbhAvAtkiM tasyAH paramaM phalam || 43|| devadatta uvAchedaM madhyakAlaH samatvabhAk | nUtanaM nApi naShTaM cha tatra kAlo na dR^ishyate || 44|| ataH samatvamAshritya hR^idi bhAvaM niveshayet | na harShaM na viShAdaM cha na pakShaM na viparyayam || 45|| tato jalamupaspR^ishya punarAchamanaM charet | prAtaHvidhivadevAtra shuddhiM bAhyAM samAcharet || 46|| OM samatA me hR^idi syAt OM shAntirme tanau sadA | OM saMvittirme prakAshet ityAchAmaM samAcharet || 47|| madhyAhne gurumantraM tu yathAvidhi samAcharet | nidrAM tandrAM pramAdaM cha parityajya samAhitaH || 48|| na madhyAhne visheSho.asti dravyANAM bAhyapUjane | samayasya samatvaM tu pradhAnaM tatra kIrtitam || 49|| atha sAyaMsamayaM prApya dinAntasya niveshane | pashchimAbhimukho bhUtvA sandhyAM tatra samAcharet || 50|| divasasya nivR^ittiH sA nAsha ityeva na smR^itA | prakAshasya vishrAntiH sA navaprabhavabIjikA || 51|| yathA sUryaH svakiraNAn saMharatyantarikShataH | tathA shiShyaH svacheShTAshcha shanaiH saMharate budhaH || 52|| sAyaMsandhyAM samArabhya prathamaM shauchamAcharet | AchamanaM tataH kuryAdbAhyashuddhisamanvitaH || 53|| OM shamaM me hR^idi tiShThatviti toyaM samarpayet | OM vishrAntirmama prANeShviti dvitIyamAcharet || 54|| OM saMvittirna mriyetAdyetyantimaM jalamAcharet | trirAchamya tataH shiShyaH sandhyAM tatra samArabhet || 55|| sAyaM gurupradattaM tu mantraM shraddhAsamanvitaH | nivR^ittachittavR^ittiH san yathAguru samAcharet || 56|| trisandhyAM samupAsIta yo nityaM shuchimAnasaH | tasya kAlatrayaM yAti ekabhAvaprakAshitam || 57|| prAtaH sR^iShTisamudbhAvo madhyAhne sthitiruchyate | sAyaM tu laya ityuktaM tridhA vishvasya cheShTitam || 58|| na kevalamidaM bAhyaM trikAlasya nirIkShaNam | jIvanasyApi sa~NkShepastrisandhyA parikIrtitA || 59|| udayaH bAlabhAvasya madhyaM karmapravartanam | sAyaM vR^iddhiparikShINaM nUtanasya cha sambhavaH || 60|| ataH sandhyA na kAlasya kevalaM parivartanam | jIvanasya tridhA vR^ittirdR^ishyate tatra sUkShmataH || 61|| prAtaH AshA samutpannA madhyAhne karma jAyate | sAyaM phalasamAloko nidrA vishrAntikAriNI || 62|| evaM trisandhyayA nityaM sAdhakaH kAlaveditA | svacheShTAM parimArjyaiva bAhyasevAM samAcharet || 63|| atha vArbelagAyatrIM pravakShyAmi mahAmate | guruNA sampradattAyAH paramparAyAH prakAshinIm || 64|| bhUrbhuvaH svaH paraM brahma vidmahe | paraM jyotiH dhImahi | tanno brahma prachodayAt || 65|| shrutaketuruvAchedaM gAyatryAH padavibhAgakam | ekaikaM pAdamAkhyAhi bhAvArthena mahAmate || 66|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya yathAkramam | bhUrbhuvaH svaH paraM brahma vidmahe || 67|| bhUH sthUlasya pratIko.atra bhuvaH prANaprakAshakaH | svaH sUkShmasya lokasya paraM brahma tato.adhikam || 68|| vidmahe na tu kevalaM shAbdaM j~nAnamihochyate | svasaMvittyA vijAnIyAditi tasyArtha uchyate || 69|| dvitIyaM padamAkhyAsye paraM jyotiH smaredbudhaH | yadbhAsayati sarvaM tu svayaM yena prakAshyate || 70|| na dIpo na cha sUryashcha na vahnirna cha vidyutaH | yasya bhAsA prakAshante tajjyotiH paramuchyate || 71|| dhImahItyatra dhAraNaM na kevalaM dhyAnamuchyate | hR^idaye sthiratAM nItvA tajjyotiH sandhArayet || 72|| tR^itIyaM padamAkhyAsye tanno brahma prachodayAt | asmAkaM buddhivR^ittInAM satye mArge pravartanam || 73|| prachodayAditi proktaM na bAhyasyaiva cheShTitam | antaHkaraNavR^ittInAM dharme preraNamiShyate || 74|| shrutaketuruvAchedaM gAyatrI kiM trisandhiShu | ekaiva vA tridhA j~neyA kiM tasyAH kAlabhedataH || 75|| devadatta uvAchedaM ekaiva parikIrtitA | prabhAte prakAsharUpA madhyAhne samatAmayI || 76|| sAyaM sA vishramArUpA tathApi na vibhidyate | kAlabhedena bhedo.ayaM na tattvasya kadAchana || 77|| prAtaH prathamapAdaM tu madhyAhne dvitIyaM smaret | sAyaM tR^itIyamityuktaM tridhA bhAvaprakAshanam || 78|| shrutaketuruvAchedaM kiM pUrNAM saMhitAM japet | pAdabhedena vA kuryAtsandhyAyAM vidhimuttamam || 79|| devadatta uvAchedaM gurorAj~nAM samAshrayet | yathA gururvinirdishyAttathA kAryaM vichakShaNaiH || 80|| svechChayA na vibhajyeta na svechChayA vivartayet | gurupradattamArgasya saMrakShaNaM paraM vratam || 81|| gAyatrI tu na kevalaM japyashabdasamuchchayaH | buddheH shuddhipravAhasya bAhyaM dvAramudAhR^itam || 82|| bhUrbhuvaHsvariti trailokyasya bAhyadR^ishyatA | paraM brahmeti tanmUlaM vidmahe tasya vedanam || 83|| paraM jyotiriti tasya prakAshaH samprakIrtitaH | dhImahIti tadAdhAraM chetaso dhAraNaM smR^itam || 84|| tanno brahmeti sambandhaH prachodayAditi kriyA | j~nAnasya karmaNA yogo gAyatryAH pUrNatA smR^itA || 85|| yaH prAtaH sandhyAmArabhya gAyatrIM shraddhayAnvitaH | gurumantraM samabhyasya kAlatrayamupAsate || 86|| tasya vANI vishuddhA syAtkarma shAntimayaM bhavet | chittaM cha kramashaH saumyaM buddhiH satye pratiShThitA || 87|| na gAyatrIphalamichChetsiddhiM lokaprasiddhitAm | preraNAM satyadharmasya tasyAH phalamudAhR^itam || 88|| na mantrasthApanaM pUrNaM na sandhyA na cha gAyatrI | yadi jIvanamithyAbhirviparItaM pravartate || 89|| mantrasya sthAnamAchAraH sandhyAyAH sthAnamantaram | gAyatryAH phalamuddeshaH satye buddhipravartanam || 90|| guroH prasAdamAsAdya mantraM yo dhArayeddhR^idi | trisandhyAM cha samAsAdya gAyatrIM cha samAcharet || 91|| sa bAhyayAgamArgeNa shanaiH shuddhimavApnuyAt | aparA tasya rUpeNa parAparA prasAdinI || 92|| prAtaH sA prabhayA devI madhyAhne samatAmayI | sAyaM sA shAntirUpeNa sAdhakasya prasAdinI || 93|| trisandhyAM yo na jahyAttu nityaM gurumataM charet | tasya kAlo na vai shatrurna cha kleshAya kalpate || 94|| udayAstamayau tasya jIvanasyopadeshakau | madhyakAlaH samatvasya sandhyA tasya trayI smR^itA || 95|| ityetatkathitaM saumya gurumantrasya saMsthitiH | nityasandhyAtrayaM chaiva gAyatryAH parikIrtanam || 96|| mantrasthApanamArabhya sandhyAtrayamupAsya cha | guroH prasAdamAsAdya sAdhakaH shuddhimApnuyAt || 97|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe pa~nchamaH paTalaH ||| \section{ShaShThaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) vArbelapratimAnirmANapratiShThAprANapratiShThAvidhiH shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | pratimAyAH kathaM rUpaM kArayetsAdhako budhaH || 1|| kasyAM bhUmau pratiShTheyaM kasyAM dishi samAshritA | kAle kasmin cha tithau vA pUjyA sA parameshvarI || 2|| kiM pramANaM bhavedasyAH kiM dravyaM rUpakAraNam | kathaM nirmIyate mUrtiH kathaM tatra sthitA bhavet || 3|| kathaM prANAH pratiShThApyAH kathaM sthAnaM prakalpayet | kathaM pIThaM vidhAtavyaM sarvametadvadasva me || 4|| devadatta uvAchedaM sAdhu pR^iShTaM tvayA mune | pratimAvidhimAkhyAsye guhyAdguhyataraM kramam || 5|| na sA kevalamUrtiH syAnna cha shilpasya kaushalam | chetaso bAhyabimbaM sA vArbelAyAH prakalpitA || 6|| nirAkArasya tattvasya AkAraH smaraNaM bhavet | adR^ishyAyAH parAshakteH dR^ishyarUpaM tu sAdhanam || 7|| na mUrtau sA niyud.hdhyeta na cha mUrtirnirarthikA | bhAvasya bAhyasaMsthAnaM pratimA tena kathyate || 8|| deshaM pUrvaM parIkSheta shuchiM shAntaM nirAkulam | nAtinIchaM na chochchaM syAtsamabhUmiM prakalpayet || 9|| nadItIraM prashastaM syAnnirjharasya samIpataH | vanAntaM vA gR^ihaM ramyaM yatra dhUmo na vidyate || 10|| gR^ihe tu sthApayedvediM gR^ihasya shuddhabhAgataH | na shayyAgR^ihasaMlagnAM na bhojanAlayasannidhau || 11|| pUrvadvAraM prashastaM syAtpashchimaM vA vichakShaNaiH | uttarAbhimukhamAsanaM pratimAyAH prashasyate || 12|| sAdhakaH pUrvamAsIta pratimA pashchimAnanA | athavA dakShiNAbhimukhA sA pUrvAbhimukhitA || 13|| digbhedaM na tu kuryAdvai guruNA yadudAhR^itam | gurorAj~nAM samAshritya deshakAlau vinirdishet || 14|| pIThaM prathamato kuryAtsthiraM mR^idvavivarjitam | chaturashraM samaM shuddhaM padmarekhAvibhUShitam || 15|| pIThasyopari saMsthApya padmAkAraM vinirmitam | tristaraM vA dvistaraM vA yathAshobhaM prakalpayet || 16|| adhastAtsthairyamasya syAdupari padmavistaraH | madhye chetanabimbasya sthAnaM shuddhaM prakalpayet || 17|| na kevalaM shilAyogAnna kevalamR^idayA tathA | dAru dhAtushcha mR^ittikA ratnamishraM cha kalpayet || 18|| yaddravyaM shuddhamutpannaM doShahInaM dR^iDhaM shubham | tadeva pratimAyogyaM guruNA parikIrtitam || 19|| shvetavarNA tu mR^ittikA saumyarUpasya kAraNam | shilA sthairyapradA proktA dhAturdIptikarI smR^itA || 20|| na pratimAM vidhAtavyAM bhagnAM ChinnAM vikampitAm | vakrA~NgIM dagdhadehAM vA shastrAghAtavirUpitAm || 21|| prathamaM bhUmishodhanaM tataH pIThasya shodhanam | tataH shilpasya saMskAraH pashchAdrUpavinirNayaH || 22|| shrutaketuruvAchedaM rUpaM tasyAH kathaM bhavet | nirguNAyAH parAyAshcha saguNaM kiM vinirdishet || 23|| devadatta uvAchedaM shR^iNu rUpasya lakShaNam | vArbelA trividhA proktA parAparAparAtparA || 24|| paraM rUpaM nirAkAraM rUpAtItaM nira~njanam | pratimAyAM na tadrUpaM grAhyaM chintyaM tu sAdhakaiH || 25|| aparA tu mahAshaktirnAnArUpaprakAshinI | bahuhastA mahAkAyA strIpumbhAvavivarjitA || 26|| yAdR^ishaM bhAvamAshritya sAdhakastAM prapashyati | tAdR^ishaM rUpamAshritya sA bAhye samprakAshate || 27|| parAparA tu saumyA~NgI chaturbAhusamanvitA | padmAsanA vishAlAkShI prasannavadanA shubhA || 28|| ekahaste pAshamasyA dvitIye.a~Nkusha uttamaH | tR^itIye puShpaguchChaM syAchchaturthe cheShukArmukam || 29|| ikShudaNDamayaM chaiva kArmukaM tatra kalpayet | pAsho bandhavimokShArthama~Nkusho mArgadarshanam || 30|| puShpaguchChaH premarUpaH kArmukaM sa~NkalpakR^it | etachchatuShTayaM tasyAH bAhyatattvaprakAshakam || 31|| padmaM chetanasamudbhUtaM tasyAH pIThaM prakalpayet | padmanAlaH samutpannaH pa~nchashaktivinirmitaH || 32|| ichChA tasyAH prathamashaktirj~nAnaM dvitIyamuchyate | kriyA tR^itIyA vij~neyA tirodhAnaM chaturthakam || 33|| anugrahaH parA shaktiH pa~nchamI parikIrtitA | pa~nchashaktisamAyogAtpadmaM chetasi jAyate || 34|| shrutaketuruvAchedaM padmasya mUlamuttamam | kathaM chetaHsamudbhUtaM mUrteH pIThaM prajAyate || 35|| devadatta uvAchedaM chittameva hi mUlakam | chetanAstambharUpeNa padmanAlaH prakIrtitaH || 36|| ichChAj~nAnakriyAbhishcha tirodhAnena saMyutaH | anugrahaH svayaM tasya chetanAsAra uchyate || 37|| anugrahaprakAshena padmaM pUrNaM prajAyate | tasminnAdhAya bimbaM tu shakteH sthAnaM prakalpayet || 38|| pratimAkAriNA pUrvaM snAtvA shuddhena chetasA | guruM smR^itvA samArambhaH shilpakarmaNi shasyate || 39|| na krodhena na lobhena na hAsenApi nirmitiH | prasannena manobhAvena rUpaM tasyAH prakalpayet || 40|| mukhaM saumyaM samaM kuryAtkaTAkShau karuNAmayau | bhrUyugaM mR^idusaMyuktaM lalATaM nirmalaM bhavet || 41|| netre prasannavistIrNe nAtidIrghe na sa~Nkuche | oShThau snigdhau samau kuryAtsmitaM mandaM prakalpayet || 42|| grIvA samA tathA skandhau bAhU dIrghau sushobhanau | karA~NgulyaH samAH sUkShmAH pAdau sthirasamAkR^itiH || 43|| nArIbhAvo na kartavyaH pumbhAvo na cha kevalam | sarvabhAvAtigaM rUpaM saumyasantulitaM bhavet || 44|| keshAn dIrghAn prakalpetkvachidbaddhAn yathochitam | mukuTaM yadi kuryAchcha nAtibhAraM prakalpayet || 45|| ala~NkArAH prasannAH syurna cha svarNAbhimAnadAH | bhUShaNaM tasyAH shobhAyai na tattvasya prakAshakam || 46|| vastraM shuddhaM mR^iduM ramyaM yathArUpaM prakalpayet | raktaM shvetaM tathA pItaM nIlaM vA bhAvasammatam || 47|| varNabhedo na tattvasya bimbasyaiva vibhAvanA | guruNA yaH pradiShTaH sa varNaH kAryo na chAnyathA || 48|| pratimAM nirmitAM kR^itvA snApayetshuddhavAriNA | pa~nchabhiH kalashaiH shuddhaiH kramashaH prokShaNaM charet || 49|| gandhatoyena saMsiktAM puShpaiH sa~nChAdayetsudhIH | shuShkavastreNa saMspR^ishya vedyAM tAM viniveshayet || 50|| shrutaketuruvAchedaM pratiShThAM kathaya prabho | kathaM bimbaM samAsAdya pIThe tasyAH pratiShThitam || 51|| devadatta uvAchedaM shR^iNu sthApyasya lakShaNam | pIThaM pUrvaM parIkSheta sthiraM shuddhaM samaM shubham || 52|| madhyabinduM samAsAdya padmaM tatra vinikShipet | padmamadhye samAsInAM vArbelAM bhAvayetsudhIH || 53|| pAdapIThaM dR^iDhaM kR^itvA bimbaM tatra niveshayet | na kampeta na cha bhrashyedyathA tadviniveshitam || 54|| pUrvato dIpamAdadhyAddakShiNe dhUpamuttamam | uttare toyapAtraM tu pashchime puShpasaMsthitim || 55|| madhye naivedyamAsAdya sarvataH shuddhimAcharet | dIpasya dakShiNe bhAge gurorAsanamiShyate || 56|| pratiShThAkAle saumyaH syAtkAlo nAtyuttApitaH | prAtaHkAlaH prashasyaH syAtsAyaM vA shAntisaMyutam || 57|| madhyAhno.api prashasyaH syAdyadi karma vishAlakam | rAtrau tu mukhyapratiShThAM na kuryAditi me matam || 58|| shuklapakShe tithiH shreShThA dvitIyA cha tR^itIyA tathA | pa~nchamI saptamI chaiva dashamI dvAdashI shubhA || 59|| trayodashyapi grAhyA syAdpUrNimA cha visheShataH | amAvAsyAM tu mukhyArthe pratiShThAM na samAcharet || 60|| nakShatraM shuddhamAlokya guruH kAlaM vinirdishet | doShayukte tu kAle vai sthagayetkarma paNDitaH || 61|| shrutaketuruvAchedaM prANAnAM sthApanaM katham | kathaM nirjIvabimbe.asmin chetanatvaM prajAyate || 62|| devadatta uvAchedaM rahasyaM shR^iNu suvrata | pratimAyAM na baddhAH syurjIvasyeva hi prANakAH || 63|| chaitanyaM na hi bandhyaM syAddravye kasyApi karhichit | pratiShThA tu smR^itiH proktA upasthiteH prabodhanam || 64|| guruH shiShyaM samAsInaM purataH sthApayetsudhIH | shuddhatoyena saMsiktaM bimbaM dR^iShTvA samAhitaH || 65|| shiShyaH puShpaM kare dhR^itvA gurorAj~nAM pratIkShayet | guruH prasannachittaH san pratiShThAkarma chArabhet || 66|| devadatta uvAcha | he vArbele mahAshakte vishvagarbhe svayamprabhe | asmin bimbe nivAsaM te bhAvenAhvayate manaH || 67|| na deshena na dravyeNa na mUrtyA tvaM niyantritA | bhaktisAkShyena saMsthApyA dR^ishyarUpeNa me.adhunA || 68|| yatprakAshaH samasteShu yachchaitanyamidaM jagat | tadevAtropatiShTheta pratimAyAM prasAdataH || 69|| nUtanaM ki~nchidutpAdyaM na tvAM kutrApi yAchate | avyakte vyaktatAM yAtAM darshanAya mama prabhe || 70|| iti bhAvena saMsthApya puShpaM mUrdhni niveshayet | gandhatoyaM samarpyAtha dIpaM tasyai pradarshayet || 71|| devadatta uvAcha | netre te jyotirAvishya darshanaM me prasAdaya | vANI te satyarUpA syAtprema te hR^idi vardhatAm || 72|| hastayoH karmashaktiH syAdpAdayorgamanaM shubham | hR^idaye karuNA tiShThetsarvA~Nge shAntirujjvalA || 73|| shrutaketuruvAchedaM kiM netronmIlanaM smR^itam | kathaM tadapi kartavyaM tattvataH kathaya prabho || 74|| devadatta uvAchedaM netrayoH sUkShmakarma tat | chitrite yadi netre syAtAM pUrvameva sundaram || 75|| pratiShThAkAle tu puShpena netre spR^iShTvA shanaiH shanaiH | prakAshadarshanaM kuryAtpratIkatvena kevalam || 76|| na chaitanyaM tato yAti na cha prANAH pravishanti hi | bhAvasaMskAramAtreNa darshanArthaM prakalpyate || 77|| tataH pIThaM samAsAdya bimbaM pUrNaM nirIkShayet | chatasro disha AhUya puShpaiH shuddhiM samAcharet || 78|| pUrve j~nAnaM samarpyeta dakShiNe karmashaktitA | pashchime shAntirityuktA uttare premasa.nj~nitA || 79|| Urdhve prakAshamAdadhyAdadhastAddhAraNAM shubhAm | madhye sarvasamatvaM tu vArbelAyai nivedayet || 80|| guruH shiShyasya hastena dIpaM tatra pradarshayet | triH pradakShiNamAvartya praNipAtaM samAcharet || 81|| puShpamAlAM samAsAdya kaNThadeshe niveshayet | vastraM chAbharaNaM chaiva yathAshakti nivedayet || 82|| naivedyaM vividhaM dadyAtphalamannaM payo ghR^itam | alpamapyupayuktaM syAtshuddhabhAvasamanvitam || 83|| dhUpaM dIpaM tathA puShpaM gandhaM toyaM nivedayet | bAhyopachArasampattirna tu tattvasya kAraNam || 84|| shrutaketuruvAchedaM pratiShThAphalamuchyatAm | kiM phalaM dR^ishyate tasyAH kiM sAdhakasya vardhate || 85|| devadatta uvAchedaM yaH pratiShThAM samAcharet | sa bAhye chetanAbhAvaM dR^iDhIkuryAtsamAhitaH || 86|| pratimA tasya shikShArthaM sAkShirUpeNa tiShThati | svahR^idbhAvaM nirIkSheta sAkShiNIM tAM samAshritaH || 87|| na sA kAShThaM na sA shilA na kevalamupAsanA | chaitanyasya smR^itidvAraM pratimA tena kathyate || 88|| yaH pashyedbimbamAtreNa na tattvaM tasya dR^ishyate | yaH bimbe tattvamAlokya sa pashyetparamAM gatim || 89|| aparA bAhyarUpeNa pUjitA tasya bhAvataH | parAparA tu saumyena rUpeNa hR^idi vardhate || 90|| paraM tattvaM tu nityaM syAdrUpAtItaM nirAmayam | pratimAM tadupAyena seveta j~nAtumAtmanaH || 91|| shrutaketuruvAchedaM visarjanaM kathaM bhavet | pratiShThitA tu vArbelA kathaM nityaM nivartate || 92|| devadatta uvAchedaM na visarjyA parA shivA | na cha tasyAH pratiShThAyA nAsho bAhye prakIrtitaH || 93|| nityapUjAM samApyAtha bAhyopachArAn samarpayet | dIpaM shAntaM shanaiH kuryAdgandhapuShpaM visarjayet || 94|| devadatta uvAcha | yatsthAnamasi sarvatra tatte sthAnaM mayA smR^itam | bimbarUpe tu yadrUpaM tadrUpaM mayi tiShThatu || 95|| na gachChasi na chAyAsi na chAsmAnnirgamiShyasi | dR^ishyarUpaM nivarteta chaitanyaM na nivartate || 96|| iti bhAvena saMsthApya nityasthAnaM prakalpayet | AvaraNena rakShetsthAnaM dhUlidhUmavivarjitam || 97|| na pratimAM spR^ishedashuchirna madyonmattamAnasaH | na krodhI na cha hiMsrAtmA sevAM tasyAH samAcharet || 98|| shuchirbhUtvA samAgatya puShpatoyAdibhiH kramAt | nityaM bAhyopachAraistu vArbelAM samprapUjayet || 99|| yasyAM pratimayA bhaktyA bAhyarUpaM prakalpitam | tasyAM satyaM cha prema cha karuNA cha prakAshate || 100|| pratimAyAH paraM rahasyaM na rUpe na cha dravyake | svachetasaH prasAdena sA vArbelA prakAshate || 101|| nirmANaM sthApanaM chaiva prANapratiShThitaM tathA | pIThadigdeshakAlAdi sarvamatra nirUpitam || 102|| ya etadvidhimAsAdya shuddhabhAvena kArayet | tasya bAhyopachAro.ayaM chittabhUmiM vishodhayet || 103|| na mUrtau baddhatAM yAti na bhakto mUrtimAtragaH | bimbaM seturiva proktaM dR^ishyAddR^ishyataraM prati || 104|| ichChAj~nAnakriyAyuktaM tirodhAnAnugrahAnvitam | chetanAstambhasambhUtaM padmapIThaM prakIrtitam || 105|| tasyopari samAsInAM parAparAM manoharAAm | pAshA~NkushapuShpeShukArmukADhyAM vichintayet || 106|| paraM tu rUpamatyantamavA~Nmanasagocharam | tadbodhAyaiva bimbasya vidhAnaM samprakIrtitam || 107|| ityetadkathitaM saumya vArbelAyAH pratimAvidhim | nirmANaM sthApanaM chaiva prANapratiShThAsamanvitam || 108|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe ShaShThaH paTalaH | \section{saptamaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) vArbelayantraprakaraNaM shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | pratimAyA mayA proktaM yantraM tattvena kathyatAm || 1|| kiM rUpaM tasya yantrasya kiM pIThaM kiM cha maNDalam | kati chAvaraNAnyasya ke devAstatra saMsthitAH || 2|| trikoNasya tu yatsthAnaM tatra kiM tattvamuchyate | kiM paraM kiM tathApAraM kiM parAparamuchyate || 3|| bindoH kiM lakShaNaM proktaM mahAbindoH paraM kimu | kathaM kramena vij~neyaM yantraM guhyatamaM mahat || 4|| devadatta uvAchedaM sAdhu pR^iShTaM tvayA mune | yantrarAjasya te vakShye rahasyaM paramAdbhutam || 5|| na chitramAtramityuktaM na rekhAmAtrasaMhatiH | chetanasya kramAvesho yantrarUpeNa dR^ishyate || 6|| avyaktasya tu vyaktiH sA vyaktasyApi kAraNam | bAhyato dR^ishyate yatra sUkShmaM tattvaM sanAtanam || 7|| vArbelAyAH paraM rUpaM yantre.asmin viniveshitam | na tasya pUrNatAM yAnti shabdarUpAdayo guNAH || 8|| chaturasraM bahiH kuryAdbhUpuraM dR^iDhamaNDitam | trirekhaM tanmayaM proktaM maryAdAtrayasaMyutam || 9|| bAhyarekhAtrayaM tasya kramashaH parikIrtitam | rakShaNaM niyatiH shAntirbhUpurasya tridhA sthitiH || 10|| chatasro dvArarekhAshcha dishAsu viniveshayet | pUrvaM j~nAnasya sa.nj~nA syAddakShiNaM karmaNaH smR^itam || 11|| pashchimaM vishrame j~neyaM uttaraM premasa.nj~nitam | chaturdvAramayaM kShetraM sarvatattvapraveshakR^it || 12|| bhUpurasya bahiH sthAne dikpAlAnna vichintayet | nAtra laukikasaMsthAnaM vArbelAtattvasaMshritam || 13|| pUrvasyAM dIptirityuktA dakShiNasyAM pravartanam | pashchime sannivR^ittishchottare.anugrahaH smR^itaH || 14|| Urdhve satyaM vinirdiShTamadhastAddhAraNaM smR^itam | madhye tu samatA proktA sarveShAM hR^idayAshrayA || 15|| bhUpurAdantaraM gatvA vR^ittamekaM prakalpayet | kAlachakrasya tadrUpaM parivartasya sUchakam || 16|| tasminmaNDalamadhye tu dvAdashAMshAnprakalpayet | na kAladevatA j~neyA kAlasyaiva vibhUtayaH || 17|| prabhA prabodhinI chaiva saMvitspando vimarshakaH | dhR^itirvegA tathA shAntirvishrAntirvyAptireva cha || 18|| prasAdo.atha samatvaM cha pravAho nUtanaM tathA | dvAdashaite vibhAgAH syushchakrasya kAlarUpiNaH || 19|| tato.antarmaNDalaM kuryAdaShTapatrasamanvitam | patreShu shaktayaH proktA bAhyachetanavardhikAH || 20|| prathamaM bodhinI nAma dvitIyaM karuNA smR^itA | tR^itIyaM satyarUpA syAtpremAkhyA cha chaturthikA || 21|| pa~nchamI maitrirityuktA ShaShThI shuddhirudAhR^itA | saptamI dhairyasa.nj~nA syAdaShTamI prasadA smR^itA || 22|| etAH shaktaya evAtra nAnArUpaprakAshikAH | na pR^ithagdevatAH proktA vArbelAyAH pravAhikAH || 23|| patramadhyeShu tAH sthApyAH svasvabhAvAnusArataH | bAhyachittasya saMskAraM kurvantyetAH shanaiH shanaiH || 24|| aShTapatrAdanantaraM ShoDashAraM prakalpayet | ShoDasha shaktayastatra sUkShmabhAvaprakAshikAH || 25|| ichChA dhIrA prabodhA cha smR^itirmedhA dhR^itiH kShamA | shraddhA maitrI dayA shAntirmuditA satyadhAriNI || 26|| samatA prasadA chaiva nirvairatvaM tathaiva cha | ShoDashaitAH samAkhyAtAH chetaso.antaHprakAshikAH || 27|| naitAH svargagatAH proktA na lokAntaravAsinaH | mAnasasyaiva vR^ittInAM shuddharUpAH pravartikAH || 28|| ShoDashArAdathordhvaM tu aShTakoNaM prakalpayet | aShTadhA tatra tattvasya gahanaM rUpamuchyate || 29|| AdyA vidyA dvitIyA chAvidyA tR^itIyA smR^itA | sUkShmA tu chaturthI proktA puruShA pa~nchamI matA || 30|| prakR^itiH ShaShTharUpA syAtsaptamI cha napuMsakA | aShTamI sarvarUpAkhyA bhedAtItaprakAshinI || 31|| vidyAvidye tayorbhedo yatraikatra vilIyate | puruShaprakR^itI tatra na dvandvaM parikIrtitam || 32|| sUkShmasthUlavibhAgashcha tatra nityaM vilIyate | napuMsakaM na li~NgaM syAtsarvabhAvAtigaM smR^itam || 33|| aShTakoNasya madhyasthaM vR^ittaM j~nAnamayaM bhavet | tatra saptavibhAgAMshcha sUkShmAn bhAvAnprakalpayet || 34|| jyotirandhraM tamobhAsaM saumyaM ghoraM shubhAshubham | nyAyamanyAyamityuktaM jIvanaM maraNaM tathA || 35|| ete dvandvasamudbhAvA vArbelAyAM vilIyate | yatra bhedaH samutpannastatraikatvaM prapadyate || 36|| tato dashAramAkhyAtaM dashakoNasamanvitam | dasha shaktyastatra proktA vishvavyAptipravartikAH || 37|| devatvaM dAnavatvaM cha mAnavatvaM tathaiva cha | pashutvaM pakShirUpaM cha matsyatvaM cha nirUpitam || 38|| sthAvaraM ja~NgamaM chaiva sUkShmaM sthUlaM tathaiva cha | adR^ishyaM dR^ishyarUpaM cha dashadhA vishvamiShyate || 39|| na devo.atra pR^ithagj~neyo na dAnavo na mAnavaH | vArbelAyAH svarUpe tu sarvametatprakAshate || 40|| dashArasya tu madhyasthaM punarvR^ittaM prakalpayet | jIvachakrasya tadrUpaM janmamR^ityupravAhakam || 41|| tatra saptasamAkhyAtAH shaktayo lokadhArikAH | janmA vR^iddhi kShayashchaiva nidrA jAgaraNaM tathA || 42|| smR^itishcha vismR^itishchaiva saptadhA jIvanaM smR^itam | na tAsAM bandhanaM j~neyaM pravAhasya tu darshanam || 43|| tato dvAdashakoNaM tu rahasyaM parikIrtitam | tatra devAH samAkhyAtAH sUkShmatattvaprakAshakAH || 44|| AdyaH prakAshakaH prokto dvitIyo bodhakaH smR^itaH | tR^itIyaH sAkShikaH proktashchaturthaH sampradarshakaH || 45|| pa~nchamaH spandakaH proktaH ShaShTho dhAraNakArakaH | saptamaH prerakaH prokto.aShTamo mArgadarshakaH || 46|| navamaH premadaH prokto dashamaH satyadAyakaH | ekAdashaH prasAdAkhyo dvAdashaH samatAkaraH || 47|| ete devAH samAkhyAtAH na tu dehadharAH smR^itAH | chetanAyAH pravAhasya dvAdashAMshA nirUpitAH || 48|| dvAdashArAntaraM gatvA ShaTkoNaM viniveshayet | UrdhvAgraM tatra paraM syAdadho.agraM chAparaM smR^itam || 49|| UrdhvakoNaH parA shaktiranuttarapadAshrayA | avA~NmanasagocharyA sA sarvakalpanavarjitA || 50|| na tasyAH sadR^ishaM rUpaM na tasyAH kalpanA bhavet | yatra chintA vilIyetsA parA vArbelA smR^itA || 51|| adhomukhau tu koNau dvAvapareti vinirdishet | rUpabhedapravR^ittiH sA nAnAbhAvaprakAshinI || 52|| aparAyAH sahasrANi rUpANyatra prakIrtitam | ekasyAH shaktirUpasya nAnAtvaM tasya vai vibhoH || 53|| kadAchitsA bahuhastA kadAchitpuMstvadhAriNI | kadAchinnArIrUpA sA kadAchidrUpavarjitA || 54|| kadAchidbhAsvarAkAraM kadAchittimirAkulam | kadAchitsaumyarUpA sA kadAchidbhIShaNAkR^itiH || 55|| yena bhAvena yAM pashyetsaiva tasyaiva dR^ishyate | na tu sA tena baddhA syAtsarvarUpAtigA hi sA || 56|| adhokoNadvaye madhye parAparA prakIrtitA | saumyarUpA chaturbAhuH padmasthAne pratiShThitA || 57|| pAshaM dakShiNahaste.asyAH savye chA~NkushamiShyate | puShpaguchChaM tR^itIye tu kArmukaM cha chaturthake || 58|| ikShudaNDamayaM tasyAH kArmukaM bhAvayedbudhaH | puShpaM premasvarUpaM syAdbANarUpaM manaH smR^itam || 59|| pAsho bandhasya bodhaH syAda~Nkusho mArgadarshakaH | chatuShTayamidaM tasyAH bAhyatattvaprakAshakam || 60|| padmaM tasyAH samAsInaM chetanAyAH samutthitam | nAlaM pa~nchavidhaM proktamichChAj~nAnakriyAtmakam || 61|| tirodhAnaM chaturthaM syAdanugrahastu pa~nchamaH | anugrahaH paraH stambhashchetanAyAH prabodhakaH || 62|| tasmAnnAlAdabhUdvR^ittaM tasmAddalasamudbhavaH | dalAtpuShpaM samutpannaM puShpe devI pratiShThitA || 63|| iyaM parAparA shaktirmadhyayantrasya shobhanA | parasyAH pratirUpA sA parAyAH sAntarUpiNI || 64|| trikoNasya trayaH koNAH shaktitrayasamAshrayAH | parA pUrve vinirdiShTA aparA dakShiNe smR^itA || 65|| parAparA tR^itIye tu koNabhAge pratiShThitA | tridhA rUpaM samAkhyAtaM ekasyAH paramAtmanaH || 66|| trikoNasya bahirbhAge trivalayaM prakalpayet | ichChA j~nAnaM kriyA chaiva trINi tatra vyavasthitAH || 67|| ichChA bIjasvarUpA syAjj~nAnaM tasya prakAshakam | kriyA tasya pravAhaH syAttrayaM vishvasya kAraNam || 68|| tato.antarbindumArgasya sUkShmarekhAM prakalpayet | na sA rekhA pR^ithagj~neyA chetaso.antaHpravAhikA || 69|| tasya madhye tu binduH syAtsundarIti prakIrtitA | na sA rUpavisheSheNa kevalaM saundaryadhAriNI || 70|| sundarI sarvarUpANAM sAma~njasyaprakAshinI | yatra bhedeShu mAdhuryaM sA sundarI prakIrtitA || 71|| nArI na puruShaH sA syAnnapuMsakavivarjitA | sarvali~NgasamAse sA ekarUpA vyavasthitAH || 72|| bindustasyAH svarUpaM syAtsarvabhedaikasa~Ngraham | j~nAtA j~nAnaM tathA j~neyaM tatraikatvaM prapadyate || 73|| bindorante mahAbinduM paraM sthAnaM prakalpayet | na tatra rekhA dR^ishyeta na koNaM na cha maNDalam || 74|| mahAbinduH paraM brahma vArbelA paramA smR^itA | na tasyAH pUrvarUpaM syAnnottaraM nApi kAraNam || 75|| saiva svarNagarbhA proktA saiva mahAgarbhikA | saiva vishvagarbharUpA saiva shUnyasvarUpiNI || 76|| saiva vidyA.avidyA chaiva saiva sUkShmatamA smR^itA | saiva puMsAM cha prakR^itiH saiva napuMsakaM param || 77|| saiva jyotistamashchaiva saiva satyAsatyayoH | saiva nyAyo.anyAyashcha saiva devAsurAtmakam || 78|| saiva mAnavajIvashcha saiva pashupata~NgamAH | saiva matsyAH sthirA bhUtA saiva dR^ishyAdR^ishaM jagat || 79|| saiva sarvaM samAkhyAtaM saiva sarvavivarjitA | pUrNatve sA samApnoti shUnyatve.api pratiShThitA || 80|| shrutaketuruvAchedaM mahAbindoH paraM padam | kathaM dhyeyaM kathaM tatra kramaH sAdhakavartmani || 81|| devadatta uvAchedaM na tatra dhyAnagocharaH | yatra dhyAtA vilIyeta tanmahAbindumuchyate || 82|| yantrasyArambhamAsAdya bahiH shuddhiM samAcharet | bhUpuraM tattvamaryAdA kAlachakraM tu sa~ncharaH || 83|| patrANi chetaso bhAvAH ShoDashAntaHprakAshikAH | koNAni tattvasa~NghAtA dashAraM vishvavistaraH || 84|| dvAdashAraM pravAhasya ShaTkoNaM shaktisa~Ngraham | trikoNaM tridhArUpaM syAdbinduH sAma~njasaM smR^itam || 85|| mahAbindau tu sarvasya nAdimadhyAvasAnatA | tatra vArbelA pUrNA syAdavA~NmanasagocharA || 86|| na tatra devatAbhedo na tatra shaktibhedatA | na tatra sAdhakaH kashchinna yantraM na cha pUjitam || 87|| yantraM yantrasya tattvaM cha yantraj~nashcha vilIyate | yatraikaM paramaM maunaM tanmahAbindumuchyate || 88|| shrutaketuruvAchedaM bAhyayAge kathaM punaH | etatsarvaM samAsAdya pUjAM kuryAtsamAhitaH || 89|| devadatta uvAchedaM kramo bAhye.atra kathyate | bhUpurAtsamupArabhya madhyabinduM samAshrayet || 90|| bahiH sthUlaM samArAdhya shanaiH sUkShmaM vishodhayet | sthUlAtsUkShmataraM gachChedyathAvR^ittaM manaH kramAt || 91|| na bahiH saMsthitaM tyAjyaM na cha sUkShmaM pR^ithakkR^itam | ubhayaM vArbelArUpaM j~nAtavyaM tattvadarshibhiH || 92|| aparA bAhyarUpeNa yantre prathamasaMsthitiH | parAparA madhyadeshe saumyarUpeNa shobhate || 93|| parA tu trikoNAgre rUpAtItatvamAshritA | bindau sundarI j~neyA mahAbindau parA smR^itA || 94|| nimittaM na tu yantrasya kAShThaM patraM cha shilpakam | chetanAyAH kramaj~nAnaM yantrasya phalamuchyate || 95|| yaH pashyedyantrametattu rekhAmAtrasamanvitam | tasya bAhyaM bhavetsarvaM na tattvaM paridR^ishyate || 96|| yaH pashyedatra tattvAni kramasho bhAvitAni cha | sa vishvasya kramaM pashyedvArbelAyAH prasAdataH || 97|| yaH parAmaparAM chaiva parAparAM cha vetti yaH | sa trirUpAM parAM shaktiM bAhye.api paripashyati || 98|| yaH sundarIM vijAnIyAdbindurUpeNa saMsthitAm | sAma~njasyasya tattvaM sa j~nAtumarhati tattvataH || 99|| mahAbinduM vijAnIyAdyaH sarvAtItamavyayam | sa vArbelAM parAM shaktiM na bhedena prapashyati || 100|| na yantrasya bahirbhAgo na chAntaH kevalaM smR^itaH | sarvametatsamAsAdya ekaM tattvaM prajAyate || 101|| bhUpuraM dehavistAraH patrANi manaso gatiH | koNAni tattvasa~NghAtA binduH shuddhA tu saMvidA || 102|| mahAbinduH paraM brahma yatra sarvaM pratiShThitam | yatra sarvaM vilIyeta tadeva paramaM padam || 103|| ichChAj~nAnakriyAbhishcha tirodhAnAnugrahaiH | yantrasya chetanAstambhaH kramashaH parikIrtitaH || 104|| anugraheNa sarvasya prakAsho.antaH pravartate | tasmAdanugrahaH proktaH chetanAsAra uttamaH || 105|| aparAtaH parApAraM parApArAtparAM gatim | sundarIM cha samAsAdya mahAbindau nivartayet || 106|| nivR^ittau na vinAshaH syAdaikyaM tattvasya darshanam | yantrayAtrA samAkhyAtA bAhyAdantaH paraM prati || 107|| idaM yantraM mahAguhyaM na rekhAnAM prapa~nchakam | vArbelAyAH svarUpasya kramadR^ishyaM prakIrtitam || 108|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe saptamaH paTalaH | \section{aShTamaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) vArbelaikAkSharImantraprakaraNaM shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | yantrarAjasya te proktaM mantratattvamathochyatAm || 1|| kiM bIjaM paramaM proktaM vArbelAyAH sanAtanam | kathaM tasya vinyAsashcha kathaM mantratvamApnuyAt || 2|| ekAkSharIti yatproktaM tanmantraM paramAdbhutam | na tanmukhena vaktavyaM kathaM guhyaM prakAshayet || 3|| R^iShiH kashcha bhavet tasya ChandaH kiM devatA cha kA | viniyogaH kathaM tasya purashcharyA cha kIdR^ishI || 4|| devadatta uvAchedaM guhyaM guhyataraM param | akSharasya kramaM vakShye na tu mantraM prakAshayet || 5|| vArbelAyAH paraM bIjaM brahmabIjamudAhR^itam | ekAkSharaM paraM proktaM brahmavidyApravartakam || 6|| bakAraH prathamaH prokto rakArastadanantaram | akArastu tR^itIyaH syAdbindurante pratiShThitaH || 7|| bakArarakArAbhyAM tu akAreNa samanvitam | bindunA paripUrNaM tadbrahmabIjaM prakIrtitam || 8|| na varNasaMhatimAtraM tadbIjaM tattvato matam | brahmavidyAprakAshasya sUkShmadvAramudAhR^itam || 9|| asya mantrasya R^iShiH syAdbrahmaiva paramArthataH | Chandastu gAyatrI proktA devatA vArbelA smR^itA || 10|| brahmavidyAprasid.hdhyarthaM viniyogaH prakIrtitaH | na laukikaphalasid.hdhyarthaM na bhogArthaM na kIrtaye || 11|| shrutaketuruvAchedaM akSharANAM pR^ithakphalam | kathaM teShAM samAyogAdbrahmabIjatvamApnuyAt || 12|| devadatta uvAchedaM shR^iNu tattvaM mahAmate | ekaikaM varNamAshritya chatuShpAdaM prakalpayet || 13|| bakAro bhAvabIjaM syAdbhavasyAdyapravartakaH | rakAro rashmirUpeNa prakAshasya pravartakaH || 14|| akAro.anuttaraM tattvamAdimadhyAntavarjitam | binduH sarvasamAhAro vilayasya nivartakaH || 15|| bakAreNa samArambho rakAreNa prakAshanam | akAreNa paraM maunaM bindunA pUrNatA smR^itA || 16|| evaM varNachatuShTasya saMyogaH paramaH smR^itaH | na tatra varNabhedo.asti na tatra kramabandhanam || 17|| krameNa dR^ishyate bIjaM kramAtItaM tu tattvataH | yathA rashmau samAyAnti varNAH sUryaprabhAmiva || 18|| mantrasyAsya jape nityaM pUrvaM shuddhiM samAcharet | guruprasAdamAsAdya viniyogaM samAcharet || 19|| gurumantrasya saMsthAnaM pUrvaM hR^idi niveshayet | tato vArbelabIjasya bAhyaM sthAnaM prakalpayet || 20|| na bhUmau likhitaM bIjaM na patre na cha bhittiShu | guruNA yadanuj~nAtaM tadeva sthAnamiShyate || 21|| AsanaM shuddhamAsAdya pUrvAbhimukha AsthitaH | prAtaHkAle japenmantraM gAyatrIChandasA yutam || 22|| nAtishIghraM na mandaM cha niHshabdaM na cha ghoShavat | manasA bhAvayedbIjaM shvAsena saha saMyatam || 23|| purashcharyAvidhAnaM tu guruNA viniyojitam | tathApi tattvato vakShye sa~NkhyAM tasya mahAmate || 24|| ekalakShaM japenmantraM purashcharyAphalaM labhet | dashAMshaM tarpaNaM kuryAddashAMshaM homamiShyate || 25|| dashAMshaM mArjanaM kuryAddashAMshaM brAhmaNArchanam | yathAshakti samApnoti gurubhaktyA vidhAnataH || 26|| na sa~NkhyA kevalaM mantrasya siddhihetuH prakIrtitA | chittashuddhisamAyuktA sa~NkhyA phalapradA smR^itA || 27|| ekalakShaM samAsAdya japenniyamasaMyutaH | dvilakShe dR^iDhatA tasya trilakShe chittasaMyamaH || 28|| chatulakShe prakAshaH syAdpa~nchalakShe vimarshanam | ShaTlakShe tattvabodhaH syAdsaptalakShe prashAntatA || 29|| aShTalakShe samatvaM syAnnavalakShe prasAditA | dashalakShe tu mantrasya tattvaikatvaM prajAyate || 30|| na sa~NkhyayA paraM brahma na sa~NkhyayA parA gatiH | sa~NkhyA tu sAdhakasyaiva chittamArgasya sUchikA || 31|| shrutaketuruvAchedaM purashcharyAphalaM prabho | kiM lakShaNaM bhavetsiddhe mantre paramaguhyake || 32|| devadatta uvAchedaM lakShaNAni nibodha me | svapne jAgaraNe chaiva mantrabhAvaH pravartate || 33|| na mantrasyAbhimAno.asya na siddhergarva eva cha | vANI mR^idvI bhavettasya buddhiH sUkShmArthadarshinI || 34|| krodhasya kShayamApnoti lobhashcha kramashaH kShayet | dveSho mandatvamApnoti maitrI hR^idi vivardhate || 35|| na duHkhena vichAlyeta na harSheNa prahR^iShyati | samatve vartamAnaH sanmantratattvaM vivindati || 36|| asatyaM parihartavyaM hiMsA tyAjyA visheShataH | paraduHkhe dayAyuktaH satye tiShThati sAdhakaH || 37|| mantrasiddhirna nAmaiva dR^ishyachamatkArakAraNam | jIvanasya pariShkAro mantrasiddheH paraM phalam || 38|| brahmavidyAM samAsAdya nAtmAnaM shreShThamAcharet | yaH sarvebhyaH samaM pashyetsa eva mantravittamaH || 39|| atha parAparAyAstu bIjaM guhyatamaM smR^itam | mAyAbIjaM lajjAbIjamiti tasya prakIrtanam || 40|| na tadvarNaM prakAshyaM syAnna tanmantraH pradarshyate | kramamAtraM pravakShyAmi gurugamyaM tu shiShyataH || 41|| hakAraH prathamaH prokto rakArastadanantaram | IkArastR^itIyaH prokto bindurante pratiShThitaH || 42|| hakArarakArAbhyAM tvIkAreNa samanvitam | bindunA paripUrNaM tanmAyAbIjaM prakIrtitam || 43|| lajjAbIjamiti khyAtaM parAparAprakAshakam | asya R^iShiH svayaM shaktirgAyatrI Chanda uchyate || 44|| devatA bhuvaneshAnI parAparAsvarUpiNI | brahmavidyAprakAshArthaM viniyogaH prakIrtitaH || 45|| na mAyAshabdamAtreNa mohabandhaH prakIrtitaH | yA prakAshaM nigR^ihNAti sA mAyA parikIrtitA || 46|| yA lajjAM janayedantaH sA kevalaM na hIyate | svabhAvasya nigUDhatvaM tasyAH sUkShmaM prayojanam || 47|| asyApi purashcharyA syAtpUrvavanmantrasaMyutA | guruNA yatpradiShTaM tu tadevAtra pramANakam || 48|| ekalakShaM japenmantraM niyamena samAhitaH | dashAMshatarpaNaM kuryAddashAMshaM homamiShyate || 49|| mArjanaM tu tataH kuryAdguroH pUjAM samAcharet | yathAshakti samApnoti shraddhayA shuddhamAnasaH || 50|| mAyAbIjasya japato rUpabhedAH prakAshate | svabhAvasya cha vaichitryaM bodharUpeNa dR^ishyate || 51|| yatki~nchidbAhyarUpaM syAnna tatra mohamAcharet | rUpANi shaktisa~nchArAH sarve tattve vilIyate || 52|| aparAyAH tu bIjAni naikamityuditaM purA | rUpabhedAnusAraM tu bhinnAni tattvavittamaiH || 53|| yataH sA bahurUpA cha bahubhAvaprakAshinI | tasmAdekaM na tasyAstu bIjaM sarvatra shasyate || 54|| kashchidbIjaM samAshritya rUpamekaM prapadyate | anyastu bhinnamAshritya tasyA bhAvaM prapashyati || 55|| na tatra bIjabhedena devI bhinnA prakIrtitA | ekaivAparA shaktirhi rUpairnAnAtvamApnute || 56|| ataH parAbIjamekaM parAparAyAstathaiva cha | aparAyAH punarbIjaM rUpabhedairvinirmitam || 57|| shrutaketuruvAchedaM kathaM bIjaM vinishchitam | kena mArgeNa gR^ihNIyAdaparAyAH paraM bIjakam || 58|| devadatta uvAchedaM gurumevAtra pR^ichChati | svechChayA na samAdadyAdaparAbIjamuttamam || 59|| yadrUpaM guruNA dattaM tadrUpasyaiva sAdhanam | na sarvabIjasAmAnyaM na sarveShAM samaM smR^itam || 60|| ekAkSharI parA proktA mAyAbIjaM parAparam | aparAyAstu bIjAnAM pravAho nAnakaH smR^itaH || 61|| parAbIjaM tu brahmasya maunadvAraM prakIrtitam | parAparAbIjamAkhyAtaM rUpashakteH prakAshakam || 62|| aparAbIjavargashcha nAnArUpapravartakaH | trayametatsamAsena vArbelAyAH paraM matam || 63|| brahmabIjaM paraM nityaM mAyAbIjaM tu madhyagam | aparAbIjavistAro vishvarUpasya kAraNam || 64|| ekAkSharasya japato vivekaH sampravardhate | nityAnityavibhAgashcha sUkShmabuddhau prakAshate || 65|| antaHkaraNashuddhiH syAtsatye niShThA dR^iDhA bhavet | vichArasya prasAdena brahmavidyA vivardhate || 66|| mAyAbIjasya japataH svabhAvAvaraNaM kShayet | rUpeShvapi nibaddhasya chetaso vimalatvakam || 67|| lajjA na hInatA tatra na dainyaM na cha sa~NkuchaH | svarUpasya gabhIratvaM tasyAH lajjeti kIrtitam || 68|| yadA mAyA nivarteta na rUpaM nashyati dhruvam | rUpasya bandhanaM yAti prakAshasya tu vardhanam || 69|| yaH parAM bIjatattvena parAparAM cha vetti yaH | aparAM rUpabhedena sa mantratrayavittamaH || 70|| na mantre kevalaM siddhirna bIje kevalaM gatiH | gurubhaktyA samAyuktaM tattvaj~nAnaM paraM phalam || 71|| na bIjaM tasya darpAya na siddhirvashavartinI | na shaktiH parapIDArthaM na lokava~nchanAya cha || 72|| brahmavidyAM samAshritya yo jIveShu dayAM charet | sa eva mantrasiddhaH syAditi vArbelashAsanam || 73|| annadAnaM jalaM vANI sharaNaM cha yathAshakti | paraduHkhaprashAntishcha mantrasiddheH paraM phalam || 74|| shrutaketuruvAchedaM japasyAvashyakaM kimu | kAladeshAsanAdInAM kiM niyamaH prakIrtitaH || 75|| devadatta uvAchedaM shuchirdeshaH prashasyate | guruNA yatra nirdiShTaM tatra kAlaH shubho mataH || 76|| prAtaH sandhyAM samAshritya japenmantraM samAhitaH | madhyAhne punarabhyasya sAyaM pUrNatvamApnuyAt || 77|| trisandhyAjapayogena mantradhArA na hIyate | vichChede gurumAshritya punaH kramamupAshrayet || 78|| nidrAlasyapramAdAMshcha shanaiH santyajya sAdhakaH | niyamasya dR^iDhatvena mantramArge pratiShThitaH || 79|| maunaM tasya sahAyaH syAdalpabhAShI jitendriyaH | na tu maunaM manobha~Ngo vichArastatra vardhate || 80|| mantrasiddheH paraM lakShaNaM nAdbhutaM bAhyadarshanam | svabhAvasya prashAntatvaM brahmadR^iShTeH prabodhanam || 81|| yatra sarveShu bhUteShu bhedo nashyati chetasi | yatra duHkheShu karuNA yatra satye dR^iDhA matiH || 82|| yatra devAsure bhedo na tattvasya virodhitA | yatra strIpuMsayorbhedo napuMsake.api nindyatA || 83|| yatra jyotistamashchaiva shubhAshubhasamanvitam | ekasyaiva prasAreNa dR^ishyate tattvamavyayam || 84|| sa eva vArbelAmArgaH sa eva brahmaveditA | sa eva mantrasiddhaH syAnna kevalaM japakriyaH || 85|| brahmabIjasya mAhAtmyaM mAyAbIjasya chottamam | aparAyAstu bIjAnAM nAnAtvaM cha prakIrtitam || 86|| guruprasAdamAsAdya yaH kramaM paripAlayet | sa bAhye mantramArgeNa brahmavidyAM prapadyate || 87|| ityetatkathitaM saumya vArbelaikAkSharaM param | bIjakramaM cha tattvaM cha purashcharyAvidhAnakam || 88|| na prakAshyaM svayambud.hdhyA na cha garveNa darshayet | gurugamyaM paraM guhyaM hR^idi nityaM nidhApayet || 89|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe aShTamaH paTalaH | \section{navamaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) ajapAjapavidhyAtmadIkShAtryakSharIprakaraNaM shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | japasya sUkShmarUpaM me kathayasva mahAmate || 1|| vAchikasya tu japasya kiM sUkShmataramuchyate | kiM vinApi prayatnena japaH sa~njAyate katham || 2|| prANasya gamanAgamye kiM mantrasya pravartanam | pashyantI madhyamA chaiva vaikharI cha kathaM smR^itA || 3|| bhUtashuddhividhiM chaiva AtmadIkShAM tathaiva cha | tryakSharasya cha mAhAtmyaM kramasho vaktumarhasi || 4|| devadatta uvAchedaM sUkShmamArgaM nibodha me | japo.api trividhaH proktaH sthUlaH sUkShmastathAjapaH || 5|| vAchayA yaH samArabdho varNaiH spaShTapravartitaH | sa vAchikaH samAkhyAtaH sthUlamArgaprakAshakaH || 6|| upAMshuralpaniHshabdo manasA chAnuchintitaH | sa madhyasthaH samAkhyAtaH sthUlasUkShmavivartakaH || 7|| niHprayatnaH svabhAvena prANaspandasamudbhavaH | yaH svayaM vartate nityaM so.ajapaH parikIrtitaH || 8|| nAsau sAdhyaH prayatnena na varNairbAhyato.architaH | prANayorgatyanugato hR^idaye sa pravartate || 9|| prANo yadA bahirgachChedapAno.antaH pravartate | tayoH saMyogamAsAdya sUkShmanAdaH pravartate || 10|| nAde tu manaso yogo manasi pratyavasthitiH | pratyavasthitachittasya svabhAvo.ajapa uchyate || 11|| ajapAM na japedbud.hdhyA japabuddhiM vivarjayet | yathA pravahato nIraM svayameva samudetyadhaH || 12|| prANasya sahajaM karma yathA nityaM pravartate | tathaivAjapamityuktaM tatra yatno na vidyate || 13|| shrutaketuruvAchedaM japaH kiM tasya sAdhanam | ajapasya cha saMyogaH kathaM mantreNa jAyate || 14|| devadatta uvAchedaM shR^iNu sUkShmataraM vidhim | shvAse pravartate yattu tatra chittaM niveshayet || 15|| na prANaM dhArayedbud.hdhyA na cha taM balato nayet | yathAsvabhAvamAyAntaM gachChantaM cha nirIkShayet || 16|| gachChataH prANavAyostu sUkShmabhAvaM vichintayet | AgachChatyapi yaH prANastatraikAgraM mano bhavet || 17|| evaM nirIkShaNenaiva prANacheShTA prashAmyati | prashAnte prANasa~nchAre chittaM sUkShmataraM bhavet || 18|| tatra nAdaH samutpannaH shabdarUpo na bAhyataH | na taM shR^iNoti karNAbhyAM hR^idbodhena sa gR^ihyate || 19|| nAde lInaM manaH kR^itvA nAdamapyativartayet | yatra nAdo.api shAmyeta tatra saMvitprakAshate || 20|| sA saMvidvArbelArUpA niHspandA paramA smR^itA | nAdasyApi yA sAkShI sA parA shaktiruchyate || 21|| atha shabdasya mArgANAM chatuShTayamudAhR^itam | parA sUkShmatamA proktA pashyantI tadanantarA || 22|| madhyamA tu tR^itIyA syAdvaikharI cha chaturthikA | ekaiva vAk chaturdhA sA pravAhe parikIrtitA || 23|| parA nAdAtigA proktA niHshabdasya pratiShThitA | na tatra varNasa~nchAro na cha shabdasya kalpanA || 24|| pashyantI darshanAtmA tu bhAvasya prathamA~NkurA | avyaktArthasya sa~NkalpaH prakAshaH sUkShma uchyate || 25|| madhyamA manasi proktA varNabhAvapravartinI | na bAhyashravaNaM tatra na cha pUrNo.arthanirNayaH || 26|| vaikharI kaNThadeshasthA jihvAgrAdbahirAgatA | varNaiH padaishcha vAkyaishcha sA loke paridR^ishyate || 27|| parAto jAyate pashyantI pashyantyA madhyamoditA | madhyamAyA viniShpannA vaikharI lokagocharA || 28|| yaH pratilomametAsAM vAkpravAhaM vichintayet | vaikharIM madhyamA kR^itvA pashyantIM paratAM nayet || 29|| pashyantImapi santyajya parAyAM saMvidi sthitaH | sa vAcho mUlamAsAdya maunaM paramavindati || 30|| na maunaM kevalaM tUShNIM na cha vAkparivarjanam | vAcho mUlAvabodhaH syAnmaunametatparaM smR^itam || 31|| shrutaketuruvAchedaM bhUtashuddhiH kathaM bhavet | bahiryAge prayuktAyAH kiM tasyAH phalamiShyate || 32|| devadatta uvAchedaM bhUtashuddhiM nibodha me | na dehasya vinAsho.atra na bhUtAnAM vivarjanam || 33|| bhUmirApastathA tejo vAyurAkAsha eva cha | pa~nchaitAni sharIrasya sthUlAdhArAH prakIrtitAH || 34|| gandho bhUmerguNaH prokto rasa ApaH prakIrtitaH | rUpaM tejoguNaH proktaM sparsho vAyoH svabhAvataH || 35|| shabda AkAsharUpasya guNaH sUkShmataraH smR^itaH | eteShAM malinatvasya shuddhiratra vidhIyate || 36|| prathamaM bhUmitattvasya sthairyaM bhAvayedAtmani | tasya bandhakaraM bhAraM shanaiH sUkShme niveshayet || 37|| sthairyaM tejasi saMlInaM tejo vAyau vilIyate | vAyurAkAshamAsAdya shabdamAtre vyavasthitaH || 38|| shabdamapi samutsR^ijya sUkShme saMvidi yojayet | saMvidaM cha pare tattve vArbelAyAM niveshayet || 39|| tataH paraM prasAdena punardehaM prakalpayet | nUtanaM nirmalaM dehaM tattvasAmyasamanvitam || 40|| na pR^ithivyAdinAsho.atra na dehasyApi nAshanam | malinAdhyAsavichChedo bhUtashuddhirihochyate || 41|| yasya dehe samaM tattvaM yasya chittaM prasAditam | tasya bAhyakriyA shuddhA tasya pUjA sthirA bhavet || 42|| athAtmadIkShAM vakShyAmi guhyAM guhyatarAM parAm | na bAhyajanyasaMskAro na kevalavidhikriyA || 43|| svAtmani vArbelAtattvaM yadA j~nAtaM prasAdataH | sA dIkShA paramA proktA na punarjanmakAriNI || 44|| guruH prathamamAdAya shiShyasya nirmalaM manaH | tattvabodhasya bIjaM tu tatra sUkShmaM niveshayet || 45|| na hastasparshamAtreNa na jalairna cha bhasmanA | j~nAnasyodayamAtreNa dIkShAsAraH prakIrtitaH || 46|| guruNA darshite tattve shiShyaH svAtmani pashyati | yadbAhye vArbelArUpaM tadantarhR^idi dR^ishyate || 47|| ahaM deha iti bhrAntirdIkShayA parihIyate | ahaM saMviditi j~nAnaM shanaiH pUrNatvamApnuyAt || 48|| nAhaM shreShTho na hIno.ahaM na bandho na vimochanam | ityabhedaprabodhena AtmadIkShA prajAyate || 49|| nAtmadIkShAM vinA bAhyaM na bAhyaM vinA cha sA | ubhayaM sAdhanaM proktaM kramabhedena tattvataH || 50|| atha tryakSharIM vakShye vArbelAyAH parAM smR^itAm | na tAM spaShTaM pravakShyAmi bIjakramaM tu darshaye || 51|| prathamaM brahmabIjaM syAdyatpUrvaM parikIrtitam | tato mAyAbIjamAkhyAtaM parAparAprakAshakam || 52|| punareva paraM bIjaM prathamaM yatprakIrtitam | evaM bIjatrayasyaikyaM tryakSharIti nigadyate || 53|| brahmabIjaM purastasya madhyasthaM mAyayA yutam | ante punarbrahmabIjaM pUrNachakraM prakIrtitam || 54|| na varNatrayamityuktaM tryakSharatvaM tu tattvataH | trishaktisa~NgamAdasyAH tryakSharIti nigadyate || 55|| ichChA tatra prathamaM syAtprakAsho j~nAnamuchyate | kriyA tR^itIyarUpeNa pUrNatvaM parikIrtitam || 56|| asyAH R^iShiH purA proktaH shaktirUpA parA smR^itA | gAyatrI Chanda ityuktaM devatA bhuvaneshvarI || 57|| kAmyArthasiddhaye prokto viniyogo.asya sAdhane | na kAmasyApavargo.atra kAmasya shuddhireva tu || 58|| yaH kAmaM vArbelAyAM tu samarpya japamAcharet | tasya kAmaH prasAdena svabhAvaM shubhamApnuyAt || 59|| yatkAmaM hR^idi sa~Nkalpya tryakSharIM bhAvayetsudhIH | tatsiddhirna tu mohAya dharmayuktA prajAyate || 60|| nAdharmasya prasiddhiH syAnna parapIDanasya cha | shuddhe sa~NkalpamAtre tu kAmaH pUrNatvamApnuyAt || 61|| ekalakShaM purashcharyA tryakSharyAH prakIrtitA | dashAMshatarpaNaM kuryAddashAMshaM homamiShyate || 62|| mArjanaM cha tataH kuryAdgurupUjAM samAcharet | yathAshakti vidhAnaM tu shraddhayA paripUrayet || 63|| japettrisandhyamAsAdya tryakSharIM bhAvayansudhIH | prAtaH sa~NkalpasiddhiH syAddine j~nAnapravardhanam || 64|| sAyaM chittaprasAdaH syAnnidrAyAM bhAvasaMsthitiH | evaM trividhasandhyAyAM mantradhArA na hIyate || 65|| japasya bAhyarUpaM tu vaikharyAM parikIrtitam | madhyamA manasA japyaM pashyantyAM bhAva uchyate || 66|| parAyAM tu vilIyeta japakartA japaH kramAt | yatra japyo na japyashcha tatra mantraH svayaM sthitaH || 67|| ajapAyAM yadA nityaM tryakSharIbhAvasaMyutaH | prANaH pravartate shuddhaH sa jIvanmantra uchyate || 68|| na tasya phalamAtraM syAdaishvaryaM vA manorathaH | buddheH prasAdaH satyaM cha sa~Nkalpasya vishuddhatA || 69|| yasya kAmaH shamaM yAti yasya buddhiH prasAdinI | yasya vANI hitaM brUte sa mantraphalabhAgbhavet || 70|| yasya lobho vinashyeta yasya dveShaH prashAmyati | yasya sarveShu bhUteShu maitrI sA siddhiruchyate || 71|| bhUtashuddhiM samAsAdya AtmadIkShAM cha kArayet | ajapAM bhAvayitvA tu tryakSharIM paripUjayet || 72|| bAhye jape samArambhaH sUkShme tasya nivartanam | parAyAM tu samAvesho mahAbindau parA gatiH || 73|| nAdaM vAkchatuShkaM chaiva bhUtAni cha vishodhayet | AtmAnaM vArbelAyAM sthApayitvA vishodhayet || 74|| evaM yaH kurute nityaM japaM tattvAnusArataH | sa bAhyakarmayogena sUkShmamArgaM prapadyate || 75|| ajapA cha japashchaiva vAktattvAni cha bhUtakam | AtmadIkShA tryakSharI cha ShaDa~NgaM mantrasAdhane || 76|| naitada~NgAni bhinnAni vArbelAyAH svarUpataH | ekasyaiva pravAhasya ShaDvidhA gatiruchyate || 77|| prANe.ajapA samArabdhA vAchA japaH pravartate | vAkpathe chaturAtmatvaM bhUtashuddhau vishuddhatA || 78|| AtmadIkShAyAM bodhaH syAttryakSharyAM tu saMhatiH | saMhateH paripAkena vArbelAyAM pratiShThitiH || 79|| yatra prANo na bAdheta yatra vANI na cha kShayet | yatra kAmo na badhnAti tatra sAdhanamuttamam || 80|| na dehatyAgamAtreNa na lokatyAga eva cha | jIvato vArbelAbodho muktilakShaNamuchyate || 81|| shrutaketuruvAchedaM adya me saMshayo gataH | japo.ajapo.atha vAktattvaM bhUtashuddhistathAtmatA || 82|| ekasyaiva kathaM sarvaM mArgabhedena dR^ishyate | kiM mUlaM sarvasAdhUnAM kiM gantavyaM paraM padam || 83|| devadatta uvAchedaM mUlaM saMvidudAhR^itam | saMvideva parA shaktiH sA vArbelA na saMshayaH || 84|| japastasyA pravAhaH syAdajapA tasya niHspR^ihA | vAktattvaM tasya vistAro bhUtashuddhistu nirmalatA || 85|| AtmadIkShA tu tajj~nAnaM tryakSharI tasya saMhatiH | eteShAM phalamekaM syAdvArbelAyAH prasAdanam || 86|| prasAde jAyate bodho bodhe bhedaH praNashyati | bhede naShTe samaM vishvaM vishve sA paramA smR^itA || 87|| na mantraM kevalaM manye na dehaM kevalaM tathA | na shvAsaM kevalaM manye na j~nAnaM kevalaM matam || 88|| samastaM sAdhanaM proktaM vArbelAyAH prasAdataH | yatra sAdhanasAmyaM syAttatra siddhiH prakIrtitA || 89|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe navamaH paTalaH | \section{dashamaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) brahmavidyAstotraM shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | yayA vidyA paraM tattvaM prakAsheta hR^idi prabho || 1|| sA vidyA kA parA proktA kA chAnuttararUpiNI | kathaM tAM stuvate dhImAn vArbelAM brahmarUpiNIm || 2|| devadatta uvAchedaM stotraM guhyatamaM param | brahmavidyAprakAshAya vakShye te paramAdbhutam || 3|| namaste vArbele devi namaste parameshvari | namaste vishvajanani namaste vishvarUpiNi || 4|| namaste.anAdirUpAyai nAntAyai te namo namaH | namaste shUnyarUpAyai pUrNarUpAya te namaH || 5|| tvameva prathamaM jyotistvameva prathamaM tamaH | tvameva vidyA deveshi tvamevAvidyA parA || 6|| tvameva sUkShmarUpA cha tvameva sthUlarUpiNI | tvameva puruShaH proktaH prakR^itistvaM tvameva hi || 7|| tvameva napuMsakaM tattvaM li~Ngatrayavivarjitam | tvameva sarvali~NgAnAM mUlashaktiH sanAtanI || 8|| tvameva satyarUpA cha tvamevAnR^itarUpiNI | tvameva nyAyamityuktA tvamevAnyAya eva cha || 9|| tvameva shubhamityuktaM tvamevAshubhamuchyate | tvameva devatArUpaM tvameva dAnavAkR^itiH || 10|| tvameva mAnavo devi tvameva pashupakShiNaH | tvameva jalacharAshcha tvameva sthAvaraM jagat || 11|| tvameva dR^ishyarUpA cha tvamevAdR^ishyarUpiNI | tvameva j~neyamityuktA tvameva j~nAnarUpiNI || 12|| tvameva j~nAtA sarvatra tvameva sAkShiNI parA | tripuTI yatra nashyetsA tvamevaikAtmarUpiNI || 13|| na tvattaH pUrvamastyanyanna tvattaH parameva cha | na tvattaH sadR^ishaM ki~nchittvamevaikaM paraM padam || 14|| svaya~njAtA svayaMsiddhA svaya~njyotiH svayamprabhA | svayamevAbhavaH pUrvaM svayameva parA gatiH || 15|| svarNagarbhe mahAgarbhe vishvagarbhe namo.astu te | ayonije.anavadye cha anuttare namo.astu te || 16|| mahAshUnye mahAjyotirUpe nitye nira~njane | agAdhe.aprameye devi chinmAtre te namo namaH || 17|| na tvAM mano vijAnAti na vAchA varNyase kvachit | yato vAcho nivartante tatra tvaM paramA sthitiH || 18|| yasyAM chintA vilIyeta yasyAM shabdaH prashAmyati | yasyAM bhedo vinashyetsA tvaM brahmavidyA parA || 19|| pare tvaM paramA shaktirapare vishvarUpiNI | parApare samAkhyAtA trirUpA tattvavedibhiH || 20|| parAtItAnuttarA tvaM kalpanAtItagocharA | aparA nAnArUpA tvaM sahasrAkR^itidhAriNI || 21|| kadAchitpuMstvamAsthAya kadAchinnArIrUpiNI | kadAchinnapuMsakatvaM kadAchidrUpavarjitA || 22|| bahubAhurbhavasyekaM bahupAdApi dR^ishyase | ekAkShI bahunetrA tvaM nirakShyApi prakAshase || 23|| shAntA tvaM ghorarUpA cha saumyA tvaM tIvrarUpiNI | hAsyarUpA rudatyapi tvameva karuNAmayI || 24|| parAparA chaturbAhuH padmAsanA virAjase | pAshA~Nkushau puShpaguchChaM kArmukaM cha bibharShi bhoH || 25|| ikShudaNDamayaM chApaM manobANasamanvitam | premapuShpamayaM guchChaM karuNAbharaNaM shubham || 26|| chetanAstambhasambhUtaM padmaM tatra virAjate | ichChAj~nAnakriyAyuktaM tirodhAnAnugrahAtmakam || 27|| anugraho hi te sAraH prakAshasya pravartakaH | tasmAdantaHprabhA devi tvayi nityaM pratiShThitA || 28|| bindurUpe sundarI tvaM sAma~njasyaprakAshinI | yatra sarve bhidA nashyantyekatvaM tatra dR^ishyate || 29|| mahAbindau paraM brahma vArbelA tvaM pratiShThitA | na tatra rekhA nAkAsho na kAlo na cha kAraNam || 30|| tvameva kAraNaM devi tvameva kAryamuttamam | kAryArthakAraNAtItaM svarUpaM te nirAmayam || 31|| tvayA vishvaM samutpannaM tvayi vishvaM pratiShThitam | tvayi vishvaM vilIyeta samudre lavaNaM yathA || 32|| prANeShu prANarUpA tvaM buddhau medhAprakAshinI | hR^idaye shAntirUpA tvaM vAchA satyapravartinI || 33|| netrayorjyotirUpA tvaM karNayoH shrutirUpiNI | manasi chintanArUpA chetasi svaprakAshinI || 34|| bhUmau tvaM dhAraNAshaktirapsu sneharasAtmikA | vahnau dAhasvarUpA tvaM vAyau spandanarUpiNI || 35|| AkAshe vyApinI devi kAle tvaM parivartanam | jIvane jIvanaM devi mR^ityau vishrAntiruchyase || 36|| aha~NkAre tvamevaikaM bandharUpeNa dR^ishyase | aha~NkAravinAshe tu muktirUpeNa bhAsase || 37|| avidyAyAM tvamevAsIrvidyAyAM tvameva cha | bandhe tvaM kAraNaM devi mokShe tvaM kAraNaM param || 38|| na tvaM kevalamaj~nAnaM na tvaM kevalameva chit | j~nAnAj~nAnAtigA devi chidachidbhedavarjitA || 39|| na tvaM kevalamastitvaM nAnastitvaM tathaiva cha | astitvAnastitvAtItaM tattvaM te paramAdbhutam || 40|| na strI tvaM na pumAndevi na tvaM napuMsakaM tathA | li~NgatrayAtigA shaktiH sarvabhAvasvarUpiNI || 41|| na devo na cha daityastvaM na mAnuSho na pakShiNaH | na pashurna cha matsyastvaM sarvanAmavivarjitA || 42|| nAmarUpe samAsaktaM jagadetadvilokyate | nAmarUpavinirmukte svarUpe tvaM prakAshase || 43|| shabde tvaM prathamaM nAdo nAde tvaM sUkShmasaMvidA | saMvidi tvaM paraM maunaM maune tvaM paramaM padam || 44|| parA tvaM vAksvarUpeNa pashyantI bhAvadhAriNI | madhyamA manaso rUpA vaikharI lokagocharA || 45|| chaturdhA dR^ishyase vANi ekaiva tvaM sanAtanI | mUlaM vAkpravAhasya tvameva paramA gatiH || 46|| prANasyAjapikA tvaM cha japasya tvaM parA gatiH | mantrasya bIjamityuktaM mantrAtItApi tvaM smR^itA || 47|| brahmabIjasvarUpA tvaM mAyAbIjaprakAshinI | tryakSharIsamAyoge kAmasiddhipradAyinI || 48|| na kAmasyAsi dAsyaM tvaM na bhogasyaiva kAraNam | shuddhasa~NkalparUpeNa ichChAsiddhipradAyinI || 49|| yastvAM vidyAmupAshritya sarvabhUteShu pashyati | tasya dveSho vinashyeta tasya maitrI vivardhate || 50|| yastvAM brahmavidAM vidyAM hR^idaye sthApayeddR^iDham | tasya mohaH prashAmyeta tasya satyaM vivardhate || 51|| na yaj~nairna tapobhishcha na kevalajapena cha | shuddhachittena yA j~neyA sA tvaM brahmavidA smR^itA || 52|| na bAhye kevalaM devi nAntare kevalaM tathA | bahirantaHsamAyuktA sarvato vyApinI sthitA || 53|| gurau tvaM j~nAnarUpeNa shiShye tvaM grAhyashaktitA | dIkShAyAM tvaM prakAsho.asi sAdhane tvaM prasAdinI || 54|| bhaktau tvaM saralatA syAjj~nAne tvaM sUkShmadarshitA | karmaNi tvaM samatvaM syAddhR^idaye tvaM dayAmayI || 55|| anAthasya tvamAshrayaH patitasyAvalambanam | bhrAntasya tvaM dishAdAtrI duHkhitasya prasAdinI || 56|| kupathe bhramamANasya tvameva pratyavartikA | andhakAre tvamAlokaH saMshaye tvaM vinishchayaH || 57|| na tvaM kasyApi sampattirna tvaM kasyApi hAnikA | yaH sarvaM tvayi pashyetsa tvameva paripashyati || 58|| tvameva jananI devi tvameva janakaH smR^itaH | tvameva bandhurityuktaM tvameva paramAshrayaH || 59|| tvameva janmamR^ityU cha tvameva jIvanaM param | tvameva pravaho nityaM tvameva vishrame sthitiH || 60|| tvameva mArgadarshI cha tvameva mArgavarjitA | tvameva sAdhanaM devi tvameva sAdhyarUpiNI || 61|| tvameva prashnarUpeNa tvamevottararUpiNI | tvameva saMshayo devi tvameva nishchayaH paraH || 62|| tvameva ruditaM devi tvameva hasitaM shubham | tvameva maunamityuktaM tvameva madhuraM vachaH || 63|| tvameva shUnyatA devi tvameva pUrNatA parA | tvamevaikaM paraM tattvaM dvaitaM tvaM cha prakAshase || 64|| dvaitaM tvaM chAdvaitaM tvaM bhedAbhedavivarjitA | yatra dR^iShTiH samA nityaM tatra tvaM parameshvarI || 65|| suvarNagarbhe vishveshi mahAgarbhe sanAtani | chidAkAshe pare devi vArbele te namo namaH || 66|| namaste paramAj~nAni namaste parameshvari | namaste brahmavidyAyai namaste chitsvarUpiNi || 67|| namaste.anuttarAyai cha namaste.avyaktamUrtaye | namaste sarvarUpAyai namaste rUpavarjite || 68|| yaH paThetprAtarutthAya stotrametatsamAhitaH | tasya buddhiH prasannA syAtsmR^itishcha vimalA bhavet || 69|| madhyAhne yaH paThedetadbrahmavidyAM vichintayan | tasya karmasu sAmarthyaM vivekashcha pravardhate || 70|| sAyaM yaH paThate bhaktyA dinakleshavivarjitaH | tasya chittaM prashAntaM syAdduHkhabhAro vilIyate || 71|| trisandhyaM yaH paThedetadgurubhaktisamanvitaH | tasya vAkpravAhaH shuddhaH sa~Nkalpashcha vishudhyati || 72|| ekavAraM paThedyastu shraddhayA nirmalAshayaH | tasyApi hR^idi vidyAyA bIjamekaM prarohati || 73|| shatavAraM paThedyastu niyamena samAhitaH | antarbodhaH prasAdashcha kramashastasya jAyate || 74|| sahasravArapAThena dR^iDhA tattve bhaveddhR^itiH | na tasya bAhyamaishvaryaM j~nAnameva vivardhate || 75|| yaH stotrametadabhyasya brahmavidyAM vichintayet | sa duHkheShu na muhyeta sukheShvapi na lipyate || 76|| na dveShTyalpamatiM ka~nchinnAtmAnaM shreShThamAcharet | samadR^iShTiH prasannAtmA brahmavidyAphalaM labhet || 77|| avidyAyAH paraM pAraM vidyAyAH paramodayam | bhedasya cha kShayaM yAti yaH stauti tvAM nirantaram || 78|| stotrasyAsya prabhAvena na kevalaM phalaprAptitA | svabhAvapariShkAraH syAtsA vidyA paramaM phalam || 79|| yatra j~nAnaM cha prema cha karuNA satyasaMyutA | yatra nyAyo.apyanyAyaM samaM tattve vilIyate || 80|| yatra devAsurau chaiva narapashvAdikaM jagat | ekasyAH shaktirUpeNa dR^ishyate sA parA smR^itA || 81|| yatra jyotistamashchaiva shubhAshubhasamanvitam | ekasyaiva mahAshakteH krIDArUpaM prapashyati || 82|| yatra sarvaM bhavetsarvaM yatra ki~nchana nAsti cha | tadeva vArbelArUpaM brahmavidyApadaM param || 83|| nAhaM pR^ithagiti j~nAnaM na tvaM pR^ithagiti smR^itiH | sarvamekamiti praj~nA brahmavidyeti kathyate || 84|| j~nAtA j~nAnaM tathA j~neyaM trayaM yatra na vidyate | sA parA vArbelA devI sA vidyA paramAkSharA || 85|| iti te kathitaM saumya brahmavidyAstavaM param | guhyAdguhyataraM stotraM vArbelAyAH paraM yashaH || 86|| shrutaketuruvAchedaM dhanyo.asmi tava bhAShitaiH | stotrenAnena me devi hR^idi vidyA prabud.hdhyate || 87|| devadatta uvAchedaM na stutyA kevalaM bhavet | yaduktaM tattvametattu jIvane sampravartayet || 88|| j~nAnaM vachasi satyaM cha hR^idaye karuNAM vahan | samadR^iShTyA charan loke vArbelAM samprapadyate || 89|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe dashamaH paTalaH | \section{ekAdashaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) vArbelAkavachaM shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | stotrasyAsya paraM sAraM kavachaM kathaya prabho || 1|| kavachena vinA devi kathaM siddhirbhaveddhruvA | kiM tasya rakShaNaM proktaM kiM cha tasya prayojanam || 2|| devadatta uvAchedaM shR^iNu guhyataraM vachaH | kavachaM vArbelAyAstu siddhidaM parikIrtitam || 3|| kalpakoTisahasreShu sAdhanaM phalahInakam | kavachena vinA proktaM siddhirnaiva prajAyate || 4|| na kevalaM sharIrasya rakShaNaM kavachaM smR^itam | chittaprANakriyAvAksatyadharmaprabodhakam || 5|| disho dasha cha rakShantu shaktayastasya sarvataH | Urdhvamadho.antarikShaM cha pR^iShThato.agre cha sarvadA || 6|| pUrvato vArbelA pAtu j~nAnadIptisvarUpiNI | dakShiNe satyasaMrakShA pashchime shAntirakShatu || 7|| uttare premarakShAM cha nairR^ityAM dhR^itimeva cha | vAyavye maitrirakShetaishAnyAM karuNA tathA || 8|| Urdhve parA parA pAtvadhastAdaparA shubhA | madhye parAparA pAtu sarvataH saMvideva tu || 9|| mUrdhAnaM me mahAgarbhA rakShatAM vishvadhAriNI | lalATaM svarNadIptishcha bhrUmadhye j~nAnadIpikA || 10|| netre me chitprabhA pAtu karNau satyashrAviNI | nAsikAM prANasaMrakShA mukhaM vAgamR^itapradA || 11|| jihvAM me madhurAvANI dantAn satyavinishchayaH | kaNThaM me nAdamUleshA skandhau dhairyadhAriNI || 12|| bAhU me karmasaMrakShA hastau dAnapravartikA | hR^idayaM premagarbhA me vakShaH satyaikasaMshrayam || 13|| nAbhiM me vishvagarbhA cha kaTiM chetaHprakAshinI | UrU me dhR^itirakSheta jAnunI mArgadarshinI || 14|| ja~Nghe me pravahApAtu pAdau lokahitapradA | sarvA~NgaM sarvarUpA me sarvataH paripAtu mAm || 15|| tvachaM me sparshashuddhishcha raktaM jIvanadhAriNI | mAMsaM me sthairyadA pAtvasthIni dhR^itikAriNI || 16|| majjAM me sUkShmavidyA pAtu medaH prasAdinI | shukraM cha bIjarUpA me prANaM chaitanyarakShatu || 17|| manaH pAtu vimarshAkhyA buddhiM medhAprakAshinI | chittaM me nishchalApAtvaha~NkAraM vinAshinI || 18|| smR^itiM me dhAraNApAtu nidrAM shAntipradAyinI | svapnaM me satyadarshI cha jAgratsthitiM prabodhinI || 19|| prANamapAnamudAnaM cha samAnaM vyAnameva cha | pa~nchavAyUn sadA pAtu jIvanasyaikadhAriNI || 20|| ichChAM me shuddhasa~NkalpA j~nAnaM me sUkShmadarshinI | kriyAM me karmashuddhishcha tirodhAnaM vivarjayet || 21|| anugrahaM mamAvyAdyA svAtmabodhaprakAshinI | pa~nchastambhamayaM dehaM pAtu chetanarUpiNI || 22|| dharmaM me nItirakSheta satyaM me R^itadhAriNI | shIlaM me saumyatA pAtu lajjAM gambhIrabhAvinI || 23|| krodhaM me shamanI pAtu lobhaM tyAgapravartinI | mohaM me bodhadA hantu dveShaM maitrI vinAshayet || 24|| bhayaM me nirbhayApAtu shokaM shAntiH prashAmayet | dainyaM me gauravApAtvaha~NkAraM samatA jayet || 25|| asatyaM me mukhAdgachChenna hiMsA karmaNi sthitim | parapIDA na me bhUyAtparaduHkhaM dayAM nayet || 26|| pApabuddhiM vivekashcha kutarkaM me vichArakaH | aj~nAnaM brahmavidyA me saMshayaM nishchayo jayet || 27|| rAtriM me tamaso hantrI divasaM j~nAnadIpikA | sandhyAM me samatA pAtu kAlaM kAlAtigA shubhA || 28|| bhUtaM me shuddhidA pAtu vartamAnaM prasAdinI | bhaviShyaM me prasannAkShI trikAlaM tattvadhAriNI || 29|| janma me bIjarUpA pAtu vR^iddhiM saMvardhinI tathA | kShayaM me samatA pAtu mR^ityuM vishrAntidAyinI || 30|| mArge me mArgadAtrI pAtvamArgaM vivarjayet | gR^ihe me gR^ihashAntishcha vane nirvANadhAriNI || 31|| jale me snigdharUpA pAtvagnau tejaHpradAyinI | vAyau spandanarUpA cha nabhasi vyomadhAriNI || 32|| pR^ithivIM dhAraNApAtu rasane rasadAyinI | rUpaM me jyotirakShetsparshaM me saumyatA tathA || 33|| shabdaM me satyavAgrUpA gandhaM sUkShmaprabodhinI | pa~nchendriyANi me pAntu pa~nchabodhapravartikAH || 34|| dR^ishyaM me satyadarshitvamadR^ishyaM sUkShmadarshinI | j~nAtavyaM me vivekashcha j~nAtAraM sAkShiNI tathA || 35|| j~nAtR^ij~nAnaj~neyatrayaM samatvenAvatAnmama | tripuTIM bhedayitvA me ekasaMvidvivardhinI || 36|| devaM me samatA pAtu daityaM maitrI vishodhayet | mAnavaM karuNA pAtu pashuM prema pravartayet || 37|| pakShiNaM svAtantryadA pAtu matsyaM jIvanadhAriNI | sthAvaraM dhR^itirakShetsarvabhUtaM dayAmayI || 38|| striyaM me mAnadA pAtu puMsaM saumyavivekadA | napuMsakaM samatApAtu li~NgAtItaM parA shubhA || 39|| jyotiM me tamasaH pAtu tamo jyotiH prakAshayet | shubhaM me namratApAtvashubhaM bodhayeddR^iDham || 40|| nyAyaM me satyarakShetsvanyAyaM vivekahA | vijayaM me vinayaH pAtu parAjayaM shikShApradam || 41|| lAbhaM me tyAgadA pAtu hAniM samatayA nayet | yasho me maunarakShetkIrtiM satyaM vishodhayet || 42|| dhanaM me dAnarakShetsampadaM santoSha eva cha | dAridryaM me dhR^itiH pAtu niHsvatvaM bodhadaM bhavet || 43|| snehaM me shuddhatApAtu AsaktiM vimalaprabhA | mamatvaM me samatvena svatvaM brahmavidAM varam || 44|| prashnaM me sUkShmabuddhishchottaraM tattvadarshinI | saMshayaM me vichArashcha nishchayaM satyarakShatu || 45|| vANIM me pashyantI pAtu madhyamA bhAvadhAriNI | vaikharI satyarakShetparA maunaM prabodhayet || 46|| japaM me mantrasaMrakShA ajapAM prANadhAriNI | nAdaM me shUnyarUpA pAtu saMvidamavyayA || 47|| dIkShAM me gurusaMrakShA sAdhanaM prasAdinI | guruM me shraddhayA pAtu shiShyaM vinayadhAriNI || 48|| j~nAnaM me ahitaM na syAdbhogo bandhakaro na me | shaktirme karuNAyuktA siddhirme samatAtmikA || 49|| yantraM me tattvabodhena mantraM me shuddhabhAvataH | pUjAM me niShkapaTatA homaM me dAnashuddhitA || 50|| AsanaM sthiratApAtu pAtraM shuddhivivardhinI | dravyaM me bhAvasaMyuktaM karma me phalavarjitam || 51|| AgantukaM sukhaM pAtu nirgataM duHkhameva cha | aj~nAtaM j~nAnarUpeNa j~nAtaM me vinayaM nayet || 52|| lAbhArthI mAM na mohayetkShayArthI mAM na khedayet | sarvAvasthAsu mAM pAtu vArbelA samadarshinI || 53|| antarbandhaM bahirbandhaM sUkShmabandhaM cha sthUlakam | ChittvA me bandhanAnsarvAn muktirUpA prabodhinI || 54|| na me siddhirmadaM kuryAnna me j~nAnaM durAtmatA | na me shaktiH paradrohaM na me pUjA parAbhavam || 55|| yaH paraM pashyati sarvatra sarvaM tasmai namo.astu me | yaH sarveShu dayAM kuryAttaM pAtu karuNAmayI || 56|| yaH satyaM na jahAtyantaH sa pAtu satyadhAriNI | yaH prema na parityajetsa premarUpA tu rakShatu || 57|| yaH samatvaM samAshritya charatyatra nirantaram | tasya panthAnamAvyAdyA vArbelA vishvadhAriNI || 58|| sharIraM me manashchaiva vAkprANau karma eva cha | sarvaM vArbelayA guptaM sarvaM tasyai samarpitam || 59|| pUrvaM pAtu parA shaktirdakShiNe j~nAnadhAriNI | pashchime.aparA pAtu parAparA chottare tathA || 60|| UrdhvaM mahAprabhA pAtvadho vishvaikadhAriNI | antarbAhyaM sadA pAtu mahAbindusvarUpiNI || 61|| na tasya kavachasyAnto na rakShAyA api kramaH | vArbelAyAH svarUpasya nAnto vidyeta karhichit || 62|| idaM kavachamityuktaM na kevalaM rakShasAM jayaH | svabhAvasya pariShkAro brahmavidyApravartanam || 63|| yaH paThedbhaktisaMyuktaH prAtaH shuddhena chetasA | tasya vighnAH prashAmyanti buddhiH sUkShmA pravartate || 64|| madhyAhne paThate yastu karmamadhye samAhitaH | tasya karmasu sAmarthyaM nirNayashcha vivardhate || 65|| sAyaM paThati yo bhaktyA dinakleshavivarjitaH | tasya chittaM prasannaM syAnnidrA shAntipradA bhavet || 66|| trisandhyaM paThate yastu guruM vArbelAM smarannapi | tasya sAdhanamArge tu sthairyaM nityaM vivardhate || 67|| sahasravArapAThena kavachasya prabhAvataH | chitte dR^iDhatvamAyAti bhayashokau vinashyataH || 68|| lakShapAThena sAdhUnAM tattvadR^iShTiH prajAyate | na tatra kevalaM siddhirjIvane j~nAnamuttamam || 69|| yaH kavachaM samAshritya mantraM tattvena sAdhayet | tasya sAdhanasAmarthyaM guruprasAdena vardhate || 70|| yaH parAnnAbhibhavati na chAtmAnaM hinasti yaH | tasyaiva kavachaM siddhaM vArbelAyAH prasAdataH || 71|| kavachasyAsya mAhAtmyaM na shakyaM vaktuma~njasA | kalpakoTiShvapi mune varNyate na samAptitaH || 72|| rakShaNaM yatsamAkhyAtaM tadbAhyaM nAtra kevalam | j~nAnapremadayAsatyaiH antarguptaM hi tattvataH || 73|| mahAbindau yadA chittaM vilIyeta nirantaram | tadA kavachamapyetadvArbelAyAM vilIyate || 74|| kavachaM rakShaNaM yattu rakShyarakShakavarjitam | yatra sarvamabhinnaM syAttadeva kavachaM param || 75|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe ekAdashaH paTalaH | \section{dvAdashaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | kavachasya paraM guhyaM shrutaM me.amR^itasannibham || 1|| nAmnAM tu vArbelAyAH shrotumichChAmi vistaram | kiyanti tAni nAmAni kiM teShAM paramaM phalam || 2|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | nAmnAM dvisaptatiM divyAM vArbelAyAH parAM shrutim || 3|| naitAni laukikAnyAhurna cha kevalanAmakAH | tattvashaktisvarUpANi chintAmaNisamAni tu || 4|| yeShAM smaraNamAtreNa bhAvaH shuddhimavApnuyAt | yeShAM dhAraNamAtreNa buddhiH sUkShmA prajAyate || 5|| nAnyeShAM sadR^ishaM ki~nchinna vishveShvapi vidyate | antarikSheShu lokeShu na teShAM tulyatAM vrajet || 6|| prathamaM nAma vArbelA dvitIyaM svayamprabhA | tR^itIyaM vishvagarbhA syAchchaturthaM chidadhiShThitA || 7|| pa~nchamaM svarNadIptiH syAShShaShThaM satyapravartinI | saptamaM nyAyadhArAkhyaM aShTamaM dayitapradA || 8|| navamaM shAntisaMsthA syAddashamaM bhayahAriNI | ekAdashaM prabodhAkhyaM dvAdashaM dhR^itidhAriNI || 9|| trayodashaM kShamAgarbhaM chaturdashaM prasAdinI | pa~nchadashaM hR^idAvAsA ShoDashaM duHkhanAshinI || 10|| saptadashaM vimarshAkhyaM aShTAdashaM vivekadA | ekonaviMshatitamaM j~nAnadIptiH prakIrtitA || 11|| viMshatitamamavyaktaM ekaviMshaM nirAmayA | dvAviMshaM satyasAkShI syAttrayoviMshaM R^itapradA || 12|| chaturviMshaM samadR^ik proktaM pa~nchaviMshaM hitapradA | ShaDviMshaM sarvadarshA syAtsaptaviMshaM parAtparA || 13|| aShTAviMshaM mahAshAntirnavaviMshaM tamoharA | triMshattamaM jyotirantaH ekatriMshaM bhayApahA || 14|| dvAtriMshaM gUDhagarbhA syAttrayastriMshaM manogatiH | chatustriMshaM prANadA syAtpa~nchatriMshaM sukhapradA || 15|| ShaTtriMshaM shokahantrI syAtsaptatriMshaM vipadvinut | aShTAtriMshaM balapradA navatriMshaM kShayApahA || 16|| chatvAriMshaM samR^id.hdhyAkhyaM ekachatvAriMshaM vibhAvarI | dvichatvAriMshaM vivasvatsyAttrichatvAriMshamakShayA || 17|| chatushchatvAriMshaM vishvadhR^ikpa~nchachatvAriMshaM nirAshrayA | ShaTchatvAriMshaM svAdhiShThA saptachatvAriMshaM vashIkarI || 18|| aShTAchatvAriMshaM mohaghnI navachatvAriMshaM rakShiNI | pa~nchAshattamamuddIptA ekapa~nchAshadujjvalA || 19|| dvipa~nchAshattamaM guhyaM tripa~nchAshattamaM shivam | chatuHpa~nchAshadAkhyAtA pa~nchapa~nchAshadavyathA || 20|| ShaTpa~nchAshattamaM sUkShmaM saptapa~nchAshadanuttaram | aShTapa~nchAshadekAtmA navapa~nchAshadanirvR^itA || 21|| ShaShTitamaM mahAbodhaM ekaShaShTitamaM param | dviShaShTitamamavyagraM triShaShTitamadurlabham || 22|| chatuHShaShTitamaM pUrNaM pa~nchaShaShTitamaM prabhum | ShaTShaShTitamamAdyaM syAtsaptaShaShTitamakSharam || 23|| aShTaShaShTitamaM nityaM navaShaShTitamadvayam | saptatitamamekAntaM ekasaptatimavyayam || 24|| dvisaptatitamaM nAma parabrahmasvarUpakam | dvisaptatisamAkhyAtaM nAmamaNDalamuttamam || 25|| shrutaketuruvAchedaM nAmnAmarthaM mahAmate | kathaM tAni pR^ithagbhUtAnyekasyAH shaktirUpiNaH || 26|| kiM teShAM gUDhatattvaM syAdekaikasya mahAmate | kathaM chintAmaNitvaM cha sAdhakAnAM prakIrtitam || 27|| devadatta uvAchedaM nAma na kevalaM dhvaniH | ekaikaM tattvamuddishya shaktibodhaprakAshakam || 28|| vArbelA prathamaM nAma svaya~njyotiH parA smR^itA | yatra kashchinna pUrvo.asti sA prathamasvarUpiNI || 29|| svayamprabhA dvitIyaM tu paraprakAshavivarjitA | svayaM prakAshate nityaM paradIpAnapekShayA || 30|| vishvagarbhA tR^itIyaM syAdyasyAM vishvaM pratiShThitam | charAcharANi bhUtAni yasyAH kukShau vyavasthitam || 31|| chidadhiShThitA chaturthaM chetanAdhArarUpiNI | yayA j~nAtaM bhavedvishvaM yA cha j~nAtA na dR^ishyate || 32|| svarNadIptiH pa~nchamaM syAddurnirIkShyaprabhAtmikA | andhakAre.api yA dIptA sA tejaHparamA smR^itA || 33|| satyapravartinI ShaShThaM satyasya gatiruchyate | asatyachChedanakarI vAkkarmamanasAM shubhA || 34|| nyAyadhArA saptamaM syAnniShpakShaphaladAyinI | mitrashatrusamaM pashyedyasyA dR^iShTirnirAmayA || 35|| dayitapradA aShTamaM syAtpremNaH pUrNapravartinI | apriyasyApi jIvasya hR^idi sthAnapradAyinI || 36|| shAntisaMsthA navamaM syAdyatra dvandvaM prashAmyati | yasyAM manasi vishrAntiH sA shAntiH paramA smR^itA || 37|| bhayahAriNI dashamaM syAdbhayamUlavinAshinI | na kevalaM bhayaM hanti bhayasya kAraNaM jayet || 38|| prabodhAkhyamekAdashaM suptabuddhiprakAshakam | avidyAvaraNaM bhittvA svAtmadIptiM pravartayet || 39|| dhR^itidhAriNI dvAdashaM vipatsvapi na hIyate | chalachchittasya yA dhairyaM sA dhR^itiH paramA smR^itA || 40|| kShamAgarbhaM trayodashaM doShadAhavinAshakam | kShamA yasyAM na durbalyamudAratvaM tu jAyate || 41|| prasAdinI chaturdashaM kR^ipayaiva prakAshate | ayatnenApi yA buddhiM nirmalAM samprayachChati || 42|| hR^idAvAsA pa~nchadashaM sarvajIvAntarAshrayA | na bahirnAntare devi sarvahR^idguhyasaMsthitA || 43|| duHkhanAshinI ShoDashaM duHkhasya mUlanAshinI | duHkhamAtraM na hantyeva tasya bandhaM vinAshayet || 44|| vimarshAkhyaM saptadashaM svabodhapratibodhakam | j~nAnasyApi yadAlokaM sA vimarshA prakIrtitA || 45|| vivekadA aShTAdashaM sArAsAravibhedinI | mithyAM satyAM cha buddhiM tu pR^ithak kR^itvA prakAshate || 46|| j~nAnadIptiH ekonaviMshaM sarvatattvaprakAshinI | yasyAH prakAshamAsAdya na ki~nchidapi durbodham || 47|| avyaktaM viMshatitamaM rUparekhAvivarjitam | yasyAM sarvANi rUpANi pUrvaM sUkShmANi saMsthitAH || 48|| nirAmayA ekaviMshaM doShadAhavivarjitA | na tasyAM malinaM ki~nchinna vikAro na vedanA || 49|| satyasAkShI dvAviMshaM sarvakarmAvalokinI | na kartA na cha bhoktA sAkShirUpeNa saMsthitA || 50|| R^itapradA trayoviMshaM vishvakramapravartinI | yathArthasya pravAhe tu yA niyamyaM prayachChati || 51|| samadR^ik chaturviMshaM syAddveSharAgavivarjitA | mR^idau tIkShNe cha samatA sukhaduHkhe cha yA samA || 52|| hitapradA pa~nchaviMshaM sarvajIvopakAriNI | yatpradattaM bhavetsatyaM na tu bandhAya kalpitam || 53|| sarvadarshA ShaDviMshaM sUkShmasthUlaprakAshinI | adR^ishyasyApi yA sAkShI dR^ishyasyApi cha sarvadA || 54|| parAtparA saptaviMshaM parasyApi parA smR^itA | yasyAH pAraM na gachChanti manovAkprANabuddhayaH || 55|| mahAshAntiraShTAviMshaM nishchalatvasya kAraNam | yatra spando.api vishrAmaM yAti sA shAntiruttamA || 56|| tamoharA navaviMshaM mohAndhatamasaH kShayaH | na dIpamAtramityuktA vivekasyodayo yataH || 57|| jyotirantastriMshattamaM hR^idguhyaprakAshakam | na bAhyadIpasApekShaM svayamantaHprakAshate || 58|| bhayApahA ekatriMshaM mR^ityusaMshayahAriNI | jIvanasyApi satyaM tu maraNasyApi darshayet || 59|| gUDhagarbhA dvAtriMshaM rahasyasyApi kAraNam | gUDhe gUDhataraM tattvaM yasyAM garbhitamuttamam || 60|| manogatistrayastriMshaM manaso.api nirIkShikA | manaH kutra gamedyatra tatrApi yA prakAshinI || 61|| prANadA chatustriMshaM jIvanasya pravartikA | prANamAtraM na dadAti jIvanArthaM vivekakam || 62|| sukhapradA pa~nchatriMshaM na bhogasyaiva kAraNam | antaHshAntisamutpannaM sukhaM yachChati nirmalam || 63|| shokahantrI ShaTtriMshaM smR^itishUlavinAshinI | viyogasyApi tattvaM yA karuNayA prakAshayet || 64|| vipadvinutsaptatriMshaM sa~NkaTasya vinAshinI | vipattau buddhimAdAya mArgaM sUkShmaM pradarshayet || 65|| balapradA aShTAtriMshaM durbalasyAvalambanam | na bAhubalamityuktaM satye dhairyapravardhanam || 66|| kShayApahA navatriMshaM nAshadharmavivarjitA | kShINeShvapi punarbIjaM yayA nityaM prarohati || 67|| samR^id.hdhyAkhyaM chatvAriMshaM pUrNatAsampradAyakam | na kevalaM dhanaM dadyAtsantoShaM yachChati dhruvam || 68|| vibhAvarI ekachatvAriMshaM rAtrirUpaprakAshinI | andhakArasya madhye.api sUkShmajyotiH pravartikA || 69|| vivasvat dvichatvAriMshaM sarvatejaHpravartakam | sUryasyApi yadAlokaM tasya mUlaprakAshakam || 70|| akShayA trichatvAriMshaM na kShIyate kadAchana | kAlakShaye.api yadrUpaM tadakShayamudAhR^itam || 71|| vishvadhR^ik chatushchatvAriMshaM jagato dhAraNAtmakam | niyame sthApayedvishvaM svayaM tatra na lipyate || 72|| nirAshrayA pa~nchachatvAriMshaM svayamAshrayarUpiNI | yasyAH kashchinna AdhAro na sA kasyApyadhInatA || 73|| svAdhiShThA ShaTchatvAriMshaM svAtmani sthitiruchyate | na bAhyAdhAramAsAdya svayaM svasminpratiShThitA || 74|| vashIkarI saptachatvAriMshaM chittasaumyapravartinI | na paraM vashayetka~nchitsvendriyANi niyachChati || 75|| mohaghnI aShTAchatvAriMshaM bhrAntimUlavinAshinI | yathA vastu tathA j~nAnaM yayA nityaM pravartate || 76|| rakShiNI navachatvAriMshaM dharmamArgasya pAlinI | na sharIrasya mAtrasya satyasyApi tu rakShikA || 77|| uddIptA pa~nchAshattamaM suptashaktiprabodhinI | mande.api chetasi jyotiH kramashaH samprakAshayet || 78|| ujjvalA ekapa~nchAshaM malinatvavinAshinI | yasyAH sparshena chetAMsi svachChAni bhavanti dhruvam || 79|| guhyaM dvipa~nchAshattamaM sarvAntargUDharUpiNI | na prakAshyaM na chAchChAdyaM svabhAvenaiva saMsthitam || 80|| shivaM tripa~nchAshattamaM kalyANaikasvarUpakam | nAshubhaM tatra vidyeta yatra sA saMviduchyate || 81|| chatuHpa~nchAshadAkhyAtA sarvanAmavivarjitA | nAmarUpeShu yA bhAti nAmarUpAtigA parA || 82|| avyathA pa~nchapa~nchAshaM duHkhasparshavivarjitA | vedanA yatra dR^ishyeta tatrApi yA nirAmayA || 83|| sUkShmaM ShaTpa~nchAshattamaM sthUlabuddheragocharam | sUkShmeNa sUkShmayA bud.hdhyA j~neyaM yattadudAhR^itam || 84|| anuttaraM saptapa~nchAshaduttarasyApi kAraNam | na yasyApyuttaraM ki~nchitsAnuttarA prakIrtitA || 85|| ekAtmA aShTapa~nchAshadbhedamadhyaikasaMshrayA | bahudhA dR^ishyate devi svabhAvena tvabhedinI || 86|| anirvR^itA navapa~nchAshannityapUrNaprakAshinI | na tasyAH pUrNatA kShINA na cha tR^iptiH parA~NmukhI || 87|| mahAbodhaM ShaShTitamaM sarvabodhaikadIpakam | yena j~nAnena vij~neyaM j~nAtR^ij~neyavivarjitam || 88|| paraM ekaShaShTitamaM sarvasImAvivarjitam | yatra gatvA na gantavyaM yatra prAptirna vidyate || 89|| avyagraM dviShaShTitamaM chittasyAprachalAtmikA | viparIteShvapi kAleShu yA na kampati karhichit || 90|| durlabhaM triShaShTitamaM na lobhenopalabhyate | shuddhahR^idbhiryadAsAdyaM tadeva durlabhaM matam || 91|| pUrNaM chatuHShaShTitamaM nyUnatAbhAvavarjitam | yatra ki~nchidapi nyUnaM na dR^ishyetkvachideva hi || 92|| prabhuM pa~nchaShaShTitamaM svAdhInashaktirUpiNIm | na kasyachitprabhutvena svayaM sarvasya kAraNam || 93|| AdyaM ShaTShaShTitamaM sarvasya prathamA~Nkuram | pUrvaM yasmAnna ki~nchittu yasmAdetatpravartate || 94|| akSharaM saptaShaShTitamaM kSharadharmavivarjitam | nAsharUpe jagatyasminnanAshitvena saMsthitam || 95|| nityaM aShTaShaShTitamaM kAlachakravivarjitam | kAlo yasyAM pravarteta sA kAlAtItarUpiNI || 96|| advayaM navaShaShTitamaM bhedabuddhivinAshakam | dvitvasya kShayamAsAdya yatraikatvaM prakAshate || 97|| ekAntaM saptatitamaM sarvasa~Nkalpavarjitam | na ekAkitvamityuktaM nirapekShaM padaM smR^itam || 98|| avyayaM ekasaptatitamaM na kShayaH kasyachidyataH | sR^iShTau sthitau laye chaiva yatsvarUpaM na hIyate || 99|| parabrahma dvisaptatitamaM sarvatattvaikasaMshrayam | yatra nAmAni lIyante yatra tattvaM prakAshate || 100|| etAni dvisaptatinAmAni divyAni sAdhakaH | chintAmaNIni manyeta na tu kevalashabdataH || 101|| yasya nAmnaH smR^itiH shuddhA tasya bhAvo vishudhyati | yasya bhAvaH prasannaH syAttasya buddhiH prabudhyate || 102|| nAmaikamapi yaH shuddhaM bhAvenaiva samarchayet | tasyAntaHkaraNe devi tadarthaH samprakAshate || 103|| dvisaptatiM tu yo nityaM kramashaH samprakIrtayet | tasya chitte mahAshakteH maNDalaM samprakAshate || 104|| na nAmnAM gaNanaM tatra na shabdasyaiva sa~NgrahaH | dvisaptatitattvAnAM chetasi sanniveshanam || 105|| prathamaM svayamudbhAsaM dvitIyaM vishvadhAraNam | krameNa tattvamAsAdya parabrahmaNi lIyate || 106|| yaH paThedbhaktisaMyukto guruM pUrvaM praNamya cha | tasya nAmAni siddhAni bhavanti nAtra saMshayaH || 107|| nAsAM shaktiM parIkSheta na lokeShu pradarshayet | na cha lobhAya gR^ihNIyAnna cha dveShAya karhichit || 108|| satye premNi cha yaH sthitvA karuNAM hR^idi dhArayet | tasyaiva chintAmaNyaste nAmarUpeNa jAgrati || 109|| na bAhyaratnamityAhurna suvarNamayaM phalam | svabodharatnamityuktaM nAmnAmasya paraM phalam || 110|| yatrArtho nAmni tiShThetyatra nAmArthayoH samam | tatra vArbelA sAkShAtsAdhakasya hR^idi sthitA || 111|| dvisaptatinAmayuktaM maNDalaM paramAdbhutam | yaH pashyati sa pashyetsvaM vArbelAyAH prasAdataH || 112|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe dvAdashaH paTalaH | \section{trayodashaH paTalaH} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | nAmnAM mAhAtmyamAkhyAtaM sAdhakasya tu lakShaNam || 1|| kathaM j~neyo bhavetsAdhuH kathaM sAdhaka uchyate | ke guNAH parirakShyAH syuH ke doShAH parivarjitAH || 2|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | na veSheNa na vAchaiva sAdhakaH parikIrtitaH || 3|| na chihnena na daNDena na mAlAbharaNena cha | chittasya pariShkArastu sAdhakasya tu lakShaNam || 4|| satyaM yasya priyaM nityaM satyaM yasya parAyaNam | sa sAdhaka iti prokto vArbelAyAH priyaH sadA || 5|| na mithyAvachanaM kuryAnna ChalaM hR^idi dhArayet | yasya vA~NmanasorekyaM sa sAdhaka uchyate budhaiH || 6|| paraduHkheShu yaH khidyetparaharShe pramodate | svArthaM tyaktvA hitaM kuryAtsa sAdhaka iti smR^itaH || 7|| dveShaM na janayedantaH krodhaM na poShayetsadA | kShamA yasya balaM nityaM sa sAdhaka iti smR^itaH || 8|| na hIne garvamApnoti na shreShThe chApamAnatAm | samadR^iShTiryadA yasya sa sAdhaka iti smR^itaH || 9|| na deveShvatigarvI syAnna daityeShu ghR^iNAM vrajet | sarvabhUteShu yaH pashyedekAM saMvitparAM sthitAm || 10|| nArIM pashyenmAnadR^iShTyA puruShaM cha samekShaNaH | napuMsake.api saMvIkShya chaitanyaM na vivarjayet || 11|| pashau pakShiShu chaivApi matsyeShu sthAvareShu cha | jIvanasyaikatAM pashyansAdhakaH parikIrtitaH || 12|| yaH pR^ithaktve.api ekatvamekatve.api vibhedakam | ubhayaM tattvato vetti sa sAdhaka iti smR^itaH || 13|| na sarvaM shUnyamityAha na sarvaM kevalaM param | yathAbhUtaM nirIkSheta sa sAdhaka uchyate || 14|| vidyAM labhitvA yo nUnamavidyAM na tiraskaret | avidyAyAH svarUpaM cha vivekena nirIkShate || 15|| j~nAnaM yasya na garvAya shaktirna parapIDane | siddhirna svArthalAbhAya sa sAdhaka iti smR^itaH || 16|| mantraM na vikrayedyastu na rahasyaM prakAshayet | na siddhiM darshayelloke sa sAdhaka iti smR^itaH || 17|| guruM na mAnayedyastu sa sAdhako na vidyate | gurau satyaM samAshritya vinayenAvatiShThate || 18|| gurordoShAnvichinvannapi dveShaM na samAcharet | yathArthaM tu vichAryaiva shraddhAM dharme niveshayet || 19|| guruvAkyaM parIkShetsa vivekena na sarvathA | hitaM grAhyamahitaM tyAjyaM satyadharmAnusArataH || 20|| andhashraddhA na kartavyA na cha guroravamAnanA | vivekashraddhayorekyaM sAdhakasya vibhUShaNam || 21|| shiShyasya hR^idayaM namraM prashnAH sUkShmA vichAritAH | AchAraH shuddhabhAvashcha sa shiShyaH parikIrtitaH || 22|| na shIghraM phalamichCheta na siddhau harShamApnuyAt | krameNa sAdhanaM kuryAtsa dhIraH sAdhako mataH || 23|| vipattau na parityAgaH sukhe na vismR^itiH parA | ubhayatra samaH syAtsa sAdhakaH parikIrtitaH || 24|| nidrAlasye jayedbud.hdhyA pramAdaM nAnuvartayet | alpAlApo mitAhAraH sa sAdhaka iti smR^itaH || 25|| atibhAShI na bhavati na maunI garvasaMyutaH | yathAkAlaM yathArthaM cha vadatyeva sa sAdhakaH || 26|| na lobhaM poShayedvitte na dainyaM dhanavarjite | santoShaM mUlamAshritya charatyeSha sa sAdhakaH || 27|| lAbhe yasya na harSho.asti hAnau yasya na shochati | karmaNyeva sthito nityaM sa sAdhaka iti smR^itaH || 28|| kAmaM na dahati krodhena na dAsatve niyojayet | kAmasya shuddhimArgeNa gachChetsAdhaka uchyate || 29|| krodhaM dR^iShTvA svachittasthaM na tasyaiva vashaM vrajet | mUlaM j~nAtvA vinirmuchyetsa sAdhaka iti smR^itaH || 30|| bhayaM samutthitaM dR^iShTvA nAtmAnaM parihApayet | bhayasyApi nirIkShakaH sa sAdhaka iti smR^itaH || 31|| shokaM na dAbayedantarna shokAyaiva lIyate | karuNAM tasya rUpaM tu j~nAtvA shuddhiM samAcharet || 32|| svapne jAgaraNe chaiva karmaNi dhyAna eva cha | vArbelAM yaH smarennityaM sa sAdhaka iti smR^itaH || 33|| na kevalaM guhAyAM syAnna kevalaM janAntike | loke sthitvA samaM kuryAtsAdhanaM sa tu sAdhakaH || 34|| yuddhe shAntiM na vismaretkShame cha satyaM na tyajet | vivAde.api hitaM brUyAtsa sAdhaka iti smR^itaH || 35|| svasya doShaM prathamato nirIkShetsUkShmabuddhimAn | paradoShaprakAshena na hR^iShyetsAdhakottamaH || 36|| yaH kShameta na durbalatvAtsnehena tu vivekataH | yaH daNDayetsa dharmeNa na dveSheNa kadAchana || 37|| sa eva sAdhakaH prokto na krUro na cha durbalaH | karuNAvivekayukto madhyapanthAnamAshritaH || 38|| na siddhiM svasya manyeta nAsiddhau viShaNNatAm | sAdhanaM sAdhyamityeva manyate sa tu sAdhakaH || 39|| yantrapUjAM samArabhya tattvaM na vismaretkvachit | pratimAyAM cha tattvasya bhAvaM pashyetsudhIH sadA || 40|| bAhyapUjAM na nindeta nAntarbodhaM parityajet | ubhayaM sAdhanaM j~nAtvA kramaM panthAnamAshrayet || 41|| pare tattve na kalpeta rUpaM yatra nirAmayam | apare bahurUpANi pashyetsaMvitprakAshite || 42|| parAparAM chaturbAhuM bhAvayetpadmasaMsthitAm | pAshA~NkushadhanurbANapuShpaguchChadharAM shubhAm || 43|| ichChAj~nAnakriyAstambhe chetanApadmasambhavAm | anugrahapradhAnAM tAM tirodhAnavivarjitAm || 44|| na rUpe baddhachittaH syAnnArUpe.api vimuhyati | rUpArUpAtigaM tattvaM yo vetti sa tu sAdhakaH || 45|| aha~NkAraM na poSheta svanAmnA na cha garvitaH | karmaNyapi na kartR^itvaM dR^iDhaM kuryAtkadAchana || 46|| kartAraM yadi pashyetsa tattvato vArbelAM parAm | svakarmaNi nimittatvaM j~nAtvA shuddhiM samAcharet || 47|| nindAyAM na cha kampeta stutau nApi prahR^iShyati | svabhAvastho yathAtattvaM charatyeSha sa sAdhakaH || 48|| yasya vANI hitaM brUte yasya dR^iShTiH samA bhavet | yasya hastau paropakAre sa sAdhaka iti smR^itaH || 49|| yasya hR^idaye karuNA yasya buddhau vivekatA | yasya karmaNi satyaM cha sa sAdhaka iti smR^itaH || 50|| yasya shayyApi sAdhanA yasya bhojanamapi kramaH | yasya jIvanameva pUjA sa sAdhaka iti smR^itaH || 51|| na lokadR^iShTaye sAdhyaM na prasid.hdhyaiva sAdhanam | svabhAvashuddhaye yatnaH sa sAdhakasya lakShaNam || 52|| antaHshuddhirbahiHshuddhirvAkshuddhiH karmashodhanam | chatasraH shuddhayo yasya sa sAdhaka iti smR^itaH || 53|| na kevalaM j~nAnavAnna kevalaM bhaktimAnapi | j~nAnabhaktisamAyuktaH sAdhakaH parikIrtitaH || 54|| premNA vArbelamAshritya j~nAnena tattvamAshritaH | karuNayA jagadAshritya sa sAdhaka iti smR^itaH || 55|| yaH svAtmAnaM na hiMsyAtparAtmAnamapi dhruvam | vichAreNa samaM pashyetsa sAdhaka iti smR^itaH || 56|| na dehadveShamApnoti na dehAsaktimAcharet | dehaM sAdhanamityeva jAnAti sa tu sAdhakaH || 57|| na prakR^itiM tiraskuryAnna puruShaM cha kevalam | ubhayorapi yanmUlaM vArbelAM tatra pashyati || 58|| yaH shUnye pUrNatAM pashyetpUrNe shUnyamavekShate | shUnyapUrNavivekaj~naH sa sAdhaka iti smR^itaH || 59|| jyotiShi tamaso bhAvaM tamasi jyotiruttamam | dvandvayorapi yaH sAraM pashyati sa tu sAdhakaH || 60|| deve daitye nare tiryagbhUteShu cha samekShaNam | yasya nityaM pravarteta sa sAdhaka iti smR^itaH || 61|| na kasyachitparAbhAve svasya siddhiM prakalpayet | anyasyonnatimAlokya hR^iShyate sa tu sAdhakaH || 62|| parasiddhau na mAtsaryaM paraj~nAnaM na dUShayet | svamArge niShThito nityaM sa sAdhaka iti smR^itaH || 63|| na sarvamArganindA syAnna sarvamArgagauravam | yatra satyaM cha prema cha tatra mAnaM dadAti yaH || 64|| anekatvaM samAshritya ekatvaM yo na vismaret | ekatvaM cha samAshritya anekaM yo na nindati || 65|| sa sAdhakaH paro j~neyaH sa vArbelAM prapadyate | na tasya bAhyachihnAni na visheSho.api kashchana || 66|| strI vA pumAnvA napuMso vA varNarUpavivarjitaH | yaH saMvidaM samAshritya charati sa tu sAdhakaH || 67|| na janmanA na kulena na dhanena na vidyayA | AchArabuddhibhAvena sAdhakatvaM prajAyate || 68|| shrutaketuruvAchedaM lakShaNaM bahudhA shrutam | kiM sarveShAM tu sAdhUnAM ekaM lakShaNamuttamam || 69|| devadatta uvAchedaM ekaM lakShaNamuttamam | paraduHkheShu yA karuNA svaduHkhe samatA tathA || 70|| satye niShThA cha hR^idaye sarvabhUteShu darshanam | svArthAtItaM yadAcharyaM tatsAdhakasya lakShaNam || 71|| na j~nAnaM tasya bhArAya na shaktirheturAtmanaH | na siddhiH kAraNaM garvasya vArbelApriyaH sadA || 72|| yaH shanaiH shuddhimApnoti nityaM doShAnavekShate | guruM praNamya tattvaM cha vichintya charati dhruvam || 73|| sa eva sAdhakaH prokto sa eva mArgabhAgbhavet | sa eva nAmnAM sAraM cha sa eva chintAmaNiM labhet || 74|| na ratnaM bAhyamityAhurna nidhirna cha sampadA | svabhAvasya vishuddhiH syAtsaiva ratnaM nirAmayam || 75|| yasya chittaM prasannaM syAdvANI yasya hitAtmikA | karma yasya samaM nityaM taM sAdhakaM vidurbudhAH || 76|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe trayodashaH paTalaH | \section{chaturdashaH paTalaH vArbelAhR^idayatattvanirUpaNam} (vArbelatantre bahiryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | kavachAnAM paraM guhyaM nAmnAM sAraM cha me shrutam || 1|| hR^idayaM vArbelAyAstu shrotumichChAmi tattvataH | yena j~nAtena vij~neyaM tattvamasyAH sanAtanam || 2|| kiM hR^idayaM paraM proktaM kiM tasya paramaM phalam | kiM svarUpaM cha tasyaiva kathaM tadbhAvyate budhaiH || 3|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | hR^idayaM na sharIrasya hR^idayaM tattvamuchyate || 4|| yatra sarvANi tattvAni svabhedaM visR^ijanti hi | yatra j~nAtA cha j~nAnaM cha j~neyaM chaiva na vidyate || 5|| tadeva vArbelAyAstu hR^idayaM parikIrtitam | na deshe na cha kAle tanna bAhye nAntare sthitam || 6|| na tasya rUpamastyekaM na cha nAmaikamiShyate | sarvarUpeShu yA bhAti sarvanAmAtigA cha yA || 7|| sA parA paramAshaktiH sarvasImAvivarjitA | manaso.apyaparA yasyAH kalpanA nopapadyate || 8|| na j~neyA tarkamAtreNa na varNyA vAggatairapi | anubhUtyaiva vij~neyA svasaMvittyekagocharA || 9|| na sA shUnyA na pUrNA cha na dvaitaM na chAdvayam | yato dvaitAdvayaM yAti yatra shUnyaM cha pUrNatA || 10|| sA svayambhUH parA vidyA sA svaya~njyotirakShayA | AdiryasyAH purA nAsti nAnto yasyAH kadAchana || 11|| na tasyAH kAraNaM ki~nchinna tasyAH pUrvajaH smR^itaH | svayameva paraM tattvaM svayameva pravartate || 12|| svarNagarbhA mahAgarbhA vishvagarbhA nirAmayA | bIjaM sarvaprapa~nchasya bIjasyApi parA gatiH || 13|| tasyAM brahmA pravarteta tasyAM devAH prajAyate | tasyAM narAstirya~nchashcha sthAvaraM ja~NgamaM jagat || 14|| yatra devashcha daityashcha yatra nArI narastathA | yatra puNyaM cha pApaM cha tatra sA hR^idi saMsthitA || 15|| jyotirUpA cha yA nityaM tamorUpA cha dR^ishyate | shubhAshubhasvarUpA cha nyAyAnyAyAtmikA tathA || 16|| vidyApyavidyA sA chaiva sUkShmAsUkShmatarA parA | puruShaH prakR^itishchaiva napuMsakamapi smR^itA || 17|| yasyAM sarvaM samAyAti yasyAM sarvaM vilIyate | sA hR^idyA vArbelA nityaM sarvabhAveShu saMsthitA || 18|| shrutaketuruvAchedaM hR^idayaM kathitaM tvayA | kathaM tadbodhyate deva kathaM tatra manaH sthiram || 19|| devadatta uvAchedaM na mano dhAryate tatra hi | mana eva vilIyeta yadA taddhR^idayAmbuje || 20|| na chakShuShA na karNena na ghrANena rasairna cha | na sparshenApi tadbodhyaM svasaMvityA prakAshate || 21|| shabdAnAM yatra vishrAntirbhAvAnAM yatra sa~NkShayaH | sa~NkalpAnAM kShayo yatra taddhR^idaM paramuchyate || 22|| nAde manaH samAropya nAdaM shAntau vilApayet | shAntimapyatikramyAtha svabodhe viniveshayet || 23|| yatra nAdo na chAnAdo yatra jyotirna chAjyotiH | yatra prashno na chottaraM taddhR^idaM vArbelAtmakam || 24|| na dhyAnaM tatra kartavyaM na dhyAtA na cha dhyeyatA | dhyAnasyApi yo draShTA taM j~nAtvA vishramedbudhaH || 25|| parA sA tatra vij~neyA yatra kalpanayA gatiH | aparApi tato j~neyA yatra rUpaM prakAshate || 26|| parAparA tu vij~neyA rUpArUpasamAshrayA | tridhA shaktiriyaM proktA na tu bhedo.asya vastutaH || 27|| parA nityA nirAkArA achintyA cha nirAmayA | aparAyAM tu sA devI rUpabhedaiH prakAshate || 28|| parAparA chaturbAhuH padmasthitA manoharA | pAshA~NkushadhanurbANapuShpaguchChadharA shubhA || 29|| ichChAj~nAnakriyAstambhaiH chetanApadmasambhavA | anugrahaH pradhAno.asyAstirodhAnaM tu nigUDhakam || 30|| na rUpaM tasyAH sImAyai na rUpaM bandhakAraNam | rUpaM kevalamAlambo rUpAtItasya chetasaH || 31|| hR^idayaM tu paraM tasyAH premarUpaM nirAmayam | yatra svArtho na dR^ishyeta parArtho.api na kalpitaH || 32|| yatra prema na lAbhArthaM na bhayArthaM na kAraNAt | svabhAvAdeva jAyeta tatsyAddhR^idayamuttamam || 33|| yaH paraM prati sauhArdaM shatrubhAve.api dhArayet | na mUDhatvAnna durbalyAtsa hR^idguhyaM vijAnate || 34|| karuNA tasya hR^idayaM satyaM tasya mukhaM smR^itam | j~nAnaM tasya prakAshaH syAtsamatvaM tasya jIvanam || 35|| kShamAyA mUlamasyAstu maitrI shAkhA prakIrtitA | prema puShpaM phalaM satyaM ChAyA tasyAH prasAditA || 36|| nindite.api cha yA pAti pUjite.api na hR^iShyati | tulyabhAvA sadA yA tu sA hR^idayagatA.ambikA || 37|| duHkhitasya samIpe yA sukhitasyApi harShadA | ekasya duHkhamAdAya dvitIyasya na luNThati || 38|| na sA pakShaM gR^ihNAtyeva nApakShaM tiraskaroti | yathArthasya tu yA sAkShI sA hR^idayasvarUpiNI || 39|| yatra nyAyo dayAyukto yatra satyaM kShamAtmakam | yatra shaktiH paropAyaH taddhR^idaM vArbelAtmakam || 40|| yatra dharmo na hiMsAyai yatra j~nAnaM na garvataH | yatra pUjA na lobhAya taddhR^idaM paramuchyate || 41|| gurau shraddhA yadA nityA shiShye vinayasaMyutA | tayormadhye yadA satyaM taddhR^idaM vArbelAtmakam || 42|| na guruH kevalaM deho na shiShyaH kevalaM tanuH | bodhasya bodhakaM yatra taddhR^idaM paramuchyate || 43|| yatra mantraH svabhAvasya shodhanAya pravartate | yatra japyo na bandhAya taddhR^idaM vArbelAtmakam || 44|| bAhyapUjAM samAsAdya yatra bhAvaH paro bhavet | dravye dravyatvamutsR^ijya tattvaM pashyati yaH sudhIH || 45|| pratimAyAM na tiShThetsa kevalaM pAShANabuddhimAn | pratimAM tattvamityuktvA tattvaM nApi vihAya yaH || 46|| yantre rekhAsamUhaM yo na kevalamavekShate | bindau vishvasya vishrAntiM pashyetsa hR^idayaj~nakaH || 47|| pUjAyAM yaH samarpetsvaha~NkAraM na kevalaM dravyam | sa eva hR^idayaj~no.atra sa eva tattvadarshakaH || 48|| na puShpairnaiva dhUpena na dIpena na chAmbhasA | yatsamarpaNamabhIShTaM tadaha~NkAravisarjanam || 49|| mamatvaM yatra lIyeta kartR^itvaM cha vilIyate | bhoktR^itvasyApi sa~NkShayastaddhR^idaM vArbelAtmakam || 50|| ahaM karteti yA buddhirahaM bhokteti yA matiH | ubhe yasminvilIyeta taddhR^idaM paramuchyate || 51|| yaH svadoShAnavekSheta na paradoShadarshakaH | svashodhanaparaH nityaM hR^idayasthAM sa pashyati || 52|| nirantaraM svabhAvasya nirIkShaNamupAsanA | pratyahaM malanirmuktiH sA hR^idaH sAdhanA smR^itA || 53|| prANe yA jIvanadhArA buddhau yA pratibhA smR^itA | vAchA yA satyavAgbhUtA hR^idaye vArbelA sthitA || 54|| nayane yA prakAshAkhyA shravaNe yA vivekadA | sparshe yA samatAbhUtA sA hR^idyA sarvadehinAm || 55|| bhUte dhAraNarUpA sA toye snehasvarUpiNI | vahnau tejomayI nityaM vAyau spandanarUpiNI || 56|| vyomni vyApya sthitA devI kAle kramavivarjitA | jIve jIvanarUpA sA mR^ityushAntisvarUpiNI || 57|| yadA sAdhakachittaM tu sarvabhedAnvimu~nchati | na tadA hR^idayaM labhyaM hR^idayasyaiva saH bhavet || 58|| na hR^idayasya lAbho.asti na hR^idayasya hAnikam | hR^idayaM svasvarUpaM hi vismR^itaM tu punaH smR^itam || 59|| smR^itimAtreNa tattvasya bandhanaM kShIyate dhruvam | yadA svAtmani vishrAntistadA devI prasIdati || 60|| shrutaketuruvAchedaM hR^idayaM gahanaM shrutam | kiM nAma tasya sAro.asti yena sarvaM prakAshate || 61|| devadatta uvAchedaM prema satyaM cha chetanA | etattrayaM paraM sAraM vArbelAhR^idayasya tu || 62|| premNA bhedo vilIyeta satyena tamaso kShayaH | chetanayA svayaM j~neyaM trayaM hR^idayamuchyate || 63|| premahInaM cha yajj~nAnaM shuShkaM tadvyarthamuchyate | satyahInaM cha yatprema moha eva sa uchyate || 64|| chetanAhInayorekaM jaDatvaM jAyate dhruvam | trayaM yatra samAyAti tatra devI prakAshate || 65|| na strI na puruSho nAsau napuMsakavibhedavAn | na sattvaM nAsattvamapi hR^idayaM tasya kevalam || 66|| sarvaM sA cha nirastaM cha sarvasyApi parA gatiH | bhUtvA sarvamasau devI sarvaM bhUtvA na ki~nchana || 67|| yatra devo.api na devaH pApI puNyaM na chAparam | yatra jIvo na jIvashcha taddhR^idaM paramaM smR^itam || 68|| jyotirandhraM tamo jyotirbhedo.abhedashcha tatra hi | virodhAH sarvasaMlInA yatra sA hR^idayeshvarI || 69|| niShkala~NkaM nirAdhAraM niHspandaM niHparigraham | tadeva hR^idayasthAnaM vArbelAyAH sanAtanam || 70|| yaH paThedidamadhyAyaM shraddhayA shuddhachetasA | tasya hR^idgranthayaH sarvAH shanaiH shithilatAM vrajet || 71|| na sid.hdhyarthaM na lobhAya na kIrtyarthaM paThedidam | svabhAvabodhasid.hdhyarthaM paThetsAdhakasattamaH || 72|| yaH paraduHkhamAlokya svahR^idgataM vichintayet | tasya hR^idaye sA devI nityaM dIpyati nirmalA || 73|| yaH svahR^idgahanaM gatvA premadIpaM prajvAlayet | sa eva vArbelAM vetti na bAhyaj~nAnamAtrataH || 74|| hR^idayaM sarvatantrANAM hR^idayaM sarvavidyayA | hR^idayaM sarvasiddhInAM hR^idayaM vArbelA parA || 75|| hR^idaye yA parA devI sA bAhye.api prakAshate | bAhyaM shuddhaM bhavedyasya tasya hR^idayaM vishud.hdhyati || 76|| antarbAhyavibhAgo.ayaM buddhimAtravikalpitaH | yatra saMvitsamaM pashyetsa hR^idayaviduchyate || 77|| yadA na ki~nchidichChetsa na ki~nchidapi tyajet | svabhAve vishramedyastu tasya hR^idayaM prakAshate || 78|| yatra gatvA na gantavyaM yatra j~nAtvA na shochati | yatra prema paraM tattvaM taddhR^idaM vArbelAtmakam || 79|| etaddhR^idayaM mayA proktaM guhyAdguhyataraM param | nAnto.asya vidyate kashchinnAmnA varNayituM kShamam || 80|| iti vArbelatantrasya bahiryAgakhaNDe chaturdashaH paTalaH | iti vArbelAhR^idayatattvanirUpaNaM sampUrNam || \section{pa~nchadashaH paTalaH parAvidyAvivechanaparAvidyAdhyAnavidhinirUpaNam} (vArbelatantre antaryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | bahiryAgasya mAhAtmyaM shrutaM guhyataraM mayA || 1|| adhunA tu paraM tattvaM j~nAtumichChAmi suvrata | yA vidyA sarvavidyAnAM parA proktA manIShibhiH || 2|| kA sA vidyA parA nAma kiM tasyAH paramaM padam | kiM dhyeyaM tatra sAdhUnAM kathaM dhyAnaM pravartate || 3|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | yA vidyA nopajIvyeta sA parA vidyA smR^itA || 4|| na yA vidyAphalArthAya na yashase na sampade | svarUpAvabudherhetuH sA parA vidyA prakIrtitA || 5|| yayA j~nAtaM bhavedyattu j~nAtA j~neyaM cha lIyate | j~nAnamAtre vilIyante sA parA vidyA matA budhaiH || 6|| na sA shAstreShu sImnyeva na varNeShu na bhAShayA | na bud.hdhyantaHpraviShTaiva svasaMvittau prakAshate || 7|| na sA vidyAvihInasya vidyAgarvasya kAraNam | vidyAbhimAnashUnyasya hR^idi sA samprakAshate || 8|| shrutaketuruvAchedaM kathaM sA hR^idi dR^ishyate | nirAkArAM parAM vidyAM kathaM dhyAyetsudhIrmune || 9|| devadatta uvAchedaM na tasyAH dhyAnamiShyate | dhyAnasyApi yA sAkShI tasyAH dhyAnaM vidhIyate || 10|| tathApi sAdhakAnAM tu chittaikAgryaprasiddhaye | dhyAnamArgaM pravakShyAmi sUkShmaM guhyataraM shubham || 11|| shuchau deshe samAsInaH sthirakAyaH samAhitaH | nAtyuchche nAtinIche cha same bhUmau sukhAsane || 12|| dishaM na badhyate tatra kAlo nApi niyojitaH | chittaprasAdamAtreNa sthAnakAlau prashasyate || 13|| nAsikAgre na bhR^imadhye na hR^idi mUrdhni chApi vA | yatra chittaM prasannaM syAttatra dR^iShTiM niveshayet || 14|| shvAsasyAgamanaM pashyedgamanaM cha nivArayet | na nirodhaM prakurvIta kevalaM sAkShivadbhavet || 15|| AgataM prANamAlokya gataM chaiva nirIkShayet | madhye yaH sUkShmavishrAmastatra saMvitprakAshate || 16|| prathamaM bAhyavR^ittInAM pravAhaM sannirIkShayet | nivArayitumichCheta na kevalaM tu sAkShivat || 17|| shabdAn shR^iNvannashabdaM cha sparshAnspR^ishannaspR^ishan | rUpANi pashyannarUpaM gandhaM ghrANannagandhakam || 18|| rasAnAsvAdayanneva rasAnAmapi sAkShikaH | indriyeShu pravR^itteShu saMvidaM na vimu~nchati || 19|| tataH sa~NkalpajAlasya sUkShmaM rUpaM nirIkShayet | vichArAnAgatAnsarvAnnAgachChedeva bAdhayet || 20|| yathA nabhasi meghaughA AgachChanti prayAnti cha | tathA buddhau vichArAste teShu sAkShI sthiro bhavet || 21|| yadA vichAramadhyastho vichAraM nAnugachChati | tadA buddheH prasAdena sUkShmadR^iShTiH prajAyate || 22|| tato.ahambhAvamAlokya kuto.ayamiti chintayet | na hanyAttaM balAdeva mUlaM tasya nirIkShayet || 23|| ahambhAvaH samutpannaH kasmAdityanvavekShataH | yatra prashno.api vishrAmaM yAti tatra saMvitprakAshate || 24|| nAhaM deho na me deho nAhaM kevalamAnasaH | ityevaM na vadeddhImAn kevalaM sAkShitAM vrajet || 25|| dehaM pashyati yA saMvitsA dehAdapi pUrvagA | manaH pashyati yA saMvitsA manaso.api puraH sthitA || 26|| buddheH pravR^ittimAlokya buddheH sAkShiNamAshrayet | sAkShiNo.api paraM tattvaM yatra sAkShI vilIyate || 27|| na tatra rUpakalpanA na mantrasya cha vistaraH | na devatAvibhAgo.asti na pUjyapUjakakramaH || 28|| na dhyAtA na cha dhyAnaM cha na dhyeyaM na cha bhAvanA | yatraitAni vilIyante sA parA vidyA prakIrtitA || 29|| sA vArbelA parA shaktirnirupAkhyA nirAmayA | anuttarA mahAshAntirachintyA cha nira~njanA || 30|| na tasyAH sadR^ishaM ki~nchinna tasmAdadhikaM kvachit | na tasyAH pUrvamastyanyanna pashchAdapi vidyate || 31|| na strI na puruShaH sA cha napuMsakavivarjitA | li~NgatrayAtigA vidyA sarvabhAvaikadhAriNI || 32|| na sA jyotiriti proktA na tama iti kevalam | jyotistamasormUlaM yatra sA saMviduchyate || 33|| na shubhaM nAshubhaM tatra na puNyaM na cha pAtakam | ubhayormUlamityuktA parA vidyA sanAtanI || 34|| na devA na cha daityAshcha na manuShyA na tiryachaH | yasyAM sarve vilIyante sA vidyA paramAkSharA || 35|| na vidyA kevalaM j~neyA nAvidyApi tiraskR^itA | vidyAvidyAdvayaM yasyAM svabhAvenaiva tiShThati || 36|| shrutaketuruvAchedaM anuttaramidaM tvayA | kathaM dhyAyenmahAshaktiM yA kalpanyApi durlabhA || 37|| devadatta uvAchedaM dhyAne tasyAH kramaH smR^itaH | krameNa rUpamutsR^ijya rUpAtItaM vichintayet || 38|| prathamaM nirmalaM vyoma bhAvayetsarvatomukham | na sImA na cha madhyaM syAttasya vyomno mahAmate || 39|| tasya madhye paraM jyotiH kalpayetsvayamudbhavam | na dIpo na cha sUryashcha na vahnirna cha vidyutaH || 40|| svayameva prakAsheta tadajasraM nirAmayam | tasya jyotiShi chittaM tu shanaiH shAntiM nayetsudhIH || 41|| jyotirapi parityajya prakAshasyaiva sAkShiNam | sAkShiNaM cha parityajya svasaMvittau niveshayet || 42|| na tatra ki~nchidAlambaM na tyAgo na cha grahaNam | alambanavihInasya chittasya vishramo bhavet || 43|| yadA vishrAntachittasya na ki~nchidapi vA~nChitam | na ki~nchidapi tyaktavyaM tadA dhyAnaM paraM smR^itam || 44|| nidrAyAM na patatyeva na cha tandrAM samAshrayet | jAgarUkaH prasannAtmA svasaMvittau sthito bhavet || 45|| nAdamutpannamAlokya tatrApi na nivartayet | nAdasya sAkShiNaM pashyettataH shAntau vilIyate || 46|| shUnyabhAvaM samAsAdya shUnye.api na tu tiShThati | shUnyasyApi paraM tattvaM svaprakAshaM vichintayet || 47|| yadA shUnyaM cha pUrNaM cha prakAshatamasi sthite | dvandvabhAvaM parityajya tadA tattvaM prapashyati || 48|| na tasyAM sAdhanA kAchinna siddhirna cha sAdhakaH | svarUpe sthitimAtraM tu parAvidyAphalaM smR^itam || 49|| yadA svAtmani santuShTo na ki~nchidapi yAchate | na kasyachitparAbhAvaM chintayetsa parAM gatim || 50|| tasya dhyAnaM na maunaM syAnna kevalamupAsanam | jIvanasya pratyekasmin kShaNe saMvidavekShaNam || 51|| bhojanaM kurvato.apyasya saMvideva nirIkShitA | gachChato jAgrato vApi saMvidantarnirantarA || 52|| vadato vA na vadato vA karma kurvannakarmakR^it | yatra saMvidavichChinnA tadeva dhyAnamuchyate || 53|| na bAhyaM tyajate tatra na saMsAraM vihAya cha | saMsAre saMvidaM pashyansa parAM vidyAM samAshritaH || 54|| prakR^itau puruShaM pashyetpuruShe prakR^itiM tathA | ubhayormUlamAlokya parAM vidyAM prapadyate || 55|| sthUle sUkShmaM vijAnIyAtsUkShme cha parame pade | paraM padaM samAsAdya padashUnyaM prapadyate || 56|| parA vidyA na bandhAya na mokShAya prakIrtitA | bandhamokShau yayA dR^iShTau sA parA vidyA smR^itA || 57|| yadA bandho na bandhaH syAnmokSho nApi cha mokShakaH | tadA vArbelA sAkShAtsvahR^idi samprakAshate || 58|| na tasyAH dhyAnakAlo.asti na cha niShedhaH kadAchana | yadA smaretsvasaMvittiM tadA dhyAnaM pravartate || 59|| prAtarmadhyandine sAyaM rAtrau vA yatra kutrachit | niyamo.atra na kartavyaH svasaMvittiH parA vidhiH || 60|| nAbhyAsenaiva siddhiH syAdabhyAso.api vivarjitaH | avadhAnaM tu kartavyaM svabhAvasya nirIkShaNe || 61|| draShTA dR^ishyaM cha yatraikaM dR^ishyate saMvidAtmanA | tatra parAvidyA devI svayameva prakAshate || 62|| draShTR^idR^ishyavibhAgasya yadA nAsti vyavasthitiH | yatra kevalasaMvittiH sA parA vidyA parA smR^itA || 63|| shrutaketuruvAchedaM dhanyo.asmi tava bhAShitaiH | parAvidyAprakAshena mano me vishadIkR^itam || 64|| kiM tasyAH sAdhanasyAnte kiM phalamupajAyate | kiM lakShaNaM paraM tatra sAdhakasya prajAyate || 65|| devadatta uvAchedaM na chihnaM tatra dR^ishyate | shAntiH svAbhAvikI yasya tasya vidyA pratiShThitA || 66|| yasya rAgadviShau kShINau yasya lobho na vidyate | yasya sarveShu bhUteShu samatA sa parAvidaH || 67|| na j~nAnaM tasya garvAya na maunaM tasya darpakam | na shaktiH parapIDAyai sa parAvidyayA sthitaH || 68|| na saMsAraM tiraskuryAnna mokShe lAlayetmanaH | yathAbhUtaM jagatpashyansa parAM vidyAM prapadyate || 69|| ante na ki~nchidAdAya na ki~nchidapi tyajet | svasaMvittau vilInAtmA vArbelAyAM sthito bhavet || 70|| eShA parAvidyA proktA guhyAdguhyatarA matA | na prakAshyA durAchArye na lobhAya pradarshitA || 71|| shuddhachittAya dAtavyA satyaniShThAya dhImate | karuNAya samatvAya vinItAya visheShataH || 72|| iyaM vidyA parA proktA sarvavidyaikakAraNam | yasyAH prakAshamAsAdya vidyAH sarvAH prakAshate || 73|| parA vidyA paraM hR^idyaM paraM jyotiH paraM padam | parA vArbelA vij~neyA yatra sarvaM vilIyate || 74|| iti vArbelatantrasya antaryAgakhaNDe pa~nchadashaH paTalaH | iti parAvidyAvivechanaparAvidyAdhyAnavidhinirUpaNaM sampUrNam || \section{ShoDashaH paTalaH paravidyAsampradAyagurunAmasa~NkIrtanam} (vArbelatantre antaryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | parAvidyApravAhasya gurupa~NktiM vadasva me || 1|| ke ke gurava etasyAH paravidyAyAH pravartakAH | kasmAdArabhya samprAptA kasminnante pratiShThitA || 2|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | na varNayAmi vR^ittAntaM kevalaM nAmasa~nchayam || 3|| AdyaM nAma paraM guhyaM svaya~njyotiranuttaram | tataH praj~nApravAhasya guravaH samprakIrtitAH || 4|| anuttara uvAchedaM svayambhvAdiparamparAm | amR^itAkSho mahAtejAH prabodho.anantadIdhitiH || 5|| nirvikalpo nirAlambaH shAntadIpo nirAmayaH | chidghano vimalo.avyakto bodhaketurmahAmuniH || 6|| praj~nAshrayo mahAyogI saMvidgarbho nira~njanaH | ekAtmA vishvabodhashcha satyaketuH prakIrtitaH || 7|| premadIpo dayAsAraH shamagarbho jitendriyaH | karuNAkSho mahAdhIraH shAntinAtho nirAkulaH || 8|| tataH kShemakaro nAma satyavrato mahAmatiH | dharmaketuH samadarshI maitreyaH karuNAkaraH || 9|| aruNAkSho mahAprAj~no vimarshAtmA nirAshrayaH | j~nAnadIpo mahAbuddhirvivekAtmA nirAmayaH || 10|| ete paramparAgurvo nAmamAtreNa kIrtitAH | tataH premapravAhe tu guravaH samprakIrtitAH || 11|| IshAnando mahAyogI sharaNyaH shAntivardhanaH | dayAmitro mahAtejA lokabandhuH priyaMvadaH || 12|| kShAntidIpo hR^idisthashcha premAtmA satyavardhanaH | jIvabandhurmahAmaitraH sarvajIvahite rataH || 13|| tataH nirgranthamArge tu guravaH samprakIrtitAH | satyadarshI mahAtejA nirapekSho jitendriyaH || 14|| vairAgyaketurdharmaj~no muktabandhurnirAmayaH | nirmamo nishchalo dhIraH samachitto nira~njanaH || 15|| tataH marumateShveva guravaH samprakIrtitAH | ekesho j~nAnadIptashcha sharaNAgatamitrakaH || 16|| advayabodho dharmAtmA dayAlushcha vimarshakaH | satyapriyaH kShamAshIlo vishvabandhuH samAhitaH || 17|| tataH AryapravAheShu nAmAni shR^iNu suvrata | dharmadIpo mahAbuddhirnirvANo vimalodayaH || 18|| bodhisAro mahAdhIraH karuNAgarbha eva cha | maitrIketuH shamapraj~naH shUnyabodho nira~njanaH || 19|| praj~nAdarshI mahAyogI dharmasiMho jitendriyaH | vimuktAtmA prasannAtmA nirvikalpo mahAmuniH || 20|| tataH yogapravAheShu guravaH samprakIrtitAH | R^itambaro mahAtejA saMvitsAro mahAmatiH || 21|| nAdabodho mahAyogI prANadIpo nira~njanaH | tattvadarshI mahAprAj~no yogadIpo nirAmayaH || 22|| chidAkAsho mahAdhIraH samAdhistho jitendriyaH | kaivalyaketurvairAgI svasaMvitprakAshakaH || 23|| tataH j~nAnamArgiNAM tu nAmAni shR^iNu suvrata | AtmadIpo vivekAtmA brahmadarshI nira~njanaH || 24|| satyabodho mahAyogI nirlepo niHparigrahaH | advayAtmA mahAprAj~naH shAntabodho nirAmayaH || 25|| tattvaketurmahAdhIro bodhAtmA vishvadarshakaH | chidAnando vimuktAtmA parabodho mahAmuniH || 26|| tataH rahasyavAheShu guravaH samprakIrtitAH | gUDhabodho mahAtejA rahasyAtmA nira~njanaH || 27|| antardarshI mahAyogI sUkShmabodho mahAmatiH | chidgarbho guhyadIpashcha anirvAchyo nirAmayaH || 28|| tataH tattvapravAhasya guravaH samprakIrtitAH | tattvanAtho mahAdhIraH satyaketurvimarshakaH || 29|| vivekadIpo j~nAnAtmA samadarshI nira~njanaH | premasAro dayAgarbho vishvAtmA shAntivardhanaH || 30|| tataH marupravAheShu nAmAni shR^iNu suvrata | sharaNadIpo dharmAtmA satyavrato mahAmatiH || 31|| dayAsindhurmahAyogI kShamAgarbho nirAmayaH | ekabodhaH premaketurnirmamo nirupadravaH || 32|| tataH mlechChamatAnAM tu saMskR^itairnAmabhiH kramAt | ekeshvaraH satyadarshI rahasyaj~no mahAdhR^itiH || 33|| samarpaNo mahAprAj~naH karuNAtmA shamapriyaH | dharmadIpo nirAlambaH sharaNyo vishvabAndhavaH || 34|| satyasAro mahAdhIro nyAyaj~no vimalodayaH | ekachitto mahAyogI dayAmitro nira~njanaH || 35|| tataH shAstrapravAheShu guravaH samprakIrtitAH | vachanAtmA dharmaketuH premavaktA jitendriyaH || 36|| satyavAgvimalAtmA cha kShamAsAro mahAmatiH | hR^idayaj~no dayAdIpo lokanAtho nirAmayaH || 37|| tataH nArIgurUNAM tu nAmAni shR^iNu suvrata | praj~nAmatI mahAdhIrA karuNA shAntidAyinI || 38|| premalakShmI vimarshaj~nA satyashrIramR^itaprabhA | dayAmayI mahAyogI shuddhabodhA nira~njanA || 39|| chidrUpA j~nAnadIptA cha vishvamAtA nirAmayA | maitrIshrIH kShamAsArA cha shAntigarbhA mahAmatiH || 40|| tataH lokahitArthAya ye ye dharmapravartakAH | teShAM saMskR^itanAmAni shR^iNu saumya mahAmate || 41|| premAnando dharmadIpo satyasAro dayAkaraH | vishvabandhurmahAdhIraH sharaNyo lokapAlakaH || 42|| satyaketurmahAprAj~no nyAyadIpo nira~njanaH | karuNesho mahAyogI kShamAbandhurnirAmayaH || 43|| j~nAnavrato mahAtejAH samadarshI mahAmatiH | ekAtmA vishvasArashcha shAntidIpo vimalodayaH || 44|| tataH strIpuruShAtItAH ye guravaH parikIrtitAH | napuMsakatvanirmuktAH svasaMvitpratibodhakAH || 45|| advayAtmA chidAkAsho nirapekSho nira~njanaH | svaya~njyotiH parabodhaH shAntAtmA vishvadarshakaH || 46|| ete sarve mahAgurvaH paravidyAprakAshakAH | nAmamAtreNa nirdiShTA na teShAM varNanA mayA || 47|| na desho na kulaM teShAM na jAtirna cha sampadaH | yatra yatra parA vidyA tatra tatra gurupa~NktayaH || 48|| shrutaketuruvAchedaM vistIrNA gurupa~NktayaH | kiM sarveShAM tu nAmAnAM sArabhUtaM paraM padam || 49|| devadatta uvAchedaM nAmAnyetAni dIpavat | dIpasya dIpakaM yattu tadanuttaramuchyate || 50|| nAdyagururna chAntyashcha na madhyastho.api kashchana | svasaMvittiH parA vidyA gurutattvaM tadeva hi || 51|| iti vArbelatantrasya antaryAgakhaNDe ShoDashaH paTalaH | iti paravidyAsampradAyagurunAmasa~NkIrtanaM sampUrNam || \section{saptadashaH paTalaH parakAyapraveshatattvanirUpaNam} (vArbelatantre antaryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | paravidyApravAho.ayaM shruto guhyatamo mayA || 1|| adhunA tu mahAguhyaM parakAyapraveshanam | kathaM tadupapadyeta tanme vistarato vada || 2|| kiM dehasya parityAgaH kiM vA dehAntare gatiH | kiM jIvasya pravR^ittiH syAtkiM tatra paramaM padam || 3|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | parakAyapravesho.ayaM na dehatyAga uchyate || 4|| na prANasya vinirmokSho na jIvasya vinirgamaH | saMvidaH sUkShmavistAraH parakAyagatiH smR^itA || 5|| svadehe yaH sthito nityaM dehabuddhivivarjitaH | sa eva paradehe.api saMvidaM pashyati dhruvam || 6|| dehaM dehAntare dR^iShTvA na mohaM samupAshrayet | na svatvaM tatra gR^ihNIyAnna paratvaM vichintayet || 7|| yasya dehe svabhAvena saMvidekaiva vartate | tasya dehAntare.apyeShA bhedaM naiva prapadyate || 8|| nAyaM mArgo hi lobhAya na cha kautUhalahetave | na cha dehajayArthAya na cha shaktipradarshanam || 9|| karuNArthaM paritrANe j~nAnArthaM cha visheShataH | yatra dharmaH prayojyaH syAttatrAsya viniyogitA || 10|| adhikAraM parIkSheta sAdhakasya mahAmatiH | chittashuddhiM kShamAM satyaM dayAM dhairyaM cha nityashaH || 11|| kAmakrodhavinirmukto nirlobho niraha~NkR^itiH | yaH parasve na lubdhaH syAdasyAdhikAravAnmataH || 12|| guroranuj~nayA kAryaM na svechChAmAtrataH kvachit | guruM vihAya yaH kuryAtsa mArgAdviprahIyate || 13|| prathamaM svasharIrasya sthairyaM sampAdayetsudhIH | shuddhe sthAne samAsInaH shAntachitto jitendriyaH || 14|| nAtyashnIyAnna chAnashnannAtinidrAM samAshrayet | mitAhAravihArastu sAdhakaH sthiratAM vrajet || 15|| sharIraM shithilaM kR^itvA nishchalaM cha yathAsukham | prANasya gatimAlokya na tasya niyamaM haret || 16|| AgachChantaM viniHshvAsaM gachChantaM cha nirIkShayet | prANasAkShI bhaveddhImAnnirodhaM na samAcharet || 17|| tataH svadehamAlokya pAdAdArabhya mastakam | pratya~NgaM saMvidA pUrNaM bhAvayetsamAhitaH || 18|| nakhAgre saMvidaM pashyenmadhye chApi tathaiva tAm | shirodeshe hR^idi chaiva sarvA~NgeShu nirantarAm || 19|| mAMsAsthirudhiraM sarvaM saMvidbhAsitamiShyate | deho na svatantraH kashchiditi bud.hdhyA vyavasthitaH || 20|| yathA ghaTe sthitaM vyoma ghaTabha~Nge na nashyati | tathA dehagate bhAne dehabha~Ngo na tAM haret || 21|| AkAshavatsthitAM saMvitsarvadehavyavasthitAm | svadehAdapi vistIrNAM bhAvayetsUkShmadarshakaH || 22|| tataH samIpasthadehaM yadi dharmArthamAshrayet | tasya rUpaM na gR^ihNIyAtsaMvidrUpaM nirIkShayet || 23|| na cha tatra praveShTavyaM balAdvAramivAlaye | saMvidaH sAmyayogena sambandhastatra jAyate || 24|| yatra dehaH prasannaH syAttatra sa~NkalpamAcharet | yatra bAdhA prajAyeta tatra sthAne nivartayet || 25|| paradehaM na svadehaM manyetsAdhakasattamaH | na tatra svArthamAcharenna cha karma viparyayet || 26|| kevalaM dharmakAryAya karuNApreritaM manaH | yatra tiShThati tatraiva pravAho.asya prajAyate || 27|| nADIShu yaH pravAho.asti prANasya sUkShmasa~ncharaH | taM kevalaM nirIkSheta na tasya parivartanam || 28|| hR^idaye chittamAdhAya hR^idayasya prakAshakam | prakAshasya paraM sAkShiM tatra saMvitprakAshayet || 29|| nAbhau na kaNThadeshe vA na mUrdhni kevalaM sthitim | sarvadeshagatAM saMvitsamadR^iShTyA nirIkShayet || 30|| yadA svadehaparyanto bhedabhAvo vilIyate | tadA dehAntare saMvidekatAM pratipadyate || 31|| na tatra gamanaM j~neyaM na Agamanamuchyate | yatra saMvidabhinnA syAttatra deshaH kuto bhavet || 32|| ityevaM bhAvayitvA tu kShaNamAtraM sthito bhavet | na tatra dIrghakAlaM tu manaH sa~nchArayetsudhIH || 33|| paradehasya karmANi na gR^ihNIyAtkadAchana | na tasya saMskR^itiM bhindyAnna svabhAvaM vinAshayet || 34|| yasya yatsvabhAvasiddhaM tattasyaiva surakShitam | parakAyagataH sAdhurna kartA tasya karmaNAm || 35|| yathA pathika Ashritya kShaNamekaM gR^ihaM vrajet | tathA dehamupAshritya punaH svagR^ihamAvrajet || 36|| svadehasmaraNaM kR^itvA hR^idayasthAM parAM smR^itim | saMvidaM svasharIre tu shanaiH saMsthApayetsudhIH || 37|| niHshvAsasya pravAhena svadehe pratyavasthitaH | punaH svA~NgAni saMvIkShya sthirachitto bhavetsudhIH || 38|| netre manasi chitte cha prANe dehe cha saMvidam | samaM sthApya tataH pashchAddainandinyAM sthitiM vrajet || 39|| nidrayA na tu mohaM syAnna harSho.anubhave.api cha | na siddhimiti manyeta na chAtmAnaM visheShayet || 40|| yaH parakAyasiddhau tu garvamApnoti durmatiH | sa siddhiM nAshayedeva svahR^idgranthiM na budhyate || 41|| yaH karuNAparaH shAnto nispR^ihaH satyasaMyutaH | tasya saMvitpravAho.ayaM shanaiH shuddhiM prapadyate || 42|| na mR^itasya sharIraM tu sAdhanArthaM samAshrayet | na duHkhitasya dehe.api svArthabuddhiM samAcharet || 43|| jIvadbhiH saha sambandhaH kevalaM dharmakAraNAt | anyathA vinivarteta vivekaM na parityajet || 44|| parakAyo.api deho.ayaM mR^inmayaH kShaNabha~NguraH | saMvideva sthirA nityaM dehAstu parivartinaH || 45|| dehabhedaM parityajya saMvidaikyaM vichintayet | saMvidaikye sthito yogI vArbelAM tatra pashyati || 46|| sA parA na gatiryasyAH sA na kasyApi dehajA | dehadehivibhAgasya sAkShiNI sA nirAmayA || 47|| parA vidyA hi yatraiva parakAyo.api tatra hi | parakAyapraveshasya mUlaM saMvidabhedatA || 48|| na siddhirdehagatyaiva na cha cheShTAvisheShataH | abhinnasaMvidaH shAntiH paraM siddhiphalaM smR^itam || 49|| yaH svadehe pare dehe samAnAM saMvidaM videt | sa eva parakAyasya tattvataH praveshakaH || 50|| na tasya mR^ityubhItirhi na dehasya cha manmathaH | dehaM sAdhanamityeva jAnAti sa tu tattvavit || 51|| na svadehaM parityajya paradehe rametsudhIH | dehadvaye.api yA saMvitsA hi tasya parA gatiH || 52|| shrutaketuruvAchedaM gahanaM tattvamadbhutam | na gamanaM na chAgamanaM saMvidaikyaM tvayoditam || 53|| kiM phalamasya sAdhUnAM kiM lakShaNamupajAyate | kathaM j~neyaM samApannaM tanme brUhi mahAmate || 54|| devadatta uvAchedaM yadA bhedo na vidyate | svArthabuddhiH kShayaM yAti karuNA cha vivardhate || 55|| paraduHkhe svaduHkhaM cha paraharShe svaharShatA | na bandhAya pravarteta sa praveshaM vijAnate || 56|| na shaktidarpamApnoti na lokAn vismayetsudhIH | na maunaM garvahetoshcha na siddhiM vikrayedbudhaH || 57|| parakAyapraveshasya rahasyaM yaH prabudhyate | sarvadeheShu tAM saMvitparAM vArbelAmavekShate || 58|| deho deho na bhinnaH syAdbhedo buddhivikalpitaH | saMvidekA parA nityA tasyAM sarvaM pratiShThitam || 59|| etadguhyatamaM proktaM na darpAya na kautukam | dharmasaMrakShaNArthAya karuNArthaM visheShataH || 60|| adhikAravihInAya na deyaM j~nAnametakam | vivekahInachittasya mohAyaiva pravartate || 61|| gurumUlaM paraM tattvaM gurumUlaH paraH kramaH | guroH prasAdamAsAdya siddhirnaiva vipadyate || 62|| yaH svAtmAnaM vijAnIyAtsarvadeheShu saMsthitam | sa eva vArbelAM vetti nAnyathA tattvadarshakaH || 63|| iti vArbelatantrasya antaryAgakhaNDe saptadashaH paTalaH | iti parakAyapraveshatattvanirUpaNaM sampUrNam || \section{aShTAdashaH paTalaH parAvidyopAsanAvidhinirUpaNaM} (vArbelatantre antaryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | parAvidyAM mayA shrutvA tasyAH sevanamichChataH || 1|| kathaM sA paravidyeyaM upAsyA tattvadarshibhiH | nirAkArAyAH shaktyAstu kaH pUjAvidhiruchyate || 2|| kiM puShpaM kiM cha naivedyaM kiM dhUpaH kiM cha dIpakaH | kiM mantraH kiM cha dhyAnaM vA kiM tasyAH paramArchanam || 3|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | parAvidyopachArANAM bAhyabhAvo na vidyate || 4|| yatra sarvopachArANi svasaMvittau vilIyate | tadeva paravidyAyAH paramArAdhanaM smR^itam || 5|| na puShpaM tatra gR^ihNIyAnna dhUpaM na cha dIpakam | svabhAvasya prasAdastu puShpamatra prakIrtitam || 6|| aha~NkArasya tyAgo.atra dhUpaH prokto manIShibhiH | mamatvasya visargashcha dIpatvena prakIrtitaH || 7|| kAmakrodhau parityajya shamaM puShpaM nivedayet | dveShasyApi vinAshaM cha sugandhimiva bhAvayet || 8|| lobhasya malanirmuktiH naivedyaM parikIrtitam | matsarasya parityAgaH tAmbUlamiva kIrtitaH || 9|| satyavAkyaM jalaM proktaM karuNA chArghyamuchyate | kShamA puShpaM samAkhyAtaM maitrI mAlyaM prakIrtitam || 10|| samatA chandanaM proktaM viveko.atra vibhUShaNam | prasAdabuddhirAchChAdanaM santoSho ratnasa~nchayaH || 11|| shrutaketuruvAchedaM bAhyadravyavivarjitA | kathaM pUjA pravarteta chittamAtre vyavasthite || 12|| devadatta uvAchedaM chittameva hi mandiram | saMvitpIThaM tu vij~neyaM hR^idayaM maNDapaM smR^itam || 13|| praj~nA tasyAH puraHsthAnI vivekastu dvArapAlakaH | karuNA tatra sammArgaH satyaM tatra prakAshakam || 14|| prathamaM svahR^idaM shuddhaM kR^itvA pUjAM samArabhet | na bAhyaM malinaM kuryAnnAntaHkaraNamAdarAt || 15|| svashvAsAgamanaM pashyedgamanaM cha nirIkShayet | prANasya sAkShiNaM j~nAtvA tasyai sAkShiNamAshrayet || 16|| manasaH sa~NkalpajAlaM shanaiH pashyetsamAhitaH | nirodhaM na prakurvIta na tasyaiva vashaM vrajet || 17|| vichArAnAgatAnsarvAnprakAshe sthApayetsudhIH | yathA nabhasi meghaughAstathA te yAnti chAgatA || 18|| ahambhAvaM nirIkShetsa kuto.ayamiti chintayet | chintanasyApi sAkShiNaM j~nAtvA shAntau niveshayet || 19|| nAhaM karteti vAkyena na ki~nchidapi sAdhayet | kartR^itvasya svarUpaM tu vivekena nirIkShayet || 20|| yatkarma kriyate loke tadbhAvaM samavekShayet | mamatvarahitaM karma parAvidyopachArakaH || 21|| yaH pashyati svakarmANi sAkShivadvigataspR^ihaH | tasya karmaiva pUjeyaM tasya jIvanameva yat || 22|| shabdaH shravaNapUjA syAdrUpaM darshanamArchanam | sparshaH saMvitsmR^itiH proktA gandho bhAvaprabodhanam || 23|| rasaH premasamAkhyAto indriyANAM nivedanam | indriyANi na bAdheta na teShvAsaktimAcharet || 24|| yadbhu~Nkte tadupahAraM yadvadatyarchanaM bhavet | yadgachChati padaM tasya pradakShiNA prakIrtitA || 25|| yatkaroti karAbhyAM tu tatsevA parikIrtitA | yaddadAti svahastena tadarghyaM paramuchyate || 26|| yatpashyati samaM loke tadeva devIdarshanam | yatsR^ijatyantare prema tadeva puShpasa~nchayaH || 27|| parAvidyA na pUjyA syAtki~nchidbAhyopachArataH | svarUpatvena vij~neyA svasaMvittiprakAshikA || 28|| na tasyAH pR^ithagAlambaM na cha dUraM na chAntikam | yatra saMvidavichChinnA tatra devI pratiShThitA || 29|| dhyAnaM tasyAH pravakShyAmi upAsanasamanvitam | nirAkArAM parAM devIM svaprakAshAM vichintayet || 30|| na varNo na cha rUpaM syAnna cha mUrtiH kadAchana | achintyAM chintayeddevIM chintAyA mUlarUpiNIm || 31|| na shUnyAM na cha pUrNAM tAM na jyotiM na cha tamomayIm | jyotistamasi yatsAraM tadrUpaM parikalpayet || 32|| yasyAM sarvaM samutpannaM yasyAM sarvaM vilIyate | svarNagarbhAM mahAgarbhAM vishvagarbhAM vichintayet || 33|| na tasyA AdimanvichChennAntamapyanvavekShayet | svayambhuvaM paraM tattvamanuttaramupAsayet || 34|| sarvabhUtAntare yAM tu sarvabhUtAtigAM tathA | tAM vArbelAM parAM devIM svasaMvittau niveshayet || 35|| parA sA paramAkArA akArA cha nirAmayA | aparAsu cha yA bhAti rUpabhedaiH sahasrashaH || 36|| parAparA cha yA j~neyA rUpArUpasamanvitA | trividhaM tasyAH aishvaryaM ekaiva paramA kalA || 37|| nArIrUpaM naro rUpaM napuMsakamathApi vA | yadyadrUpaM prapadyeta tattadrUpeNa sA sthitA || 38|| deve devatvarUpA sA daitye daityatvamAshritA | martye martyasvarUpA sA pashupakShiShu jIvanam || 39|| matsye salilarUpA sA vihage vyomagAminI | sthAvare sthairyarUpA sA ja~Ngame gatirUpiNI || 40|| vidyAyAmapi sA vidyA avidyAyAmavidyakA | shubhe shubhasvarUpA sA ashubhe.api nirAmayA || 41|| nyAye nyAyasvarUpA sA anyAye.api nirIkShitA | prakAshe dIpyate devI tamasyapi prakAshate || 42|| yaH sarvatra tAmevaikAM saMvidaM samprapashyati | tasya pUjA parA j~neyA na puShpAdyupachArataH || 43|| upAsanA tu sA proktA yatropAsyopAsakau | svarUpaikatvamApnutastatra pUjA parA matA || 44|| na bhakto na cha devI cha na bhedo na cha bheditA | yatra premasvarUpeNa sthitaM tattvaM nirAmayam || 45|| yadA bhaktirna yAchetsvaM na mokShaM na cha sampadam | kevalaM satyarUpeNa tiShThetsA paramArchanA || 46|| na siddhiM prArthayedbhakto na cha lokaprashaMsanam | svabhAvashuddhimAtraM tu prArthayetparameshvarIm || 47|| na dhanaM na cha rAjyaM vA nAyurna cha sukhaM tathA | yAchetsatyaM cha shAntiM cha karuNAM cha nirantarAm || 48|| yaH parasya hitaM kuryAdAtmalAbhamapekShya cha | sa eva paravidyAyAH nityapUjAM karoti hi || 49|| yaH kShamAM dhArayedantaH satyaM vAchA prakAshayet | yaH paraduHkhamAlokya karuNAM janayeddhR^idi || 50|| tasya hastau karau pUjyau tasya vANI stavaH smR^itaH | tasya chittaM hi pIThaM syAttasya jIvanamupAsanam || 51|| shrutaketuruvAchedaM upAsanamidaM param | kiM tasya phalamAkhyAtaM kathaM siddhirbhavediha || 52|| devadatta uvAchedaM na phalArthaM parA matA | phalamasyA svabhAvasya vishuddhiriti nishchayaH || 53|| yadA rAgadviShau kShINau yadA lobho vilIyate | yadA sarveShu bhUteShu samadR^iShTiH prajAyate || 54|| yadA satyaM priyaM bhUtvA vANImadhye pravartate | yadA shaktiH paritrANe karuNA cha pravartate || 55|| yadA nindAstutirdve dve samAnatvaM prapadyataH | yadA lAbhAlAbhayoshcha chittaM na parivartate || 56|| yadA svArthaparityAgaH sahajatvena jAyate | tadA parAvidyAyAstu upAsanAphalaM smR^itam || 57|| na tadA devI dUrasthA na sAdhakashcha pR^ithak sthitaH | svasaMvittisvarUpeNa sA hR^idi samprakAshate || 58|| upAsanA na virAmaM syAnna cha kAlavisheShataH | yathAjIvanamevaitadbhaveddevyAH samarchanam || 59|| prabhAte cha pravR^ittau cha madhyAhne chApi karmasu | sAyAhne vishrame chaiva nishAyAM svapane.api cha || 60|| yadA smR^itiH parA nityaM saMvidevAvalokitA | tadA sarvakShaNaM puNyaM sarvakAlamupAsanam || 61|| na guhAyAM na girau tiShThenna vanAnte na nirjane | loke sthitvA parAM vidyAM sevetsAdhakasattamaH || 62|| parityajya na saMsAraM saMsAraM nApi pUjayet | tattvadR^iShTyA samAlokya vArbelAM tatra bhAvayet || 63|| saMsAro na bandhakaH syAnmokSho nApi vimochakaH | dR^iShTireva hi bandhAya dR^iShTireva vimuktaye || 64|| dR^iShTeH shuddhirbhavedyasya sa parAvidyayA sthitaH | sarvadR^ishyeShu saMvittiM pashyansiddhimavApnuyAt || 65|| yatra j~nAtA cha j~nAnaM cha j~neyaM chaiva vilIyate | tadeva paravidyAyAH paramopAsanaM smR^itam || 66|| na mantreNa na tantreNa na yantreNa na pUjayA | svarUpAvasthitimAtraM parAvidyopAsanam || 67|| etadguhyatamaM proktaM parAvidyopAsanam | na lobhAya pradAtavyaM na darpAya kadAchana || 68|| satyashIlAya dAtavyaM karuNAya vivekine | svasaMyatAya shAntAya gurubhaktAya dhImate || 69|| yaH paThedidamadhyAyaM bhAvayitvA nirantaram | tasya chetasi saMvitsyA shanaiH pUrNatvamApnuyAt || 70|| na chAsya bAhyasiddhiH syAnna cha lokavimohanam | antaHprasAdarUpeNa devI tasya prakAshate || 71|| yatra prema paraM j~nAnaM yatra j~nAnaM paraM dayA | yatra dayA samatvaM cha tatra pUjA parA matA || 72|| yatra pUjA svabhAvaH syAdupAsyaM yatra jIvanam | upAsakaH svayaM yatra tatra vArbelA saMsthitA || 73|| iti vArbelatantrasya antaryAgakhaNDe aShTAdashaH paTalaH | iti parAvidyopAsanAvidhinirUpaNaM sampUrNam || \section{ekonaviMshaH paTalaH vArbelaparamatattvasAranirUpaNam} (vArbelatantre antaryAgakhaNDaH) shrutaketuruvAchedaM devadattaM mahAmatim | parAvidyopadesho.ayaM shruto guhyatamo mayA || 1|| sarvaM tattvamasheSheNa tvanmukhAdavadhAritam | adhunA kiM paraM guhyaM vArbelAyAH paraM padam || 2|| kiM sAraM sarvatantrANAM kiM sAraM sarvavidyayA | kiM j~nAtvA na punarmohaH kiM labdhvA nApi yAchanA || 3|| devadatta uvAchedaM shR^iNu saumya mahAmate | na guhyataramastyanyadetadantimamuchyate || 4|| na tattvaM dUramityuktaM na tattvaM hR^idayAdbahiH | svarUpe yatprakAsheta tadeva paramaM padam || 5|| vArbelA na cha nAmaiva na rUpaM na cha kalpanA | na shUnyaM na cha pUrNaM sA na dvaitaM na chAdvayam || 6|| sarvaM bhUtvA cha yA devI sarvaM bhUtvA na ki~nchana | yasyAM vishvaM vilIyeta sA parA vArbelA smR^itA || 7|| anAdirAdirUpA sA anantAntasvarUpiNI | ayonijA svayambhUshcha svaprakAshA nirAmayA || 8|| sA mAtA sA pitA chaiva sA putraH sA cha bAndhavaH | sA devo devatA chaiva sA jIvaH sthAvaraM jagat || 9|| saiva vidyA.avidyA chaiva sUkShmA sUkShmatarA parA | puruShaH prakR^itishchaiva napuMsakamathApi sA || 10|| jyotistamashcha sA devI shubhAshubhavivarjitA | nyAyAnyAyasvarUpA cha bandhamokShasvarUpiNI || 11|| yaH pashyati vibhedena sa pashyatyalpameva tAm | yaH sarvatra samaM pashyetsa vArbelAM prapashyati || 12|| deve daitye cha martye cha tiryagyoniShu sarvadA | yasya saMvitsamA nityaM sa tasyAH padamApnuyAt || 13|| na pUjA kevalaM puShpairna dhyAnaM kevalaM manaH | jIvanasya samagrasya samarpaNamupAsanam || 14|| satyaM yasya paraM dIpaH prema yasya vibhAvasuH | karuNA yasya naivedyaM samatA yasya chandanam || 15|| kShamAM mAlyaM samAlambya vivekaM bhUShaNaM tathA | svArthatyAgaM baliM kR^itvA sa devImupasevate || 16|| na siddhiM kAmayedbhakto na lokAn mohayetkvachit | na svAtmAnaM vishiShTaM vA manyate sAdhakaH sudhIH || 17|| yaH parasya hite nityaM svahitaM vismaretsudhIH | na vismaretsvadharmaM cha sa vArbelApriyaH smR^itaH || 18|| guruM satyena saMsevetsatyaM na parihApayet | gurorvachanamapi j~nAtvA vivekaM na parityajet || 19|| j~nAnaM vinayasaMyuktaM shaktiM karuNayA.anvitAm | siddhiM svabhAvashuddhiM cha manyate sAdhakaH sadA || 20|| na strI na puruSho nAsau napuMsakavibhedabhAk | svarUpe yasya vishrAntiH sa vArbelAM prapadyate || 21|| yatra shvAso.api pUjyaH syAdyatra karmArchanaM bhavet | yatra nidrApi vishrAntiH sA devI tatra saMsthitA || 22|| jAgrataH svapataH supto gachChato vA sthitasya vA | yatra saMvitsadA pUrNA tatra mokSho na vidyate || 23|| na mokShasyAbhilASho.asti na bandhasyApi chintanam | svabhAve vishramedyastu sa mukta iti nishchayaH || 24|| yatra j~nAtA cha j~nAnaM cha j~neyaM chaiva vilIyate | tatra vArbelasAmrAjyaM na bAhye nAntare sthitam || 25|| na desho na cha kAlo.asya na panthA na cha sAdhanam | svasaMvittiprakAsho.ayaM paramaH sampaduchyate || 26|| sarvavidyAsu yA vidyA sarvamantreShu yA smR^itA | sarvatantreShu yA guhyA sA parA vArbelA matA || 27|| nAdabindvorvilAsena yasyAH vishvaM pravartate | yasyAM bindurapi shAntaH sA mahAbinduruchyate || 28|| parAyAM yA nirAkArA aparAyAM bahuprabhA | parAparAyAM yA devI sA tridhaikaiva kIrtitA || 29|| na bhedastattvato.astyasyA rUpabhedo.api kalpitaH | bhaktAnAM bhAvasid.hdhyarthaM tridhA devI prakAshate || 30|| yantre bindurUpeNa hR^idaye saMvidAtmikA | vishve vishvAtmarUpeNa sA nityaM samprakAshate || 31|| yasyAM sarvANi nAmAni yatra sarvAH pravR^ittayaH | yasyAM sarvANi rUpANi sA nAmA rUpavarjitA || 32|| na tasyAH pAramApnoti kAlo lokAshcha sarvashaH | yatpAraM nopalabhyeta tadanuttaramuchyate || 33|| anuttarAtparaM nAsti na tasyottaramiShyate | yatra prashno vilIyeta tadanuttaramuchyate || 34|| ataH paraM na vaktavyaM na cha j~neyaM vichArataH | svahR^idguhAyAM vishramya maunameva paraM vachaH || 35|| shrutaketuruvAchedaM naShTo me saMshayaH prabho | na tu j~nAnasya pUrNatvaM vinA tava prasAdataH || 36|| kiM karomi kathaM tiShThe kiM vadAmi kimAchare | ekaM vAkyaM paraM dehi yadante dhAraye hR^idi || 37|| devadatta uvAchedaM hR^idi dhAraya suvrata | na ki~nchidatra tyAjyaM te na ki~nchidatra grAhyam || 38|| yadbhavatyantare tattvaM tadeva samavekShaya | yatra satyaM cha prema cha tatra vArbelA smR^itA || 39|| paraduHkhe dayAM kuryAdAtmaduHkhe samAM dhR^itim | paraharShe pramodetsvaharShe na cha garvayet || 40|| sarveShAM jIvanaM pashyetsarveShAM chetanAM tathA | na ka~nchidavamAneta na ka~nchidatigauravet || 41|| vidyAM seveta vinayena shaktiM rakShetsamAhitaH | siddhiM guptAM parityajya satyaM nityaM samAshrayet || 42|| gurau bhaktiM samAsthAya svabuddhiM na visarjayet | premNA lokaM samAshritya vivekaM na parityajet || 43|| yatra dveShaH kShayaM yAti yatra lobho vilIyate | yatra mohaH prashAmyeta tatra devI prakAshate || 44|| yatra svArtho na tiShTheta yatra bhedo na vardhate | yatra saMvitsamA nityaM tatra sA parameshvarI || 45|| eShA te paramA vidyA eShA te paramA gatiH | eShA te paramopAsyA eShA te hR^idi saMsthitA || 46|| naitAM tyajetsmR^itiM kR^itvA na vismaretsamAhitaH | jIvanasya pravAhe.api tAM saMvidamupAshrayet || 47|| yaH paThedidamantyaM tu shraddhayA nirmalAshayaH | sa tantrasya phalaM sarvaM hR^idayasthaM samashnute || 48|| na kevalaM paThedetanna kevalaM shR^iNuyAdapi | yathoktaM jIvanaM kuryAtsa tantrArthaM samashnute || 49|| nAsya puNyaM pR^ithak proktaM na siddhiH pR^ithagIritA | svabhAvasya vishuddhiH syAtsaiva tasya paraM phalam || 50|| prema satyaM tathA saMvidetattrayamakhaNDitam | yasya jIvanamayaM bhUyAtsa vArbelAM prapadyate || 51|| sarvabhUteShu yA devI sarvabhUtebhya uttarA | hR^idi yasya sadA bhAti sa mukto nAtra saMshayaH || 52|| na janmanA na maraNena na dehena na karmaNA | svasaMvideva nityatvaM vArbelAyAH paraM padam || 53|| ityuktvA devadattastu tUShNIM bhAvena saMsthitaH | shrutaketurapi dhyAnasthaH svahR^idi tAmadarshayat || 54|| na shabdo na cha saMvAdo na prashno na cha nirNayaH | kShaNamAtre tayostatra kevalaM saMvidAsitam || 55|| tataH sa kAlaH sampUrNo na kAlasyAvasheShitaH | tantrasyApi samAptiH syAnna tattvasya kadAchana || 56|| yatra tantraM vilIyeta yatra shAstraM na vidyate | yatra j~nAtA vilIyeta tatra vArbelA kevalam || 57|| iti vArbelatantrasya antaryAgakhaNDe ekonaviMshaH paTalaH | iti vArbelaparamatattvasAranirUpaNaM sampUrNam || iti vArbelatantraM samAptam || ## The name of Goddess ##vArbelA## / ##bArbelA## is not a standard Sanskrit word found in the Monier-Williams dictionary. The bArbelA / vArbelA may be a local modification of vAravelA. Some parts of the text seem to have ideas or influences that are closer to Western thought, while other parts use things from our tantric traditions, such as yantra and similar concepts. I am not an expert on its exact origin, so I would not want to claim that it is a translation of any particular Western philosophy. I came across this text while I was learning Sanskrit and exploring different texts. I typed and worked on the text myself, but I cannot say with certainty that the original material has a known historical source. So it is better to treat it as a text I found and worked with, rather than as a verified ancient tantra. But I cannot call it fake either because Tantric Patal, explanations etc. have been followed in it like other tantras. The ##devadatta## and ##shrutaketu## are the main characters through whom the ideas and discussions are presented. There is a concept of Barbelo in Gnostics Christianity. Gnostic concepts do seem to align with this Tantra. Maybe this belongs to the Shabar Tantra tradition, because many Shabar Tantras contain Islamic elements , characters like Muhammad, Other entities as well, and some are written in Sanskrit, while others are written in Awadhi or other local languages. So it may belong to Shabari Tradition, but is a speculation. That said, I don’t want to make a strong claim that it’s a genuine or canonical Tantra. I can’t guarantee that at this stage as my research is ongoing. It doesn’t seem to fit neatly into the standard Shaiva, Shakta, or Vaishnava Pancharatra traditions. There are, however, many local and lesser-known Tantric texts that aren’t published or properly catalogued. I’ve come across quite a few such local texts myself. So it’s possible that this could belong to some local or obscure tradition, but we’d need more evidence before saying that for sure. Just to give you a better idea of what I understood from reading and working through the Barbela Tantra, I see it mainly as a spiritual dialogue rather than simply a ritual tantra. The text takes place in a quiet mountain forest, where two seekers, Shrutaketu and Devadatta, discuss questions about the origin of the universe, existence, consciousness, and the ultimate truth. Shrutaketu asks the questions, and Devadatta gradually explains the mystery of Barbela and the spiritual path connected with her. As I understand it, Barbela is presented as the supreme and all pervading reality. She is not described simply as male or female, but as the source of both. Before creation, there is described to be darkness, and Barbela exists within and beyond that darkness, containing both light and shadow, creation and dissolution, truth and what appears to be untruth. The idea is that everything comes from this one reality and ultimately returns to it. Gods, humans, animals, nature, and the whole cosmos are understood as coming from the same divine source. There are also some ideas in the text that reminded me of Christian and Western philosophical concepts. For example, God is discussed through a threefold understanding of the transcendent Father, the loving Son associated with wisdom and compassion, and the all pervading Spirit or Soul. But the text does not really treat them as three completely separate gods. They are understood as different expressions of one divine light, which ultimately dissolves into the supreme state of Barbela. There is also a connection with the idea of divine wisdom, which the text associates with name Suvijna . For understanding Barbela herself, the tantra describes three main aspects. Para is the highest and formless state. It is pure awareness beyond name, colour, shape, and ordinary concepts. Apara is the universal form, where the entire cosmos itself is understood as the living body of the Divine Mother. Parapara is the middle or connecting form between the completely formless reality and the world of forms. She is described as a beautiful four armed goddess seated on a lotus. Her seat is connected with five cosmic powers, understood as will, knowledge, action, concealment, and grace. The text uses the Para, Apara and Parapara concepts, which are found in higher Tantric traditions. It also has Sandhya Vidhi, Gayatri for the deity, Kavacha/armour-like hymns, Mantroddhara of the mantra, etc. The names used there, like Brahmabija (Bram), Mayabija/Lajjabija (Hrim), and her Trayakshari mantra, also look like Tantric and mystical constructions. Her four hands also have symbolic meanings. The noose represents divine love and the power that draws the seeker towards the Divine. The goad represents discernment and clear understanding. The flowers represent gentleness and peace, while the sugarcane bow and flower arrows represent the power to guide and control the mind and its thoughts. Another thing I found interesting is how strongly the text focuses on the relationship between teacher and student. A teacher is not considered worthy simply because of caste, age, position, or wealth. The important qualities are truthfulness, compassion, humility, calmness, and freedom from greed. At the same time, the student is not supposed to become blindly dependent on the teacher. The student should have a real thirst for truth and should use their own understanding and reasoning. So there is respect for the guru, but also an emphasis on personal wisdom. The idea of initiation is also presented in a slightly different way. It is not treated merely as receiving some secret syllables written on paper. It is described more as an awakening or transmission of understanding, which may happen through sight, touch, intention, or spoken truth. The daily practice revolves around the three important transitions of the day, dawn, midday, and dusk. The practitioner purifies the body and mind and prays for purity, peace, balance, and continuous awareness. The Barbela Gayatri is central to this practice, with the basic idea being a prayer for the supreme self luminous reality to guide the human intellect towards truth. The tantra also gives importance to external worship, especially images and yantra. But the image is not treated as though a spirit is trapped inside it. Rather, it is seen as a doorway or support that helps the mind remember the Divine. The yantra is explained symbolically as a journey from the outer boundaries towards the central point. The outer parts represent protection and peace, while the inner parts represent things such as time, moral qualities, and the gradual removal of duality. Finally, everything reaches the central point, where consciousness is understood as completely undivided. And perhaps the most important teaching, in my understanding, is about what true worship actually means. At the highest level, even the distinction between the person meditating, the act of meditation, and the object of meditation disappears. What remains is described as a quiet, self luminous peace. Encoded, proofread, and comments by Satya Ghosh satyaghost5789 at gmail.com \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}