% Text title : Ganesha Ashtakam 9 samIkShaNam % File name : gaNeshAShTakasamIkShaNam.itx % Category : ganesha, pradIptakumArananda, aShTaka, article, misc % Location : doc\_ganesha % Author : (Copyright) Pradipta Kumar Nanda, Kendrapara, Orisa pknanda65 at gmail.com % Transliterated by : Pradipta Kumar Nanda pknanda65 at gmail.com % Proofread by : Pradipta Kumar Nanda % Acknowledge-Permission: (Copyright) Pradipta Kumar Nanda % Latest update : August 30, 2026 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Shri Ganeshashtakasya Sahityika-Darshanikasamikshanam ..}## \itxtitle{.. shrIgaNeshAShTakasya sAhityika\-dArshanikasamIkShaNam ..}##\endtitles ## prastutaM \ldq{}shrIgaNeshAShTakam\rdq{} vastutaH gaNeshabhaktiparakaM stotrakAvyam asti | atra shrIgaNapatiH kevalaM vighnavinAshakarUpeNa na varNitaH, apitu ma~NgalasvarUpaH, j~nAnadAtA, yogakaraH, sharaNAgatapAlakaH, bhavabhayahArakaH, mokShamArgapradarshakaH tathA vishvama~NgalavidhAyakaH iti svarUpeNa pratiShThApitaH | kAvyasya nAma aShTakam iti prasiddham, kintu pradattapAThe nava padyAni dR^ishyante; ataH antimaM navamaM padyaM phalashrutirUpa.n, kaviprashastirUpaM athavA upasa.nhArapadyam iti mantuM shakyate | 1\. kAvyasya viShayavastu tathA bhaktibhAvaH kAvyasya prathamapadye gaNeshasya svarUpaM bahuguNasamanvitatayA varNitam\- shivaputravinAyakayogakaraM sukhashAntidharaM bhavabhItiharam | sharaNAgatapAlakashUravaraM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 1|| atra \ldq{}shivaputra\rdq{} iti padena gaNeshasya shaivaparamparAsambandhaH sUchitaH | \ldq{}vinAyaka\rdq{} shabdaH tasya svatantranAyakatva.n, vighnaniyantraNashaktiM cha sUchayati | \ldq{}yogakaram\rdq{} iti visheShaNaM visheShataH dArshanikadR^iShTyA mahattvapUrNam | gaNeshaH kevalaM laukikakAryasiddheH devatA nAsti, kintu jIvasya chittavikShepAn dUrIkR^itya Atmasa.nyamasya tathA yogasiddheH sahAyakaH iti bhAvaH atra pratIyate | \ldq{}sukhashAntidharam\rdq{} iti padadvayena laukikasukhasya AdhyAtmikashAnteshcha samanvayaH dR^ishyate | \ldq{}bhavabhItiharam\rdq{} ityanena sa.nsArabhayasya nivArakatvaM pratipAditam | 2\. ma~Ngalatattvasya pratiShThA kAvye punaH punaH\- bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram iti charaNasya prayogaH kR^itaH | ayaM kAvyasya dhruvapadaH iva kAryaM karoti | sAhityadR^iShTyA asya punarAvR^itteH kAraNena stotre\- sa~NgItAtmakatA, smaraNasulabhatA, bhaktirasasya punarutpattiH, bhAvaikyatA cha sudR^iDhA bhavati | dArshanikadR^iShTyA \ldq{}ma~Ngala\rdq{} shabdaH atyantaM vyApakaH | bhAratIyaparamparAyAM ma~NgalaM kevalaM shubhakAryasya ArambhaH na, apitu ama~NgalanivR^ittiH tathA paramakalyANaprAptiH ityarthaH | ataH gaNeshaH atra ma~Ngalasya adhiShThAtA iti kalpitaH | 3\. devavaidikapratiShThA dvitIyapadye\- suravR^indasupUjitadevavaraM shrutigunthitagauravasiddhikaram | shubhalAbhavinoditayogivaraM bhaja ma.ngalakArakavighnaharam || 2|| atra gaNeshasya dvividhA pratiShThA dR^ishyate\- (ka) devasamAje pratiShThA \ldq{}suravR^indasupUjitadevavaram\rdq{} \-devagaNairapi pUjitaH devashreShThaH | (kha) shrutisampradAyena sambandhaH \ldq{}shrutigunthitagauravasiddhikaram\rdq{} iti prayoge gaNeshasya vaidikamahattvaM sUchitam | gaNapati atharvashIrShAdiShu gaNeshasya brahmasvarUpatA pratipAditA dR^ishyate | ataH kaviH gaNeshaM kevalaM paurANikadevatArUpeNa na, apitu vaidika\-dArshanikaparamparAyAM pratiShThitaM tattvam iva prastutavAn | \ldq{}shubhalAbha\rdq{} iti dvandvena bhAratIyalokajIvanasya sA.nskR^itikabhAvanApi pratibimbitA asti | gaNeshapUjAyAM shubhasya lAbhasya cha kAmanA prAchInaparamparAtaH pravartate | 4\. saundaryavarNanam evaM mUrtikalpanA tR^itIyapadye\- karuNAkarasundaramUrtidharaM munimugdhakaraM gaNabandhuvaram | himalohitachandanadehadharaM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 3|| atra bhakti tathA saundarya ubhayorapi samanvayaH dR^ishyate | \ldq{}karuNAkaraH\rdq{} \-karuNAyAH samudraH | \ldq{}sundaramUrtidharam\rdq{} \-divyasaundaryayuktaH | \ldq{}munimugdhakaram\rdq{} \-yasya darshanaM munijanAnapi mohitAn karoti | \ldq{}himalohitachandanadehadharam\rdq{} iti prayogaH varNavaichitryapUrNaH | himasya shvetatA, lohitasya raktimA tathA chandanasya pavitrasugandhaH\-eteShAM samanvayena gaNeshasya divyadeharUpasya kAvyamayI kalpanA nirmitA | atra chitrAtmakatA kAvyasya pramukhaM sAhityikavaishiShTyam asti | 5\. gaNeshasya pratIkAtmakasvarUpam chaturthapadye\- shishuchandravibhUShitabhAlatalaM gajavaktrasukomalalAsyakaram | guNanetradharaM raNamodakaraM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 4|| gaNeshasya\- \-\- chandravibhUShitabhAlam, \-\- gajavaktram, \-\- sukomalalAsyam ityAdInAM mAdhyamena mUrtisaundaryaM varNitam | gajavaktraM bhAratIyadArshanikaparamparAyAM kevalaM shArIrikavaichitryaM nAsti | gajaH\- buddheH, dhairyasya, balasya, smR^itishakteH pratIkaH iti manyate | ataH gaNeshasya gajamukhaM sthUlabuddheH sthairyasya cha pratIkAtmakavya~njanA iti grahItuM shakyate | 6\. yoga, tapaH evaM sharaNAgatirakShA pa~nchamapadye\- munimAnasamajjitamohakaraM prabhutundilamUShakapatradharam | sR^iNipAshavishobhitara.ngakaraM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 5|| atra gaNeshasya paurANikamUrtisvarUpaM pramukhatayA dR^ishyate | mUShakavAhanam visheShataH dArshanikavyAkhyAyAH viShayaH bhavati | mUShakaH cha~nchalamanasaH, ichChAyAH athavA vAsanApravR^itteH pratIkaH iti vyAkhyAtuM shakyate | gaNeshasya tasyopari AdhipatyaM sUchayati yat\- vAsanAcha~nchalatAyAH niyantraNaM j~nAnashaktyA bhavati | pAshaH bandhanasya pratIkaH, a~NkushaH niyantraNasya pratIkaH | ataH gaNeshasya AyudhadvayaM jIvasya nigrahaH, sa.nyamaH, mArgadarshanam ityetat trayaM sUchayati | 7\. laukikasamR^iddheH pAramArthikamokShasya cha samanvayaH ShaShThapadye\- dhanamAnamahAsukhadAnakaraM bhavasAgaratArakapotavaraM matidAnakaraM patirAjavaraM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 6|| ayaM padyaH kAvyasya dArshanikadR^iShTyA atyantaM mahattvapUrNaH | gaNeshaH\- dhanadAtA, mAnadAtA, sukhadAtA, matidAtA, bhavasAgaratArakaH iti rUpeNa varNitaH | atra bhAratIyajIvanadarshanasya abhyudaya\-niHshreyasasamanvayaH dR^ishyate | kevalaM dhanaM na paryAptam, kevalaM mokSho.api laukikakartavyavimukhatAM na sUchayati | gaNeshaH jIvanasya laukikasamR^iddhiM tathA pAramArthikakalyANam ubhayaM pradadAti | \ldq{}bhavasAgaratArakapotavaram\rdq{} iti rUpakaM atyantaM sundaram | sa.nsAraH sAgaraH, jIvaH tatra bhramaNashIlaH, gaNeshaH cha tAraNanaukA | atra rUpakAla~NkArasya ramaNIyaprayogaH dR^ishyate | 8\. asuravinAshaH tathA dharmasa.nrakShaNam saptamapadye\- vadanAmR^itasundaramugdhajharaM raNanirjitadAnavahAnakaram | shubhabhAdravajanmitapUjyavaraM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 7|| atra gaNeshasya saumyaM tathA ugram ubhayaM rUpaM dR^ishyate | ekataH vadanAmR^itasundaram arthAt amR^itasadR^ishamAdhuryayuktaM mukham | aparataH raNanirjitadAnavahAnakaram arthAt adharmashaktInAM vinAshakaH | bhAratIyadevatAdarshane ayaM visheShaH karuNA tathA shakti parasparavirodhinyau na, apitu parasparapUrakau | sajjanAnAM prati karuNA, duShTapravR^ittInAM prati nigrahaH eShaH dharmasya svarUpaH | 9\. kAmavijayaH evaM Atmasa.nyamaH aShTamapadye\- suramAnavamohanamUrtichiraM budhavanditaninditakAmasuram | varadAnakaraM garahAnakaraM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 8|| atra gaNeshaH suramAnavamohanamUrtiH iti varNitaH | tasya saundaryaM kevalaM bAhyarUpe na sImitam, kintu divyatejaH, j~nAnam tathA karuNA, eteShAM samanvayaH tasya vAstavikaM saundaryam | \ldq{}budhavandita\rdq{} iti padena vidvajjanAnAM prati gaNeshasya AdaraNIyatvaM sUchitam | gaNeshaH j~nAnasya adhidevatA iti bhAratIyaparamparAyAM prasiddhaH | ataH kAvyasya ArambhAdantaM yAvat buddhi\-j~nAna\-yoga ityeShAM tattvAnAM pravAhaH dR^ishyate | 10\. navamapadyasya kAvyashAstrIyamahattvam priyatoTakagunthitasharmadharaM kavinandavilobhitavR^ittakaram | madhu dehi gaNesha suvij~naparaM bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram || 9|| ayaM padyaH kAvyasya visheSharUpeNa kAvyopasa.nhArAtmakaH dR^ishyate | atra kaviH gaNeshAt kevalaM laukikasampattiM na yAchate, kintu, \ldq{}madhu dehi\rdq{} iti prArthayan kAvyamAdhuryasya, vANImAdhuryasya athavA j~nAnarasasya kAmanAm abhivyanakti | \ldq{}kavinandavilobhitavR^ittakaram\rdq{} ityanena kAvyarachanAyAH ChandaH, vR^ittam, kAvyamAdhuryam ityAdInAM prati kaverabhiruchiH spaShTA bhavati | ataH ayaM stotrakAraH kevalaM bhaktaH na, apitu kAvyashilpasachetanaH rachanAkAraH iti j~nAyate | 11\. sAhityikavaishiShTyAni (ka) anuprAsAla~NkAraH kAvye dhvanisaundaryaM paryAptamAtrayA dR^ishyate | yathA\- \-\- ma~NgalashrIgaNarAjavaram \-\- karuNAkarasundaramUrtidharam \-\- bhavasAgaratArakapotavaram \-\- suravR^indasupUjitadevavaram ityAdiShu varNapunarAvR^ittyA shravaNamAdhuryaM vardhate | (kha) visheShaNabahulatA kaviH gaNeshasya ekaikaM svarUpaM pR^ithak visheShaNena prakAshitavAn\-shivaputraH, vinAyakaH, yogakaraH, sukhashAntidharaH, bhavabhItiharaH, sharaNAgatapAlakaH, karuNAkaraH, vighnaharaH, matidAtA, bhavatArakaH ityAdayaH | eShA visheShaNaparamparA stotrakAvyasya svAbhAvikaM lakShaNam asti | (ga) rUpakAtmakatA bhavasAgaratArakapotavaram iti sa.nsArasAgarasya rUpakaM bhAratIyabhaktikAvyaparamparAyAH atyantaM prabhAvashAlI pratIkam asti | (gha) dhruvapadaprayogaH \ldq{}bhaja ma.ngalashrIgaNarAjavaram\rdq{} ityasya punarAvR^ittyA stotrasya layaH, geyatA, bhaktirasaH, sa.nrachanAtmakaikatA sudR^iDhA bhavati | 12\. dArshanikasAraH prastutasya stotrasya dArshanikapakShaH nimnarUpeNa sa~NkShepeNa j~nAyate\- 1\. gaNeshaH ma~Ngalatattvam saH sarvavighnAnAM nAshakaH tathA jIvanasya shubhapravartakaH | 2\. gaNeshaH j~nAnatattvam \ldq{}matidAnakaram\rdq{}, \ldq{}yogakaram\rdq{}, \ldq{}budhavanditam\rdq{} \-ityAdibhiH j~nAnasya adhiShThAtR^itvaM pratipAditam | 3\. gaNeshaH karuNAtattvam \ldq{}karuNAkaram\rdq{}, \ldq{}sharaNAgatapAlakam\rdq{} \-iti padAbhyAM bhaktavatsalatA prakAshitA | 4\. gaNeshaH shaktitattvam dAnavavinAshaH, vighnanivAraNam, raNamodaH\-ete shaktisvarUpaM sUchayanti | 5\. gaNeshaH mokShamArgasya sahAyaH \ldq{}bhavabhItiharam\rdq{}, \ldq{}bhavasAgaratArakapotavaram\rdq{} \-ityAdibhiH sa.nsArabandhamochanasya vichAraH prakAshitaH | upasa.nhAraH samagratayA \ldq{}shrIgaNeshAShTakam\rdq{} bhaktirasapradhAna.n, stutikAvyaparamparAnugataM tathA dArshanikabhAvanayA samanvitaM sundaraM sa.nskR^itastotrakAvyam asti | asya kAvyasya mukhyavisheShatA eShA yat gaNeshasya svarUpaM kevalaM vighnahartR^irUpeNa na prastutam, apitu j~nAnasya dAtA, yogasya pravartakaH, karuNAyAH sAgaraH, sharaNAgatAnAM rakShakaH, sa.nsArasAgarasya tArakaH tathA paramama~Ngalasya adhiShThAtA iti vyApakadR^iShTyA varNitam | ataH asya stotrasya mUladArshanikasandeshaH evaM vaktuM shakyate\- vighnavinAshena jIvanasya ArambhaH, j~nAnaprAptyA jIvanasya vikAsaH, yogena chittasya shuddhiH, karuNayA mAnavatAyAH vistAraH, ante bhavasAgarAt paritrANameva shrIgaNeshabhakteH paramaM tAtparyam | kAvyashailI, bhaktibhAva, dhvanimAdhurya tathA dArshanikavya~njanA\-eteShAM sundarasamanvayena \ldq{}shrIgaNeshAShTakam\rdq{} Adhunikasa.nskR^itastotrakAvyaparamparAyAM prasha.nsanIyasthAnaM vahati | \-\- pro\. pradIptakumAranandaH (sevAnivR^itAchAryaH) shrIjagannAthasaMskR^itavishvavidyAlayaH, purI ## Written by Dr. Pradipta Kumar Nanda, Kendrapara, Orisa pknanda65 at gmail.com Retd.Head, Dept.of Sarvadarshan SJSV,Puri \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}