% Text title : Yogagita from Mudgala Purana 9.5-9.16 % File name : yogagItAmudgala.itx % Category : giitaa, gItA, ganesha, mudgalapurANa, yoga % Location : doc\_giitaa % Proofread by : Yash Khasbage % Description/comments : Mudgalapurana 9.5-16 % Latest update : September 18-19, 2023 Ganeshachaturthi % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Yogagita from MudgalapurAna Khanda 9 Yogacharitam ..}## \itxtitle{.. yogagItA mudgalapurANe khaNDaH 9 yogacharitam ..}##\endtitles ## (atha yogagItA prArambhaH |) \section{1\. sArvabhaumayogo nAma prathamo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.5 sArvabhaumayogo nAma pa~nchamo.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | dhanyo.ahaM kR^itakR^ityo.ahaM kR^itastvayA mahAmune | yena gaNeshamAhAtmyaM shrAvitaM yogadAyakam || 1|| gaNeshagItAsArAdi kathitaM tu visheShataH | j~nAnaM yogapradaM pUrNaM sa~NkShepeNa tvayA param || 2|| tanna buddhaM mayA sarvamataH saulabhyato vada | yogaM kramayutaM pUrNaM yena yogI naro bhavet || 3|| sUta uvAcha | evaM pR^iShTo mahAyogI mudgalastamuvAcha yat | harSheNa mahatA yuktastatte.ahaM kathayAmi tu || 4|| mudgala uvAcha | dhanyo.asi kR^itakR^ityo.asi sAkShAdgaNapateH kila | vibhUtivAchakastatra na chitramidamuttamam || 5|| tvayA pR^iShTaM mahAbhAga lokopakArakArakam | sarveShAM sulabhatvena yogashAntipadapradam || 6|| kathayAmi cha te prItyA guhyaM vedarahasyakam | shR^iNuShvaikamanA dakSha yogaM shAntipradAyakam || 7|| chittaM pa~nchavidhaM proktaM teShu pa~nchavidho rasaH | sarasaM chittamutsR^ijya yogI bhavati mAnavaH || 8|| kShiptaM mUDhaM cha vikShiptamekAgraM cha nirodhakam | chittaM pa~nchavidhaM viddhi jagatsu brahmasu sthitam || 9|| vyaShTibhAve sthitA ye tu jantavo vividhAtmakAH | lakShachaturashItiShu yoniShu sambhavAH kila || 10|| dehabhogAdimArgeShu kushalAH sambhavanti ye | teShu svasvaprapa~ncheShu nAnAkAryaparAyaNAH || 11|| taiH kShiptaM kAryasid.hdhyarthaM chittaM kAryeShu nityadA | tattatkAryaprakAshena prakAshayati tAn hR^idi || 12|| tena kAryeShu dakShAste bhavantyatra na saMshayaH | tadeva kShiptasa.nj~naM tvaM chittaM jAnIhi mAnada || 13|| kechit svalpaj~nakAsteShu kechijj~nAnAdhikA matAH | madhyamAH kechidevaM tu nAnAbhedAshritA narAH || 14|| trividheShu vibhAgeShu sthitA nAnAvibhedataH | nAnAj~nAnayutAsteShAM rUpaM na kathituM kShamam || 15|| lakShachaturashItiShu jantavo vividhAtmakAH | vyaShTisthAH sarvakAryeShu j~nAnahInA bhavanti ye || 16|| te mUDhAH kathyate lokairviShaye chaturaiH sadA | teShu nAnAvidhA bhedA alpAdhikasumadhyamAH || 17|| teShAM prakAshakaM chittaM nAnAmUDhasvabhAvagam | tadeva mUDhasa.nj~nAkhyaM chittaM j~nAtavyama~njasA || 18|| paraiH sambodhito janturna bubodha vichArataH | kAryaM nAnAvidhaM tasya chittaM mUDhaM prakIrtitam || 19|| vyaShTisthA ye narA dakSha svadharmaniratAH sadA | nAnAtapaHparA bhUtvA muktimichChanti shAshvatIm || 20|| viShayeShu virajyaiva sadA brahmaparAyaNAH | kurvanti vividhaM karmA.aharnishaM muktikAraNAt || 21|| tadapi brahma hR^idaye na dR^iShTaM tairmahAtmabhiH | na saMsArasukhe chittaM teShAM ramati karhichit || 22|| ato vikShiptachittAste matA yogijanaiH purA | brahmArpaNakriyAH sarvAH kurvantyantarabAhyajAH || 23|| visheSheNaiva kShipto.ahaM saMsAre mAyayA sadA | vigatakShepaNaM sarve nAnAsAdhanabhAvataH || 24|| teShAM muktyarthamatyantaM prakAshayati bhAvanAm | chittaM kriyAtmikAM tena vikShiptaM tatprakIrtitam || 25|| tatra nAnAkriyAyAshcha sAmarthyena vimohitaH | jAnAti devatAM tuShTAM mamopari na saMshayaH || 26|| kadA devaprasAdAdi gR^ihya vikShepasaMyutaH | anAdhArAM kriyAM kuryAddevAj~nAvashago mudhA || 27|| svapneShu vividhAn bhAvAn pashyati tadgatachetasA | satyaM svapnaM madIyaM tu mAnyaM tAdR^ishajaM charet || 28|| evaM vikShiptabhAvena mohitaH sa kadAchana | anAdhAraM karotyeva nAnAtapaHprabhAvataH || 29|| samaShTivyaShTisaMsthaM yachchittaM vairATagaM param | tena vyaShTiM samAvyApya bhu~Nkte sa vividhaM sukham || 30|| vairATasya kriyA proktA vyApikA shAstrasammate | tatra vyApakabhAvasya chittaM prakAshadaM matam || 31|| tattveShu vividheShveva sthUlasUkShmAdigeShu cha | vyApakabhAvakAshatvAchchittaM teShu sthitaM matam || 32|| samaShTivyaShTisaMyoge.annaM brahma sthUlagaM param | tathA svapnagataM sUkShmaM sauShuptaM samasaMsthitam || 33|| chetanAbhAvagaM pUrNaM tadvannAdAtmakaM matam | asmitAkhyaM paraM brahma teShu chittaM prakIrtitam || 34|| samaShTivyaShTibhAgasya tayoraikyasya cha prabho | prakAshakArakaM viddhi chittamekAgrasa.nj~nitam || 35|| samaShTivyaShTibhAveShu na bhinnaM bhavatItyaho | tenaikAgraM samAkhyAtaM chittaM tajj~nAnakArakam || 36|| dehashchaturvidhaH proktaH sthUlaH sUkShmaH samAtmakaH | asmitAkhyashchaturthashcha teShu dehI sthito mataH || 37|| deheShu mohito dehI jIva ityabhidhIyate | mohahInaH sa evA.api shivaH prokto manIShibhiH || 38|| jIvashivAtmikA sa.nj~nA dehino bhramamAtrataH | sadaikAtmasvabhAvatvAttatra bhedo na vidyate || 39|| tatra jIvashivAkArabhAvaprakAshakArakam | chittamekAgrasa.nj~nAkhyaM tiShThati dehisaMshritam || 40|| sAsmitAchcha paraM chittamekAgraM vidyate na vai | dehadehimayaM chittamekAgraM yoginAM mate || 41|| chaturNAM vapuShAM yatra brahmAkAreNa jAyate | saMyogo bindurUpaM tajj~nAtavyaM brahma sarvagam || 42|| chatuShpadaM budhaiH proktaM chaturbhirvarjitaM sadA | dehAnAM brahma vikhyAtaM nAnAdehasvabhAvagam || 43|| tatra chatuShpadAkArabhAvaprakAshakArakam | chaturbhirvarjitasyaiva chittaM tiShThati tadgatam || 44|| deheShu na bhavedbhinnaM sarvagamAtmabhAvataH | nirodhaM kathyate chittaM bindudharmaprakAshakam || 45|| jIvashivAtmabhAvasthaM mohahInaM sadAtmagam | brahma so.ahaM samAkhyAtaM sadA bhrAntivivarjitam || 46|| tatra jIvashivAkAramohahInaprakAshakam | chittamAtmasvarUpasthaM nirodhaM kathyate budhaiH || 47|| dehadehisamAyoge svata utthAnamuchyate | bodhAkhyaM dvandvabhAvena brahma khelakaraM sadA || 48|| tatra nirodhakaM chittaM tasya rUpaM vadAmyaham | sa~NkShepeNa prajAnAtha shR^iNu bhAvasamanvitaH || 49|| bAhyaM sthUlaM samAkhyAtamAntaraM sUkShmagaM matam | bAhyAntaraikabhAvasthamAnandadehagaM param || 50|| tribhirhInaM trayANAM cha chAlakaM hyasmitAtmakam | ahamAnubhavenaitajj~nAtavyaM yoginAM hR^idi || 51|| teShAM saMyogabhAve yachchaturNAM vapuShAM param | sarvAtmakaM bhavedbrahma pa~nchamaM bindusa.nj~nitam || 52|| chaturvidhA narasyaiva kalpanA hR^idi saMsthitA | ataH paraM na bhedo.asti bhavedyenAsya kalpanA || 53|| bindutyAge nirAlambaM chittaM bhavati sarvadA | satataM tat samAkhyAtaM brahma dhyAtR^ivihInataH || 54|| na ki~nchijj~nAyate yatra bhedahInaprabhAvataH | so.ahaM mAtrAtmakaM chittaM nirAlambasamAdhidam || 55|| avalambanagaM chittaM chaturdhA dehisaMshritam | avalambanahInaM taddehigaM chinmayaM bhavet || 56|| nirAlambaparityAge.adhikasaMrodhanaM bhavet | chittasya dehadehibhyAM hInatvAnnAtra saMshayaH || 57|| manovANIvihInaM tachchittaM j~nAtavyamAdarAt | astinAstivihInatvAdAdhArAdheyayogataH || 58|| avalambanayogo na pa~nchadhA yoginAM hR^idi | nirAlambanakaM tasmAn manovANIvivarjitam || 59|| bodhena bud.hdhyate sarvaM nirAlambaM samAdhinA | avalambanakaM tadvadbodhabodho na vidyate || 60|| evaM bodhAtmakaM brahma dehadehisamAdhidam | dehadehisamAyogaprakAshaM chittamuchyate || 61|| dehasaukhyaM prajAnAti dehisaukhyaM nirantaram | tayoryoge cha yat saukhyaM jAnAti brahma bodhagam || 62|| padAnAM bodhabhAvena padArthAnAM visheShataH | utthAnaM jAyate tasmAt svata utthAnamuchyate || 63|| sukhaM j~nAtvA samutthAnaM svayameva karoti yaH | dehadehi cha sR^iShTvA sa khelati brahmatatparaH || 64|| tatrotthAnaprakAshAkhyaM chittaM nirodhasa.nj~nakam | tiShThatyatra na sandeho j~nAtavyaM yoginAM hR^idi || 65|| bodhatyAge samAkhyAtaM brahma sA~NkhyaM prajApate | kaH sa~NkhyAM kurute tasya bodhanAshaprabhAvataH || 66|| utthAnavarjitaM brahma sA~NkhyaM sAkShisvabhAvagam | bodhahInAt kadA tatrotthAnaM naiva prajApate || 67|| prakR^itisambhavaM bodhaM tayoH puruShasambhavam | yogasaukhyaM na jAnAti sA~NkhyaM bodhavihInataH || 68|| buddhvA sukhaM narasyaivotthAnaM yathA prajApate | tathA mAyAsukhaM j~nAtvA brahmaNotthAnakaM bhavet || 69|| tathA parata utthAnaM sA~Nkhye nityaM pratiShThitam | tatra yogaM pravakShyAmi yena yogI naro bhavet || 70|| yadyutthAnasamAyuktaM bhavati chettadA bhavet | utthAnavarjitaM dakSha tadevaM bIjamAdyakam || 71|| utthAnahInabhAvena sadA sA~NkhyaM virAjati | svayaM cha svata utthAnaM niHsR^itaM tat prabhAvataH || 72|| sA~Nkhyena na kR^itaM chaitattathApyutthAnahInataH | svayaM cha svata utthAnaM jAyate nAtra saMshayaH || 73|| yadA.anR^itaM bhaveddakSha tadA satyaM prakIrtyate | ekaM brahma yadA tiShThet satyaM tat kena kathyate || 74|| na dR^iShTamanR^itaM yena na jAnAti sa satyakam | sadA tAdR^isharUpatvAdekabhAvapradarshanAt || 75|| ata utthAnahInatvaM dhR^itaM tena visheShataH | svata utthAnabhAvAkhyaM svayamevopajAyate || 76|| na kR^itaM tena sA~Nkhyena svayameva viniHsR^itam | ataH parata utthAnaM prAptaM tatra na saMshayaH || 77|| sa~NkhyAhInaprakAshAkhyaM chittaM tatra pravartate | bodhahInaprakAshena j~nAyate tannirodhakam || 78|| utthAnena yutaM brahma bodhamayaM prakIrtitam | sA~NkhyamutthAnahInaM cha tayoryoge nijAtmakam || 79|| svataH parata utthAnaM tatra naiva prajApate | jagatAM brahmaNAM yoge bhavati svasvarUpakam || 80|| svasvarUpAt paro nAsti saMyogaH tanmayaH kadA | sa samAdhiH samAkhyAto brahmaNyasyAnvayAtmakaH || 81|| svakIyAbhedabhAvasya tatra prakAshakArakam | chittaM nirodhasa.nj~naM tu tiShThatyatra na saMshayaH || 82|| saMyogaH pa~nchadhA dakSha bhavati shR^iNu rUpakam | tasya bhinnaM pravakShyAmi lokAnAM hitakAraNAt || 83|| ete bhedAH samAkhyAtA yogena layatAM yayuH | svasaMvedyena sandehastena sR^iShTAshcha pAlitAH || 84|| eteShAM rUpamAsthAya khelati svasvarUpakam | nAnAlIlAkaraM proktaM tadevaM vedavAdibhiH || 85|| utpattinAshasaMyuktA bhedA ete manIShibhiH | teShAM nijasvabhAvatvAdasatsvAnanda uchyate || 86|| tadbrahma shaktirUpAkhyaM j~nAtavyaM bhedadhAraNAt | tatrAsatkAshabhAvena chittaM tiShThati nishchitam || 87|| etairbhedairvihInaM yadamR^itaM brahma kathyate | eteShAM jIvanaM nityaM tachcha satsvasvarUpakam || 88|| tadbrahma sauramAkhyAtaM bhedahInaprabhAvataH | tatra nityasya kAshAkhyaM chittaM nirodhakaM matam || 89|| asat sat dvividhaM proktaM tayoryoge samAtmakam | svasaMvedyaM paraM brahma viShNurdvandvapraveshanAt || 90|| tatrAnandaprakAshAkhyaM chittaM nirodhasa.nj~nitam | tiShThate tena yogIndrAstaM gachChanti samAdhinA || 91|| tribhirhInaM tribhiryuktamavyaktaM neti kArakam | mohahInaprabhAveNa turIyaM brahma kathyate || 92|| tadeva shivasa.nj~nAkhyaM j~nAtavyaM yogasevayA | tatra neti prakAshAkhyaM chittaM tiShThati tadgatam || 93|| trividhaM mohasaMyuktaM mohahInaM chaturthakam | teShAM saMyogabhAve vai svasaMvedyaM prakIrtitam || 94|| pUrNasaMyogabhAvAkhyaM pa~nchamaM brahma tat smR^itam | tasmAt paro na saMyogaH kathyate yogibhiH sadA || 95|| sa eva gaNanAthastu svAnandAkhyaH prakIrtitaH | tatra nijaprakAshAkhyaM chittaM tiShThati sarvagam || 96|| ataH paramayogAkhyaM brahma mAyAvivarjitam | tadeva yogibhiH proktaM nivR^ittisukhadAyakam || 97|| na tatra jagatAM dakSha brahmaNAM yoga uchyate | tasyA.api teShu tadvachcha tenAyoga iti smR^itaH || 98|| brahmaNi tanmayatvena svasya saMyoga uchyate | tasmAnnivR^ittirApannA tena nivR^ittisa.nj~nakam || 99|| svasaMvedyasya nAshena labhyate hyasamAdhinA | nA.agataM na gataM brahma saMyogaH kutra jAyate || 100|| tatrAyogaprakAshAkhyaM chittaM nirodhasa.nj~nitam | tiShThati chApavAdeShu nivR^ittisukhadAyakam || 101|| idaM pa~nchavidhaM chittaM kathitaM te prajApate | jagatsu brahmasu tajj~naM nAnAprakAshadAyakam || 102|| bhUmayaH pa~ncha vikhyAtAshchittasya vividhAtmanaH | bhUmInAM tyAgabhAve tachchittaM brahmamayaM bhavet || 103|| ataH pa~nchavidhaM chittaM tyaja tvaM yogasevayA | yogI bhaviShyasi dakSha chintAmaNau na saMshayaH || 104|| saMyogAyogasa.nj~nasthaM nirodhAkhyaM mataM budhaiH | ataH paro nirodho na vidyate sarvasammate || 105|| sArvabhaumAtmadharmeNa yogI bhavati mAnavaH | tatra shAntiM labhechchittaM tyaktvA bhUmibhavaM bhramam || 106|| yogarUpe sukhaM yadvai yoginAM hR^idi vartate | tadeva kathituM dakSha shakyate na kadAchana || 107|| manovANImayaM chittaM chaturvidhaM prakIrtitam | manovANIvihInaM tu nirodhasa.nj~nakaM matam || 108|| ato yogaH samAkhyAto manovANImayo na cha | manovANIvihIno.api kathyate naiva yogibhiH || 109|| kIdR^ishaM brahma tatrAhaM yogena kIdR^ishena cha | brahmabhUtaH svayaM jAta ebhyaH shAntiM labhennaraH || 110|| yoge yogI naro jAtastatra na j~nAyate kadA | brahma vA sAdhanaM ki~nchidbrahmabhUtasya kArakam || 111|| tanmayatvaM brahmaNi na na cha tanmayavarjanam | ataH shAntiM samAgR^ihya shAntiyogaparo bhavet || 112|| pa~nchavidheShu chitteShu dR^ishyate jagatAM param | brahmaNAmaishvaraM saukhyaM rasaM tatra na dhArayet || 113|| nAnArasavihInaM tu chittaM kR^itvA prajApate | tattyaktvA sa bhavedyogI shAntyA shAntimavApnuyAt || 114|| srotasorNavamAnandAdgachChantyapreritAnyapi | prArabdhena tathA kAmAn bhunakti yogisattamaH || 115|| nAnAdvandvavihAreShu samabhAvaparAyaNaH | yogI bhavati shAntyA cha sadA yogasukhe rataH || 116|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena sArvabhaumayogo nAma pa~nchamo.adhyAyaH || 9\.5 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu prathamo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.1 \section{2\. yogichittAnubhavashAntisukhavarNanayogo nAma dvitIyo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.6 yogichittAnubhavashAntisukhavarNanayogo nAma ShaShTho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | yogasyAnubhavaM brUhi yatra shAntiM labhen manaH | rasaM tyaktvA sushAntyA tadyuktaM tiShThen mahAmune || 1|| mudgala uvAcha | na tatra dR^ishyate dakSha jagadbrahmabhavaM sukham | tanmAyAmayagaM dR^iShTvA tasmAnnirvR^ittigo bhavat || 2|| nAhaM deho na me deho nAhaM nAnAbhramAnvitaH | charAcharamayo naiva tAbhyAM saMvarjito na cha || 3|| na samaShTisamAyukto vyaShTigo na kadAchana | brahmA.ahamakhileShveva tattadbhAvavivarjitaH || 4|| na bAhyasukhabhoktA.ahaM nAntarasthaparAyaNaH | na samAnagato.ahaM tu nAtmapratItidhArakaH || 5|| na sthUlo naiva sUkShmo.ahaM nAnandagaH kadAchana | na nAdadehasaMsthashcha sarvAkAraH sadA mataH || 6|| chatuShpAdAH santi me chen mAyayA sandhR^itA mayA | mAyAhInaprabhAveNa pAdahIno.ahama~njasA || 7|| mAyAyuktaviyuktatvaM mayi naiva pratiShThitam | mAyAsaMsthApitaM dvandvaM tadapyAshcharyamuttamam || 8|| anenAnubhavenaiva yogI bindugato bhavet | tatra lInasvabhAvena sadA shAntyA pravartate || 9|| athAhaM bhedahInashcha na bhedo mayi vartate | sadA santatabhAvena saMsthito.atra nirantaram || 10|| na sR^ijAmi harAmyeva pAlayAmi na nishchitam | svayameva jagadbhAti yathA mayi dhR^itaM bhavet || 11|| utpannaM svasvabhAvena smitaM naShTaM tathA kila | vishvaM tatra na me hAnirvR^iddhirbhavati karhichit || 12|| na vishvasminnahaM jIvo na shivaH sAkShibhAvagaH | bhrAntyA mAyAyutaM hInaM vadantyayoginaH sadA || 13|| yathA.a.akAshabhavaM meghapaTalaM sarvataH sthitam | tatra sUryasya kiM dakShAchChAdanaM sambhavet kadA || 14|| naShTe.abhre kiM raviH sAkShAchChAdanena vivarjitaH | tathA mohavimohau cha mayi bhrAntyA vadanti ye || 15|| sadaikAtmasvarUpAkhye mayi mohavimohakau | kathaM bhedau pravartete pashya mAyAprabhAvajau || 16|| tathApi vishvasaMyukto mohitohaM na saMshayaH | j~nAtvA.a.atmAnaM vimoho.ahaM sadA sAkShI na saMshayaH || 17|| mAyayA jIvasa.nj~no.ahaM tathA shivo na saMshayaH | mayi brahmaNi vishvaM tat dR^ishyate naiva dR^ishyate || 18|| evaM j~nAtvA svayaM yogI sadA shAntyA pravartate | dvandvabhAvaM parityajya so.ahaM brahmaNi saMsthitaH || 19|| ataH paraM pravakShyAmi brahmAnubhavarUpakam | na deho naiva dehastho.ahaM bhavAmi kadAchana || 20|| santataM mayi nAstyeva vishvaM mayi na vidyate | bhedAbhedavihInatvAdbrahma brahmaNyahaM rataH || 21|| vishvarUpo.ahamevedaM mayi sarvaM pratiShThitam | vishvahIno na sandehaH sadaikarUpadhArakaH || 22|| na sR^iShTaM pAlyate naiva hriyate na mayA kadA | vishvaM sR^iShTaM hR^itaM nityaM pAlitaM sarvadA mayA || 23|| mayi santatabhAvashcha dR^ishyate na vinishchitam | na vishvaM vividhAkAraM nAnAdehaparAyaNam || 24|| sadA bodhamayo.ahaM tu dehadehiyutastathA | mama tatra na bho dakSha bandhA.abandhau prakIrtitau || 25|| mAyayA saMyuto nityaM dehadehimayo mataH | mAyAhInaprabhAveNa dehadehivivarjitaH || 26|| mAyAyuktaviyuktatvaM mayi kutra pradR^ishyate | sadA.ahaM bodharUpAkhyo brahmaNi brahmabhAvitaH || 27|| evaM bodhAtmakenaivAnubhavena prajApate | yogI yogasamAyuktaH sadA shAntyA pravartate || 28|| ataH paraM vibodhAkhyaM vakShyAmi brahmabhUtakam | prakR^itirna tathA dakSha puruSho.ahaM na nishchitam || 29|| tayoryogena bodho.ahaM brahmA.ahaM bhogavarjitaH | sadA brahmaNi saMsthashcha khelahInaprabhAvataH || 30|| mithyArUpaM jagat sarvaM jagadAtmA tathA mataH | tayoryogakaraM brahma mithyAmUlaprakAshakam || 31|| mayi brahmaNi nAstyeva prakR^itirvA pumAn kvachit | tayoryogo bhramAkAraH sadA khelaparAyaNaH || 32|| bodhenotthAnabhAvashcha jAyate brahmaNaH sadA | mithyAbhUtaM tadevA.api kathaM mayi pravartate || 33|| satyaM brahma iti proktaM vedeShu vedavAdibhiH | tatra khelo.anR^itAkAraH kutastiShThati bhrAntidaH || 34|| sadA brahmasukhe sakto brahmaNi brahmabhAvitaH | tatra bhedAdikaM nAsti strIpumbhAvamayaM kadA || 35|| mAyayA rachitaM sarvamanR^itAkhyaM na saMshayaH | sA mayi na sthitA dakSha nirAdhArA bhramAnvitA || 36|| brahmarUpaM cha mAM dR^iShTvA svayameva vinashyati | mAyA tataH svayaM sAkShAt satyarUpo bhaviShyati || 37|| yadyahaM mAyayA yuktastayA strIpummayaM jagat | sR^ijAmi chettadA satyaM mayi kutaH pratiShThati || 38|| yatrAnR^itasvarUpaM tu nAstyeva vedavAdataH | tadeva satyamAkhyAtamato bodho na dR^ishyate || 39|| anR^itaM vishvamakhilaM prakR^itipuruShAtmakam | tasmAdbhinno.ahamekashcha satyarUpo na saMshayaH || 40|| yogenaitAdR^ishenaiva shAntiyukto bhavennaraH | sa~NkhyAM tyaktvA sa vividhAM brahmabhUtasvabhAvataH || 41|| atha svAnandayogaM tu vadiShyAmi hitAya te | taM shR^iNuShva prajAnAtha sAvadhAnena chetasA || 42|| satyamutthAnahInaM chAnR^itamutthAnasaMyutam | brahmaNi dvividhaM nAsti svasvarUpiNi nityadA || 43|| bodhayuktaM svatotthAnaM sA~NkhyamutthAnavarjitam | tayoryoge paraM brahmA.asatsvAnandamayaM bhavet || 44|| utthAnavarjito.ahaM notthAnayukto.api nA~njasA | utthAnayuktahIno.ahaM pashya me yogamuttamam || 45|| mayi brahmaNi sarvaM tat svasvarUpamayaM bhavet | tatrotthAnena yuktatvaM hInatvaM naiva dR^ishyate || 46|| aho mAyAprabhAveNa mAM vadanti vimohitAH | utthAnena yutaM hInaM svasvarUpaM nije ratam || 47|| utthAnasaMyutaM brahmotthAnahInaM prakIrtitam | brahmaNi tanmayaM sarvaM saMyogAyogabhAvataH || 48|| mayi brahmaNi saMyogo jAyate yoginAM yadA | utthAnena yutaM hInaM kaH pashyati tataH param || 49|| samAdhihInabhAvena pashyanti vividhaM sadA | ayogino na sandeho yoginAM vai na vidyate || 50|| sarvaM brahmeti vedeShu kathyate vedavAdibhiH | ato mAyAM parityajya brahmAkAro bhavennaraH || 51|| anena vidhinA yogaM sAdhayedyaH samAdhinA | brahmaNi brahmabhUtaH sa shAntiM prApnoti shAshvatIm || 52|| atha satsvasvarUpasya vidheryogaM vadAmi bhoH | taM j~nAtvA yogamArgeNa yogI bhavati mAnavaH || 53|| sarvaM brahmeti vedeShu kathitaM nAtra saMshayaH | tadevopAdhisaMyuktaM sarvaM mAyAprabhAvataH || 54|| ekamevAdvitIyaM yadbrahma vedavivAdataH | tatra sarvaM kuto bhAti nAnAbhAvaparAyaNam || 55|| nAhamutthAnasaMyukto nAhamutthAnavarjitaH | tayoryogamayo.ahaM nAdvitIye.asmin sthitaH sadA || 56|| na satyaM mayi nAstyevAnR^itaM tat saMyutaM param | brahma saMyogadaM nAsti sadA.ahaM brahmasa.nj~nakaH || 57|| na mayA satyarUpaM tu sR^iShTaM nAnR^itarUpakam | tayoryogamayaM naivAmR^ito.ahaM chAtmabhAvataH || 58|| AdimadhyAntabhAvAshcha kuto mayi bhavanti te | sadAmR^itamaye saMstho.ahamAtmA brahmabhAvitaH || 59|| mAyayA saMyutAH sarve sarveShAM jIvanaM param | mAM vadanti visheSheNa mayi sarvaM na vidyate || 60|| sarvAtmakaM paraM brahma nAnAkhelayutaM bhavet | khelahInaM bhavati cha tadevApi tayoH param || 61|| tatrAhaM nAgato dakSha na gato.api kadAchana | svayameva bhavet pashya jIvanaM me prabhAvataH || 62|| tatra kiM mayi sarvAtmavikAro dR^ishyate kadA | bhrAntiyuktA mAM vadanti jIvanaM brahmaNAM param || 63|| brahmaNAM jagatAM naiva jIvanaM sandhR^itaM mayA | svayameva prabhAveNa mayi tat dR^ishyate vR^ithA || 64|| sadA brahmaNi saMstho.ahaM bhedAbhedAdivarjitaH | advitIyaprabhAveNAtmA.ahaM pUrNasvabhAvataH || 65|| anena yogamukhyena yogI sa~njAyate naraH | brahmaNibrahmabhUtatvAchChAntiyukto bhavet sadA || 66|| ataH paraM samAkhyaM yadbrahmAnubhavarUpakam | kathayAmi mahAprItyA yena yogI bhavennaraH || 67|| nAhaM sarvAtmako dakSha nAhamAtmAtmakaH kadA | Anando.ahaM tayoH sAmye brahmaNi brahmabhAvataH || 68|| mayA mAyAbalenaiva sarvAtmakaM pratiShThitam | ekamevAdvitIyAkhyaM tayoH sAmye.ahamAsthitaH || 69|| brahmaNi sarvabhAvashcha bhAvahInaM kuto bhavet | amR^itaM mR^itamUlaM yannAstyeva mayi sarvadA || 70|| anantalIlayA yuktaM lIlAhInaM na vidyate | mayi lIlAyutaM hInaM vartate pashya me mahaH || 71|| akhaNDarUpabhAvena saMsthito.ahaM sadA.amalaH | nAnAvikArahInatvAd dvAbhyAM hIno.ahama~njasA || 72|| brahmaNi sarvabhAvashcha vartate nAtra saMshayaH | sadAtmabhAvastatraiva sAmyaM vede tataH smR^itam || 73|| yadyat sa~Nkathyate vede teShu brahma sthitaM matam | na varNyate tathA tatra na tadbrahmamayaM kila || 74|| ataH samaM samAkhyAtaM brahma vedavivAdataH | AnandamubhayAnandAdAsamantAdvichAraya || 75|| Anando.ahaM na sandeho brahma brahmasu saMsthitam | anenAnubhavenaiva shAntiyukto naro bhavet || 76|| ataste vyaktasa.nj~nasthaM kathayAmi prajApate | brahmAnubhavamAhAtmyaM yena yogI bhavennaraH || 77|| ahamavyaktarUpashcha tribhirhInaH sadA mataH | triShu mohavihIno.ahaM trinetikArakaH paraH || 78|| sarvAtmakaM mayi nAsti tathA.amR^itamayaM na cha | sAmyaM svAdhInasa.nj~ne.atha brahmaNi nandanAtmakam || 79|| utthAnayuktahInAkhyo mohaH sarvamaye sthitaH | sadA.amR^itamayo moho.akhaNDabrahmaNi kathyate || 80|| nandanaM sarvabhAveShu samatvAnmoharUpakam | sadA svAdhInatA teShu kutastriShu bhavet kila || 81|| tribhiryukto.ahamatyantaM tadapi trivimohataH | bhinnaH sadA trayANAM tu neti kartAha.ama~njasA || 82|| nAnAbhAvasamAyuktaM bhAvahInaM tataH param | sAmyamubhayagaM tebhyaH paro.avyaktastataH smR^itaH || 83|| sR^iShTvA.ahaM trividhAM mAyAM tatra khelakaro mudA | mohahIno.ahaM tadapi mAyAyAH svaprabhAvataH || 84|| madAj~nayA trayaM nityaM chalatyatra na saMshayaH | svasvavyApArasaMyuktaM svAdhIno.ahaM prabhAvataH || 85|| trayANAmantare praj~nastiShThAmyatra na saMshayaH | mamAntare ko.api na vai prerakaH sAdhusattama || 86|| svasvabhAveShu nityaM tu prerakastriShu saMsthitaH | tathApi naiva me moho nAhaM preraka uchyate || 87|| ahamavyaktarUpashcha vede sa~Nkathito mataH | neha nAnAstibhAvAkhyaH sadA nAnAtrivarjitaH || 88|| neha nAnApramANenA.avyaktaM brahma sanAtanam | tadevAhaM sukhe saktaH sadA brahmaNi yogataH || 89|| sarveShAM neti kartA.ahaM mahAdaNDadharaH prabhuH | neti kartA nAsti me kastenAvyakto.ahama~njasA || 90|| manovANIvihIno.ahamavyaktaH paramo mataH | anenAnubhavenaiva shAntiM prApnoti mAnavaH || 91|| atha pUrNanijAnandAnubhavaM shR^iNu saukhyadam | yena svAnandasaMyukto bhaviShyasi mahAmate || 92|| ahaM brahmamayaH sAkShAn mayi mohavivarjitam | kuto mohayutaM brahma nijarUpe bhavet kadA || 93|| mahAvAkyayutA vedA yadA lInAH samAdhinA | tadA svAnandagAH proktAH pashya vede mahAtmabhiH || 94|| ahambhAvayuto janturmAyayA turyabhAvayA | mohahInashcha yuktashcha bhavati bhramabhAvataH || 95|| chaturvidhaM mayA sR^iShTaM nAnAbhAvaparAyaNam | bhAvahInaM samAnaM chAvyayaM teShu sthitena vai || 96|| brahmadoShavihInaM tu doShayuktaM prakIrtitam | sAmyaM netimayaM vede chaturhInaparaM bhavet || 97|| svAnande tanmayo yogI bhavate yaH samAdhinA | na pashyati punarhyatra chaturShu mohitAtmasu || 98|| samAdhinA yuto yogI nijarUpe layaM gataH | na punardarshanaM tasya teShAM tatra pravartate || 99|| kIdR^isho.ahamimAM mAyAM yastyaktvA yogasaMyutaH | brahmaNi brahmabhUtaH sa bhavati svasvarUpiNi || 100|| yadA brahmaNi yogena tanmayo bhavati svayam | svaparAdikamevedaM punarvada kutaH prabho || 101|| ahaM brahmeti yat proktaM pashya vede vichArataH | tenaiva kR^itakR^ityaH sa bhavati yogasevayA || 102|| evaM saMyogayogena bhavet brahmaNi tanmayaH | shAntiyuktaH sa vai sAkShAt vartate shAntidhArakaH || 103|| ataH paramayogAkhyaM vadAmi yogamuttamam | tatrAnubhavamAtreNa shAntiyukto naro bhavet || 104|| ahaM brahmeti yat proktaM kutastatra bhavedidam | tanmayatvaM prajAnAtha brahma brahmaNi saMsthitam || 105|| brahma vANIvihInaM cha manogativivarjitam | tadeva nAgataM kutra na brahmaNi gataM punaH || 106|| yadA bhinnaM vihAreShu saMsaktaM jAyate param | tadA yogena svAnandayuktaM bhavati nAnyathA || 107|| brahma brahmaNi saMsthaM cha nAgataM na gataM matam | kuto yogena tatraiva tanmayo jAyate naraH || 108|| sadA.ahaM brahmarUpashcha na mAyAsaMyutaH kadA | bhrAntyA mAM naiva jAnanti svamahimni sthitaM param || 109|| sarvasaMyogayogAkhyA mAyA nAnAbhramAtmikA | mayi brahmaNi sA kutra tiShThati brahmavarjitA || 110|| yathA marIchisaMsthaM cha toyaM vyarthabhramapradam | tathA mayi mahAmAyA vyarthA saMyogadhArikA || 111|| brahmadoShavihInaM tu veda sa~NkathitaM purA | tadeva mAyayA yuktaM kathaM bhavati mohitam || 112|| bhrAntiyuktaM suyogena bhrAntihInaM bhavet katham | brahmamAyAyutA mUrkho vadanti brahmavarjitAH || 113|| ato.ahaM nAgataH pashya jagatsu brahmasu prabhuH | na brahmaNi gatastatra punaryogasya sevayA || 114|| brahmaNi vividhAkArA mAyA naiva pratiShThati | mAyAyAM naiva tadbrahma hyapavAdaprabhAvataH || 115|| ayogastrividhaH prokto mR^idumadhyAdhimAtrataH | teShAM bhedaM pravakShyAmi mAyAmUlanikR^intanam || 116|| svatotthAnabhramaM tyaktvA.ahaM brahma hyapavAdataH | yastiShThati naraH so.api mR^iduyogayuto mataH || 117|| paratotthAnajaM dakSha bhramaM tyaktvA hyayogataH | tiShThati madhyagaH so.api mato yogasya sevayA || 118|| svataH parata utthAnahInaM saMyogadhArakam | brahma tasya bhramaM tyaktvA tiShThati so.adhimAtragaH || 119|| nA.a.agato.ahaM yadA bhrAntyA jagatsu brahmasu bhraman | tadA me gamanaM kutra yogenaiva bhaviShyati || 120|| brahmabhUtasvabhAvena sa tiShThati narottamaH | nivR^ittiyogamAshritya sadA shAntyA pravartate || 121|| adhunA pUrNayogasyAnubhavaM te vadAmyaham | yogI yena naro bhUtvA tiShThati gaNapapriyaH || 122|| nAhaM na brahma vedeShu kathitaM bhedabhrAntidam | brahmaNi dvividhaM dakSha kuto bhavati chittagam || 123|| ahaM chittamayashchaiva brahma chittamayaM tathA | chittaM pa~nchavidhaM tyaktvA yogI bhavati mAnavaH || 124|| jagadrUpaM mahachchittaM brahmarUpaM tathA matam | jagatAM brahmaNAM saMyogAyogaM chittamuchyate || 125|| bhrAntiyuktaM bhavechchittaM nAnAmAyAvimohitam | yogasevAparaM chittaM bhrAntihInaM tathA bhavet || 126|| ahaM kutastathA brahma kutastayoshcha yogataH | abhedaH sarvagaM chittaM krIDatyatra na saMshayaH || 127|| nAhaM sarvatra yogena saMyogAbhedabhAvataH | tiShThAmi chittamohena vadantyayogino mudhA || 128|| brahma brahmaNi saMsthaM yannAgataM na gataM kadA | ayogadhArako.ahaM na chittaM tadeva sammatam || 129|| dharmamichChati chittaM cha bhramayuktaM tathArthakam | kAmaM mokShaM brahmabhUtaM pa~nchabhUmiprabhAvataH || 130|| chittaM tyaktvA mahAyogI pa~ncharUpaM sushAntigaH | brahmabhUto bhavennUnaM chintAmaNiH prakathyate || 131|| chittarUpA mahAbuddhistatra bhrAntipradAyikA | siddhistayoH patiH sAkShAt krIDati svechChayA.aparaH || 132|| taM j~nAtvA brahmabhUtashcha bhavatyatra na saMshayaH | siddhibuddhimayaM sarvaM tyaktvA yogI prajApate || 133|| naiva brahmaNi saMyogo nAyogo vartate kadA | siddhibuddhibhrameNaiva paraM vA~nChati tatpatiH || 134|| gaNesho.ahaM na sandeho kuto mayi bhavedidam | siddhibuddhikR^itaM sarvaM tena yogI sa jAyate || 135|| siddhibuddhisamAyukto brahmabhUto naro bhavet | shAntiyogena shAntistho vartate nityamAdarAt || 136|| brahmaNi yogabhAvena mAyAyuktavihInatA | shAntiM prAptaH svayaM tyaktvA yogaM yogI sa jAyate || 137|| etAdR^ishabhavenaivAnubhavena yutaM param | chittaM bhrAntibhavaM sarvaM rasaM tyaktvA sutiShThati || 138|| yoge rasasamAyuktaM sadA bhavati tatparam | nishchalaM shAntisaMyuktaM mAyAmalavivarjitam || 139|| etatte kathitaM sarvamanubhavabhavaM sukham | yajj~nAtvA brahmabhUtaH sa tiShThatyatra na saMshayaH || 140|| shR^iNuyAdyaH paThedvA.api yogAnubhavarUpagam | mAhAtmyaM sa labhet sarvaM vA~nChitaM shAntimApnuyAt || 141|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena yogichittAnubhavashAntisukhavarNanayogo nAma ShaShTho.adhyAyaH || 9\.6 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu dvitIyo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.2 \section{3\. yogasthitivarNanayogo nAma tR^itIyo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.7 yogasthitivarNanayogo nAma saptamo.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | sthitiM vada mahAyogin jIvanmuktasya saukhyadAm | shubhAshubhakR^itaM tena kutra gachChati tatparam || 1|| kAyikaM vAchikaM mAnasikaM sAMsargikaM prabho | karma yogikR^itaM sarvaM kIdR^ishaM tasya kA gatiH || 2|| mudgala uvAcha | jIvanmuktaH svayaM yogI svechChAchArI bhavet sadA | prArabdhapreritaH sAkShAd vartate nityamAdarAt || 3|| svayaM brahmaNi saMsthashcha bimbaM chitte pratiShThati | yoginastatkR^itaM sarvaM na kadA bandhadaM bhavet || 4|| naravat sarvakartA.api tathA.api doShavarjitaH | brahmaNi brahmabhUtatvAchChubhAshubhavivarjitaH || 5|| prArabdhena svayaM yogI preritaH puNyamAcharet | tIrthayAtrAdikaM sarvaM yaj~nadevArchanAdikam || 6|| sadA shauchasamAyukto nityaM dharmaparAyaNaH | tathApi puNyajaM bhogaM bhunakti naiva nishchitam || 7|| athavA pUrvajenaiva prArabdhena niyantritaH | pApAni nityamAnandAt prakuryAdvividhAni saH || 8|| brahmahatyAdikaM sarvaM mAtR^igamanakAdikam | madyapAnAdikaM chauryaM prakuryAd daivayogataH || 9|| evaM pApasamAchAro yadi tiShThati mAnavaH | yogI pApaphalaM naiva bhunakti naravat kadA || 10|| pUrvajanmArjitenaiva prArabdhena prajApate | kAritaM yoginA tatra tena ki~nchit kR^itaM na cha || 11|| maraNe yA matiH prAptA tAdR^ishIM labhate gatim | naro hyayogayukto yo yogI brahmaiva jAyate || 12|| idaM saMshayanAshArthaM kathitaM brahmaNaH suta | yoginAM karmajaM sarvaM mAhAtmyaM leshato mayA || 13|| yogI yogasamAyukto na pApAni kadAchana | charati dharmaniShThaH sa bhavatyatra na saMshayaH || 14|| lokoddhArakarAH sarve yoginaH parikIrtitAH | nAcharanti kadA pApamahiMsAdisamanvitAH || 15|| phalahInasvabhAvena dharmaM charati nityadA | yogI lokopakArArthaM svayaM brahmaparAyaNaH || 16|| kadAchit pUrvasaMskArAt pApaM tena kR^itaM param | na tatra pApayukto.asau tadartho varNitaH purA || 17|| kimarthaM prANinAM yogI duHkhadAyakamAcharet | pApaM pApasamAyukto na bhavennishchitaM purA || 18|| sarvatra gaNanAthaM sa pashyatyananyachakShuShA | puNyena sukhasaMyuktaM vishvaM bhavati tachcharet || 19|| prArabdhaM yoginAM dakSha na bhavet pApakArakam | puNyacheShTAsamAyuktaM teShAM prArabdhama~njasA || 20|| yogArthaM dharmasaMyukto brahmArpaNavidhAnataH | yatate janmasu prAj~nastadA yogI bhavennaraH || 21|| tasya prArabdhakaM dakSha kuto durbuddhidAyakam | bhavati cha mahAyogI dharmayukto bhavet sadA || 22|| atha yogijanAnAM te sthitiM vadAmi sarvadA | kramayukto yathA yogI bhrAnto naiva bhavet kadA || 23|| sAdhayitvA mahAyogaM chittanirodhakArakam | pa~nchavidhaM parityajya chittaM yogI bhavennaraH || 24|| chitte chintAmaNiM j~nAtvA sachittaH sahasA gataH | tadAkAraH sa vai yogI tatra brahmaNi saMrataH || 25|| prArabdhaM yoginAM nAsti bhogadaM shAstrasammatam | yadA haThayuto yogI bhavet prArabdhachAlakaH || 26|| dehapAtaM prakuryAchchedAtmahatyAM labhenna cha | AyuShA saMyuto vA.api dehaM tyajati nishchitam || 27|| tathApi yogasaMyukto na dehaM tyajati prabhuH | na prArabdhamatikramya karoti ki~nchida~njasA || 28|| shAntiyuktasvabhovana tiShThatyatra na saMshayaH | yadbhAvi tadbhavatyeva mAyAmohavivarjitaH || 29|| dehapAtena kiM grAhyaM deharakShaNatastathA | rachitaM gaNanAthena sadA bhavatu tAdR^isham || 30|| evaM nishchitya chittena shAntiyuktasvabhAvataH | AcharedyogasaMyuktaH svadharme saMsthitAM kriyAm || 31|| varNAshramayuto yogI bhavedyadi sa sarvadA | tadA svadharmajaM kuryAt karma niHsa~NgabhAvataH || 32|| dehaH karmamayaH proktastatho.akarmI kuto bhavet | vyavasthAsambhavaM karma kR^itaM bhavati na hyapi || 33|| yadi karma parityajya tiShThedyogaparAyaNaH | tadA dehanipAtena yukto bhavenna saMshayaH || 34|| annabhakShaNarUpaM yadbhavati karma nishchitam | jAgR^itsvapnAdikaM sarvaM tyaktvA jIvati tatkatham || 35|| kriyate.anena yatki~nchit sA kriyA parikIrtitA | ataH karmamayo dehastena dharmaM samAcharet || 36|| dehatyAge samudyukto yadi yogI bhavet prabho | sahane dvandvabhAvasya na samarthaH sa vai smR^itaH || 37|| ashAntisaMyutaH so.api yogahIno yathA naraH | tathA dvandvaM samAlokya sahane na samarthakaH || 38|| gaNeshena kR^itaM tasyechChayA sarvaM cha yadbhavet | bhavatu tAdR^ishaM sarvaM sahe nityaM sushAntigaH || 39|| sa yogI shAntihIno na prabhavet kvachida~njasA | brahmabhUto mahAshreShThaH pAvanaH sarvadehinAm || 40|| ato varNAshramastho yo yogI bhavet sa tat kriyAm | brahmArpaNatayA kuryAd hR^idi dhyAtvA gajAnanam || 41|| yadi svadharmasaMyuktaM karma naiva samAcharet | tamakriyaM samAlokyAnye tyajeyuH svadharmakam || 42|| ato lokopakArArthaM yogI karma samAcharet | anyAn karmayutAn kuryAt svavashAn dharmapAlakaH || 43|| sarvebhyashchAdhiko yogI kuryAt satkarma dharmadam | tAdR^ishaM karma sarve.api kariShyanti visheShataH || 44|| tena prAmANyamAnandAt kR^itaM karma prajApate | tadeva sarvalokAshcha mAnyaM kurvanti nishchitam || 45|| brahmArpaNatayA karma bandhadaM na bhavet kadA | brahmaprAptikaraM tasya phalaM proktaM manIShibhiH || 46|| yogibhishcha kR^itaM karma lokasa~NgrahakAraNAt | asaktamanasA nityaM naimittikaM na bandhadam || 47|| sadA brahmamayatvena tena ki~nchit kR^itaM na cha | dehasvabhAvajo bhAvo bhavedasya nirantaram || 48|| anyaM mArgaM pravakShyAmi ye nindanti stuvanti tam | yoginaM pApabhoktAro bhavanti puNyabhoginaH || 49|| yoginA yat kR^itaM pApaM tat spraShTuM na kShamaM kadA | nindakAMstat samAshritya pratiShThettasya nityadA || 50|| yoginA yat kR^itaM puNyaM tadeva taM na saMspR^ishet | stuvatastAn samAshritya nityaM tiShThet svabhAvajam || 51|| ato na yoginAM nindAM kadA kuryAdvichakShaNaH | sevAM samAcharetteShAM tena saukhyayuto bhavet || 52|| vane yadi sthito yogI prArabdhena niyantritaH | phalAdikaM tatra bhu~njan shAntyA tiShThet sa nityadA || 53|| tatra nindAkarAstasya tathA sevAkarA na cha | eka eva mahAyogI shubhAshubhaM samAcharet || 54|| tadeva dehapAte.asya yoginashcha mR^itaM bhavet | shubhAshubhaM nirAdhAramupoShaNasamanvitam || 55|| etatte kathitaM dakSha brahmIbhUtasya cheShTitam | karma yogamayaM pUrNaM shravaNAchChubhadaM bhavet || 56|| atha yogaM pravakShyAmi j~nAnAtmakamahaM param | yogibhyaH sukhadaM pUrNaM shAntiyuktaM visheShataH || 57|| dehaH karmAtmakaH proktastatra yogaM samAcharet | brahmArpaNatayA karma chAcharan shAntidhArakaH || 58|| j~nAnaM sphUrtimayaM proktaM hR^idi tiShThati sarvadA | vivekAtmamayaM tatra j~nAnayogaM samAcharet || 59|| hR^idi yadyad bhavejj~nAnaM nAnAyogArthasaukhyadam | athavA viShayArthAnAM bodhakaM tat sa santyajet || 60|| utpattinAshasaMyuktaM j~nAnaM viShayabodhakam | brahma saukhyapradaM j~nAnaM yogabhUmiprabhAvajam || 61|| upAdhisaMyutaM chaikamanupAdhiyutaM param | tattyaktvA yogasaMyukto bhavedyogI mahAyashAH || 62|| j~nAnAnAM sakalAnAM cha yoge j~nAnamayaH smR^itaH | yogastatra bhavellIno brahmIbhUtasvabhAvataH || 63|| brahmaNi brahmIbhUto.ahaM mama j~nAnaM kuto bhavet | nAnAbhrAntikaraM hR^itsthaM tyaktvA brahmaparo bhavet || 64|| anena vidhinA sarvaM j~nAnaM tyaktvA hR^idi sthitam | shAntiyuktaH svayaM yogI tiShThedbrahmaparAyaNaH || 65|| na kartA.ahaM kadAchidvai kArayitA na nishchitam | mAyAmohayutA mAM te vadanti karmakAriNam || 66|| ahaM sAkShI sharIrasya yaddehena kR^itaM bhavet | tanmayA na kR^itaM kvApi brahmAhaM parataH paraH || 67|| yadyat sphUrtirbhaven me vai sA mAyA bhrAntidAyikA | na tasyAM saMsthito jIvaH sadA sAkShisvabhAvataH || 68|| na mohena samAyukto na kadA mohavarjitaH | mAyayA mAM vadantyeva hyayogino na saMshayaH || 69|| evaM sadA mahAyogI sAkShivatsaMsthito bhavet | hR^idayaj~nAnayogasthastyaktvA sphUrtibhavaM bhramam || 70|| sarvatra rasahInaM yan manastasya mahAtmanaH | shAntyA yuktaM bhaveddakSha brahmIbhUtasya nityadA || 71|| eSha te kathito yogo j~nAnAtmako visheShataH | sAkShivaddehasaMsthaH sa mayA tiShThati leshataH || 72|| ataH paraM samaM yogaM shR^iNu sthitiparAyaNa | yaM j~nAtvA brahmabhUto yaH shAntihIno bhavenna saH || 73|| dehaH karmatrayastatra karmayogaM samAcharet | mano vivekarUpaM tu sAkShitvaM tatra sa~ncharet || 74|| ahaM brahma yadA dakSha kutastatra bhavedidam | dvandvarUpaM visheSheNa tasya vakShyAmi rUpakam || 75|| dehaH karmamayaH prokto vivekaH karmavarjitaH | dvandvaM j~nAtvA mahAyogI samayogaM samAcharet || 76|| dehe karmamayo.ahaM tu hR^idi sAkShI tathA.amalaH | ubhayoryogabhAvena bhavati ki~nchida~njasA || 77|| yadA vivekahInashchet dehaH kiM tu kariShyati | dehahInaM manastadvajj~nAnadaM kasya vA bhavet || 78|| AnandamayabhAvena saMsthito.ahaM tadAtmakaH | ubhayatra tataH svasvavyApAraM kurutaH parau || 79|| dehe karmamayo.ahaM vai hR^idi vivekadhArakaH | dvividhAM rachyatAM mAyAM sadAnandanadharmagaH || 80|| tayoH samAnabhAvena saMsthito.ahaM na saMshayaH | anupAdherupAdheshcha varjito brahmasa.nj~nitaH || 81|| ataH samaM samAshritya bAhyAntaraikabhAvataH | yAdR^ishaM saMsthitaM brahma tAdR^ishaM tatra chAcharet || 82|| dehe karmakaro bhUtvA hR^idi sAkShimayo bhavet | ubhayaM tat parityajyAnandAvasthAM samAcharet || 83|| yadyadubhayabhAvAkhyaM nAnAbhedamayaM param | tatra yogamayo bhUtvA tiShThedAnandasaMyutaH || 84|| AnandAnAM samAyoge brahmAnandaH prakIrtitaH | ubhayeShAM prajAnAtha tAdR^ishaM chAcharedbudhaH || 85|| madIyasa~NgayogenobhayaM pravartate sadA | ubhayaM chAcharet sarvamubhAbhyAM varjito.api saH || 86|| iyamAnandarUpAkhyA kathitA yogibhiH purA | brahmIbhUtaH samAsthAya tiShThettAM shAntisaMyutaH || 87|| ataH paraM prajAnAthAvasthAM shR^iNu sukhapradAm | sahajAkhyAM mahAyogI chAcharettAM visheShataH || 88|| dehaH karmamayaH proktastatra yogaM samAcharet | brahmArpaNatayA nityaM karmaNAM yogisattamaH || 89|| hR^idi sAkShisvabhAvena tiShThettayoH pare tataH | samabhAvaM samAshritya triShu traidhaM prakIrtitam || 90|| teShu vismR^itibhAvena bhrAntyA vA vismR^itaM bhavet | viparItaM bhavedvA.api tataH khedaM na dhArayet || 91|| trividhaM mAyayA yuktaM parAdhInaM prakIrtitam | turyaM svAdhInarUpAkhyaM proktaM shAstreShu sarvadA || 92|| turyechChayA tridhA bhUtaM chalatyatra na saMshayaH | svasvaprArabdhasaMyuktaM sadA bhrAntamiva sthitam || 93|| na kasyAha~NkR^itistasya turIyasya kadAchana | yAdR^ishaM kurute karma tAdR^ishaM phalamashnute || 94|| ataH prArabdhayogena vismR^ito.ahaM sthitiM parAm | yogarUpAM cha turyeNa preritaH sarvadhAriNA || 95|| athavA j~nAnamohena viparItaM kR^itaM mayA | tyaktvA yogasthitiM pUrNAM prArabdhaM tatra mukhyakam || 96|| prArabdhadhArakaM proktaM turIyaM nAtra saMshayaH | tasyechChayA cha yajjAtaM tadevaM yogadaM bhavet || 97|| parAdhIno.ahamatyantaM turyechChayA samanvitaH | karomi karma sAkShitvamAnandaM vA na saMshayaH || 98|| sadA svAdhInabhAvena tiShThati brahma turyagam | turIyaiH khelakaM proktaM tasya kiM bandhanaM bhavet || 99|| yajjAtaM tatkR^itaM tena turIyeNa na saMshayaH | tatra kutra sthito.ahaM tu svechChayA krIDati prabhuH || 100|| iyaM tu sahajAvasthA kathitA te prajApate | yajjAtaM tatra sA proktA na kR^itA tadapi hyaho || 101|| yatkR^itaM saha jAtena svayameva pravartate | yogastena samAkhyAtA sahajA turyasa.nj~nitA || 102|| ataH paraM brahmabhUtaM svAnandAkhyaM prakIrtitam | tatra yogasvarUpAkhyAM sthitiM shR^iNu sukhapradAm || 103|| svAdhInaM turyabhAvAkhyaM parAdhInaM tridhA matam | teShAM yoge nijAtmastho bhavedyogI nijAtmasu || 104|| trividhaM khelarUpaM tu turyaH khelaka uchyate | tayoryoge prajAnAtha svAnandastho bhavennaraH || 105|| brahmaNi brahmabhUtasya yoginashcha kuto bhavet | svAdhInaM tu parAdhInaM mAyAyuktaM na saMshayaH || 106|| yogasthitiM samAshritya budhashchatvAri chAcharet | teShAM saMyogarUpeNa tiShThetteShu mahAtmavAn || 107|| karmayogaM samAshritya dehacheShTAM samAcharet | j~nAnayogaM tathA.a.ashritya sAkShitvaM chAcharet budhaH || 108|| samayogaM samAshritya AnandaM Acharet param | sahajaM sa samAshritya viparItena shokabhAk || 109|| chaturbhiH saMyuto bhUtvA chatubhirvarjitastathA | tiShThedyogamayIM dakShAvasthAmAshritya sarvadA || 110|| avasthA nijarUpe tu kuto.avasthApradhArakaH | tayoryoge yogamayI vyavasthA te prakIrtitA || 111|| chaturmayI chaturhInA yogAvasthA prakIrtitA | yogibhistAM samAshritya shAntihIno bhavenna saH || 112|| adhunA shR^iNu yogasthAmavasthAM dvitIyAM parAm | ayogadhArikAM pUrNAM sadA nivR^ittidAyikAm || 113|| brahmaNi brahmabhUto yo yogI tAM saMshrayet parAm | yadA nivR^ittisaMyuktaH shAntihIno bhavenna saH || 114|| brahmaNi brahmasaMsthaM tannAgataM na gataM punaH | mAyAyAM brahmabhUto yo.avasthAyA dhArakaH kutaH || 115|| yat kuryAt kArayedyachcha tatra naivAvalokayet | mAyAmayaM vinishchitya pa~nchakaM pa~nchakeShu gam || 116|| nAhaM pa~nchakagashchedvai tatastatkR^itama~njasA | kuto mayi pradR^ishyetAdhAryanivR^ittigo bhavet || 117|| jIvanaM maraNaM janma yogo yogAtmikA parA | avasthA me kuto mAyAmohayuktaM smR^itaM budhaiH || 118|| atha yogamayIM pUrNAmavasthAM shR^iNu mAnada | saMyogAyogahInAM tAM yayA shAnto bhavenna saH || 119|| brahmaNi brahmabhUto.ahaM mayi mAyAmayaM param | pa~nchakaM cha kuto bhAti mAyAhInamayogakam || 120|| vidhiniShedhasaMyuktaM chittaM bhavati sarvadA | vidhiniShedhahInaM tu tadevaM jAyate mudhA || 121|| dehena karmayogashcha j~nAnago hR^idi jAyate | ubhayatra samashchaiva turyeShu sahajAtmakaH || 122|| sarvasaMyogabhAveShu svAnandAkhyaH pravartate | nivR^ittiShu hyayogAkhyo yogeShu shAntiyogakaH || 123|| evaM nAnAvidhaM yogaM samAsthAya mahAmatiH | yogI shAntyA samAtiShThedbrahmIbhUto.api nishchitam || 124|| yogasthitiH samAkhyAtA brahmIbhUtasukhapradA | anena vidhinA dehanirvAho yoginAM bhavet || 125|| varNAshramasthito yogI chAcharet sthitimuttamAm | lokasa~NgrahakAryArthamasaktastatphalAdiShu || 126|| yadA varNAshramaM tyaktvA pa~nchamAshramadhArakaH | na tasya sthitirUpaM tu kadAchinnAtra saMshayaH || 127|| vidhiniShedhahIno.ayaM vinAyako bhavet sadA | yadyat kuryAt sa tat sarvaM yogarUpaM bhavet sadA || 128|| yadi sthitisamAyukto vedAdiShu pramANataH | tadA vidhiyutaH so.api bhavet pashya prajApate || 129|| yadA sthitivihIno.ayaM tiShThet sa~NkathitaM param | vedeShu sa niShedhena tadA yukto bhavet paraH || 130|| ataH sthitiyuto yogI sthitihIno yathAruchi | varNAshramAn parityajya tiShThedvinAyako yathA || 131|| shAntyA nityaM charet sarvaM manasIpsitama~njasA | vidhiniShedhahInashcha brahmaNi rasadhArakaH || 132|| etat sarvaM samAkhyAtaM yoginAM cheShTitaM mahat | brahmabhUtAt paraM pUrNaM charedevaM nirantaram || 133|| shR^iNuyAdyaH paThedvA.api sa sarvaM hIpsitaM labhet | ante yogamayo bhUtvA tiShThet sa gaNape rataH || 134|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmatArthashAstre yogasthitivarNanayogo nAma saptamo.adhyAyaH || 9\.7 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu tR^itIyo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.3 \section{4\. yogabhraShTacharitanirUpaNaM nAma chaturtho.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.8 yogabhraShTacharitanirUpaNaM nAma aShTamo.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | yogashAntiM samAshritya yogamabhyasya nityadA | brahmaNi brahmabhUtaH sa yogabhraShTaH kathaM bhavet || 1|| mAyAmayaM jagat sarvaM nAnAbhramasamanvitam | j~nAtvA svayaM punarbhraShTaH kautukaM vada me mune || 2|| mudgala uvAcha | brahmaNi brahmabhUtasya yogino bimbasaMsthitam | buddhau tasyAM vimohena mohayuktaM prajApate || 3|| dR^iShTvA nAnAvidhAn bhogAn svayaM mohena mohitaH | teShu bhUtvA rasayuto tAnichChati nirantaram || 4|| tatra tasya hR^idi dakSha vivekaH saMsthito bhavet | tasya rUpaM pravakShyAmi shR^iNu buddhivishArada || 5|| ahaM brahmaNi yogena brahmIbhUto na saMshayaH | pApapuNyAdikaM me na shubhAshubhakR^ite bhavet || 6|| yadA bhogaM parityajya tiShThAmi nityamAdarAt | tadA yogasya vR^iddhirme na bhaviShyati nishchitam || 7|| yadA nityaM prabhu~njAne bhogAnnAnAvidhAn parAn | pApapuNyamanAdR^itya tadA yogakShayo na cha || 8|| ato.ahaM yogamR^itsR^ijya kimarthaM duHkhasaMyutaH | tiShThAmi shAntimAshritya vidhiniShedhasaMyutaH || 9|| evaM manasi sandhArya yogI bhogeShu lAlasaH | vividheShveva bhavati rasayuktaH krameNa saH || 10|| ayaM mohaH samAkhyAto yogihR^idbhrAntidAyakaH | tena shAntiM parityajya pApapuNyaparo bhavet || 11|| tataH kAmaM samAshritya dehasaukhyapradAyakam | ichChet sa vividhAn bhogAn puNyapApaparAyaNaH || 12|| bhogArthaM yatamAnasya yoginaH kramabhAvataH | tatra vighnaH kR^itaH kena tataH krodhayuto bhavet || 13|| yena vighnaH kR^itasteShu bhogeShu tasya bhoginaH | taM shatruM sa hi jAnAti bhinnabhAvaparAyaNaH || 14|| tato hyaj~nAnasambhUtiH krameNotpadyate parA | yoginashcha tayA yukto hantuM taM yatate sadA || 15|| shatrushikShArthamarthAn sa nAnAbhAvasamanvitaH | sampAdya taM tu nirjitya bhogAn bhu~Nkte prayatnataH || 16|| svaparaj~nAnahInatvaM gataM tasya prajApate | tadevAj~nAnasambhUtiH shatrumitrapradarshinI || 17|| tataH shAnteH krameNAsya vismR^itirjAyate parA | tayA yutaH svayaM dehaM manyate satyarUpakam || 18|| dehe santoShamApanne kR^itakR^ityamiva sthitam | manyate viparIte sa AtmAnaM bhAgyavarjitam || 19|| tato yogaM parityajya svayaM bimbI prajAyate | bimbe tanmayabhAvenAgamiShyati na saMshayaH || 20|| evaM krameNa yogI sa shAntihInasvabhAvataH | sadA tiShThati taM yogaM nAshrayate kadAchana || 21|| sukhayukte sharIre sa sukhayukto bhavet svayam | duHkhayukte tathA duHkhI nAnAbhAvaparAyaNaH || 22|| leshamAtramayaM shAntiM labhate na kadAchana | asantoShayuto nityaM bhramate bhogalipsayA || 23|| bhogArthaM vividhAnyeva nityaM pApAni chAdarAt | charate sarvapuNyAni vidhiniShedhavarjitaH || 24|| varNAshramayuto yogI svadharmaM tyajya nityadA | pApaM charati vA puNyaM svadharmaH saMyutaH kadA || 25|| yogAn bhu~Nkte visheSheNa mohayukto nirantaram | yogabhraShTo.ayamAkhyAtastyaktvA yogaM naro bhavet || 26|| hR^idi tasya vivekashcha sadA tiShThati mohadaH | puNyapApavihIno.ahaM brahmaiva brahmabhAvitaH || 27|| ante sa narakAn gachChed dvandvaduHkhapradAyakAn | yAtanAM ghorarUpAM tu patedbhuktvA dharAtale || 28|| dakSha uvAcha | yogabhraShTagatiM brUhi yogIndra dayayA parAm | kathaM narakago bhUtvA yAtanAM prApnuyAt param || 29|| karmaphalaparityAgAdihajanmadharaH katham | sambhavedvismayo bhAti cheShTitaM yoginaH param || 30|| mudgala uvAcha | brahmaNi brahmabhUtasya punarviShayasevanAt | brahmaNo bhaktihInasyAnte sthAnaM na bhavet kila || 31|| apArapuNyayogena brahmaNi dehinaH kadA | rasotpattirbhaveddakSha sarvashreShThasya yogadA || 32|| dehaviShayasaMyogAd dvandvabhAvaparAtmanaH | nAnApApAdiyogena puNyaM svalpaM prahIyate || 33|| mR^ito.ayaM shivaloke vai vaikuNThe saurashAktayoH | brahmaNa indraloke vA patedante na saMshayaH || 34|| shokaharShapradaM vishvaM nAnAdvandvasamanvitam | narako nAtra sandeho yoginAM shAstrasammatam || 35|| utpattinAshasaMyuktaM tyaktvA brahmaparAyaNaH | brahmaNi brahmabhUtaH sa punardvandvaparo yataH || 36|| vikuNThAdipade saMstho dvandvaM bhu~Nkte nirantaram | utpattinAshasaMyuktaM nAnAbhogaparAyaNaH || 37|| ato yogI prajAnAtha svargAkhyAnnarakAn parAn | bhuktvA dvandvamayAn pashchAdiha janmadharo bhavat || 38|| bhavedyogikule tasya janma vA tApase kule | R^iddhimatAM sa tatrApi punaryogaM chariShyati || 39|| pUrvasaMskArayogena na bhoge sa ramet kadA | chittaM tasya mahAyogI prabhavet svalpayogataH || 40|| punarna yogabhraShTaH sa sambhavedbrahmaNaH suta | shAntyAyuktasvabhAvena sharIraM poShayen mudA || 41|| ante brahmaNi yogI sa tadAkAro bhavet param | yogasaMskArapuNyena sthitiM labdhvA mahAmatiH || 42|| etatte kathitaM pUrNaM yogabhraShTasya cheShTitam | kiM punaH shrotumichChA te vada dhAtarvadAmyaham || 43|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre yogabhraShTacharitanirUpaNaM nAma aShTamo.adhyAyaH || 9\.8 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu chaturtho.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.4 \section{5\. aj~nAninAM kramayogavarNanaM nAma pa~nchmo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.9 aj~nAninAM kramayogavarNanaM nAma navamo.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | chittaM cha~nchalamatyantaM viShayeShu parAyaNam | durgrahaM shAntisaMyuktaM na bhaven munisattama || 1|| ato yogasya prAptyarthaM sid.hdhyarthaM sugamaM tataH | upAyaM vada chittasya jayArthaM vA.aparaM prabho || 2|| mudgala uvAcha | pa~nchachitteShu yadbimbaM sthitaM bhrAntyA samanvitam | chintAmaNeH samAkhyAtaM tasyaiva bhajanaM charet || 3|| tena chittaM jayedyogI nAnyaM pashyAmi bho vidhe | vinA chittajayaM yogadAyakaM nAtra saMshayaH || 4|| dakSha uvAcha | sugamaM vada mArgaM me sarvebhyo brahmadAyakam | saMsevya jantavaH sarve brahmIbhUtA bhavanti vai || 5|| mudgala uvAcha | aj~nAnena samAyukto naro viShayalampaTaH | shishnodaraparo nityaM yogaM nechChati karhichit || 6|| tasya sakAmikaM karma sukhadaM bodhayet param | alabhyaprApakaM hR^idyamAcharellobhasaMyutaH || 7|| alabhyalabhyalobhena tyaktvA pApaM mahAkhalaH | satkarmanirato bhUtvA charet puNyaM nirantaram || 8|| tatastenaikabhAvena pApaM nashyennirantaram | shuddho.atyantaM naraH kuryAt karma kAmayutaM param || 9|| samApnuyAttato.alabhyaM hR^idyaM chet punareva saH | vishvAsena samAyuktaH kuryAt karma visheShataH || 10|| athavA naiva samprAptamalabhyaM tena taM tadA | upAdishedvisheSheNAdhikaM satkarma chAchara || 11|| anantajanmabhiH pApaM tvayA kR^itamasaMshayam | apAramantarAyo bhavati te tadvighAtakam || 12|| evaM karmaparaH so.api duHkhito.atyantamAcharet | pApanAshArthamAnandAttena shuddhAntaro bhavet || 13|| satkAmikaparasyAsya karmAtyantaprabhAvataH | tasya buddhirbhavet dakSha niHkAmikaparAyaNA || 14|| janmamR^ityupradA bhogA bhuktA vividhajanmasu | apArasukhadaM brahma na prAptaM dehadhAriNA || 15|| alabhyaM na mayA prAptaM prArabdhAdhInato.athavA | prArabdhaM chAlituM ko.api na samartho bhaviShyati || 16|| ato niHkAmikaM karma karomi nityamAdarAt | janmamR^ityuvihIno.ahaM bhaviShyAmi na saMshayaH || 17|| brahmasukhamapAraM yallabdhvA brahmaparAyaNaH | brahmIbhUto bhaviShyAmi yatnaM karomi tatparaH || 18|| evaM dhArya parityajya kAmAn sevet sa pa~nchakAn | devAn gaNeshamukhyAMshcha muktimArgaparAyaNaH || 19|| sAlokyAdibhavaM saukhyamichChati nityamAdarAt | krameNa tapasA yukto prabhaven mAnavastataH || 20|| vibhUtirbrahmaNaH proktA nAnArUpA prajApate | tatra tasya ramechchittamaishvaryairyuktabhAvataH || 21|| ime samartharUpA vai brahmaNaH paramAtmanaH | aMshatejodharAstasya sarvAdhIshA bhavantyataH || 22|| evaM sarvatra sa~nchintya teShAM pUjAparo bhavet | labhettat kR^ipayA dakSha chittashuddhiM narottamaH || 23|| vichAreNa gaNeshAnaM j~nAtvA sampUrNama~njasA | sarvapUjyAdichihnaistaM shreShThaM tatra rato bhavet || 24|| j~nAtvA svAnandanAthaM taM svAnandArthaM visheShataH | prabhajedgaNarAjaM sa niShkAmabhaktisaMyutaH || 25|| tato.aharnishamatyantaM bhajettattapasA yutaH | mokShArthaM sarvabhAvena virakto viShayAdiShu || 26|| gaNeshakR^ipayA tasya chittashuddhirbhavet parA | tayA sarvasvabhAvena bhajettaM gaNanAyakam || 27|| vishvaM charAcharaM sarvaM jAnIyAttatsvarUpakam | sarveShAM hitabhAvena bhajettaM dviradAnanam || 28|| kasyApi sambhavet duHkhaM tAdR^ishaM pracharenna saH | sahan san dvandvajaM bhAvamArjavena samanvitaH || 29|| devakAryaM vinA sAdhurna ChindyAt sa kadAchana | patrAdikaM visheSheNa vishvarUpaparAyaNaH || 30|| ekAnte nirjane sthAne sthitvA dhyAtvA gajAnanam | pUjayedbhaktisaMyukto dhyAnaM kuryAdvisheShataH || 31|| ananyamanasA devaM bhajettaM bhAvadhArakaH | shamadamaparo bhUtvA chittanigrahamAcharet || 32|| durjayaM chittamatyantaM j~nAtvA vAyunibandhataH | prANAyAmaparo bhUtvA jayettannAtra saMshayaH || 33|| atha vAyunirodhasya vadAmi mArgamuttamam | yena pApaM parityajya shuddhachitto naro bhavet || 34|| pUrayedvAmanAsAyAM vAyuM tasmAchchaturguNam | dhAraNaM tasya kuryAt sa svodare niyato bhavet || 35|| pUrakAd dviguNaM kuryAdrechakaM cha prajApate | punarnasA dakShiNayA pUrayet kumbhakaM charet || 36|| vAmayA rechakaM chaiva punaH punarnirantaram | prANAyAmaM chared dhImAn pApahIno naro bhavet || 37|| evaM traikAlikaM kuryAt prANAyAmaM visheShataH | nAtinirodhasaMyuktaM vAyuM haThasamanvitaH || 38|| atihaThena saMruddho vAyU romabhya eva cha | niHsR^itya kuShThasaMyuktaM taM karoti na saMshayaH || 39|| nAbhimUlasthitA nADI iDA cha pi~NgalA.aparA | suShumNA tatra rodhena mArgo bhavati nirmalaH || 40|| apAno nAbhimUlastho hyadho gachChati sarvadA | prANa UrdhvaM tathA jantornADIbhiH preritaH sadA || 41|| mArgarodhanabhAvena nADyAM mArgo bhaviShyati | vAyurmUlaM samAshritya tiShThati kramatastataH || 42|| tatra laghvakSharANyeva dvAdashApi pratiShThati | vAyushchet sa laghuH proktaH prANAyAmashcha yogibhiH || 43|| tato dviguNatastiShThedyadA vAyuH surodhitaH | madhyamaH sa samAkhyAtastriguNAduttamottamaH || 44|| evaM prANamapAnaM cha svamUle sannayed budhaH | tayo rodhanabhAvena mUlagau tau bhaviShyataH || 45|| evaM krameNa mUle.ayaM vAyurmuhUrtaM saMsthitaH | tadA samAnagA nADI bhidyate tatra saMsthitA || 46|| sA suShumNA samAkhyAtA tatra sammilitau kramAt | prANApAnau samau bhUtvA tadrUpau tau bhaviShyataH || 47|| trikAlaj~naH svayaM siddho bhaviShyati narottamaH | vAyusAdhanapAtratvaM prApya tejaHsamanvitaH || 48|| tataH svAdhInatAM yAtau prANApAnau visheShataH | sa nayiShyati tau yatra kramAttatra gamiShyataH || 49|| tato dhyAnaparo bhUtvA ShaTchakrabhedane rataH | chakrasthaM svasvarUpaM sa pashyettadvAyunA gataH || 50|| evaM krameNa yogIndro gachChedbhedya prajApate | sahasrAre sa chakrANi tatra pashyedgajAnanam || 51|| tatra krameNa vAyuM saMsthApayet susamAdhinA | vAyunA saMyutastiShThet pashyan vighneshvaraM param || 52|| kramAdvAyubalenaivaM shuddhachitto bhaviShyati | pashyet sarvatra bhAveShu sthitaM brahma sanAtanam || 53|| tataH svAdhInatAyuktaH prabhavet svena tejasA | yaM yamichChet sa taM taM tu sadyo vai saphalaM bhavet || 54|| ki~nchidichChenna yo yogI tadA yogamavApnuyAt | no chechChandarato bhUtvA bhogayuktaH punaH patet || 55|| sAdhanaM dvividhaM proktaM kriyArUpaM prajApate | bAhyaM karmasvarUpAkhyaM tapoyuktaM svadharmajam || 56|| AntaraM vAyurodhAkhyaM sarvasiddhipradAyakam | tAbhyAM chittaM vinirgR^ihya svavashaM kArayennaraH || 57|| bAhyakarmaratAjjantorAntaraM shIghrasiddhidam | sahasrAdhikabhAvAkhyaM proktaM yogIndramukhyakaiH || 58|| ataH paraM tR^itIyaM te sAdhanaM kathayAmyaham | yena yogIndrasevyaH sa dhruvaM bhavati mAnavaH || 59|| chittashuddheshcha kAryArthaM karma dvividhamuchyate | shuddhachitto naraH pashchAt sampashyedbrahma shAshvatam || 60|| sarvatra pUrNabhAvena saMsthitaM paramavyayam | avayavAdibhirhInaM tatra lIno bhavet svayam || 61|| etAvAn phalAdAtA.ayaM kriyAyogaH prakIrtitaH | bAhyAntarAtmakaH pUrNastato.anyat sAdhanaM charet || 62|| chittaM rasayutaM kutra jAyate yoginaH param | tajjayedbrahmabhAvena shamadamaparAyaNaH || 63|| svadharmasaMyuto bhUtvA dehanirvAhakaM charet | dehasya shamanaM tachcha jAyate sa damaH smR^itaH || 64|| viShayArthaM manastasya sa~NkalpaM yat samAcharet | tannechChechchittamAgR^ihya kuryAdbrahmaparAyaNam || 65|| ayaM shamaH samAkhyAtastena chittaM bhavet param | svAdhInaM sarvabhAvaM cha tyaktvA brahmaparaM bhavet || 66|| shanaiH shanairuparamedviShayebhyo mahAtmavAn | dhR^itiM yogamayIM dhR^itvA bhavedyogI sa mAnavaH || 67|| karmamArgaM parityajya dvividhaM yogisattamaH | dhyAnayogaparo bhUtvA tiShThennityaM vadAmi tam || 68|| manovANIvihInaM yadbrahma tatra samAcharet | dhyAnaM sa~NkalpatyAgAkhyaM viShayeShu nirantaram || 69|| yo yashchittena sa~NkalpaH kriyate viShayeShu cha | tattatsa~NkalpahInaM sa kArayedyogatatparaH || 70|| evaM chittaM narasyaiva svAdhInaM jAyate sadA | yadA dhartuM sa no shaktastadAnyadAcharedbudhaH || 71|| dehendriyANi sa~NgR^ihya tiShThedbhumau mahAyashAH | na chalet sthANuvat so.api kriyAM naiva samAcharet || 72|| tatra yanmilitaM chAnnaM jalapAnAdikaM charet | parechChayA samAyuktaH sadA tiShThen mahAyashAH || 73|| kenApi jalapAnAdi na dattaM tAdR^isho vaset | na tadarthaM shramet so.api nechChet prArabdhadhArakaH || 74|| sarpavR^ishchikavyAghrAdyaiH pIDito yadi mAnavaH | nAnAprahArayogaishcha mAnavAdibhireva vA || 75|| tathApi na chalet so.api svasthAnAjjaDavatparaH | dehaprArabdhamAshritya na teShu krodhamAcharet || 76|| pUrvajanmakR^itaM karma mayA tena prabodhitaH | ime sampIDayantyevameShAM doSho na vidyate || 77|| athavA sAttvikaistatra pUjitaH sarvabhAvataH | nityaM nAnAjanaiH so.api sevito na chalettadA || 78|| pUrvajanmakR^itaM karma preritAstena mAnavAH | mayA mAM pUjayantyeva guNa eShAM na vidyate || 79|| evaM manasi sandhArya teShAM nechChechChubhaM kadA | dvandvamevaM parigR^ihya tiShThennityaM mahAyashAH || 80|| anena vidhinA so.api svalpakAlena bho vidhe | chittaM jayenna sandehaH shAntiM pUrNAmavApnuyAt || 81|| nAnyat ki~nchichcharet karma na dhyAnAdikamAdarAt | evaM shamadamau dhR^itvA bhavedyogI sa mAnavaH || 82|| vichAraM brahmaNastatra kuryAnnityaM visheShataH | kIdR^ishaM brahma hR^itsthaM me vedAdyaiH pratipAditam || 83|| pa~nchabhUmimatikramya tiShThet krameNa mAnavaH | nAnAbrahmaNi pashyan sannante shAntimavApnuyAt || 84|| shAntiyukto naraH pashchAt santyajettAM mahAdbhutAm | jaDAvasthAM punaH so.api yathechChAchArago bhavet || 85|| hR^idi chintAmaNiM dR^iShTvA pa~nchabhUmiprachAlakam | shAntyA yukto bhavennityaM svAdhInahR^idayaH paraH || 86|| dR^iShTvA brahma svayaM yogI rasahIno bhaven mudA | sarvatra nAtra sandehaH shAntyA sarvaM samAcharet || 87|| anena vidhinA dakSha j~nAnI pApaparAyaNaH | krameNa sAdhayedyogaM sa yogI sambhavet paraH || 88|| evaM kartumashaktashchettadA shrutvA mahAmatiH | imaM yogaM svayaM tatra niShThAyukto bhavet sadA || 89|| svadharmanirato bhUtvA yogamichChennirantaram | nindyabhogAn prabhu~njan sannante svAnandago bhavet || 90|| gaNeshvaraM tatra dR^iShTvA yogayukto bhaviShyati | jyotirdehadharo bhUtvA prabhajedgaNanAyakam || 91|| brahma kalpamayaM sthitvA kAlaM tatra mahAmatiH | taddehe lInatAM prApya brahmabhUto bhaviShyati || 92|| evaM kartumashaktashchettadA sa dharmasaMyutaH | karmAcharet prajAnAtha brahmArpaNavidhAnataH || 93|| tenaiva shuklagatyA sa brahmIbhUto naro bhavet | niHkAmayogamArgeNa sadA brahmaNi tatparaH || 94|| evaM kartumashaktashchettadA.ahaM brahmabhAvataH | trividhaM phalamutsR^ijya karmajaM yogamApnuyAt || 95|| karmatyAgabalenaivAhaM brahma nishchayena saH | krameNa karmasaMyukto bhaviShyatyanyajanmani || 96|| niHkAmakarmakartA sa punaranyabhave naraH | yogarasasamAyukto bhavedviShayanindakaH || 97|| evaM krameNa shAntiM sa labhet pUrNAM na saMshayaH | kramArthaM rachitaM sarvaM nAnAmatasamanvitam || 98|| sugamaM sarvabhAveShu gaNeshabhajanaM param | tena yogI bhavennUnaM sarvashAstreShu sammatam || 99|| yatki~nchid gaNarAjasya vratapUjAdikaM prabhoH | kIrtanashravaNAdyaM tu brahmIbhUtapradAyakam || 100|| nAnAviShayasaMyukto naraH smaredgaNAdhipam | aharnishaM tadAsyAnte gaNeshasmaraNaM bhavet || 101|| tena svAnandago bhUtvA yogamabhyasya tanmayaH | brahmakalpAntabhAve sa bhaviShyati na saMshayaH || 102|| smaraNaM gaNarAjasya prakuryAnnityamAdarAt | tasyAnte gaNarAjasya smR^itiM dadyAnnarAya saH || 103|| ato.aharnishamekaM taM saMsmaren mAnavaH param | nAnAyogAdikaM sarvaM sAdhya yogisamo bhavet || 104|| AyAsena vihIno.api sadA viShayalampaTaH | gaNeshasmaraNe saktaH saH shukasamatAM vrajet || 105|| shivaviShNumukhAdInAM naro yaH smaraNaM charet | ante teShAM smR^itiM tasmai sa dadyAchchittagaH prabhuH || 106|| teShAM lokaM samAsAdya bhuktvA bhogAn manoharAn | prapatennA.atra sandeho mR^ityuloke visheShataH || 107|| purANeShu prapaThyante triguNAnAM layAH sadA | ataH sa janmamR^ityubhyAM yukto bhavati tadgataH || 108|| ataH sAraM samAkhyAtaM gaNeshabhajanaM param | tenAj~nAnasamAyukto naro brahmamayo bhavet || 109|| etatte kathitaM dakSha yogaprAptyarthamAdarAt | aj~nAnasaMyutasyApi brahmIbhUtapradAyakam || 110|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmatArthashAstre aj~nAninAM kramayogavarNanaM nAma navamo.adhyAyaH || 9\.9 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu pa~nchamo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.5 \section{6\. vibhUtiyogo nAma dShaShTho.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.10 vibhUtiyogo nAma dashamo.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | vibhUtIrvada yogIsha gaNeshasya mahAtmanaH | yA j~nAtvA tAH samArAdhya gaNeshaj~no bhavennaraH || 1|| mudgala uvAcha | apArA gaNanAthasya vibhUtayo na saMshayaH | tA na shaktAH kathayituM bhavanti sha~NkarAdayaH || 2|| kShaNe kShaNe gaNeshAno nAnAkhelaparAyaNaH | vibhUtibhirjagatsarvaM bhAvayati parAtparaH || 3|| lokeShu tattvamukhyeShu jagatsu brahmasu prabhoH | ye shreShThAstasya te sarve vibhUtipadadhArakAH || 4|| kalpe kalye vibhUtInAmavatArA asa~NkhyakAH | gaNeshasya tathA dakSha tAn vaktuM kaH kShamo bhavet || 5|| ataH sa~NkShepatastubhyaM kathayiShyAmi tAH shR^iNu | vibhUtIrgaNanAthasya nAnAsiddhipradAyinIH || 6|| jagatsu brahmasu prAj~na yogarUpo gajAnanaH | kathaM na bhinnabhAvAkhyaM vartate varNayAmyaham || 7|| mAyAbhyAM saMyutaH so.api nAnAveShapradhArakaH | ayoginAmidaM hR^idyaM satyaM sambhAsate sadA || 8|| mAyAyuktaprabhAveNa kiM kiM gajAnanasya cha | na sambhavedahaM mAyAM samAshritya vadAmi tAH || 9|| kalAMshAH kalayA yuktAH kalAMshAMshAH kalAtmakAH | teShAmaMshadharA ye te sarve vibhUtidhArakAH || 10|| evameva gaNeshAnaH pR^iShTashcha nAradena saH | jagAda tAH shR^iNuShva tvaM vibhUtIH paramAdbhutAH || 11|| shrIgaNesha uvAcha | pUrNo yogeShu sarveShu chittarodhamayaH paraH | mAyAhInaprabhAvANAmayogo.ahaM mahAmune || 12|| svAnando nijabhUteShu turyeShvavyaktasa.nj~nitaH | AnandasamabhAveShu jIveShvAtmAhama~njasA || 13|| nAnAbhedeShu brahmAhamasadrUpapradhArakam | satyeShu sA~NkhyarUpo.ahaM bodhaH khelakareShu cha || 14|| dehAbhimAnayukteShu sadaiko.ahaM mahAmate | deheShu bindurUpo.ahaM chetanAsu guNeshvaraH || 15|| kosheShvAnandakosho.ahaM vij~nAnaM sUkShmajAtiShu | vivekeShu manashchAhaM chAlakeShu samIraNaH || 16|| sthUleShvannasvarUpo.ahaM samaShTiShu tatheshvaraH | vyaShTiShu prAj~narUpo.ahamaNuShu cha mahAvirAT || 17|| indriyeShu manashchAhaM bhUteShvAkAshasa.nj~nitaH | tanmAtrANAmahaM shabdo j~nAtAhaM devatAsu cha || 18|| tattveShu vividheShveva mahattattvamahaM param | guNeShu guNapo.ahaM tu pAlakeShu janArdanaH || 19|| haraH saMhArakartR^INAM sraShTR^INAM prapitAmahaH | karmaNAmaryamA.a.atmA.ahaM mohakAnAM cha shaktikA || 20|| devAnAM maghavA.ahaM tu AdityAnAM vinAyakaH | tejasAM bhAnurUpo.ahamamR^iteShu vidhuH paraH || 21|| agniH pratApadeShveva dharmaH samapravR^ittiShu | yamo yamavatAM chAhaM rakShasAM nirR^itiH svayam || 22|| jaleShu varuNo.ahaM tu balavatsu samIraNaH | nidhInAM dhanadAtA.ahaM rudrANAM sha~NkaraH prabhuH || 23|| kAmo dhanurdharANAM cha ratirbhogeShu bhogadA | nAgeshAnAmahaM sheShaH sarpANAM takShakaH svayam || 24|| nAgAnAM vAsukirnAma jamburdvIpeShu sarvadaH | svAdUdakaH samudrANAM parvateShu hi merukaH || 25|| pitR^INAM yamarUpo.ahaM vR^ikSheShu shamikA matA | devavR^ikSheShu mandArastarUNAM kAmadAyakaH || 26|| dhenUnAM kAmadhenuryA dUrvA chauShadhiShu prabhuH | pakShiShu tu mayUro.ahaM mR^igANAM siMharUpadhR^ik || 27|| mAsAnAM shrAvaNashchAhaM chaurANAM mUShakAdhipaH | vAhaneShvashvavAho.ahaM siddhiraishvaryadeShu cha || 28|| vidyAsu buddhirUpo.ahaM chittaM prakAshakAriNAm | ahaM manashcha vegAnAM mohadeShvabhimAnakaH || 29|| narAdhipo narANAM tu varNeShu brAhmaNohyaham | AshrameShu turIyo.ahaM poShakeShu gR^ihasthakaH || 30|| tyAginAmavadhUto.ahaM tithInAM cha chaturthikA | prajApatiShu dakSho.ahaM brahmarShiShu bhR^igustathA || 31|| nArado daivatarShINAM datto.avadhUtarUpiNAm | kapilastattvavij~nAnAM yoginAM shuka eva yaH || 32|| janako.ahaM videhAnAM niHsa~NgeShu mahAmune | sanakAdaya evA.ahaM j~nAninAM bAdarAyaNaH || 33|| vasiShThaH karmakartR^INAM gANapatyeShu mudgalaH | bhR^ishuNDI chaikaniShTheShu brahmiShThAnAM bR^ihaspatiH || 34|| annAnAM tilarUpo.ahaM gavyAnAM ghR^itama~njasA | madhu sarvarasAnAM cha makaro jalajAtmanAm || 35|| kaumaNDalI nadInAM cha tIrtheShu gANapaM param | kShetrANAM mayUrakShetraM kAshirAjaH subuddhiShu || 36|| mayUresho.avatArANAM gArgya upAsakAtmanAm | dhyAnaniShTheShu sarveShu gR^itsamado.ahameva cha || 37|| subodhau daityajAtInAM j~nAnArirdveShakAriNAm | durjayeShu manashchAhaM varNeShvo~NkAra eva saH || 38|| shukrohaM bhAvikeShveva trishirAH shuddhachetasAm | upadeshapradAtR^INAM yAj~navalkyaH pratApavAn || 39|| paurANikeShu sUto.ahaM shrotR^INAM shaunako muniH | senAnInAmahaM skando viShNuryashasvinAmaham || 40|| pApeShvanR^itarUpo.ahaM kalaho bhedadhAriNAm | prAptiShu lobharUpo.ahaM maNInAM chintitArthadaH || 41|| j~nAnaM pavitraM bhAvAnAM sAmagAyakadharmiNAm | vedeShvatharvasa.nj~no.ahaM shastreShu parashuH paraH || 42|| nirlepAnAmahaM sAkShI rAjashrIShu gajastathA | viShayo bhrAntidAnAM cha rambhA hyapsarasAmaham || 43|| gandharvANAM chitraratho vaidyAnAM vaidyanAyakaH | dhanvantaristu bhiShajAM samudraH sarasAtmanAm || 44|| srotasAM jAhnavI vipra mantrANAmekavarNajaH | sUkteShu brAhmaNaspatyaM yaj~neShu j~nAnarUpadhR^ik || 42|| prANeShu tu samAno.ahaM shaktiH shaktimatAmaham | bR^ihadAraNyakaM viddhi nAnopaniShadAM param || 46|| shAstreShu yogashAstraM cha purANeShu cha maudgalam | araNyAnAM mahAraNyaM daNDakAkhyamahaM param || 47|| niyantR^INAmahaM daNDo mAyA.ahaM bhAvakAriNAm | smR^itInAM yAj~navalkyasya smR^itireva parA matA || 48|| gAyatrI ChandasAM vipra svAnando nagarAtmanAm | vyAkaraNama~NgabhUteShu kalAsu yogadA hyaham || 49|| nItij~neShu tathA kAvyo vR^iShabho bhUmidhAriNAm | nandikesho gavAM chAhaM nagno bhairavabhAvinAm || 50|| evaM nAnAvidhA.a.akArA vibhUtIrgaNapasya yA | kathituM naiva shakyA sA sArA sa~NkathitA mayA || 51|| yadyachChreShThatamaM vipra sA vibhUtirna saMshayaH | lokeShu gaNarAjasya tAM bhAvaya visheShataH || 52|| mudgala uvAcha | evamuktvA gaNeshAno virarAma prajApate | nAradastaM praNamyaiva jagAma tAdR^isho.abhavat || 53|| ya imAM shrAvayeddakSha shR^iNuyAdvA prayatnataH | na mohaM sa labhet kvApi j~nAtvA sAmarthyajaM mahaH || 54|| apAramahimAyuktA jIvAshcha parameshvarAH | te sarve vighnarAjasya vibhUtipadadhArakAH || 55|| evaM j~nAtvA gaNeshAnaM ye bhajanti manIShiNaH | te sarve brahmabhUtAshcha bhaviShyanti prajApate || 56|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena vibhUtiyogo nAma dashamo.adhyAyaH || 9\.10 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu ShaShTho.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.6 \section{7\. tattvavichArayogo nAma saptamo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.11 tattvavichArayogo nAma ekAdasho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | tvayA proktaH purA vipra vichAro brahmaNaH paraH | taM kR^itvA yogamApnoti tadvadasva hitAvaham || 1|| kriyayA shuddhachitto yo naro brahmaparAyaNaH | sarvatra brahmarUpaM yadvidhinA kena pashyati || 2|| mudgala uvAcha | bAhyAntarAM kriyAM kR^itvA shuddhachitto narottamaH | tattvavichAramArgeNa pashyati brahma shAshvatam || 3|| tatte.ahaM kathayiShyAmi tattvaj~nAnaM prajApate | Adau yogijanAnAM yat sAdhanaM yogadAyakam || 4|| pR^ithvI jalaM tathA tejo vAyurAkAshameva yat | pa~nchabhUtamayo dehaH prakR^itiH sA cha pa~nchadhA || 5|| kriyArUpA mahAbhAgA nAnAbhedaparAyaNA | vibhajyAtmAnamevaM sA krIDati vividhe ratA || 6|| bhUtAnAmekabhAvAkhyA pa~nchAnAM j~nAnarUpiNI | prakR^itirhR^idi saMsthA sA jIvabhAvadharA parA || 7|| tayA j~nAnaM bhavet sarvaM nAnAvivekadAyakam | tadAdhAraM jagat sarvamekarUpA prakIrtitA || 8|| tayoryoge prajAnAtha brahmaivamabhidhIyate | kriyAj~nAnasvarUpAkhyaM dvandvahInaM parAtparam || 9|| tadeva pa~nchadhA jAtaM shR^iNu tadyogadAyakam | sthUlaM sUkShmaM samaM chAtmapratItaM bindusa.nj~nitam || 10|| samaShTivyaShTibhAvena dvividhaM brahma kathyate | pR^ithaktvena svayaM bhAti pa~nchasu pa~nchabhedataH || 11|| sthUlaM jAgR^inmayaM brahma tadeva dvividhaM matam | vishvAkhyaM vyaShTirUpeNa vaishvAnaraM samaShTigam || 12|| aNDeShu vividhA rUpA jantavo dR^iShTigocharAH | jAgR^idbhAvadharAH sarve vishvAtmakA udAhR^itAH || 13|| tasya bodhaM pravakShyAmi sugamArthaprakAshakam | kriyAtmakeShu deheShu kriyArUpA bhavanti te || 14|| j~nAnAtmakeShu deheShu j~nAnarUpadharA matAH | ubhayoryogabhAvena vishvAkhyAste prakIrtitAH || 15|| bAhyadehasya bho dakSha vitastiryAdR^ishI bhavet | tAvanmAnena sarveShAM j~nAnadeho hR^idi sthitaH || 16|| virAT jAgR^it svarUpastho vaishvAnara iti smR^itaH | vyApakAtmakadehena tiShThati vishvabhAviShu || 17|| tasyApi dvividho dehaH kriyAj~nAnaprabhedataH | tayoryoge samAkhyAto vaishvAnarashcha tanmayaH || 18|| vishvavaishvAnarayoshcha yoge brahma prakIrtitam | jAgR^idbhAvadharaM pUrNaM sthUlabhUtaprakAshakam || 19|| etat sthUlasya tattvaM te kathitaM tu samAsataH | tatra tattvavidhiM bhinnaM shR^iNu yogasamAdhidam || 20|| janmamR^ityuyutaM yachcha nAnAbhAvaparAyaNam | tvampadAkhyaM prajAnAtha viddhi tat sarvabhAvagam || 21|| janmamR^ityuvihInaM yadekarUpaM prakIrtitam | tatpadAkhyaM cha tadviddhi paraM sarvAtmadhArakam || 22|| tayoryoge bhavettatvaM tadevAsipadaM param | dvandvabhAvavihInaM yad dvandvarUpaprakAshakam || 23|| tvampadaM kriyayA yuktaM j~nAnAkhyaM tatpadaM bhavet | tayoryoge bhavedvishvaM tattvarUpaM na saMshayaH || 24|| evaM vaishvAnarAkhyaM tvaM jAnIhi tattvasa.nj~nitam | kriyAj~nAnasamAyoge tayoH prakAshakArakam || 25|| athAnyachChR^iNu dakSha tvaM tattvarUpaM purAtanam | vishvAkhyA jantavaH sarve nAnAbhAvAtmakA budhaiH || 26|| janmamR^ityuyutAH proktAstvampadadhArakA matAH | vaishvAnarastvampadashchaikarUpAdvyApako mataH || 27|| tayorabhedabhAve yadbrahmatattvaM prakIrtyate | jAgR^idbhAvadharaM pUrNaM sthUlabhAvaparAyaNam || 28|| evaM nAnAvibhAgeShu j~nAtavyaM tattvarUpakam | sUkShmAdiShu prajAnAtha brahmasaukhyapradAyakam || 29|| atha sUkShmaM pravakShyAmi yogamArgaprasiddhaye | shuddhachittaprabhAveNa tajj~nAnaM tanmayaM bhavet || 30|| bAhyaM sthUlaM visheSheNa jAgR^idannamayaM param | AntaraM svapnabhAvAkhyaM sUkShmaM jAnIhi mAnada || 31|| prANo dashavidhaH proktaH sUkShmarUpoM.atare sthitaH | tasmAt sUkShmaM manaH proktaM prANAntaH saMvyavasthitam || 32|| tasmAt sUkShmaM cha vij~nAnaM dehadvandvaj~namuttamam | manoM.atare sthitaM pUrNaM tadantarna cha vidyate || 33|| trividhaM koshasaMyuktaM svapnaM sUkShmasvarUpakam | sarvAntare sthitaM brahma dvandvamAyAprachAlakam || 34|| kriyArUpastathA dehaH sUkShmabhUtamayaH smR^itaH | sarvAntare samAsthAya kalpitAbhogakArakaH || 35|| j~nAnadehaH samAkhyAtaH sadaikabhAvadhArakaH | pUrvavat sarvaM vij~neyaM sUkShmamAyAprakAshakam || 36|| bhinnabhAvadharAH sarve jantavaH svapnagAH parAH | taijasAste matAH shAstre kriyAj~nAnaprakAshakAH || 37|| virAT tatra samAkhyAto hiraNyagarbhasa.nj~nitaH | vyApakaH svapnabhAveShu nAnAjantuprachAlakaH || 38|| tayorabhedabhAve yadbrahma svapnAtmakaM param | sUkShmamAyAprakAshatvAt sUkShmaM tat kathyate budhaiH || 39|| pUrvavattattvabhAvashcha vij~neyaH sUkShmagaH paraH | shuddhachittaprabhAveNa sAkShAtkAraM karoti saH || 40|| ataH paraM samAkhyaM yadbrahma suShuptisa.nj~nitam | kathayAmi mahAprItyA lokAnAmupakArakam || 41|| bAhyaM jAgR^inmayaM dakSha vapuH sarvatra paThyate | AntaraM svapnamityuktaM tayoryoge samAtmakam || 42|| bAhyAntaraikabhAvAkhyaM bAhyAntaravivarjitam | AnandakoshagaM sAmyaM kR^itaM bhUtairguNAtmakaiH || 43|| jAgR^ittyaktvA naro yastu svapnaM gachChati tatra saH | tayoH sandhiM samAshritya suShuptirjAyate parA || 44|| tathA svapnaM parityajya jAgR^itiM gachChati svayam | tayoH sandhiM samAsthAya tiShThati sA suShuptikA || 45|| yatra supto naro dakSha j~nAnayukto bhavatyasau | na jAnAti svakaM chAnyaM svapnaM naiva prapashyati || 46|| sA suShuptiH samAkhyAtA nidrAM saMshritya tiShThati | jAgR^itisvapnabodhaM yA karoti sA suShuptikA || 47|| sA dvidhA mAyayA yuktA prAj~neshvarasvabhAvataH | bhinnadehadharANAM tu praj~nAkhyA sA prakIrtitA || 48|| virADrUpadharA nityA seshvarAkhyA prakathyate | brahmarUpA tayoryoge tattvasa.nj~nA yathA purA || 49|| atha turIyarUpaM te kathayAmi samAsataH | nAdarUpadharaM bhUtatanmAtrAbhedama~njasA || 50|| vyavasthAsaMshritaM pUrNaM triShu sAkShivaduchyate | tasyAnubhavamAhAtmyaM kathayAmi hitAya te || 51|| mayA jAgR^inmayaM bhuktaM mayA svapnaM vilokitam | nidrAyAM na mayA ki~nchijj~nAtaM vadati yaH sa vai || 52|| yadA jAgarti vishvasthastadA dvAbhyAM vivarjitaH | yadA svapiti sa dvAbhyAM hInastiShThati nishchitam || 53|| yadA suShuptisaMstho.ayaM tadA dvAbhyAM vivarjitaH | evaM bhedaprakAraiH sa vyavasthAsaMyuto mataH || 54|| tasya tattvaM pravakShyAmi vaishvataijasaprAj~nagaH | tvampadAkhyaH samAkhyAto nAdarUpadharaH prabhuH || 55|| trivirANmaya evAsau tatpadAkhyaH prakIrtyate | tayorabhedabhAve sa tattvarUpo.asmitAmayaH || 56|| avasthAnAM samAyogo nAdasturIyadhArakaH | sadaikabhAvasaMyuktaH sarvatrA.asau virAjati || 57|| na bAhyo nAM.a.atarastho.ayaM nobhayAtmaka uchyate | ahamityeva koshAtmA.asmitAkhyaH parameshvaraH || 58|| ataH paraM pravakShyAmi bindutattvaM susaukhyadam | pa~nchamaM brahmasa.nj~naM tat dehAnAM dehagaM param || 59|| vyavasthAmayasaMsthaM yattvampadasthaM prakathyate | turIyasa.nj~nitaM dehaM tatpadAkhyaM prakIrtitam || 60|| tayorabhedabhAve yattattvaM yogamayaM param | chaturShu saMsthitaM pUrNaM chaturbhirvarjitaM sadA || 61|| evaM tattvavichAreNa shamadamaparAyaNaH | sa~NkalpajAn sadA kAmAMstyaktvA yogamayo bhavet || 62|| sarvatra brahmasaMsthaM yat pashyettannAtra saMshayaH | tattvarUpadharaM pUrNaM tattvavichArataH sadA || 63|| athAnyattattvamArgaM te kathayiShyAmi sarvadam | bindustvampadasa.nj~nasthaH so.ahaM tatpadagaM matam || 64|| tayoryoge prajAnAtha bodhastattvamayaH smR^itaH | manovANIvihInatvAt dR^ishyate yoginA paraH || 65|| bodhastvampadarUpashcha vibodhastatpadAtmakaH | tayoryoge svasaMvedyaM tattvaM vede prakIrtitam || 66|| asattvampadarUpaM sattatpadasthamuduchyate | tayoryoge samaM brahma tattvaM yogapradaM matam || 67|| samaM tvampadasa.nj~nasthamavyaktaM tatpadasthitam | tayoryoge tathA tattvaM svAnandAkhyaM prakIrtitam || 68|| svAnandastvampadAkhyashchAyogastatpadamuchyate | tayoryoge paraM tattvaM pUrNayogamayaM matam || 69|| siddhistvampadagA proktA buddhistatpadagA matA | tayoryoge gaNeshAnastattvarUpaH prakathyate || 70|| evaM nAnAmatairyuktA vedAntArthavichakShaNAH | tattvaM vadanti dakSha tvaM jAnIhi nAtra saMshayaH || 71|| anantabhAvasaMyuktaM tvampadaM viddhi sarvadA | akalpitaM tatpadAkhyaM tayoryoge paraM bhavet || 72|| idaM sAraM rahasyaM te kathitaM yogadaM param | yena sarvatra yogaM sa sampashyejj~nAnachakShuShA || 73|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena tattvavichArayogo nAma ekAdasho.adhyAyaH || 9\.11 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu saptamo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.7 \section{8\. shuklakR^iShNagatiyogo nAma aShTamo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.12 shuklakR^iShNagatiyogo nAma dvAdasho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | shuklAM kR^iShNAM gatiM brUhi yAbhyAM muktimavApnuyAt | saMsAraM cha tathA yogin dayayA sarvatAraka || 1|| mudgala uvAcha | karmatvaM trividhaM viddhi karmAkarmavikarmagam | svadharmavarjitaM sarvaM karma vikarmasa.nj~nakam || 2|| svadharmasaMyutaM karma bhogavAsanayA yutam | karmasa.nj~naM vijAnIhi kR^iShNagatipadapradam || 3|| brahmArpaNatayA karma svadharmasthaM bhavet param | shuklagatimayaM viddhi muktidaM tadakarmakam || 4|| AgneyaM jyotirayanamuttarAkhyaM divA tathA | shuklagatimayaM sarvaM jAnIhi muktidAyakam || 5|| chAndraM jyotirdhUmarAtrI dakShiNAyanameva yat | kR^iShNagatisvarUpaM tajjAnIhi janimR^ityudam || 6|| tayorbhedaM pravakShyAmi lokAnAM hitakAmyayA | yena dvaidhaM parityajya brahmaNi nirato bhavet || 7|| niHkAmikaM karma kR^itvA mR^ito naro yadA bhavet | rAtrau sa dakShiNArke vA na taM gR^ihNanti devatAH || 8|| devabhogAMstiraskR^itya brahmArpaNaparAyaNam | naraM taM kiM kariShyanti devAH svargasukhapradAH || 9|| ato dAhe sa vai dakSha agnijyotiHsthago bhavet | divase samanuprApte divA daivatagastathA || 10|| uttarAyaNasambhUte sa gachChedbhAnumaNDale | pralaye maNDalasyaiva nAshe puruShago bhavet || 11|| mahApralayavelAyAM prakR^iteH puruShasya cha | nAshe brahmaNi gachChet sa brahmabhUto bhavettataH || 12|| sakAmakaM karma kR^itvA divase uttarAyaNe | mR^itaM naraM na taM bhAnurgR^ihNAti kAmanAyutam || 13|| sadAghe dhUmasaMsthashcha yadA rAtriH samAgatA | tadA tasyAM samAshritya tathA tiShThet prajApate || 14|| dakShiNAyanamAnandAdAgataM vIkShya tatkShaNAt | vimAnavaramAruhya gachChet svargaM vihAyasA || 15|| chAndraM jyotiH samAshritya bhogAn bhu~Nkte svakarmajAn | karmapramANamArgeNa nAnAsvargaparAyaNaH || 16|| vidhiM tatra pravakShyAmi chandrakalAsamudbhavam | amR^itaM devalokeShu svargeShu bhogadaM param || 17|| iha karma kR^itaM pUrNaM naraistadamR^itAtmakam | bhavati chandragaM sarvaM tena kalAyuto bhavet || 18|| shuklapakShe krameNAyamekaikakalayA prabhuH | vR^iddhiyuktaH svayampUrNaH pUrNimAyAM pradR^ishyate || 19|| kR^iShNapakShe surAH sarve krameNAmR^itabhojinaH | pibanti chandrasaMsthaM tadamR^itaM tR^iptikArakam || 20|| tena tR^iptiyutAH sarve bhavanti mAsamAnataH | amAyAM patitashchandra oShadhIShu na saMshayaH || 21|| ata oShadhayashChedyA nareNa naiva nishchitam | amAyAM chandrasaMyogayuktAH sukhaparAyaNAH || 22|| atashchandrabhavaM sarvamamR^itaM devabhUmiShu | chAndraH svarga iti proktastenaivaM vedavAdibhiH || 23|| devAnAM vividhAnAM sa karma kR^itvA sakAmakam | karmA~Ngadevamabhyarchya gachChet samarpya tatkriyAm || 24|| tattallokasukhaM bhuktvA nAnAbhogasamanvitam | bhogAnte punarevA.asau meghamaNDalago bhavet || 25|| tatra jalamayo bhUtvA pated vR^iShTyA sa bhUmiShu | tata oShadhigo bhUtvA bhavedannamayastataH || 26|| tato vIryaM samAshritya gachChet sa jaThare striyaH | tatra tattvAni taM dakSha Avishanti na saMshayaH || 27|| kShetraj~naH saMsthitastatra tattvaiH kShetraM vinirmame | vidhiM tasya pravakShyAmi garbhopaniShadi bhavam || 28|| tatraikadivasenaiva strIvIrye raktasaMshrite | tasmin sammilanaM kR^itvA tadAkAro bhavennaraH || 29|| tatastridivasaiH so.api phenarUpo bhavennaraH | buhudaH pa~nchadivasaiH peshI saptadinaistathA || 30|| tatashchaturdashaiH so.api divasaiH phullatAM gataH | pa~nchaviMshatibhistatra mAMsarUpo bhavet svayam || 31|| mAsena kaThinatvaM sa pragachChettatra saMsthitaH | dvimAsAbhyAM shiro yukto bhavettatra prajApate || 32|| trimAsaiH kaNThasaMyuktashchaturmAsaistvachA yutaH | pa~nchamAsairbhavejjanturindriyaiH saMyutaH kramAt || 33|| avayavAdisaMyukto nakharomasamanvitaH | bhaven mukhena saMyukto mAsaiH ShaDbhirna saMshayaH || 34|| tata indriyasambhUtaM j~nAnaM bhavet krameNa vai | ShaNmAsaiH paripUrNaishchA.a.akR^itiH pUrNA bhavet parA || 35|| pUrvakarmAnusAreNa yAdR^ishI yonirAbhavet | tAdR^ishAkR^itisaMyukta indriyaishcha samanvitaH || 36|| saptamAsairbhavejjantushchetanayA samanvitaH | udare pracharet so.api mAturduHkhasamanvitaH || 37|| avakAshavihInaH sa pIDito jantubhiH sadA | mUrchChAM gachChet punaH sa.nj~nAM komalo.atIva mAnavaH || 38|| aShTamAsaistatastatra buddhiyukto bhavennaraH | sA~Nkhyayogaparo bhUtvA dhyAyedbrahma sanAtanam || 39|| atisa~NkochabhAvena pIDito jantubhistathA | mAturbhakShyAnnadoShaiH sa vedanAsaMyuto bhavet || 40|| garbhaduHkhaM sa vij~nAya tannivR^ittyarthamAdarAt | sA~Nkhyayogaparo bhUtvA bhajettaM gaNanAyakam || 41|| tatastatra bhavettasya j~nAnaM paramasaukhyadam | tenAnantabhavAnAM sa dR^iShTvA duHkhaM nivR^ittigaH || 42|| ananyamanasA devaM stuyAt stotrairmahAmatiH | garbhavAsaprashAntyarthaM brahma bhUyArthamAdarAt || 43|| garbha uvAcha | namaste gaNanAthAya brahmaNe brahmarUpiNe | anAthAnAM praNAthAya vighneshAya namo namaH || 44|| jyeShTharAjAya devAya devadeveshamUrtaye | anAdaye pareshAya chAdipUjyAya te namaH || 45|| sarvapUjyAya sarveShAM sarvarUpAya te namaH | sarvAdaye parabrahman sarveshAya namo namaH || 46|| gajAkArasvarUpAya gajAkAramayAya te | gajamastakadhArAya gajeshAya namo namaH || 47|| AdimadhyAntabhAvAya svAnandapataye namaH | AdimadhyAntahInAya tvAdimadhyAntagAya te || 48|| siddhibuddhipradAtre cha siddhibuddhivihAriNe | siddhibuddhimayAyaiva brahmeshAya namo namaH || 49|| shivAya shaktaye chaiva viShNave bhAnurUpiNe | mAyinAM mAyayA nAtha mohadAya namo namaH || 50|| kiM staumi tvAM gaNAdhIsha yatra vedAdayo.apare | yoginaH shAntimApannA atastvAM praNamAmyaham || 51|| rakSha mAM garbhaduHkhAttvaM tvAmeva sharaNAgatam | janmamR^ityuvihInaM vai kuruShva te padapriyam || 52|| evaM saMstutavantaM taM navamAsAdanantaram | prasUtijo mahAvAyurbahiH kuryAnnaraM kShaNAt || 53|| vAyunA chAlitaH so.api mumUrchCha duHkhasaMyutaH | sa~NkIrNA~NgaH patejjanturdharaNyAM yonimArgataH || 54|| bhavet sa sAvadhAno.atra vismR^ito j~nAnamuttamam | bAlabhAvadharaH kuryAdrodanaM dharaNItale || 55|| phalahInaM bhavet sarvaM garbhAgArakR^itaM mahat | j~nAnAdikamato bhUmau sAdhayet sarvama~njasA || 56|| na sAdhitaM nareNAtra karmabhUmau prajApate | j~nAnAdikaM tadA so.api garbhajaM duHkhamashnute || 57|| evaM kR^iShNA gatishchaiva kathitA te visheShataH | janmamR^ityukarI jantoH sukhaduHkhapradAyinI || 58|| idaM garbhakR^itaM stotraM yaH paThiShyati mAnavaH | sa bhuktvA sakalAn bhogAnante svAnandago bhavet || 59|| na kadAchillabhet so.api garbhavAsaM prajApate | ato visheShato janturnirantaramidaM japet || 60|| adhunA kathayiShyAmi hyanyamarthaM sukhapradam | shuklakR^iShNagatisaMsthaM yena j~nAnaM tayorbhavet || 61|| bhuktimuktipralobhArthaM naraH kuryAnnirantaram | karma svadharmasaMyukto nAnAdaivaM sa yogavit || 62|| uttarAyaNage bhAnau divase vA mR^ito bhavet | sa chAgnilokamAsAdya tapoyukto bhavet sadA || 63|| tatra bhogepsutAM jvAlya gachChechChaktiM mahAmatiH | tatrAbhimAnamR^itsR^ijya gachChet divaM divAkaram || 64|| atidhyAnena saMyuktastatrAtmAnaM sa chintayet | antarAtmAnamutsR^ijya gachChedvikuNThameva cha || 65|| tatrAnandaM parityajya shivaM gachChenna saMshayaH | tatra sAkShitvamutsR^ijya gachChet svAnandama~njasA || 66|| tatra gaNeshvaraM dR^iShTvA brahmIbhUto naro bhavet | shuklagatiprabhAveNa kathitaM te prajApate || 67|| yadA dakShiNage bhAnau rAtrau vA sa mR^ito bhavet | bhuktimuktiparaH so.api gachChet svargaM tato naraH || 68|| nAnAsvargaphalaM bhuktvA svakarmanirmitaM naraH | punaH patedvidhe bhUmau tatra mokSharuchirbhavet || 69|| tataH shuklAM samAshritya mokShaM gachChet sa yogavit | evaM jAnIhi bho dakSha gatyormArgaM purAtanam || 70|| yadaikadevatAM shritvA tadbhaktastatparaH sadA | upAsanAvidhAnena svadharmastho bhajet sa tAm || 71|| sa mR^itaH sveShTadevasya lokaM gachChenna saMshayaH | tatkShaNAchchandrasUryAkhyau mArgau naiva prakIrtitau || 72|| tatra bhogAn prabhu~njAnaH sa patediha nishchitam | triguNAtmamayA devAsteShAM nAshe prajApate || 73|| yadA gaNeshvaraM so.api bhajedatraiva mAnavaH | ante svAnandago bhUtvA brahmIbhUto bhaviShyati || 74|| svAnando nAshahInashcha sadA brahmasukhapradaH | ataH svAnandamAshritya brahmIbhUto bhaviShyati || 75|| maraNe dAghahInashchettejastattvaM samAshritaH | athavA dhUmratattvaM sa shuklakR^iShNagatishritaH || 76|| pUrvavat sarvamAkhyAtaM tasya sarvaM prajApate | evaM vistarato gatyoH kathitaM te prajApate || 77|| ato gaNeshvaraM dakSha samAshraya hitapradam | yogakShemaM sa te kuryAdananyachetasaH sadA || 78|| na shuklA naiva kR^iShNA te bhaviShyati gatiH kadA | brahmabhUyamayaM bhAvaM prApsyase nAtra saMshayaH || 79|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena shuklakR^iShNagatiyogo nAma dvAdasho.adhyAyaH || 9\.12 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu aShTamo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.8 \section{9\. kShetrakShetraj~naj~nAnayogo nAma tnavamo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.13 kShetrakShetraj~naj~nAnayogo nAma trayodasho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | kShetraM vada mahAbhAga kShetraj~naM cha tayoH param | sarvagaM brahma yat proktaM yena j~nAnaM tayorbhavet || 1|| mudgala uvAcha | dehaM kShetramayaM viddhi dehI kShetraj~nama~njasA | tayoryoge mahadbrahma svata utthAnasa.nj~nitam || 2|| bhUtAni pa~nchatanmAtrAH pa~ncha j~nAnendriyANi tu | karmendriyANi pa~nchaiva vAyavaH pa~ncha devatAH || 3|| indriyANAM dashaivA.api dveSha ichChA dhR^itistathA | avyaktaM chetanA duHkhaM sukhaM mohanameva cha || 4|| chittaM buddhiH sthUlasUkShme kAraNaM cha turIyakam | eteShAM yogabhAve yat kShetraM tat kathitaM budhaiH || 5|| sadaikabhAvarUpashcha bhedaiH saMvarjitaH paraH | kShetraj~naH kShetramAsthAya sarvAntaryAmitAM dadhe || 6|| tayoryoge paraM brahma dR^ishyAdR^ishyavivarjitam | dR^ishyAdR^ishyamayaM pUrNaM bodharUpaM prajApate || 7|| sthUlasUkShmasamAtmAkhyairbhAvairmAyA visheShataH | kShetraj~naM mohyasvAdhInaM karoti nityamAdarAt || 8|| chaturbhedairvisheSheNa mohito.atyantameva saH | ahaM dehasvarUpAkhyo manyate satataM mudhA || 9|| tataH kShetrasya bhogArthaM nAnAkarmaparAyaNaH | triguNeShu bhrameNaiva bhramate.ahammamAtmakaH || 10|| tatastamoguNaM tyaktvA rAjasaM dhArayennaraH | rAjasaM cha tatastyaktvA sAttvikaH sambhavet kramAt || 11|| tatasturIyamAshritya gaNeshaM sa bhajet param | sarvagaM pa~nchamaM sAdhyaM brahmIbhUto bhavennaraH || 12|| iha saukhyapradaM yachcha karma sa~njAyate sadA | pAparUpamayaM tena j~nAyate na kadAchana || 13|| dehabhogakaraM pUrNaM shishnodaraparAyaNam | tAmasaM tadvijAnIhi chAnte narakadaM bhavet || 14|| tatra tAmasasaMyuktA bhuktvA duHkhaM mahAdbhutam | punA rogAdisaMyuktA bhavanti nIchayoniShu || 15|| kANamUkAdidoShaiste saMyuktAH pApachetasaH | daridrAdisamAyuktA bhogairhInA bhavantyapi || 16|| punaH pApasamAchArA bhavanti yadi mAnavAH | ante yamasya gehe te narakasthAH punaH punaH || 17|| atastamoguNasthaM svabhAvaM tyaktvA cha mAnavAH | dharmArthadhR^itisaMyuktA yatante daivayogataH || 18|| viddhi rAjasagaM bhAvaM narA bhuvi sakAmakam | satataM karma kurvanti bhogadaM dharmasaMyutAH || 19|| vAsanAsaMyutaM karma svadharmasthaM bhavetkila | tadeva rAjasaM viddhi nAnAbhAvagataM param || 20|| rAjasAH sarvabhogaM tu bhuktvA punaH patantyapi | iha ye yAdR^ishaM karma kurvate tAdR^ishaM phalam || 21|| athavA svalpabhAvena kR^itaM rAjasasambhavam | karma tena narA bhUmau bhavante tatkShaNAt punaH || 22|| athavA vividhAste te yoniShu sambhavantyapi | nIchochchAsu visheSheNa janmamR^ityuparAyaNAH || 23|| rAjasAnAM prajAnAtha narako naiva vidyate | sthAvaraM ja~NgamaM shritvA bhavante janmasaMyutAH || 24|| tatra duHkhaM sukhaM nAnA bhu~njate nAtra saMshayaH | evaM rAjasagaM sarvaM kathitaM te samAsataH || 25|| ataH paraM pravakShyAmi sAtvikaM kAmavarjitam | svadharmasthA janA viddhi tatkurvanti nirantaram || 26|| brahmArpaNatayA yadyadbhavati karma dharmajam | nAnAvidhaM paraM tattat svAttvikaM viddhi mAnada || 27|| tena shuklagatiM shritya gachChanti mokShama~njasA | ataH sattvaguNenaiva yuktA bhavanti mAnavAH || 28|| ataH paraM turIyaM te kathayAmi samAsataH | rasahInasvabhAvena chittaM dehasamanvitam || 29|| tadA bhavati chetturyaM karma sa~njAyate param | nAnAvidhaM jagat sarvaM brahmAkAraM na saMshayaH || 30|| yadyattena kR^itaM karma tadeva brahmadaM bhavet | stutinindAdikaM ki~nchinnaiva tatra prakIrtitam || 31|| devabhaktAdikaM dakSha naiva turye pratiShThitam | brahmaNi samabhAvena vartate sarvadA svayam || 32|| antare sarvabhAveShu pashyati vishvarUpiNam | tadA turIyagaM karma kvachidbhavati nAnyathA || 33|| evaM sarvasamatvena yadbhavettatturIyakam | karma prArabdhayogena brahmaNo rasabhAvataH || 34|| ante.asmitAmaye tena lIno bhavati mAnavaH | mahAkAraNabhAvena bhavet triguNachAlakaH || 35|| ataH paramahaM karma kaivalyaM kathayAmi te | niShedhavidhihInaM yadbhavate karma svechChayA || 36|| brahmabhUyamayaM viddhi pa~nchamaM yogisammatam | kartA deho na sandehasturIyaM prerakaM matam || 37|| kutastatra vyavasthAkhyaM turIyaM vartate pare | chaturvidhaM yena sR^iShTamidaM sarvaM svalIlayA || 38|| sa eva kartR^ibhAvena kArayitR^iprabhAvataH | tatra tiShThati ko.ahaM tu kuto brahmavichArataH || 39|| nAhaM naro na vai brahma mayA sAdhyaM nirantaram | bhrAntyA sarvaM na sandeho dR^ishyate mAyayA mayi || 40|| svechChayA khelati brahma chaturbhedamayaM param | shubhAshubhaM tasya nAsti vR^ithA.ahantAM tyajennaraH || 41|| anenAnubhavenaiva shAntyA saMvartate naraH | rasaM sarvatra santyajya brahmaNo rasadhArakaH || 42|| evaM chaturvidhe bhAve sthitaM dehisvarUpakam | dehabhrAntivihInaM tatkR^itvA so.ahamparo bhavet || 43|| evaM krameNa yogIndro bhavedyogAnnarottamaH | kathitaM vistarAt sarvaM kShetrakShetraj~nasAdhanam || 44|| atha varNAshramAchAraM shR^iNu sarvasukhapradam | yena dharmArthakAmAMshcha labhen mokShaM narottamaH || 45|| chittendriyANi vashyAni kShamArjavatapAMsi cha | shauchaM shrutismR^itInAM vai j~nAnaM yatra pratiShThati || 46|| vedAdhAravihInaM yanna karoti kadAchana | sadA brahmaparo yasmAdbrAhmaNaH sa cha saMsmR^itaH || 47|| shauryaM dAkShyaM tathA dArDhyaM yuddhe sammukhatA sadA | sharaNyarakShaNaM nityaM prabhutvaM daNDadhAraNam || 48|| dhR^itiH kShAtraM sadA tejashchittamaudAryasaMyutam | sunItyA pAlanaM pa~ncha karmayuktaH sa bAhujaH || 49|| krayavikrayakau nityaM vastUnAM bhUmikarShaNam | gavAM pAlanakaM tredhA karmayuktaH sa vaishyakaH || 50|| trivarNasevanaM dAnaM nAmamantraM japet param | purANashravaNaM shaudraM karma paurANikaM dvijAt || 51|| antyajAnAM purANoktaM karma vipramukhodgatam | naiva shUdrasamaM chAnyadasparshatvaM dvijAdiShu || 52|| kR^itopavItako vipraH kShatriyo vaishya eva yaH | vedAdikaM samabhyasyan brahmacharyayuto bhavet || 53|| bhikShAshano bhavennityaM gurorAj~nAvashAnugaH | gAyatrIM sa~njapennityaM trikAleShu cha romadhR^ik || 54|| sAyaM prAtashcha juhuyAt havirnityaM jitendriyaH | ShoDashAbdaM dvAdashAbdaM brahmacharyaM charet param || 55|| pa~nchayaj~naparo nityaM naimittaM sa samAcharet | kR^itadAraH prajArthaM sa R^itugAmI bhaved gR^ihI || 56|| strIsa~NgaM samparityajya striyA yukto vasedvanam | vanyena sarvakarmANi kuryAnnityaM tapaH param || 57|| nakhalomayutashchaiva na grAmeShu praveshayet | kuryAdevaM vAnaprastho vAyubhakShyAdikaM charet || 58|| manasA.api smarennaiva strIsa~NgaM nyAsasaMyutaH | chittanigrahasaMyukto bhikShAshI satataM naraH || 59|| kapardikAdikaM ki~nchinna spR^ishet sa kadAchana | brahmaNi brahmabhUtatvaM tadarthaM shramayet sadA || 60|| sAkShivad dehasaMstho.api maunAdidaNDadhArakaH | athavA daNDahInaH sa j~nAnadaNDadharo bhavet || 61|| evaM sa.nnyAsakaM kR^itvA sadA tiShThedyatAtmavAn | muktimArgamayaM shAstraM spR^ishennAnyadvinishchitam || 62|| varNAshramavihInashchedyogI pa~nchamagaH smR^itaH | vidhiniShedhahInaH sa yathA vinAyako bhavet || 63|| etatte sarvamAkhyAtaM svadharmAcharaNAdikam | yenaiva prApyate yogo nareNa brahmadAyakaH || 64|| dakSha uvAcha | dharmArthakAmamokShANAM svarUpaM vada mAnada | brahmIbhUtasya bhinnaM me bhramanAshakaraM param || 65|| kechiddharmaM mahAshreShThamarthaM kAmaM tu mokShakam | parAtparaM vadantyeva brahmabhUyaM tathA.apare || 66|| mudgala uvAcha | dharmeNa brahmalokashcha labhyate mAnavaiH paraH | brahmA sarvasamAnashcha svadharmAkhyaH prakIrtitaH || 67|| arthaH samarthabhAvAkhya IshalokapradAyakaH | IshvarAnna samartho.anyaH pashya brahmANDamaNDale || 68|| kAmo bhogAtmakaH prokto viShNulokapradAyakaH | sa lakShmIpatirAkhyAto nAnAkAmapradaH prabhuH || 69|| muktiH saurAtmikA proktA sUryaH puruSha uchyate | shuklamArgadharaH pUrNaH sAkShAt sAkShI vibhAvasuH || 70|| brahmIbhUtamayaH proktaH svAnandaH pUrNayogadaH | vadanti na paraM lokaM svAnandAdvedavAdinaH || 71|| anyachChR^iNu prajAnAtha pa~nchaite yogadAyakAH | yogArthavAchakAH sarve tatra bhedaM vadAmyaham || 72|| yogadharmeNa yogashcha labhyate mAnavaiH paraH | na yogAdaparaH shreShThastenArtho.ayaM prakIrtyate || 73|| yogakAmena yogo.ayaM labhyate sarvabhAvataH | mAyAyA varaNaM tyaktvA mokShayogaH prakIrtyate || 74|| brahma brahmaNi vedeShu kathitaM nAtra saMshayaH | tatra yogena yogI yo brahmIbhUtaH sa vai smR^itaH || 75|| dharmArthakAmamokShAkhyA yogashAstre visheShataH | bhinnA mAyAmayAH proktA brahmIbhUtastu pa~nchamaH || 76|| brahmaNi brahmabhUto yo yogI eva sa uchyate | na bhinnaH sarvathA tasmAdbrahmaNo brahmagaH paraH || 77|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena kShetrakShetraj~naj~nAnayogo nAma trayodasho.adhyAyaH || 9\.13 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu navamo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.9 \section{10\. nAnAmataikyayogo nAma dashamo.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.14 nAnAmataikyayogo nAma chaturdasho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || mudgala uvAcha | vakShyAmi bhAvanAM chaikAM vedashAstrArthasaMyutAm | nAnAmatabhayaM tyaktvA tayA yogI bhavennaraH || 1|| chaitanyaM nyAyashAstraj~nA vadanti brahmamukhyakam | chaitanyena yutAH sarve svasvakAryaparAyaNAH || 2|| sarvaprakAshakatvAttachchaitanyaM brahmasa.nj~nitam | chaitanyena yadA tyaktaM tadA nAshamupaiShyati || 3|| pa~nchachittAtmayogena chaitanyaM brahmasa.nj~nitam | bhavatyatra na sandehaH shabdArthAnAmanekataH || 4|| tArkikAH pravadantyeva sarvAbhedaM paraM matam | brahmavedAntavAdeShu vidyate shAstrasammatau || 5|| pa~nchachittamayA bhedA abhedA yoginA kR^itAH | yoga ekArthabhAvAkhyo bhavatyarthapramANataH || 6|| dharmashAstravidaH sarve bodhAnnaiva paraM padam | brahma bodhamayaM mukhyaM bhAvAbhAvavivarjitam || 7|| pa~nchachittagato dharmastyaktavyastena yogakaH | dharmo bhavenna sandeho brahmadharmadharaH prabhuH || 8|| sA~NkhyA vadanti sA~NkhyaM yadbrahma sa~NkhyAvivarjitam | vibodhAnna paraM brahma khelahInaprabhAvataH || 9|| tatra pa~nchavidhaM chittaM paraM yogena sa~NkhyayA | hInaM tadeva bhavati yogAkhyaM shabdamAnataH || 10|| mImAMsakA vadantyeva svasaMvedyaM paraM matam | kAraNaM brahma tatrAnyannAsti brahmaNi saMsthitam || 11|| pa~nchachittaM parityajya brahmarUpaM karoti tat | mImAMsayA svayaM yogI yogavAchyaM bhavet param || 12|| evaM nAnAmatairyuktA vadanti shAstrabhedataH | brahma nAnAvidhaM dakSha tadevaM yogagaM bhavet || 13|| shaktirbrahmeti shAktA vai te vadanti na tatparam | saMyogo dvandvayoryatra tadevaM yogagaM bhavet || 14|| shaktiH pa~nchamachitta~NgA sA brahmaNi samAgatA | parigR^ihya nirodhAkhyaM chittaM devI tataH smR^itA || 15|| sauraM brahmeti saurAshcha vadanti tu parAtparam | tasmAtparaM na vidyeta sarvAdhArapramANataH || 16|| bhedAtmakaM sa sa~njIvya nityaM tiShThati chAdarAt | tena yogamayaH sUryo bhavatyatra na saMshayaH || 17|| vadanti viShNurbrahmeti mukhyaM yadvaiShNavA janAH | tasmAt paraM padaM nAsti sadAnandapramANataH || 18|| chittaM yat pa~nchamaM tatra mohaM tyaktvA tadAtmakam | brahmayoge bhavedyoga Anando nAtra saMshayaH || 19|| shaivAH shaivaM paraM brahma vadanti mukhyabhAvataH | vede tasmAt paraM nAsti ki~nchin mohavihInakam || 20|| nirodhaM trividhaM dakSha parAdhInaM na saMshayaH | tatrasthaM yogarUpAkhyaM svAdhInaM yogagaM bhavet || 21|| evaM nAnAmatairyuktA svasvadevaparAyaNAH | vadanti tat pramANaM vai shabdAnAmarthabhAvataH || 22|| anekArthamayAH shabdAsteShu kiM kiM na sambhavet | sarve yogArthavAchyA vai jAyante yoginaH kramAt || 23|| annaprANAdikAH shabdA evaM brahmapravAchakAH | te sarve yogadA dakSha bhavanti brahmadhAraNAt || 24|| vedAntamatha vakShyAmi sarvamAnyaM visheShataH | shAstrANi cha tada~NgAni tatpramANAni sarvadA || 25|| yaH sarvaM sarvabhAveShu yuto jAnAti mAyayA | mAyAhInaprabhAveNa yogastiShThati nityadA || 26|| tadeva brahmamukhyaM tu sarvebhyo nAtra saMshayaH | brahmabhya R^igjagAdaiva praj~nAnaM yogagaM smR^itam || 27|| pa~nchachittabhavaM sarvaM yo jAnAti tadeva saH | yogastadgatabhAvaiH saMvarjito bhavati prabhuH || 28|| ahaM brahmeti yadbrahma sarvadoShavivarjitam | sadaivaM yajuShA proktaM mukhyaM vai parataH param || 29|| pa~nchachittabhavA bhedAsteShvevaM bhedavarjitam | yogaM viddhi prajAnAtha yogashAstrapramANataH || 30|| mAyAmohayutaM yachcha mAyAmohavivarjitam | tayoryoge paraM brahma sAmnA sa~NkathitaM kila || 31|| mAyAmohayutaM brahma svAnandAkhyaM tataH param | ayogaM mAyayA hInaM tayoryoge tu yogagam || 32|| brahma brahmaNi saMsthaM yanmanovANImayaM na tat | manovANIvihInaM nAtharvavedo jagAda ha || 33|| manovANImayaH proktaH sampraj~nAto na saMshayaH | asampraj~nAtakastAbhyAM hIno yogastayoH paraH || 34|| evaM vedArthayuktAni mahAvAkyAni mAnada | yogAkhyAni visheSheNa jAnIyA yogasevayA || 35|| karmAdayaH samAkhyAtAH shabdA brahmamayA budhaiH | bhavanti yogasa.nj~nasthAste sarve yoginAM mate || 36|| sarvashAstramataikyaM te kathitaM shabdadhAraNAt | tajj~nAtvA mohahInaH sa sadA bhavati mAnavaH || 37|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena nAnAmataikyayogo nAma chaturdasho.adhyAyaH || 9\.14 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu dashamo.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.10 \section{11\. gaNesharahasyayogo nAma ekAdasho.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.15 gaNesharahasyayogo nAma pa~nchadasho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || mudgala uvAcha | atho layaM pravakShyAmi yena chittaM layaM vrajet | brahmaNyAsthAya yogaM cha j~nAtvA yogaM prajApate || 1|| layashchaturvidhaH prokto nityo naimittikaH paraH | tR^itIyaH prAkR^ito vipraiH sArasvatashchaturthakaH || 2|| karmAkarmavikarmAkhyo nityaH prokto budhaiH purA | karmAnukUlabhAvena janAnAM jananAdikam || 3|| kShaNakramAdimArabhyAyuShAmantaH samAsthitaH | garbhAdhAnAdyavasthAnAM prakAshashcha prakathyate || 4|| brahmaNo divasAnte sa kuNThito nAtra saMshayaH | naimittikalayenaiva trilokalayakAriNA || 5|| shubhAshubhayutAH sarve jantavo layamAyayuH | shubhAshubhaphalairhInA babhUvuH karmakuNThanAt || 6|| svargamaNDalaparyantaM trailokyaM pralayaM gatam | tAvatA sa pramANena nityaH sa~Nkathito budhaiH || 7|| atho naimittikaM dakSha kathayAmi samAsataH | chaturyugasahasrANi brahmaNo dinamuchyate || 8|| naimittiko dinAnto yastadA.ayaM vartate layaH | tena naimittikaH prokto nAmnA sarvArthakovidaiH || 9|| adhunA prAkR^itaM vachmi vyavasthAbhiryutaM layam | mahAkAraNagaM chedaM sa prAkR^ita udAhR^itaH || 10|| tattvAnAmekabhAve.ayaM sthUlasUkShmasamAtmanAm | prAkR^itaH prakR^itisthatvAt kathyate vibudhaiH paraH || 11|| sArasvataM paraM pUrNaM shR^iNu yogapradaM prabho | nirodhachittabhAvena pa~nchachittalayAtmakam || 12|| manovANImayaM sarvaM vishvaM nAnAsvabhAvagam | manovANIvihInaM tvasampraj~nAtaM vidurbudhAH || 13|| vANyA sa~Nkathyate bhAvo manastatra pragachChati | nAnApadArthabhinnatvAt sarveShAM prANinAM prabho || 14|| vANyA vANIvihInaM yat kathitaM brahma hR^idgatam | chittaM samAdhinA tatra sadA tiShThati tAdR^isham || 15|| vANI sA dvividhA proktA brahmAkArA jaganmayI | tayornAshe layaH proktaH paraH sArasvato budhaiH || 16|| sarasvatIlayaM yatra yogabhAvAt pragachChati | mahAvAkyAdisaMyuktA sa sArasvata uchyate || 17|| sArasvatalayenaiva chittaM pa~nchavidhaM prabho | chintAmaNau layaM kR^itvA tiShTha tvaM yogisammataH || 18|| etat sarvaM samAkhyAtaM yogadaM te samAsataH | gopayainaM mahAyogaM tato yogI bhaviShyasi || 19|| mA yogaM kathayasva tvamimaM kasmai prajApate | pAtrahInaprabhAveNa bhraMshadaste bhaviShyati || 20|| vAsanAhInabhAvena gaNeshaj~nAnalAlasAn | tAn bodhaya visheSheNa tadA.ayaM shubhado bhavet || 21|| atra te kAraNaM dakSha kathayAmi samAsataH | tasya shravaNamAtreNa saMshayastu layaM vrajet || 22|| yogAkAro gaNeshAno yadA khelaparo.abhavat | tadA taM vachanaM mAye siddhibuddhI samUchatuH || 23|| siddhibuddhI UchatuH | yadi khelaM karoShi tvamAvAbhyAM gaNanAyaka | AvAM tvAM ChAdayiShyAvo nAnAbhAvapradarshanAt || 24|| vedAdibhistatra vANImayI gAthA gajAnana | svarUpaM te yathAtathyaM kathayiShyati mAnavAn || 25|| tena tvAM brahmaNAM nAthaM j~nAsyante mAnavAdayaH | tvadupAsanamAtreNa bhaveyurbrahmabhUtakAH || 26|| na tvAM ChAdayituM shakte vANIsthaM gaNanAyaka | atastadarthamAnandAt kuru ki~nchidgajAnana || 27|| evaM tayorvachaH shrutvA te jagAda gajAnanaH | mA khedaM kurutaM devyau vANIM sammohayAmyaham || 28|| mohitA sA mayA vANI varNanaM bhrAntidaM cha me | kariShyati pragUDhArthayutaM satyArthabhAShitam || 29|| gUDhArthaM naiva deveshA yogIshAstattvadarshinaH | j~nAsyanti tena mAM sarve na bhajiShyanti bhAvataH || 30|| siddhibuddhiyutaM brahma vANI prakaTayiShyati | na gaNeshamayIM gAthAM kathayiShyati yogadAm || 31|| siddhibuddhimayaM sarvaM jagadbrahma prasevya yaH | yadA shuddho naro bhAvI tadA mAM j~nAsyati priye || 32|| paraM siddhiyutaM brahma kathitaM siddhidAyakam | sa eva gaNanAtho.ayaM patiH siddheH pramANataH || 33|| paraM buddhiyutaM brahma paraM buddheH prakathyate | gaNesha eva samproktaH patirbuddheH pramANataH || 34|| evaM traividhyagaM vANI vadiShyati sadA tu mAm | siddhidaM buddhigaM brahma shAstreShvetat trayaM matam || 35|| evamuktvA gaNeshAnaH punastUShNIM babhUva tam | uvAcha praNanAmAdau bhaktiH paramaduHkhitA || 36|| bhaktiruvAcha | varo dattastvayA nAtha sid.hdhyai bud.hdhyai gajAnana | tena bhaktivihInAshcha bhaviShyanti sadA narAH || 37|| ato.ahaM duHkhasaMyuktA chariShyAmi nirantaram | mAM pAlaya gaNAdhyakSha bhaktiyuktAn janAn kuru || 38|| evamukto gaNAdhyakShastAmuvAcha suduHkhitAm | bhaktiM bhaktipriyaH pUrNaH smayamAnaH prajApate || 39|| shrIgaNesha uvAcha | mA shokaM kuru kalyANi narA madbhaktikArakAH | devanAgAsurAdyAshcha bhaviShyanti na saMshayaH || 40|| nAnAdevaparA ye tu bhaktyA janmani janmani | santuShTA amarAstebhyo dAsyantyagniruchiM mudA || 41|| tataste.agniM samArAdhya bhaktiyuktA nirantaram | tuShTaM taM vai kariShyanti nAnAyaj~naparAyaNAH || 42|| tatastasya kR^ipAyogAt devIbhaktiyutA narAH | bhaviShyanti cha te sarve tAM bhajiShyanti saMyatAH || 43|| evaM bahau gate kAle santuShTA sA pradAsyati | tebhyaH saurIM mahAbhaktiM bhajiShyanti tayA ravim || 44|| tato bahau gate kAle sUryastoShasamanvitaH | ugrAM dAsyati bhaktiM tu vaiShNavIM tebhya AdarAt || 45|| tayA yuktA bhajiShyanti viShNuM bhAvasamanvitAH | narAstataH sa santuShTo bahukAle bhaviShyati || 46|| tuShTo viShNuH svayaM tebhyo dAtA syAdbhaktimuttamAm | shaivIM tayA tataste taM bhajiShyanti sadAshivam || 47|| tato bahau gate kAle tuShTaH shambhuH pradAsyati | bhaktiM gANeshvarIM tebhyo bhajiShyanti tayA cha mAm || 48|| narAH shAntiM samAlabhya matto yogaparAyaNAH | brahmIbhUtA bhaviShyanti bhajiShyanti tathA.api te || 49|| evaM krameNa madbhaktA bhaviShyanti narAdayaH | tvadyuktA mAM bhajiShyanti teShAM vashyo bhavAmyaham || 50|| na bhakte te samaM me vai priyaM ki~nchidbhaviShyati | yatra bhaktirgatA tatra yathA sthAsyAmi ki~NkaraH || 51|| svAnandaM lakShalAbhau cha siddhiM buddhiM madIyakam | sarvaM tebhyaH pradAsyAmi bhaktebhyo nAtra saMshayaH || 52|| ayaM madIyadehashcha bhaktyadhIno bhaviShyati | bhaktAgre bhaktarUpeNa sadA sthAsyAmi dAsavat || 53|| karmabhyashchAdhikaM bhakte tapaH paramadushcharam | tapobhyashchAdhikaM j~nAnaM niHsa~NgapadadAyakam || 54|| j~nAnAdyogaH samAkhyAto.adhikaH shAntipradAyakaH | tasmAchcha tvaM mahAbhakte bhaviShyasyadhikA priyA || 55|| bhakteH paraM na ki~nchin me hyadhikaM shAstrasammatam | bhaviShyati mahAbhAge mA chintAM kuru sarvathA || 56|| anyadvANI madIyaM yad gUDhaM rUpaM vadiShyati | tadarthaM te priyaM bhakte karomi shR^iNu me vachaH || 57|| madIyabhujasaMstho.ayaM mudgalaH sarvadarpahA | sa eva brAhmaNo bhUtvA chariShyati nirantaram || 58|| kR^itaM tena madIyaM vai purANaM vedabR^iMhitam | gUDhArthadyotanaM bhAvi sarvebhyo bhaktidAyakam || 59|| svarUpaM tatra me bhakte prakaTaM pashyatAM nR^iNAm | shR^iNvatAM tattadA pUrNaM bhaviShyati na saMshayaH || 60|| tathApi durlabhA bhaktirmadIyA tvaM bhaviShyasi | ato.alpaj~nA na mAM devi bhajiShyanti kadAchana || 61|| vighnaM maudgalashAstre.ahaM kariShyAmi bhramapradam | ashraddhaM tena naShTaM tadbhaviShyati kadA kadA || 62|| tava bhAvasya rakShArthaM maudgalaM nirmitaM mayA | ataH paraM mahAbhakte vada kiM te karomyaham || 63|| evaM tasya vachaH shrutvA harShitA sA nanAma tam | gaNeshaM bhAvagambhIrA na ki~nchit punarabravIt || 64|| etatte kathitaM dakSha guhyaM vighneshvarasya yat | ato guptaM prakarSheNa shAstraM kuru madIyakam || 65|| tvaM dakShaH sarvabhAveShu dakShAddakSho na vidyate | atastubhyaM mayA sarvaM kathitaM shAstramuttamam || 66|| hR^idisthena gaNeshena prerito.ahaM prajApate | tadAj~nayA hR^idisthaM me kathitaM shAstramuttamam || 67|| anena vidhinA dakSha bhaja tvaM gaNanAyakam | tenepsitaM samAsAdya gANapatyo bhaviShyasi || 68|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena gaNesharahasyayogo nAma pa~nchadasho.adhyAyaH || 9\.15 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu ekAdasho.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.11 \section{12\. bhaktirahasyavarNanayogo dvAdasho.adhyAyaH} (mudgalapurANe navamakhaNDe 9\.16 bhaktirahasyavarNanayogo nAma ShoDasho.adhyAyaH) || shrIgaNeshAya namaH || dakSha uvAcha | dhanyo.ahaM kR^itakR^ityo.ahaM kR^itastvadya mahAmate | tvadAj~nAvashagaH svAmin guptaM granthaM karomi te || 1|| adhunA vada me bhaktiM gaNeshasya tayA param | bhajiShyAmi visheSheNa sadA bhaktiparAyaNaH || 2|| mudgala uvAcha | sA~Nkhyayogau prajAnAtha shR^iNu te kathayAmyaham | tAbhyAM yuktastato bhaktiM kariShyasi parAM mudA || 3|| chittaM pa~nchavidhaM proktaM pa~nchasa~NkhyAvivarjitam | kuru chintAmaNau lInabhAvena tvaM suyogataH || 4|| etat sA~NkhyaM samAkhyAtaM gaNeshAbhedadAyakam | tena yogI bhavet sadyaH shAntiyukto visheShataH || 5|| pa~nchachittodbhaveShu tvaM bhogeShvasi susaMsthitaH | bimbarUpeNa tAn bhu~NkShva shAntyA rasasamanvitaH || 6|| chitteShu chittabhUteShu karma j~nAnAdikaM bhavet | tadgaNeshArpaNaM sarvaM kuru tvaM nityamAdarAt || 7|| svadharmasaMsthitaM dehaM chittaM shAntisamanvitam | kuruShva satataM dakSha brahmabhAvaparAyaNaH || 8|| ayaM yogaH samAkhyAtaH shAstre vai sarvasammataH | vedeShu cha purANeShu brahmabhUyapradAyakaH || 9|| sA~Nkhyayogau samArAdhya bhajasva gaNanAyakam | yogAkAraM samAdhyAya tanniShThastatparAyaNaH || 10|| shravaNaM gaNanAthasya guNAnAM nityamAdarAt | kIrtanaM tasya tadvattvaM kuruShvaitadrasairyutam || 11|| gANeshasya cha bhAvasya vismR^itiM mA kuru prabho | gaNeshapAdajaM mohaM dhArayeH satyabhAvataH || 12|| sA~NgaM gaNeshvarasyaiva kuru sarvaM visheShataH | gaNeshAnna paraM shreShThaM tasmAttanniShThako bhava || 13|| gANapatyasya mArgasya sevanaM kuru sarvadA | sAkShirUpaM gaNeshAnaM j~nAtvA hR^itsthaM bhajasva cha || 14|| gaNeshAnnaiva bhinno.ahaM bhAvayasva nirantaram | evaM navaprakAraistaM bhaja tvaM bhaktisaMyutaH || 15|| bAhyAntaraM gaNeshArthaM kuru tvaM karma chAdarAt | navadhA khaNDabhAvena pUrNabhakto bhaviShyasi || 16|| atho chaturvidhAM bhaktiM kathayAmi shR^iNuShva tAm | kAyikAM vAchikAM pUrNAM mAnasIM nityadA kuru || 17|| tathA sAMsargikiM dakSha tasyAshchihnaM vadAmyaham | gaNeshArthaM sadA dehashramaM kuru mahAmate || 18|| gaNeshabhAvahInAM yAM vAchaM mA tvaM vadasva tAm | gaNeshachintanaM tadvadgaNeshe bhAvakasya vA || 19|| gaNeshabhaktiyuktAnAM sa~NgatiM kuru sarvadA | evaM bhajasva bhaktyA tvaM bhaktarAjo bhaviShyasi || 20|| bhaktiH sA dvividhA dakSha mAnavaiH kriyate parA | pAkhaNDasaMyutA pUrNA devaprItyarthameva vA || 21|| dehe viShayabhogArthaM bhajanaM sampravartate | pAkhaNDinAM sadA dakSha lokamohakaraM param || 22|| pAkhaNDabhajanasyaiva chihnaM mukhyaM vadAmyaham | tachChR^iNu tvaM hitArthAya lokAnAM lokatAraka || 23|| sarvAha~NkAranirmuktaH pAkhaNDI dR^ishyate janaiH | janA mohayutA yena bhavanti bhajanaM yataH || 24|| yatra yeShAM ruchirdakSha yAdR^ishI tAdR^ishaM sadA | karoti tatra yatnena sarvabhAvaM pradarshayan || 25|| yenaiva viShayANAM cha prAptiH sa~njAyate parA | tAdR^ishaM bhajanaM tasya paraM bhavati sarvadA || 26|| athavA chaikaniShThaH sa bhavati devatatparaH | svadevabhaktAn sammohya bhu~Nkte duShTo.arthalAlasaH || 27|| svadevabhajane saktA janAH svalpamato bahu | teShAM ruchipramANena bhavati bhajanaM yataH || 28|| janAnAM mohadA bhaktiH kathitA te prajApate | pAkhaNDibhiH sadA pUrNA sevyate sA ruchipradA || 29|| pAkhaNDasaMyutA nityaM bhaktiM kurvanti shAshvatIm | chANDAlAste matAH shAstre devAnAM duHkhadAyakAH || 30|| satyasa~Nkalpasid.hdhyA te saMyutaM devamuttamam | sa~NgR^ihya bhikShukaM duShTAH kurvate.adhaH pragAminaH || 31|| atha devapriyAM bhaktiM shR^iNuShva susamAhitaH | vichArya hR^idaye bhaktiM kurute devatuShTaye || 32|| sadA devaparo bhUtvA bhajate.ananyamAnasaH | lokAnAM tatra sambhUyAdruchirvA hyaruchiH kadA || 33|| lokA nindanti taM bhaktamuttamAshcha stuvanti vA | tAnanAdR^itya devasya prItyarthaM bhajate sadA || 34|| svakIye hR^idaye so.api vichArya kurute sadA | bhaktiM yAM tAM prajAnAti devastasya hR^idi sthitaH || 35|| yadA daivasya mArgasyApamAnaM vA hyanAdaram | kurvanti tAn parityajya tadA bhajati sarvadA || 36|| lokAnAM ruchidaM tasya bhajanaM jAyate kadA | kadA teShAM viruddhaM vA bhaktyA taddevatuShTidam || 37|| anena vidhinA dakSha bhajasva gaNanAyakam | gANapatyo na sandeho bhaviShyasi parAt paraH || 38|| pa~ncha chitteShu yajj~nAnaM tadviddhi viShayAtmakam | tatra ruchivihInastvaM bhajasva gaNanAyakam || 39|| sadA gaNeshvare dakSha rasotpattiH prajAyate | chittasya nAnyabhAveShu yasya bhaktaH sa uchyate || 40|| etadbhaktirahasyaM te kathitaM bhaktidAyakam | samAsena bhajasvaiva gaNeshaM brahmanAyakam || 41|| imaM yogaM naro yastu shR^iNuyAchChrAvayet param | yogibhyo vA.anyajantubhyaH sa IpsitamavApnuyAt || 42|| nAnena sadR^ishaM ki~nchidyogadaM shAstrasammatam | asya shravaNamAtreNa brahmIbhUto bhavennaraH || 43|| mahApApopapApebhyo muchyate paThanAt kila | shravaNAdasya yogasyAnte brahma prApnuyAt param || 44|| putrapautrAdisaMyukto dhanadhAnyasamanvitaH | ArogyAdisamAyukto labhedante paraM padam || 45|| sakAmako labhedbhogAn paThanAdasya nishchitam | ante brahmamayo bhAvI shravaNAnnAtra saMshayaH || 46|| yogagItAM paThedyastu niShkAmaH shR^iNuyAdatho | sa vighnahInatAM prApya brahmIbhUto bhaviShyati || 47|| yogagItAM paThedyastu sa bhavet shAntisaMyutaH | shR^iNuyAdbrahmabhUtashcha j~nAnavAn sthitisaMyutaH || 48|| karmaniShThairiyaM sevyA taponiShThaiH prajApate | tattatsiddhisamAyuktairihAnte brahma chApyate || 49|| nityaM paThedimAM gItAM sa gaNesho dharAtale | darshanAt pAvano nR^INAM sarvasiddhipradAyakaH || 50|| ekakAlaM dvikAlaM vA trikAlaM yaH paThedimAm | kR^itvA.avashyaM gaNeshAnaM sa bhavet sarvadAyakaH || 51|| shuklakR^iShNachaturthyostu peThadetAM narottamaH | sa bhuktvA sakalAn bhogAnante brahma labhet param || 52|| athavA shuklajAyAM sa chaturthyAM bhAdramAghayoH | jyeShThe mAghe cha kR^iShNAyAM paThedIpsitamApnuyAt || 53|| athavA gaNarAjasya tIrthakShetrAdike gataH | paThedimAM subhAvena sa IpsitamavApnuyAt || 54|| vedashAstrapurANeShu yat sAraM samudAhR^itam | yogagItAmayaM tubhyaM sarvasiddhipradAyakam || 55|| || OM tatsaditi shrImadAntye purANopaniShadi shrImanmaudgale mahApurANe navame khaNDe yogacharite mudgaladakShasaMvAde yogAmR^itArthashAstre chittabhUminirodhena bhaktirahasyavarNanayogo nAma ShoDasho.adhyAyaH || 9\.16 || iti yogagItAsUpaniShatsu sugamAsu dvAdasho.adhyAyaH || 9(yogagItA)\.12 || shrIgajAnanArpaNamastu || ## Proofread by Yash Khasbage \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}