% Text title : Shivapuranam 1 vidyeshvarasaMhitA % File name : shivapurANam1vidyeshvarasaMhitA.itx % Category : shiva, purANa, shivapurANa % Location : doc\_purana % Proofread by : Revathy Rajaraman and team members Uma Mahesh, Jayalakshmi Jayaraman, Malati Shekar, Meenakshi Premanand, Lata Murali, Sornavalli K, K C Swaminathan, Gayathri Veda % Latest update : January 23, 2026 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Shri Shiva Mahapuranam 1 vidyeshvarasaMhitA ..}## \itxtitle{.. shrIshivamahApurANam 1\. vidyeshvarasaMhitA ..}##\endtitles ## || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || || shrIshivamahApurANam || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.1\. prathamo.adhyAyaH | muniprashnottaravarNanam |} Adyantama~NgalamajAtasamAnabhAva\- mAryaM tamIshamajarAmaramAtmadevam | pa~nchAnanaM prabalapa~nchavinodashIlaM sambhAvaye manasi sha~Nkaramambikesham || 1|| vyAsa uvAcha | dharmakShetre mahAkShetre ga~NgAkAlindisa~Ngame | prayAge parame puNye brahmalokasya vartmani || 1|| munayaH shaMsitAtmAnaH satyavrataparAyaNAH | mahaujaso mahAbhAgA mahAsatraM vitenire || 2|| tatra satraM samAkarNya vyAsashiShyo mahAmuniH | AjagAma munIn draShTuM sUtaH paurANikottamaH || 3|| taM dR^iShTvA sUtamAyAntaM harShitA munayastadA | chetasA suprasannena pUjAM chakruryathAvidhi || 4|| tato vinayasaMyuktAH prochuH sA~njalayashcha te | suprasannA mahAtmAnaH stutiM kR^itvA yathAvidhi || 5|| romaharShaNa sarvaj~na bhavAn vai bhAgyagauravAt | purANavidyAmakhilAM vyAsAt pratyarthamIyivAn || 6|| tasmAdAshcharyabhUtAnAM kathAnAM tvaM hi bhAjanam | ratnAnAmurusArANAM ratnAkara ivArNavaH || 7|| yachcha bhUtaM cha bhavyaM cha yachchAnyadvastu vartate | na tvayAviditaM ki~nchit triShu lokeShu vidyate || 8|| tvaM maddiShTavashAdasya darshanArthamihAgataH | kurvan kimapi naH shreyo na vR^ithAgantumarhasi || 9|| tattvaM shrutaM sma naH sarvaM pUrvameva shubhAshubham | na tR^iptimadhigachChAmaH shravaNechChA muhurmuhuH || 10|| idAnImekamevAsti shrotavyaM sUta sanmate | tadrahasyamapi brUhi yadi te.anugraho bhavet || 11|| prApte kaliyuge ghore narAH puNyavivarjitAH | durAchAraratAH sarve satyavArtAparA~NmukhAH || 12|| parApavAdaniratAH paradravyAbhilAShiNaH | parastrIsaktamanasaH parahiMsAparAyaNAH || 13|| dehAtmadR^iShTayo mUDhA nAstikAH pashubuddhayaH | mAtR^ipitR^ikR^itadveShAH strIdevAH kAmaki~NkarAH || 14|| viprA lobhagrahagrastA vedavikrayajIvinaH | dhanArjanArthamabhyastavidyA madavimohitAH || 15|| tyaktasvajAtikarmANaH prAyashaH parava~nchakAH | trikAlasandhyayA hInA brahmabodhavivarjitAH || 16|| adayAH paNDitammanyAH svAchAravratalopakAH | kR^iShyudyamaratAH krUrasvabhAvA malinAshayAH || 17|| kShatriyAshcha tathA sarve svadharmatyAgashIlinaH | asatsa~NgAH pAparatA vyabhichAraparAyaNAH || 18|| ashUrA araNaprItAH palAyanaparAyaNAH | kuchauravR^ittayaH shUdrAH kAmaki~NkarachetasaH || 19|| shastrAstravidyayA hInA dhenuviprAvanojjhitAH | sharaNyAvanahInAshcha kAminyUtimR^igAH sadA || 20|| prajApAlanasaddharmavihInA bhogatatparAH | prajAsaMhArakA duShTA jIvahiMsAkarA mudA || 21|| vaishyAH saMskArahInAste svadharmatyAgashIlinaH | kupathAH svArjanaratAstulAkarmakuvR^ittayaH || 22|| gurudevadvijAtInAM bhaktihInAH kubuddhayaH | abhojitadvijAH prAyaH kR^ipaNA baddhamuShTayaH || 23|| kAminIjArabhAveShu suratA malinAshayAH | lobhamohavichetaskAH pUrtAdiShu vR^iShojjhitAH || 24|| tadvachChUdrAshcha ye kechid brahmaNAchAratatparAH | ujjvalAkR^itayo mUDhAH svadharmatyAgashIlinaH || 25|| kartArastapasAM bhUyo dvijatejo.apahArakAH | shishvalpamR^ityukArAshcha mantrochchAraparAyaNAH || 26|| shAlagrAmashilAdInAM pUjakA homatatparAH | pratikUlavichArAshcha kuTilA dvijadUShakAH || 27|| dhanavantaH kukarmANo vidyAvanto vivAdinaH | AkhyAnopAsanAdharmavaktAro dharmalopakAH || 28|| subhUpAkR^itayo dambhAH sudAtAro mahAmadAH | viprAdIn sevakAn matvA manyamAnA nijaM prabhum || 29|| svadharmarahitA mUDhAH sa~NkarAH krUrabuddhayaH | mahAbhimAnino nityaM chaturvarNavilopakAH || 30|| sukulInAnnijAn matvA chaturvarNairvivartanAH | sarvavarNabhraShTakarAH mUDhAH satkarmakAriNaH || 31|| striyashcha prAyasho bhraShTA bhartravaj~nAnakArikAH | shvashuradrohakAriNyo nirbhayA malinAshanAH || 32|| kuhAvabhAvaniratAH kushIlAH smaravihvalAH | jArasa~NgaratA nityaM svasvAmivimukhAstathA || 33|| tanayA mAtR^ipitroshcha bhaktihInA durAshayAH | avidyApAThakA nityaM rogagrasitadehakAH || 34|| eteShAM naShTabuddhInAM svadharmatyAgashIlinAm | paraloke.apIha loke kathaM sUta gatirbhavet || 35|| iti chintAkulaM chittaM jAyate satataM hi naH | paropakArasadR^isho nAsti dharmo.aparaH khalu || 36|| laghUpAyena yenaiShAM bhavet sadyo.aghanAshanam | sarvasiddhAntavittvaM hi kR^ipayA tadvadAdhunA || 37|| vyAsa uvAcha | ityAkarNya vachasteShAM munInAM bhAvitAtmanAm | manasA sha~NkaraM smR^itvA sUtaH provAcha tAn munIn || 38|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM muniprashnavarNanaM nAma prathamo.adhyAyaH || 1\.1|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.2\. dvitIyo.adhyAyaH | muniprashnAnAmuttarANi |} sUta uvAcha | sAdhu pR^iShTaM sAdhavo vastrailokyahitakArakam | guruM smR^itvA bhavatsnehAdvakShye tachChR^iNutAdarAt || 1|| vedAntasArasarvasvaM purANaM chaivamuttamam | sarvAghaughoddhArakaraM paratra paramArthadam || 2|| kalikalmaShavidhvaMsi yasmi~nChivayashaH param | vijR^imbhate sadA viprAshchaturvargaphalapradam || 3|| tasyAdhyayanamAtreNa purANasya dvijottamAH | sarvottamasya shaivasya te yAsyanti susadgatim || 4|| tAvadvijR^imbhate pApaM brahmahatyApurassaram | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 5|| tAvatkalimahotpAtAH sa~nchariShyanti nirbhayAH | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 6|| tAvatsarvANi shAstrANi vivadante parasparam | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 7|| tAvatsvarUpaM durbodhaM shivasya mahatAmapi | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 8|| tAvadyamabhaTAH krUrAH sa~nchariShyanti nirbhayAH | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 9|| tAvatsarvapurANAni pragarjanti mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 10|| tAvatsarvANi tIrthAni vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati jagatyaho || 11|| tAvatsarve mudA mantrA vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati mahItale || 12|| tAvatsarvANi kShetrANi vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati mahItale || 13|| tAvatsarvANi pIThAni vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati mahItale || 14|| tAvatsarvANi dAnAni vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati mahItale || 15|| tAvatsarve cha te devA vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati mahItale || 16|| tAvatsarve cha siddhAntA vivadante mahItale | yAvachChivapurANaM hi nodeShyati mahItale || 17|| asya shaivapurANasya kIrtanashravaNAd dvijAH | phalaM vaktuM na shaknomi kArtsnyena munisattamAH || 18|| tathApi tasya mAhAtmyaM vakShye ki~nchittu vo.anaghAH | chittamAdhAya shR^iNuta vyAsenoktaM purA mama || 19|| etachChivapurANaM hi shlokaM shlokArdhameva cha | yaH paThedbhaktisaMyuktaH sa pApAnmuchyate kShaNAt || 20|| etachChivapurANaM hi yaH pratyahamatandritaH | yathAshakti paThed bhaktyA sa jIvanmukta uchyate || 21|| etachChivapurANaM hi yo bhaktyArchayate sadA | dine dine.ashvamedhasya phalaM prApnotyasaMshayam || 22|| etachChivapurANaM yaH sAdhAraNapadechChayA | anyataH shR^iNuyAt so.api matto muchyeta pAtakAt || 23|| etachChivapurANaM yo namaskuryAdadUrataH | sarvadevArchanaphalaM sa prApnoti na saMshayaH || 24|| etachChivapurANaM vai likhitvA pustakaM svayam | yo dadyAchChivabhaktebhyastasya puNyaphalaM shR^iNu || 25|| adhIteShu cha shAstreShu vedeShu vyAkR^iteShu cha | yatphalaM durlabhaM loke tatphalaM tasya sambhavet || 26|| etachChivapurANaM hi chaturdashyAmupoShitaH | shivabhaktasabhAyAM yo vyAkaroti sa uttamaH || 27|| pratyakSharaM tu gAyatrIpurashcharyAphalaM labhet | iha bhuktvAkhilAn kAmAnante nirvANatAM vrajet || 28|| upoShitashchaturdashyAM rAtrau jAgaraNAnvitaH | yaH paThechChR^iNuyAdvApi tasya puNyaM vadAmyaham || 29|| kurukShetrAdinikhilapuNyatIrtheShvanekashaH | AtmatulyadhanaM sUryagrahaNe sarvatomukhe || 30|| viprebhyo vyAsamukhyebhyo dattvA yatphalamashnute | tatphalaM sambhavettasya satyaM satyaM na saMshayaH || 31|| etachChivapurANaM hi gAyate yo.apyaharnisham | Aj~nAM tasya pratIkSheran devA indrapurogamAH || 32|| etachChivapurANaM yaH paTha~nChR^iNvan hi nityashaH | yadyat karoti satkarma tatkoTiguNitaM bhavet || 33|| samAhitaH paThedyastu tatra shrIrudrasaMhitAm | sa brahmaghno.api pUtAtmA tribhireva dinairbhavet || 34|| tAM rudrasaMhitAM yastu bhairavapratimAntike | triH paThetpratyahaM maunI sa kAmAnakhilA.Nllabhet || 35|| tAM rudrasaMhitAM yastu sampaThed vaTabilvayoH | pradakShiNAM prakurvANo brahmahatyA nivartate || 36|| kailAsasaMhitA tatra tato.api paramA smR^itA | brahmasvarUpiNI sAkShAt praNavArthaprakAshikA || 37|| kailAsasaMhitAyAstu mAhAtmyaM vetti sha~NkaraH | kR^itsnaM tadardhaM vyAsashcha tadardhaM vedmyahaM dvijAH || 38|| tatra ki~nchitpravakShyAmi kR^itsnaM vaktuM na shakyate | yajj~nAtvA tatkShaNAllokashchittashuddhimavApnuyAt || 39|| na nAshayati yatpApaM sA raudrI saMhitA dvijAH | tanna pashyAmyahaM loke mArgamANo.api sarvadA || 40|| shivenopaniShatsindhumanthanotpAditAM mudA | kumArAyArpitAM tAM vai sudhAM pItvAmaro bhavet || 41|| brahmahatyAdipApAnAM niShkR^itiM kartumudyataH | mAsamAtraM saMhitAM tAM paThitvA muchyate tataH || 42|| duShpratigrahadurbhojyadurAlApAdisambhavam | pApaM sakR^it kIrtanena saMhitA sA vinAshayet || 43|| shivAlaye bilvavane saMhitAM tAM paThet tu yaH | sa yatphalamavApnoti tadvAcho.api na gochare || 44|| saMhitAM tAM paThan bhaktyA yaH shrAddhe bhojayed dvijAn | tasya ye pitaraH sarve yAnti shambhoH paraM padam || 45|| chaturdashyAM nirAhAro yaH paThet saMhitAM cha tAm | bilvamUle shivaH sAkShAtsa devaishcha prapUjyate || 46|| apyanyAH saMhitAstatra sarvakAmaphalapradAH | ubhe vishiShTe vij~neye lIlAvij~nAnapUrite || 47|| tadidaM shaivamAkhyAtaM purANaM vedasammitam | nirmitaM tachChivenaiva prathamaM brahmasammitam || 48|| vidyeshaM cha tathA raudraM vainAyakamathaumikam | mAtraM rudraikAdashakaM kailAsaM shatarudrakam || 49|| koTirudrasahasrAdyaM koTirudraM tathaiva cha | vAyavIyaM dharmasa.nj~naM purANamiti bhedataH || 50|| saMhitA dvAdashamitA mahApuNyatarA matAH | tAsAM sa~NkhyAM bruve viprAH shR^iNutAdarato.akhilam || 51|| vidyeshaM dashasAhasraM rudraM vainAyakaM tathA | aumaM mAtR^ipurANAkhyaM pratyekAShTasahasrakam || 52|| trayodashasahasraM hi rudraikAdashakaM dvijAH | ShaTsahasraM cha kailAsaM shatarudraM tadardhakam || 53|| koTirudraM triguNitamekAdashasahasrakam | sahasrakoTirudrAkhyamuditaM granthasa~NkhyayA || 54|| vAyavIyaM khAbdhishataM dharmaM ravisahasrakam | tadevaM lakShasa~NkhyAkaM shaivaM sa~NkhyAvibhedataH || 55|| vyAsena tattu sa~NkShiptaM chaturviMshatsahasrakam | shaivaM tatra chaturthaM vai purANaM saptasaMhitam || 56|| shivena kalpitaM pUrvaM purANaM granthasa~NkhyayA | shatakoTipramANaM hi purA sR^iShTau suvistR^itam || 57|| vyaste.aShTAdashadhA chaiva purANe dvAparAdiShu | chaturlakSheNa sa~NkShipte kR^ite dvaipAyanAdibhiH || 58|| proktaM shivapurANaM hi chaturviMshatsahasrakam | shlokAnAM sa~NkhyayA saptasaMhitaM brahmasammitam || 59|| vidyeshvarAkhyA tatrAdyA raudrI j~neyA dvitIyikA | tR^itIyA shatarudrAkhyA koTirudrA chaturthikA || 60|| pa~nchamI chaivamaumyAkhyA ShaShThI kailAsasa.nj~nikA | saptamI vAyavIyAkhyA saptaivaM saMhitA matAH || 61|| sasaptasaMhitaM divyaM purANaM shivasa.nj~nakam | varIvarti brahmatulyaM sarvoparigatipradam || 62|| etachChivapurANaM hi saptasaMhitamAdarAt | paripUrNaM paThedyastu sa jIvanmukta uchyate || 63|| shrutismR^itipurANetihAsAgamashatAni cha | etachChivapurANasya nArhantyalpAM kalAmapi || 64|| shaivaM purANamamalaM shivakIrtitaM tad vyAsena shaivapravaNena cha sa~NgR^ihItam | sa~NkShepataH sakalajIvaguNopakAraM tApatrayaghnamatulaM shivadaM satAM hi || 65|| vikaitavo dharma iha pragIto vedAntavij~nAnamayaH pradhAnaH | amatsarAntarbudhavedyavastu satklR^iptamantraughatrivargayuktam || 66|| shaivaM purANatilakaM khalu satpurANaM vedAntavedavilasatparavastugItam | yo vai paThechcha shR^iNuyAt paramAdareNa shambhupriyaH sa hi labhet paramAM gatiM vai || 67|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM muniprashnottaravarNanaM nAma dvitIyo.adhyAyaH || 1\.2|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.3\. tR^itIyo.adhyAyaH | sAdhyasAdhanavichAraH |} vyAsa uvAcha | ityAkarNya vachaH sautaM prochuste paramarShayaH | vedAntasArasarvasvaM purANaM shrAvayAdbhutam || 1|| iti shrutvA munInAM sa vachanaM supraharShitaH | saMsmara~nCha~NkaraM sUtaH provAcha munisattamAn || 2|| sUta uvAcha | shR^iNvantu R^iShayaH sarve smR^itvA shivamanAmayam | purANapravaNaM shaivaM purANaM vedasArajam || 3|| yatra gItaM trikaM prItyA bhaktij~nAnavirAgakam || 4|| vedAntavedyaM sadvastu visheSheNa pravarNitam || 5|| shR^iNvantu R^iShayaH sarve purANaM vedasArajam | purA kAlena mahatA kalpe.atIte punaH punaH || 6|| asminnupasthite kalpe pravR^itte sR^iShTikarmaNi | munInAM ShaTkulInAnAM bruvatAmitaretaram || 7|| idaM paramidaM neti vivAdaH sumahAnabhUt | te.abhijagmurvidhAtAraM brahmANaM praShTumavyayam || 8|| vAgbhirvinayagarbhAbhiH sarve prA~njalayo.abruvan | tvaM hi sarvajagaddhAtA sarvakAraNakAraNam || 9|| kaH pumAn sarvatattvebhyaH purANaH parataH paraH | brahmovAcha | yato vAcho nivartante aprApya manasA saha || 10|| yasmAt sarvamidaM brahmaviShNurudrendrapUrvakam | saha bhUtendriyaiH sarvaiH prathamaM samprasUyate || 11|| eSha devo mahAdevaH sarvaj~no jagadIshvaraH | ayaM tu parayA bhaktyA dR^ishyate nAnyathA kvachit || 12|| rudro harirharashchaiva tathAnye cha sureshvarAH | bhaktyA paramayA tasya nityaM darshanakA~NkShiNaH || 13|| bahunAtra kimuktena shive bhaktyA vimuchyate | prasAdAddevatAbhaktiH prasAdo bhaktisambhavaH | yathehA~Nkurato bIjaM bIjato vA yathA~NkuraH || 14|| tasmAdIshaprasAdArthaM yUyaM gatvA bhuvaM dvijAH | dIrghasatraM samAkR^idhvaM yUyaM varShasahasrakam || 15|| amuShyaivAdhvareshasya shivasyaiva prasAdataH | vedoktavidyAsAraM tu j~nAyate sAdhyasAdhanam || 16|| munayaH UchuH | atha kiM paramaM sAdhyaM kiM vA tatsAdhanaM param | sAdhakaH kIdR^ishastatra tadidaM brUhi tattvataH || 17|| brahmovAcha | sAdhyaM shivapadaprAptiH sAdhanaM tasya sevanam | sAdhakastatprasAdAdyo nityAdiphalanispR^ihaH || 18|| karma kR^itvA tu vedoktaM tadarpitamahAphalam | parameshapadaprAptiH sAlokyAdikramAttataH || 19|| tattadbhaktyanusAreNa sarveShAM paramaM phalam | tatsAdhanaM bahuvidhaM sAkShAdIshena bodhitam || 20|| sa~NkShipya tatra vaH sAraM sAdhanaM prabravImyaham | shrotreNa shravaNaM tasya vachasA kIrtanaM tathA || 21|| manasA mananaM tasya mahAsAdhanamuchyate | shrotavyaH kIrtitavyashcha mantavyashcha maheshvaraH || 22|| iti shrutiH pramANaM naH sAdhanenAmunA param | sAdhyaM vrajata sarvArthasAdhanaikaparAyaNAH || 23|| pratyakShaM chakShuShA dR^iShTvA tatra lokaH pravartate | apratyakShaM hi sarvatra j~nAtvA shrotreNa cheShTate || 24|| tasmAchChravaNamevAdau shrutvA gurumukhAd budhaH | tataH saMsAdhayedanyat kIrtanaM mananaM sudhIH || 25|| kramAnmananaparyante sAdhane.asmin susAdhite | shivayogo bhavettena sAlokyAdikramAchChanaiH || 26|| sarvA~NgavyAdhayaH pashchAt sarvAnandashcha lIyate | abhyAsAt kleshametad vai pashchAdAdyantama~Ngalam || 27|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanavichAraM nAma tR^itIyo.adhyAyaH || 1\.3|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.4\. chaturtho.adhyAyaH | shravaNakIrtamananAnAM shreShThatvam |} munaya UchuH | mananaM kIdR^ishaM brahma~nChravaNaM chApi kIdR^isham | kIrtanaM vA kathaM tasya kIrtayaitadyathAyatham || 1|| brahmovAcha | pUjAjapeshaguNarUpavilAsanAmnAM yuktipriyeNa manasA parishodhanaM yat | tatsantataM mananamIshvaradR^iShTilabhyaM sarveShu sAdhanavareShvapi mukhyamukhyam || 2|| gItAtmanA shrutipadena cha bhAShayA vA shambhupratApaguNarUpavilAsanAmnAm | vAchA sphuTaM tu rasavat stavanaM yadasya tatkIrtanaM bhavati sAdhanamatra madhyam || 3|| yenApi kena karaNena cha shabdapu~njaM yatra kvachichChivaparaM shravaNendriyeNa | strIkelivad dR^iDhataraM praNidhIyate yat tadvai budhAH shravaNamatra jagatprasiddham || 4|| satsa~Ngamena bhavati shravaNaM purastAt sa~NkIrtanaM pashupateratha tad dR^iDhaM syAt | sarvottamaM bhavati tanmananaM tadante sarvaM hi sambhavati sha~NkaradR^iShTipAte || 5|| sUta uvAcha | asmin sAdhanamAhAtmye purA vR^ittaM munIshvarAH | yuShmadarthaM pravakShyAmi shR^iNudhvamavadhAnataH || 6|| purA mama gururvyAsaH parAsharamuneH sutaH | tapashchachAra sambhrAntaH sarasvatyAstaTe shubhe || 7|| gachChan yadR^ichChayA tatra vimAnenArkarochiShA | sanatkumAro bhagavAn dadarsha mama deshikam || 8|| dhyAnArUDhaH prabuddho.asau dadarsha tamajAtmajam | praNipatyAha sambhrAntaH paraM kautUhalaM muniH || 9|| dattvArghyamasmai pradadau devayogyaM cha viShTaram | prasannaH prAha taM prahvaM prabhurgambhIrayA girA || 10|| sanatkumAra uvAcha satyaM vastu mune dadhyAH sAkShAtkaraNagocharaH | sa shivo.atha sahAyo.atra tapashcharasi ki~NkR^ite || 11|| evamuktaH kumAreNa provAcha svAshayaM muniH | dharmArthakAmamokShAshcha vedamArge kR^itAdarAH || 12|| bahudhA sthApitA loke mayA tvatkR^ipayA tathA | evaM bhUtasya me.apyevaM gurubhUtasya sarvataH || 13|| muktisAdhanakaM j~nAnaM nodeti paramAdbhutam | tapashcharAmi muktyarthaM na jAne tatra kAraNam || 14|| itthaM kumAro bhagavAn vyAsena muninArthitaH | samarthaH prAha viprendrA nishchayaM muktikAraNam || 15|| shravaNaM kIrtanaM shambhormananaM cha mahattaram | trayaM sAdhanamuktaM cha vidyate vedasammatam || 16|| purAhamatha sambhrAnto hyanyasAdhanasambhramaH | achale mandare shaile tapashcharaNamAcharam || 17|| shivAj~nayA tataH prApto bhagavAn nandikeshvaraH | sa me dayAlurbhagavAn sarvasAkShI gaNeshvaraH || 18|| uvAcha mahyaM sasnehaM muktisAdhanamuttamam | shravaNaM kIrtanaM shambhormananaM vedasammatam || 19|| trikaM cha sAdhanaM mukteH shivena mama bhAShitam | shravaNAditrikaM brahman kuruShveti muhurmuhuH || 20|| evamuktvA tato vyAsaM sAnugo vidhinandanaH | jagAma svavimAnena padaM paramashobhanam || 21|| evamuktaM samAsena pUrvavR^ittAntamuttamam | R^iShaya UchuH | shravaNAditrayaM sUta muktyupAyastvayeritaH || 22|| shravaNAditrike.ashaktaH kiM kR^itvA muchyate janaH | ayatnenaiva muktiH syAt karmaNA kena hetunA || 23|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe chaturtho.adhyAyaH || 1\.4|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.5\. pa~nchamo.adhyAyaH | shivalli~NgamahimavarNanam |} sUta uvAcha | shravaNAditrike.ashakto li~NgaM veraM cha shA~Nkaram | saMsthApya nityamabhyarchya taret saMsArasAgaram || 1|| api dravyaM vahedeva yathAbalamava~nchayan | arpayelli~NgaverArthamarchayedapi santatam || 2|| maNDapaM gopuraM tIrthaM maThaM kShetraM tathotsavam | vastraM gandhaM cha mAlyaM cha dhUpaM dIpaM cha bhaktitaH || 3|| vividhAnnaM cha naivedyamapUpavya~njanairyutam | ChatraM dhvajaM cha vyajanaM chAmaraM chApi sA~Ngakam || 4|| rAjopachAravat sarvaM dhArayelli~NgaverayoH | pradakShiNAM namaskAraM yathAshakti japaM tathA || 5|| AvAhanAdi sargAntaM nityaM kuryAt subhaktitaH | itthamabhyarchyayan devaM li~Nge vere cha shA~Nkare || 6|| siddhimeti shivaprItyA hitvApi shravaNAdikam | li~NgaverArchanAmAtrAnmuktAH purve mahAjanAH || 7|| munaya UchuH | veramAtre tu sarvatra pUjyante devatAgaNAH | li~Nge vere cha sarvatra kathaM sampUjyate shivaH || 8|| sUta uvAcha | aho munIshvarAH puNyaM prashnametanmahAdbhutam | atra vaktA mahAdevo nAnyo.asti puruShaH kvachit || 9|| shivenoktaM pravakShyAmi kramAd gurumukhAchChrutam | shivaiko brahmarUpatvAnniShkalaH parikIrtitaH || 10|| rUpitvAt sakalastadvattasmAt sakalaniShkalaH | niShkalatvAnnirAkAraM li~NgaM tasya samAgatam || 11|| sakalatvAt tathA veraM sAkAraM tasya sa~Ngatam | sakalAkalarUpatvAd brahmashabdAbhidhaH paraH || 12|| api li~Nge cha vere cha nityamabhyarchyate janaiH | abrahmatvAttadanyeShAM niShkalatvaM na hi kvachit || 13|| tasmAtte niShkale li~Nge nArAdhyante sureshvarAH | abrahmatvAchcha jIvatvAttathAnye devatAgaNAH || 14|| tUShNIM sakalamAtratvAdarchyante veramAtrake | jIvatvaM sha~NkarAnyeShAM brahmatvaM sha~Nkarasya cha || 15|| vedAntasArasaMsiddhaM praNavArthe prakAshanAt | evameva purA pR^iShTo mandare nandikeshvaraH || 16|| sanatkumAramuninA brahmaputreNa dhImatA | sanatkumAra uvAcha | shivAnyadevavashyAnAM sarveShAmapi sarvataH || 17|| veramAtraM cha pUjArthaM shrutaM dR^iShTaM cha bhUrishaH | shivamAtrasya pUjAyAM li~NgaM veraM cha dR^ishyate || 18|| atastad brUhi kalyANa tattvaM me sAdhubodhanam | nandikeshvara uvAcha | anuttaramimaM prashnaM rahasyaM brahmalakShaNam || 19|| kathayAmi shivenoktaM bhaktiyuktasya te.anagha | shivasya brahmarUpatvAnniShkalatvAchcha niShkalam || 20|| li~NgaM tasyaiva pUjAyAM sarvavedeShu sammatam | tasyaiva sakalatvAchcha tathA sakalaniShkalam || 21|| sakalaM cha tathA veraM pUjAyAM lokasammatam | shivAnyeShAM cha jIvatvAt sakalatvAchcha sarvataH || 22|| veramAtraM cha pUjAyAM sammataM vedanirNaye | svAvirbhAve cha devAnAM sakalaM rUpameva hi || 23|| shivasya li~NgaM veraM cha darshane dR^ishyate khalu | sanatkumAra uvAcha | uktaM tvayA mahAbhAga li~NgaveraprachAraNam || 24|| shivasya cha tadanyeShAM vibhajya paramArthataH | tasmAttadeva paramaM li~NgaM verAdisambhavam || 25|| shrotumichChAmi yogIndra li~NgAvirbhAvalakShaNam | nandikeshvara uvAcha | shR^iNu vatsa bhavatprItyA vakShyAmi paramArthataH || 26|| purA kalpe mahAkAle prapanne lokavishrute | ayudhyetAM mahAtmAnau brahmaviShNU parasparam || 27|| tayormAnaM nirAkartuM tanmadhye parameshvaraH | niShkalastambharUpeNa svarUpaM samadarshayat || 28|| tataH svali~NgachihnatvAt stambhato niShkalaM shivaH | svali~NgaM darshayAmAsa jagatAM hitakAmyayA || 29|| tadAprabhR^iti lokeShu niShkalaM li~Ngamaishvaram | sakalaM cha tathA veraM shivasyaiva prakalpitam || 30|| shivAnyeShAM tu devAnAM veramAtraM prakalpitam | tattad veraM tu devAnAM tattadbhogapradaM shubham | shivasya li~NgaveratvaM bhogamokShapradaM shubham || 31|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM shivalli~NgamahimavarNanaM nAma pa~nchamo.adhyAyaH || 1\.5|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.6\. ShaShTho.adhyAyaH | kailAsayAtrAvarNanam |} nandikeshvara uvAcha | purA kadAchidyogIndra viShNurviShadharAsanaH | suShvApa parayA bhUtyA svAnugairapi saMvR^itaH || 1|| yadR^ichChayAgatastatra brahmA brahmavidAM varaH | apR^ichChat puNDarIkAkShaM shayAnaM sarvasundaram || 2|| kastvaM puruShavachCheShe dR^iShTvA mAmapi dR^iptavat | uttiShTha vatsa mAM pashya tava nAthamihAgatam || 3|| AgataM gurumArAdhyaM dR^iShTvA yo dR^iptavachcharet | drohiNastasya mUDhasya prAyashchittaM vidhIyate || 4|| iti shrutvA vachaH kruddho bahiH shAntavadAcharan | svasti te svAgataM vatsa tiShTha pIThamito visha || 5|| kimu te vyagravadvaktraM vibhAti viShamekShaNam | brahmovAcha \- vatsa viShNo mahAmAnamAgataM kAlavegataH || 6|| pitAmahashcha jagataH pAtA cha tava vatsaka | viShNuruvAcha \- matsthaM jagadidaM vatsa manuShe tvaM hi choravat || 7|| mannAbhikamalAjjAtaH putrastvaM bhAShase vR^ithA | nandikeshvara uvAcha | evaM hi vadatostatra mugdhayorajayostadA || 8|| ahameva varo na tvamahaM prabhurahaM prabhuH | parasparaM hantukAmau chakratuH samarodyamam || 9|| yuyudhAte.amarau vIrau haMsapakShIndravAhanau | vaira~nchyA vaiShNavAshchaivaM mitho yuyudhire tadA || 10|| tAvadvimAnagatayaH sarvA vai devajAtayaH | didR^ikShavaH samAjagmuH samaraM taM mahAdbhutam || 11|| kShipantaH puShpavarShANi pashyantaH svairamambare | suparNavAhanastatra kruddho vai brahmavakShasi || 12|| mumocha bANAnasahAnastrAMshcha vividhAn bahUn | mumochAtha vidhiH kruddho viShNorurasi duHsahAn || 13|| bANAnanalasa~NkAshAnastrAMshcha bahushastadA | tadAshcharyamiti spaShTaM tayoH samaragocharam || 14|| samIkShya daivatagaNAH shashaMsurbhR^ishamAkulAH | tato viShNuH susa~NkruddhaH shvasan vyasanakarshitaH || 15|| mAheshvarAstraM matimAn sandadhe brahmaNopari | tato brahmA bhR^ishaM kruddhaH kampayan vishvameva hi || 16|| astraM pAshupataM ghoraM sandadhe viShNuvakShasi | tatastadutthitaM vyomni tapanAyutasannibham || 17|| sahasramukhamatyugraM chaNDavAtabhaya~Nkaram | astradvayamidaM tatra brahmaviShNvorbhaya~Nkaram || 18|| itthaM babhUva samaraM brahmaviShNvoH parasparam | tato devagaNAH sarve viShaNNA bhR^ishamAkulAH | UchuH parasparaM tAta rAjakShobhe yathA dvijAH || 19|| sR^iShTiH sthitishcha saMhArastirobhAvo.apyanugrahaH | yasmAt pravartate tasmai brahmaNe cha trishUline || 20|| ashakyamanyairyadanugrahaM vinA tR^iNakShayo.apyatra yadR^ichChayA kvachit || 21|| iti devA bhayaM kR^itvA vichinvantaH shivakShayam | jagmuH kailAsashikharaM yatrAste chandrashekharaH || 22|| dR^iShTvaivamamarA hR^iShTAH padaM tatpArameshvaram | praNemuH praNavAkAraM praviShTAstatra sadmani || 23|| te.api tatra sabhAmadhye maNDape maNiviShTare | virAjamAnamumayA dadR^ishurdevapu~Ngavam || 24|| savyottaretarapadaM tadarpitakarAmbujam | svagaNaiH sarvato juShTaM sarvalakShaNalakShitam || 25|| vIjyamAnaM visheShaj~naiH strIjanaistIvrabhAvanaiH | shaMsyamAnaM sadA vedairanugR^ihNantamIshvaram || 26|| dR^iShTvaivamIshamamarAH santoShasalilekShaNAH | daNDavad dUrato vatsa namashchakrurmahAgaNAH || 27|| tAnavekShya patirdevAn samIpe chAhvayad gaNaiH | atha saMhlAdayan devAn devo devashikhAmaNiH | avochadatha gambhIraM vachanaM madhuma~Ngalam || 28|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM devAnAM kailAsayAtrAvarNanaM nAma ShaShTho.adhyAyaH || 1\.6|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.7\. saptamo.adhyAyaH | samare shambhoranalastambhAviShkAraH |} Ishvara uvAcha | vatsakAH svasti vaH kachchidvartate mama shAsanAt | jagachcha devatAvaMshaH svasvakarmaNi kiM na vA || 1|| prAgeva viditaM yuddhaM brahmaviShNvormayA surAH | bhavatAmabhitApena paunaruktyena bhAShitam || 2|| iti sasmitayA mAdhvyA kumAra paribhAShayA | samatoShayadambAyAH sa patistatsuravrajam || 3|| atha yuddhA~NgaNaM gantuM haridhAtroradhIshvaraH | Aj~nApayadgaNeshAnAM shataM tatraiva saMsadi || 4|| tato vAdyaM bahuvidhaM prayANAya pareshituH | gaNeshvarAshcha sannaddhA nAnAvAhanabhUShaNAH || 5|| praNavAkAramAdyantaM pa~nchamaNDalamaNDitam | Aruroha rathaM bhadramambikApatirIshvaraH | sasUnugaNamindrAdyAH sarve.apyanuyayuH surAH || 6|| chitradhvajavyajanachAmarapuShpavarSha\- sa~NgItanR^ityanivahairapi vAdyavargaiH | sammAnitaH pashupatiH parayA cha devyA sAkaM tayoH samarabhUmimagAt sasainyaH || 7|| samIkShya tu tayoryuddhaM nigUDho.abhraM samAsthitaH | samAptavAdyanirghoShaH shAntorugaNaniHsvanaH || 8|| atha brahmAchyutau vIrau hantukAmau parasparam | mAheshvareNa chAstreNa tathA pAshupatena cha || 9|| astrajvAlairatho dagdhaM brahmaviShNvorjagattrayam | Isho.api taM nirIkShyAtha hyakAlapralayaM bhR^isham || 10|| mahAnalastambhavibhIShaNAkR^iti\- rbabhUva tanmadhyatale sa niShkalaH || 11|| te astre chApi sajvAle lokasaMharaNakShame | nipetatuH kShaNenaiva hyAvirbhUte mahAnale || 12|| dR^iShTvA tadadbhutaM chitramastrashAntikaraM shubham | kimetadadbhutAkAramityUchushcha parasparam || 13|| atIndriyamidaM stambhamagnirUpaM kimutthitam | asyordhvamapi chAdhashcha AvayorlakShyameva hi || 14|| iti vyavasthitau vIrau militau vIramAninau | tatparau tatparIkShArthaM pratasthAte.atha satvaram || 15|| Avayormishrayostatra kAryamekaM na sambhavet | ityuktvA sUkaratanurviShNustasyAdimIyivAn || 16|| tathA brahmA haMsatanustadantaM vIkShituM yayau | bhittvA pAtAlanilayaM gatvA dUrataraM hariH || 17|| nApashyattasya saMsthAnaM stambhasyAnalavarchasaH | shrAntaH sa sUkarahariH prApa pUrvaM raNA~NgaNam || 18|| atha gachChaMstu vyomnA cha vidhistAta pitA tava | dadarsha ketakIpuShpaM ki~nchidvichyutamadbhutam || 19|| atisaurabhyamamlAnaM bahuvarShachyutaM tathA | anvIkShya cha tayoH kR^ityaM bhagavAn parameshvaraH || 20|| parihAsaM tu kR^itavAnkampanAchchalitaM shiraH | tasmAttAvanugR^ihNAtuM chyutaM ketakamuttamam || 21|| kiM tvaM patasi puShpesha puShparAT kena vai dhR^itaH | AdimasyAprameyasya stambhamadhyAchchyutashchiram || 22|| na sampashyAmi tasmAttvaM jahyAshAmantadarshane | asyAntasya cha sevArthaM haMsamUrtirihAgataH || 23|| itaH paraM sakhe me.adya tvayA kartavyamIpsitam | mayA saha tvayA vAchyametadviShNoshcha sannidhau || 24|| stambhAnto vIkShito dhAtrA tatra sAkShyahamachyuta | ityuktvA ketakaM tatra praNanAma punaH punaH | asatyamapi shastaM syAdApadItyanushAsanam || 25|| samIkShya tatrAchyutamAyatashramaM pranaShTaharShaM tu nanarta harShAt | uvAcha chainaM paramArthamachyutaM ShaNDhAttavAdaH sa vidhistato.achyutam || 26|| stambhAgrametat samudIkShitaM hare tatraiva sAkShI nanu ketakaM tvidam | tato.avadattatra hi ketakaM mR^iShA tatheti taddhAtR^ivachastadantike || 27|| harishcha tatsatyamitIva chintayaM\- shchakAra tasmai vidhaye namaH svayam | ShoDashairupachAraishcha pUjayAmAsa taM vidhim || 28|| vidhiM prahartuM shaThamagnali~NgataH sa Ishvarastatra babhUva sAkR^itiH | samutthitaH svAmivilokanAt punaH prakampapANiH parigR^ihya tatpadam || 29|| AdyantahInavapuShi tvayi mohabuddhyA bhUyAn vimarsha iha nAvati kAmanotthaH | sa tvaM prasIda karuNAkara kashmalaM nau mR^iShTaM kShamasva vihitaM bhavataiva kelyA || 30|| Ishvara uvAcha | vatsa prasanno.asmi hare yatastva\- mIshatvamichChannapi satyavAkyam | brUyAstataste bhavitA janeShu sAmyaM mayA satkR^itirapyalapsi || 31|| itaH paraM te pR^ithagAtmanashcha kShetrapratiShThotsavapUjanaM cha || 32|| iti devaH purA prItaH satyena haraye param | dadau svasAmyamatyarthaM devasa~Nghe cha pashyati || 33|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAmanalastambhAviShkAravarNanaM nAma saptamo.adhyAyaH || 1\.7|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.8\. aShTamo.adhyAyaH | brahmopari shivasyAnugrahaH |} nandikeshvara uvAcha | sasarjAtha mahAdevaH puruShaM ka~nchidadbhutam | bhairavAkhyaM bhruvormadhyAd brahmadarpajighAMsayA || 1|| sa vai tadA tatra patiM praNamya shivama~NgaNe | kiM kAryaM karavANyatra shIghramAj~nApaya prabho || 2|| shiva uvAcha | vatsa yo.ayaM vidhiH sAkShAjjagatAmAdyadaivatam | nUnamarchaya khaDgena tigmena javasA param || 3|| sa vai gR^ihItvaikakareNa keshaM tatpa~nchamaM dR^iptamasatyabhAShiNam | ChittvA shiro hyasya nihantumudyataH prakampayan khaDgamatisphuTaM karaiH || 4|| pitA tavotsR^iShTavibhUShaNAmbara\- sraguttarIyAmalakeshasaMhatiH | pravAtarambheva lateva cha~nchalaH papAta vai bhairavapAdapa~Nkaje || 5|| tAvadvidhiM tAta didR^ikShurachyutaH kR^ipAlurasmatpatipAdapallavam | niShichya bAShpairavadat kR^itA~njali\- ryathA shishuH svaM pitaraM kalAkSharam || 6|| achyuta uvAcha | tvayA prayatnena purA hi dattaM yadasya pa~nchAnanamIsha chihnam | tasmAt kShamasvAdyamanugrahArhaM kuru prasAdaM vidhaye hyamuShmai || 7|| ityarthito.achyuteneshastuShTaH suragaNA~NgaNe | nivartayAmAsa tadA bhairavaM brahmadaNDataH || 8|| athAha devaH kitavaM vidhiM vigatakandharam | brahmaMstvamarhaNAkA~NkShI shaTheshatvaM samAsthitaH || 9|| nAtaste satkR^itirloke bhUyAt sthAnotsavAdikam | brahmovAcha \- svAmin prasIdAdya mahAvibhUte manye varaM me shirasaH pramokSham || 10|| namastubhyaM bhagavate bandhave vishvayonaye | sahiShNave cha doShANAM shambhave shailadhanvane || 11|| Ishvara uvAcha | arAjabhayametadvai jagat sarvaM nashiShyati | tatastvaM jahi daNDArhaM vaha lokadhuraM shisho || 12|| varaM dadAmi te tatra gR^ihANa durlabhaM param | vaitAnikeShu gR^ihyeShu yaj~neShu cha bhavAn guruH || 13|| niShphalastvadR^ite yaj~naH sA~Ngashcha sahadakShiNaH | athAha devaH kitavaM ketakaM kUTasAkShiNam || 14|| re re ketaka duShTastvaM shaTha dUramito vraja | mamApi prema te puShpe mAbhUtpUjAsvitaH param || 15|| ityukte tatra devena ketakaM devajAtayaH | sarvA nivArayAmAsustatpArshvAdanyatastadA || 16|| ketaka uvAcha | namaste nAtha me janma niShphalaM bhavadAj~nayA | saphalaM kriyatAM tAta kShamyatAM mama kilbiSham || 17|| j~nAnAj~nAnakR^itaM pApaM nAshayatyeva te smR^itiH | tAdR^ishe tvayi dR^iShTe me mithyAdoShaH kuto bhavet || 18|| tathA stutastu bhagavAn ketakena sabhAsthale | na me tvaddhAraNaM yogyaM satyavAgahamIshvaraH || 19|| madIyAstvAM dhariShyanti janma te saphalaM tataH | tvaM vai vitAnavyAjena mamopari bhaviShyasi || 20|| ityanugR^ihya bhagavAn ketakaM vidhimAdhavau | virarAja sabhAmadhye sarvadevairabhiShTutaH || 21|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM shivAnugrahavarNanaM nAmAShTamo.adhyAyaH || 1\.8|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.9\. navamo.adhyAyaH | shivasyAtmano maheshvarAbhidhAnam |} nandikeshvara uvAcha | tatrAntare tau cha nAthaM praNamya vidhimAdhavau | baddhA~njalipuTau tUShNIM tasthaturdakShavAmagau || 1|| tatra saMsthApya tau devaM sakuTumbaM varAsane | pUjayAmAsatuH pUjyaM puNyaiH puruShavastubhiH || 2|| pauruShaM prAkR^itaM vastu j~neyaM dIrghAlpakAlikam | hAranUpurakeyUrakirITamaNikuNDalaiH || 3|| yaj~nasUtrottarIyasrakkShaumamAlyA~NgulIyakaiH | puShpatAmbUlakarpUrachandanAgurulepanaiH || 4|| dhUpadIpasitachChatravyajanadhvajachAmaraiH | anyairdivyopahAraishcha vA~NmanotItavaibhavaiH || 5|| patiyogyaiH pashvalabhyaistau samArchayatAM patim | yadyachChreShThatamaM vastu patiyogyaM hitadhvaja || 6|| tadvastvakhilamIsho.api pAramparyachikIrShayA | sabhyAnAM pradadau hR^iShTaH pR^ithak tatra yathAkramam || 7|| kolAhalo mahAnAsIttatra tadvastu gR^ihyatAm | tatraiva brahmaviShNubhyAM chArchitaH sha~NkaraH purA || 8|| prasannaH prAha tau namrau sasmitaM bhaktivardhanaH | Ishvara uvAcha | tuShTo.ahamadya vAM vatsau pUjayAsmin mahAdine || 9|| dinametattataH puNyaM bhaviShyati mahattaram | shivarAtririti khyAtA tithireShA mama priyA || 10|| etatkAle tu yaH kuryAt pUjAM malli~NgaverayoH | kuryAt sa jagataH kR^ityaM sthitisargAdikaM pumAn || 11|| shivarAtrAvahorAtraM nirAhAro jitendriyaH | archayedvA yathAnyAyaM yathAbalamava~nchakaH || 12|| yatphalaM mama pUjAyAM varShamekaM nirantaram | tatphalaM labhate sadyaH shivarAtrau madarchanAt || 13|| maddharmavR^iddhikAlo.ayaM chandrakAla ivAmbudheH | pratiShThAdyutsavo yatra mAmako ma~NgalAyanaH || 14|| yatpunaH stambharUpeNa svAvirAsamahaM purA | sa kAlo mArgashIrShe tu syAdArdrAR^ikShamarbhakau || 15|| ArdrAyAM mArgashIrShe tu yaH pashyenmAmumAsakham | madveramapi vA li~NgaM sa guhAdapi me priyaH || 16|| alaM darshanamAtreNa phalaM tasmin dine shubhe | abhyarchanaM chedadhikaM phalaM vAchAmagocharam || 17|| raNara~Ngatale.amuShmin yadahaM li~NgavarShmaNA | jR^imbhito li~NgavattasmAlli~NgasthAnamidaM bhavet || 18|| anAdyantamidaM stambhamaNumAtraM bhaviShyati | darshanArthaM hi jagatAM pUjanArthaM hi putrakau || 19|| bhogAvahamidaM li~NgaM bhuktimuktyekasAdhanam | darshanasparshanadhyAnAjjantUnAM janmamochanam || 20|| analAchalasa~NkAshaM yadidaM li~Ngamutthitam | aruNAchalamityeva tadidaM khyAtimeShyati || 21|| atra tIrthaM cha bahudhA bhaviShyati mahattaram | muktirapyatra jantUnAM vAsena maraNena cha || 22|| rathotsavAdikalyANaM janAvAsaM tu sarvataH | atra dattaM hutaM japtaM sarvaM koTiguNaM bhavet || 23|| matkShetrAdapi sarvasmAt kShetrametanmahattaram | atra saMsmR^itimAtreNa muktirbhavati dehinAm || 24|| tasmAnmahattaramidaM kShetramatyantashobhanam | sarvakalyANasampUrNaM sarvamuktikaraM shubham || 25|| archayitvAtra mAmeva li~Nge li~NginamIshvaram | sAlokyaM chaiva sAmIpyaM sArUpyaM sArShTireva cha || 26|| sAyujyamiti pa~nchaite kriyAdInAM phalaM matam | sarve.api yUyaM sakalaM prApsyathAshu manoratham || 27|| nandikeshvara uvAcha | ityanugR^ihya bhagavAn vinItau vidhimAdhavau | yatpUrvaM prahataM yuddhe tayoH sainyaM parasparam || 28|| tadutthApayadatyarthaM svashaktyAmR^itadhArayA | tayormauDhyaM cha vairaM cha vyapanetumuvAcha tau || 29|| sakalaM niShkalaM cheti svarUpadvayamasti me | nAnyasya kasyachittasmAdanyaH sarvo.apyanIshvaraH || 30|| purastAt stambharUpeNa pashchAd rUpeNa chArbhakau | brahmatvaM niShkalaM proktamIshatvaM sakalaM tathA || 31|| dvayaM mamaiva saMsiddhaM na madanyasya kasyachit | tasmAdIshatvamanyeShAM yuvayorapi na kvachit || 32|| tadaj~nAnena vAM vR^ittamIshamAnaM mahAdbhutam | tannirAkartumatraivamutthito.ahaM raNakShitau || 33|| tyajataM mAnamAtmIyaM mayIshe kurutaM matim | matprasAdena lokeShu sarvo.apyarthaH prakAshate || 34|| gurUktirvya~njakaM tatra pramANaM vA punaH punaH | brahmatattvamidaM gUDhaM bhavatprItyA bhaNAmyaham || 35|| ahameva paraM brahma matsvarUpaM kalAkalam | brahmatvAdIshvarashchAhaM kR^ityaM me.anugrahAdikam || 36|| bR^ihattvAd bR^iMhaNatvAchcha brahmAhaM brahmakeshavau | samatvAdvyApakatvAchcha tathaivAtmAhamarbhakau || 37|| anAtmAnaH pare sarve jIvA eva na saMshayaH | anugrahAdyaM sargAntaM jagatkR^ityaM cha pa~nchakam || 38|| IshatvAdeva me nityaM na madanyasya kasyachit | Adau brahmatvabuddhyarthaM niShkalaM li~Ngamutthitam || 39|| tasmAdaj~nAtamIshatvaM vyaktaM dyotayituM hi vAm | sakalo.ahamato jAtaH sAkShAdIshastu tatkShaNAt || 40|| sakalatvamato j~neyamIshatvaM mayi satvaram | yadidaM niShkalaM stambhaM mama brahmatvabodhakam || 41|| li~NgalakShaNayuktatvAnmama li~NgaM bhavedidam | tadidaM nityamabhyaryaM yuvAbhyAmatra putrakau || 42|| madAtmakamidaM nityaM mama sAnnidhyakAraNam | mahatpUjyamidaM nityamabhedAlli~Ngali~NginoH || 43|| yatra pratiShThitaM yena madIyaM li~NgamIdR^isham | tatra pratiShThitaH so.ahamapratiShTho.api vatsakau || 44|| matsAmyamekali~Ngasya sthApane phalamIritam | dvitIye sthApite li~Nge madaikyaM phalameva hi || 45|| li~NgaM prAdhAnyataH sthApyaM tathA veraM tu gauNakam | li~NgAbhAve na tatkShetraM saveramapi sarvataH || 46|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM shivasya maheshvarAbhidhAnavarNanaM nAma navamo.adhyAyaH || 1\.9|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.10\. dashamo.adhyAyaH | brahmaviShNubhyAM pa~nchakR^ityamo~NkAramantraM chopadishya shivasyAntardhAnam |} brahmaviShNU UchatuH sargAdipa~nchakR^ityasya lakShaNaM brUhi nau prabho | shiva uvAcha | matkR^ityabodhanaM guhyaM kR^ipayA prabravImi vAm || 1|| sR^iShTiH sthitishcha saMhArastirobhAvo.apyanugrahaH | pa~nchaiva me jagatkR^ityaM nityasiddhamajAchyutau || 2|| sargaH saMsArasaMrambhastatpratiShThA sthitirmatA | saMhAro mardanaM tasya tirobhAvastadutkramaH || 3|| tanmokSho.anugrahastanme kR^ityamevaM hi pa~nchakam | kR^ityametadvahatyanyastUShNIM gopurabimbavat || 4|| sargAdi yachchatuHkR^ityaM saMsAraparijR^imbhaNam | pa~nchamaM muktiheturvai nityaM mayi cha susthiram || 5|| tadidaM pa~nchabhUteShu dR^ishyate mAmakairjanaiH | sR^iShTirbhUmau sthitistoye saMhAraH pAvake tathA || 6|| tirobhAvo.anile tadvadanugraha ihAmbare | sR^ijyate dharayA sarvamadbhiH sarvaM pravardhate || 7|| ardyate tejasA sarvaM vAyunA chApanIyate | vyomnAnugR^ihyate sarvaM j~neyamevaM hi sUribhiH || 8|| pa~nchakR^ityamidaM voDhuM mamAsti mukhapa~nchakam | chaturdikShu chaturvaktraM tanmadhye pa~nchamaM mukham || 9|| yuvAbhyAM tapasA labdhametatkR^ityadvayaM sutau | sR^iShTisthityabhidhaM bhAgyaM mattaH prItAdatipriyam || 10|| tathA rudramaheshAbhyAmanyatkR^ityadvayaM param | anugrahAkhyaM kenApi labdhuM naiva hi shakyate || 11|| tatsarvaM paurvikaM karma yuvAbhyAM kAlavismR^itam | na tad rudramaheshAbhyAM vismR^itaM karma tAdR^isham || 12|| rUpe veShe cha kR^itye cha vAhane chAsane tathA | AyudhAdau cha matsAmyamasmAbhistatkR^ite kR^itam || 13|| maddhyAnavirahAdvatsau mauDhyaM vAmevamAgatam | majj~nAne sati maivaM syAnmAnaM rUpaM maheshavat || 14|| tasmAnmajj~nAnasiddhyarthaM mantramo~NkAranAmakam | itaH paraM prajapataM mAmakaM mAnabha~njanam || 15|| upAdishaM nijaM mantramo~NkAramuruma~Ngalam | U.NkAro manmukhAjjaj~ne prathamaM matprabodhakaH || 16|| vAchako.ayamahaM vAchyo mantro.ayaM hi madAtmakaH | tadanusmaraNaM nityaM mamAnusmaraNaM bhavet || 17|| akAra uttarAt pUrvamukAraH pashchimAnanAt | makAro dakShiNamukhAd binduH prA~NmukhatastathA || 18|| nAdo madhyamukhAdevaM pa~nchadhAsau vijR^imbhitaH | ekIbhUtaH punastadvadomityekAkSharo.abhavat || 19|| nAmarUpAtmakaM sarvaM vedabhUtakuladvayam | vyAptametena mantreNa shivashaktyoshcha bodhakaH || 20|| asmAt pa~nchAkSharaM jaj~ne bodhakaM sakalasya tat | akArAdikrameNaiva nakArAdi yathAkramam || 21|| asmAt pa~nchAkSharAjjAtA mAtR^ikAH pa~nchabhedataH | tasmAchChirashchaturvaktrAttripAdgAyatrireva hi || 22|| vedaH sarvastato jaj~ne tato vai mantrakoTayaH | tattanmantreNa tatsiddhiH sarvasiddhirito bhavet || 23|| anena mantrakandena bhogo mokShashcha siddhyati | sakalA mantrarAjAnaH sAkShAdbhogapradAH shubhAH || 24|| nandikeshvara uvAcha | punastayostatra tiraH paTaM guruH prakalpya mantraM cha samAdishat param | nidhAya tachChIrShNi karAmbujaM shanai\- ruda~NmukhaM saMsthitayoH sahAmbikaH || 25|| triruchchAryAgrahInmantraM yantratantroktipUrvakam | shiShyau cha tau dakShiNAyAmAtmAnaM cha samArpayat || 26|| prabaddhahastau kila tau tadantike tamUchaturdevavaraM jagadgurum || 27|| brahmAchyutAvUchatuH namo niShkalarUpAya namo niShkalatejase | namaH sakalanAthAya namaste sakalAtmane || 28|| namaH praNavavAchyAya namaH praNavali~Ngine | namaH sR^iShTyAdikartre cha namaH pa~nchamukhAya te || 29|| pa~nchabrahmasvarUpAya pa~nchakR^ityAya te namaH | Atmane brahmaNe tubhyamanantaguNashaktaye || 30|| sakalAkalarUpAya shambhave gurave namaH | iti stutvA guruM padyairbrahmA viShNushcha nematuH || 31|| Ishvara uvAcha | vatsakau sarvatattvaM cha kathitaM darshitaM cha vAm | japataM praNavaM mantraM devIdiShTaM madAtmakam || 32|| j~nAnaM cha susthiraM bhAgyaM sarvaM bhavati shAshvatam | ArdrAyAM cha chaturdashyAM tajjapyaM tvakShayaM bhavet || 33|| sUryagatyA mahArdrAyAmekaM koTiguNaM bhavet | mR^igashIrShAntimo bhAgaH punarvasvAdimastathA || 34|| ArdrAsamaM sadA j~neyaM pUjAhomAditarpaNe | darshanaM tu prabhAte cha prAtaHsa~NgavakAlayoH || 35|| chaturdashI tathA grAhyA nishIthavyApinI bhavet | pradoShavyApinI chaiva parayuktA prashasyate || 36|| li~NgaM veraM cha me tulyaM yajatAM li~Ngamuttamam | tasmAlli~NgaM paraM pUjyaM verAdapi mumukShubhiH || 37|| li~Ngamo~NkAramantreNa veraM pa~nchAkShareNa tu | svayameva hi saddravyaiH pratiShThApyaM parairapi || 38|| pUjayedupachAraishcha matpadaM sulabhaM bhavet | iti shAsya tathA shiShyau tatraivAntarhitaH shivaH || 39|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAmo~NkAropadeshavarNanaM nAma dashamo.adhyAyaH || 1\.10|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.11\. ekAdasho.adhyAyaH | shivali~NgapUjanadAnaprakArAH |} R^iShaya UchuH kathaM li~NgaM pratiShThApyaM kathaM vA tasya lakShaNam | kathaM vA tatsamabhyarchyaM deshe kAle cha kena hi || 1|| sUta uvAcha | yuShmadarthaM pravakShyAmi buddhyatAmavadhAnataH | anukUle shubhe kAle puNye tIrthe taTe tathA || 2|| yatheShTaM li~NgamAropyaM yatra syAnnityamarchanam | pArthivena tathApyena taijasena yathAruchi || 3|| kalpakShaNasaMyuktaM li~NgaM pUjAphalaM labhet | sarvalakShaNasaMyuktaM sadyaH pUjAphalapradam || 4|| chare vishiShyate sUkShmaM sthAvare sthUlameva hi | salakShaNaM sapIThaM cha sthApayechChivanirmitam || 5|| maNDalaM chaturasraM vA trikoNamathavA tathA | khaTvA~NgavanmadhyasUkShmaM li~NgapIThaM mahAphalam || 6|| prathamaM mR^ichChilAdibhyo li~NgaM lohAdibhiH kR^itam | yena li~NgaM tena pIThaM sthAvare hi vishiShyate || 7|| li~NgaM pIThaM chare tvekaM li~NgaM bANakR^itaM vinA | li~NgapramANaM kartR^INAM dvAdashA~Ngulamuttamam || 8|| nyUnaM chetphalamalpaM syAdadhikaM naiva duShyate | karturekA~NgulanyUnaM chare.api cha tathaiva hi || 9|| Adau vimAnaM shilpena kAryaM devagaNairyutam | tatra garbhagR^ihe ramye dR^iDhe darpaNasannibhe || 10|| bhUShite navaratnaishcha digdvAre cha pradhAnake | nIlaM raktaM cha vaiDUryaM shyAmaM mArakataM tathA || 11|| muktApravAlagomedavajrANi navaratnakam | madhye li~NgaM mahad dravyaM niHkShipetsahavaidike || 12|| sampUjya li~NgaM sadyAdyaiH pa~nchasthAne yathAkramam | agnau cha hutvA bahudhA haviShA sakulaM cha mAm || 13|| abhyarchya gurumAchAryamarthaiH kAmaishcha bAndhavam | dadyAdaishvaryamarthibhyo jaDamapyajaDaM tathA || 14|| sthAvaraM ja~NgamaM jIvaM sarvaM santoShya yatnataH | suvarNapUrite shvabhre navaratnaishcha pUrite || 15|| sadyAdi brahma chochchArya dhyAtvA devaM paraM shubham | udIrya cha mahAmantramo~NkAraM nAdaghoShitam || 16|| li~NgaM tatra pratiShThApya li~NgaM pIThena yojayet | li~NgaM sapIThaM nikShipya nityalepena bandhayet || 17|| evaM veraM cha saMsthApyaM tatraiva paramaM shubham | pa~nchAkShareNa veraM tu utsavArthaM bahistathA || 18|| veraM gurubhyo gR^ihNIyAtsAdhubhiH pUjitaM tu vA | evaM li~Nge cha vere cha pUjA shivapadapradA || 19|| punashcha dvividhaM proktaM sthAvaraM ja~NgamaM tathA | sthAvaraM li~NgamityAhustarugulmAdikaM tathA || 20|| ja~NgamaM li~NgamityAhuH kR^imikITAdikaM tathA | sthAvarasya cha shushrUShA ja~Ngamasya cha tarpaNam || 21|| tattatsukhAnurAgeNa shivapUjAM vidurbudhAH | pIThamambAmayaM sarvaM shivali~NgaM cha chinmayam || 22|| yathA devImumAma~Nke dhR^itvA tiShThati sha~NkaraH | tathA li~NgamidaM pIThaM dhR^itvA tiShThati santatam || 23|| evaM sthApya mahAli~NgaM pUjayedupachArakaiH | nityapUjA yathAshakti dhvajAdikaraNaM tathA || 24|| iti saMsthApayelli~NgaM sAkShAchChivapadapradam | athavA charali~NgaM tu ShoDashairupachArakaiH || 25|| pUjayechcha yathAnyAyaM kramAchChivapadapradam | AvAhanaM chAsanaM cha arghyaM pAdyaM tathaiva cha || 26|| tada~NgAchamanaM chaiva snAnamabhya~NgapUrvakam | vastraM gandhaM tathA puShpaM dhUpaM dIpaM nivedanam || 27|| nIrAjanaM cha tAmbUlaM namaskAro visarjanam | athavArghyAdikaM kR^itvA naivedyAntaM yathAvidhi || 28|| athAbhiShekaM naivedyaM namaskAraM cha tarpaNam | yathAshakti sadA kuryAtkramAchChivapadapradam || 29|| athavA mAnuShe li~Nge.apyArShe daive svayambhuvi | sthApite.apUrvake li~Nge sopachAraM yathA tathA || 30|| pUjopakaraNe datte yatki~nchitphalamashnute | pradakShiNAnamaskAraiH kramAchChivapadapradam || 31|| li~NgadarshanamAtraM vA niyamena shivapradam | mR^itpiShTagoshakR^itpuShpaiH karavIreNa vA phalaiH || 32|| guDena navanItena bhasmanAnnairyathAruchi | li~NgaM yatnena kR^itvAnte yajettadanusArataH || 33|| a~NguShThAdAvapi tathA pUjAmichChanti kechana | li~NgakarmaNi sarvatra niShedho.asti na karhichit || 34|| sarvatra phaladAtA hi prayAsAnuguNaM shivaH | athavA li~NgadAnaM vA li~NgamaulyamathApi vA || 35|| shraddhayA shivabhaktAya dattaM shivapadapradam | athavA praNavaM nityaM japeddashasahasrakam || 36|| sandhyayoshcha sahasraM vA j~neyaM shivapadapradam | japakAle makArAntaM manaHshuddhikaraM bhavet || 37|| samAdhau mAnasaM proktamupAMshusArvakAlikam | samAnapraNavaM chemaM bindunAdayutaM viduH || 38|| atha pa~nchAkSharaM nityaM japedayutamAdarAt | sandhyayoshcha sahasraM vA j~neyaM shivapadapradam || 39|| praNavenAdisaMyuktaM brAhmaNAnAM vishiShyate | dIkShAyuktaM gurorgrAhyaM mantraM hyatha phalAptaye || 40|| kumbhasnAnaM mantradIkShAM mAtR^ikAnyAsameva cha | brAhmaNaH satyapUtAtmA gururj~nAnI vishiShyate || 41|| dvijAnAM cha namaH pUrvamanyeShAM cha namontakam | strINAM cha kechidichChanti namo.antaM cha yathAvidhi || 42|| viprastrINAM namaH pUrvamidamichChanti kechana | pa~nchakoTijapaM kR^itvA sadAshivasamo bhavet || 43|| ekadvitrichatuH koTyA brahmAdInAM padaM vrajet | japedakSharalakShaM vA akSharANAM pR^ithakpR^ithak || 44|| athavAkSharalakShaM vA j~neyaM shivapadapradam | sahasraM tu sahasrANAM sahasreNa dinena hi || 45|| japenmantrAdiShTasiddhirnityaM brAhmaNabhojanAt | aShTottarasahasraM vai gAyatrIM prAtareva hi || 46|| brAhmaNastu japennityaM kramAchChivapadapradAm | vedamantrAMshcha sUktAni japenniyamamAsthitaH || 47|| ekaM dashArNamantraM cha shatonaM cha tadUrdhvakam | ayutaM cha sahasraM cha shatamekaM vinA bhavet || 48|| vedapArAyaNaM chaiva j~neyaM shivapadapradam | anyAnbahutarAnmantrA~njapedakSharalakShataH || 49|| ekAkSharAMstathA mantrA~njapedakSharakoTitaH | tataH paraM japechchaiva sahasraM bhaktipUrvakam || 50|| evaM kuryAdyathAshakti kramAchChivapadaM labhet | nityaM ruchikaraM tvekaM mantramAmaraNAntikam || 51|| sahasramomiti japetsarvAbhIShTaM shivAj~nayA | puShpArAmAdikaM vApi tathA sammArjanAdikam || 52|| shivAya shivakAryArthe kR^itvA shivapadaM labhet | shivakShetre tathA vAsaM nityaM kuryAchcha bhaktitaH || 53|| jaDAnAmajaDAnAM cha sarveShAM bhuktimuktidam | tasmAdvAsaM shivakShetre kuryAdAmaraNaM budhaH || 54|| li~NgAddhastashataM puNyaM kShetre mAnuShake viduH | sahasrAratnimAtraM tu puNyaM kShetre tathArShake || 55|| daivali~Nge tathA j~neyaM sahasrAratnimAnataH | dhanuHpramANasAhasraM puNyaM kShetre svayambhuvi || 56|| puNyakShetre sthitA vApI kUpAdyaM puShkarANi cha | shivaga~Ngeti vij~neyaM shivasya vachanaM yathA || 57|| tatra snAtvA tathA dattvA japitvA hi shivaM vrajet | shivakShetraM samAshritya vasedAmaraNaM tathA || 58|| dvAhaM dashAhaM mAsyaM vA sapiNDIkaraNaM tu vA | AbdikaM vA shivakShetre kShetre piNDamathApi vA || 59|| sarvapApavinirmuktaH sadyaH shivapadaM labhet | athavA saptarAtraM vA vasedvA pa~ncharAtrakam || 60|| trirAtramekarAtraM vA kramAchChivapadaM labhet | svavarNAnuguNaM loke svAchArAtprApnute naraH || 61|| varNoddhAreNa bhaktyA cha tatphalAtishayaM naraH | sarvaM kR^itaM kAmanayA sadyaH phalamavApnuyAt || 62|| sarvaM kR^itamakAmena sAkShAchChivapadapradam | prAtarmadhyAhnasAyAhnamahastriShvekataH kramAt || 63|| prAtarvidhikaraM j~neyaM madhyAhnaM kAmikaM tathA | sAyAhnaM shAntikaM j~neyaM rAtrAvapi tathaiva hi || 64|| kAlo nishItho vai prokto madhyayAmadvayaM nishi | shivapUjA visheSheNa tatkAle.abhIShTasiddhidA || 65|| evaM j~nAtvA naraH kurvanyathoktaphalabhAgbhavet | kalau yuge visheSheNa phalasiddhistu karmaNA || 66|| uktena kenachidvApi hyadhikAravibhedataH | sadvR^ittiH pApabhIrushchettattatphalamavApnuyAt || 67|| R^iShaya UchuH | atha kShetrANi puNyAni samAsAtkathayasva naH | sarvAH striyashcha puruShA yAnyAshritya padaM labhet || 68|| sUta yogivarashreShTha shivakShetrAgamAMstathA | sUta uvAcha | shR^iNuta shraddhayA sarvakShetrANi cha tadAgamAn || 69|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM shivali~NgapUjAdivarNanaM nAma ekAdasho.adhyAyaH || 1\.11|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.12\. dvAdasho.adhyAyaH | shivakShetravarNanam |} sUta uvAcha | shR^iNudhvamR^iShayaH prAj~nAH shivakShetraM vimuktidam | tadAgamAMstato vakShye lokarakShArthameva hi || 1|| pa~nchAshatkoTivistIrNA sashailavanakAnanA | shivAj~nayA hi pR^ithivI lokaM dhR^itvA cha tiShThati || 2|| tatra tatra shivakShetraM tatra tatra nivAsinAm | mokShArthaM kR^ipayA devaH kShetraM kalpitavAnprabhuH || 3|| parigrahAd R^IShINAM cha devAnAM cha parigrahAt | svayambhUtAnyathAnyAni lokarakShArthameva hi || 4|| tIrthe kShetre sadA kAryaM snAnadAnajapAdikam | anyathA rogadAridryamUkatvAdyApnuyAnnaraH || 5|| athAsminbhArate varShe prApnoti maraNaM naraH | svayambhUsthAnavAsena punarmAnuShyamApnuyAt || 6|| kShetre pApasya karaNaM dR^iDhaM bhavati bhUsurAH | puNyakShetre nivAse hi pApamaNvapi nAcharet || 7|| yena kenApyupAyena puNyakShetre vasennaraH | sindhoH shatanadItIre santi kShetrANyanekashaH || 8|| sarasvatI nadI puNyA proktA ShaShTimukhA tathA | tattattIre vasetprAj~naH kramAd brahmapadaM labhet || 9|| himavadgirijA ga~NgA puNyA shatamukhA nadI | tattIre chaiva kAshyAdipuNyakShetrANyanekashaH || 10|| tatra tIraM prashastaM hi mR^ige mR^igabR^ihaspatau | shoNabhadro dashamukhaH puNyo.abhIShTaphalapradaH || 11|| tatra snAnopavAsena padaM vainAyakaM labhet | chaturvIMshamukhA puNyA narmadA cha mahAnadI || 12|| tasyAM snAnena vAsena padaM vaiShNavamApnuyAt | tamasA dvAdashamukhA revA dashamukhA nadI || 13|| godAvarI mahApuNyA brahmagovadhanAshinI | ekaviMshamukhA proktA rudralokapradAyinI || 14|| kR^iShNa veNI puNyanadI sarvapApakShayAvahA | sAShTAdashamukhA proktA viShNulokapradAyinI || 15|| tu~NgabhadrA dashamukhA brahmalokapradAyinI | suvarNamukharI puNyA proktA navamukhA tathA || 16|| tatraiva suprajAyante brahmalokachyutAstathA | sarasvatI cha pampA cha kanyA shvetanadI shubhA || 17|| etAsAM tIravAsena indralokamavApnuyAt | sahyAdrijA mahApuNyA kAverIti mahAnadI || 18|| saptaviMshamukhA proktA sarvAbhIShTapradAyinI | tattIrAH svargadAshchaiva brahmaviShNupadapradAH || 19|| shivalokapradAH shaivAstathAbhIShTaphalapradAH | naimiShe badare snAyAnmeShage cha gurau ravau || 20|| brahmalokapradaM vidyAttataH pUjAdikaM tathA | sindhunadyAM tathA snAnaM siMhe karkaTage ravau || 21|| kedArodakapAnaM cha snAnaM cha j~nAnadaM viduH | godAvaryAM siMhamAse snAyAtsiMhabR^ihaspatau || 22|| shivalokapradamiti shivenoktaM tathA purA | yamunAshoNayoH snAyAd gurau kanyAgate ravau || 23|| dharmaloke dantiloke mahAbhogapradaM viduH | kAveryAM cha tathA snAyAttulAge tu ravau gurau || 24|| viShNorvachanamAhAtmyAtsarvAbhIShTapradaM viduH | vR^ishchike mAsi samprApte tathArke guruvR^ishchike || 25|| narmadAyAM nadIsnAnAdviShNulokamavApnuyAt | suvarNamukharIsnAnAM chApage cha gurau ravau || 26|| shivalokapradamiti brAhmaNo vachanaM yathA | mR^igamAsi tathA snAyAjjAhnavyAM mR^igage gurau || 27|| shivalokapradamiti brahmaNo vachanaM yathA | brahmaviShNvoH pade bhuktvA tadante j~nAnamApnuyAt || 28|| ga~NgAyAM mAghamAse tu tathA kumbhagate ravau | shrAddhaM vA piNDadAnaM vA tilodakamathApi vA || 29|| vaMshadvayapitR^INAM cha kulakoTyuddharaM viduH | kR^iShNaveNyAM prashaMsanti mInage cha gurau ravau || 30|| tattattIrthe cha tanmAsi snAnamindrapadapradam | ga~NgAM vA sahyajAM vApi samAshritya vased budhaH || 31|| tatkAlakR^itapApasya kShayo bhavati nishchitam | rudralokapradAnyeva santi kShetrANyanekashaH || 32|| tAmraparNI vegavatI brahmalokaphalaprade | tayostIre hi santyeva kShetrANi svargadAni cha || 33|| santi kShetrANi tanmadhye puNyadAni cha bhUrishaH | tatra tatra vasanprAj~nastAdR^ishaM cha phalaM labhet || 34|| sadAchAreNa sadvR^ittyA sadA bhAvanayApi cha | vaseddayAluH prAj~no vai nAnyathA tatphalaM labhet || 35|| puNyakShetre kR^itaM puNyaM bahudhA R^iddhimR^ichChati | puNyakShetre kR^itaM pApaM mahadaNvApi jAyate || 36|| tatkAlaM jIvanArthashchetpuNyena kShayameShyati | puNyamaishvaryadaM prAhuH kAyikaM vAchikaM tathA || 37|| mAnasaM cha tathA pApaM tAdR^ishaM nAshayed dvijAH | mAnasaM vajralepaM tu kalpakalpAnugaM tathA || 38|| dhyAnAdeva hi tannashyennAnyathA nAshamR^ichChati | vAchikaM japajAlena kAyikaM kAyashoShaNAt || 39|| dAnAddhanakR^itaM nashyennAnyathA kalpakoTibhiH | kvachitpApena puNyaM cha vR^iddhipUrveNa nashyati || 40|| bIjAMshashchaiva vR^iddhyaMsho bhogAMshaH puNyapApayoH | j~nAnanAshyo hi bIjAMsho vR^iddhiruktaprakArataH || 41|| bhogAMsho bhoganAshyastu nAnyathA puNyakoTibhiH | bIjaprarohe naShTe tu sheSho bhogAya kalpate || 42|| devAnAM pUjayA chaiva brahmaNAnAM cha dAnataH | tapodhikyAchcha kAlena bhogaH sahyo bhavennR^iNAm | tasmAtpApamakR^itvaiva vastavyaM sukhamichChatA || 43|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM shivakShetravarNanaM nAma dvAdasho.adhyAyaH || 1\.12|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.13\. trayodasho.adhyAyaH | sadAchAravarNanam |} R^iShaya UchuH | sadAchAraM shrAvayAshu yena lokA~njayed budhaH | dharmAdharmamayAnbrUhi svarganArakadAMstathA || 1|| sUta uvAcha | sadAchArayuto vidvAn brAhmaNo nAma nAmataH | vedAchArayuto vipro hyetairekaikavAndvijaH || 2|| alpAchAro.alpavedashcha kShatriyo rAjasevakaH | ki~nchidAchAravAnvaishyaH kR^iShivANijyakR^ittathA || 3|| shUdrabrAhmaNa ityuktaH svayameva hi karShakaH | asUyAluH paradrohI chaNDAladvija uchyate || 4|| pR^ithivIpAlako rAjA itare kShatriyA matAH | dhAnyAdikrayavAnvaishya itaro vaNiguchyate || 5|| brahmakShatriyavaishyAnAM shushrUShuH shUdra uchyate | karShako vR^iShalo j~neya itare chaiva dasyavaH || 6|| sarvo hyuShaH prA~Nmukhashcha chintayed devapUrvakAn | dharmAnarthAMshcha tatkleshAnAyaM cha vyayameva cha || 7|| AyurdveShashcha maraNaM pApaM bhAgyaM tathaiva cha | vyAdhiH puShTistathA shaktiH prAtarutthAnadikphalam || 8|| nishAntyayAmoShA j~neyA yAmArdhaM sandhiruchyate | tatkAle tu samutthAya viNmUtre visR^ijed dvijaH || 9|| gR^ihAd dUraM tato gatvA bAhyataH prAvR^itastathA | uda~NmukhaH samAvishya pratibandhe.anyadi~NmukhaH || 10|| jalAgnibrAhmaNAdInAM devAnAM nAbhimukhyataH | li~NgaM pidhAya vAmena mukhamanyena pANinA || 11|| malamutsR^ijya chotthAya na pashyechchaiva tanmalam | uddhR^itena jalenaiva shauchaM kuryAjjalAd bahiH || 12|| athavA devapitrarShitIrthAvataraNaM vinA | sapta vA pa~ncha vA trInvA gudaM saMshodhayenmR^idA || 13|| li~Nge karkoTamAtraM tu gude prasR^itiriShyate | tata utthAya paddhastashauchaM gaNDUShamaShTakam || 14|| yena kena cha patreNa kAShThena cha jalAd bahiH | kAryaM santarjanIM tyajya dantadhAvanamIritam || 15|| jaladevAnnamaskR^itya mantreNa snAnamAcharet | ashaktaH kaNThadaghnaM vA kaTidaghnamathApi vA || 16|| AjAnujalamAvishya mantrasthAnaM samAcharet | devAdIMstarpayedvidvAMstatra tIrthajalena cha || 17|| dhautavastraM samAdAya pa~nchakachChena dhArayet | uttarIyaM cha ki~nchaiva dhAryaM sarveShu karmasu || 18|| nadyAditIrthasnane tu snAnavastraM na shodhayet | vApIkUpagR^ihAdau tu snAnAdUrdhvaM nayedbudhaH || 19|| shilAdArvAdike vApi jale vApi sthale.api vA | saMshodhya pIDayedvastraM pitR^INAM tR^iptaye dvijAH || 20|| jAbAlakoktamantreNa bhasmanA cha tripuNDrakam | anyathA chejjale pAtastato narakamR^ichChati || 21|| ApohiShTheti shirasi prokShayetpApashAntaye | yasyeti mantraM pAde tu sandhiprokShaNamuchyate || 22|| hR^idaye mUrdhni pAde cha mUrdhni hR^itpAda eva cha | hR^itpAdamUrdhni samprokShya mantrasnAnaM vidurbudhAH || 23|| IShatsparshe cha doHsvAsthye rAjarAShTrabhaye.api cha | agatyA gatikAle cha mantrasnAnaM samAcharet || 24|| prAtaH sUryAnuvAkena sAyamagnyanuvAkataH | apaH pItvA tathA madhye punaH prokShaNamAcharet || 25|| gAyatryA japamantrAnte trirUrdhvaM prAgvinikShipet | mantreNa saha chaikaM vai madhye.arghyaM tu raverdvijAH || 26|| atha jAte cha sAyAhne bhuvi pashchimadi~NmukhaH | uddhR^itya dadyAt prAtastu madhyAhne.a~NgulibhistathA || 27|| a~NgulInAM cha randhreNa lambaM pashyed divAkaram | AtmapradakShiNaM kR^itvA shuddhAchamanamAcharet || 28|| sAyaM muhUrtAdarvAktu kR^itA sandhyA vR^ithA bhavet | akAlAtkAla ityukto dine.atIte yathAkramam || 29|| divAtIte cha gAyatrIM shataM nitye kramAjjapet | AdashAhAtparAtItaM gAyatrIM lakShamabhyaset || 30|| mAsAtIte tu nitye hi punashchopanayaM charet | Isho gaurI guho viShNurbrahmA chandrashcha vai yamaH || 31|| evaMrUpAMshcha vai devAMstarpayedarthasiddhaye | brahmArpaNaM tataH kR^itvA shuddhAchamanamAcharet || 32|| tIrthadakShiNataH shaste maThe mantrAlaye budhaH | tatra devAlaye vApi gR^ihe vA niyatasthale || 33|| sarvAndevAnnamaskR^itya sthirabuddhiH sthirAsanaH | praNavaM pUrvamabhyasya gAyatrImabhyasettataH || 34|| jIvabrahmaikyaviShayaM buddhvA praNavamabhyaset | trailokyasR^iShTikartAraM sthitikartAramachyutam || 35|| saMhartAraM tathA rudraM svaprakAshamupAsmahe | j~nAnakarmendriyANAM cha manovR^ittIrdhiyastathA || 36|| bhogamokShaprade dharme j~nAne cha prerayetsadA | itthamarthaM dhiyA dhyAyanbrahma prApnoti nishchayam || 37|| kevalaM vA japennityaM brAhmaNyasya cha pUrtaye | sahasramabhyasennityaM prAtarbrAhmaNapu~NgavaH || 38|| anyeShAM cha yathAshakti madhyAhne cha shataM japet | sAyaM dvidashakaM j~neyaM shikhAShTakasamanvitam || 39|| mUlAdhAraM samArabhya dvAdashAMshasthitAMstathA | vidyeshabrahmaviShNvIshajIvAtmaparameshvarAn || 40|| brahmabuddhyA tadaikyaM cha so.ahaM bhAvanayA japet | tAneva brahmarandhrAdau kAyAd bAhye cha bhAvayet || 41|| mahattattvaM samArabhya sharIraM tu sahasrakam | ekaikasmAjjapAdekamatikramya shanaiH shanaiH || 42|| parasminyojayejjIvaM japatattvamudAhR^itam | shatadvidashakaM dehaM shikhAShTakasamanvitam || 43|| mantrANAM japa evaM hi japamAdikramAdviduH | sahasraM brAhmadaM vidyAchChatamaindrapradaM viduH || 44|| itarattvAtmarakShArthaM brahmayoniShu jAyate | divAkaramupasthAya nityamitthaM samAcharet || 45|| lakShadvAdashayuktastu pUrNabrAhmaNa IritaH | gAyatryA lakShahInaM tu vedakArye na yojayet || 46|| Asaptatestu niyamaM pashchAtpravrAjanaM charet | prAtardvAdashasAhasraM pravrAjI praNavaM japet || 47|| dine dine tvatikrAnte nityamevaM kramAjjapet | mAsAdau kramasho.atIte sArdhalakShajapena hi || 48|| ata UrdhvamatikrAnte punaH praiShaM samAcharet | evaM kR^itvA doShashAntiranyathA rauravaM vrajet || 49|| dharmArthayostato yatnaM kuryAtkAmI na chetaraH | brAhmaNo muktikAmaH syAd bahmaj~nAnaM sadAbhyaset || 50|| dharmAdartho.arthato bhogo bhogAdvairAgyasambhavaH | dharmArjitArthabhogena vairAgyamupajAyate || 51|| viparItArthabhogena rAga eva prajAyate | dharmashcha dvividhaH prokto dravyadehadvayena cha || 52|| dravyamijyAdirUpaM syAttIrthasnAnAdi daihikam | dharmeNa dhanamApnoti tapasA divyarUpatAm || 53|| niShkAmaH shuddhimApnoti shuddhyA j~nAnaM na saMshayaH | kR^itAdau hi tapaH shlAghyaM dravyadharmaH kalau yuge || 54|| kR^ite dhyAnAjj~nAnasiddhistretAyAM tapasA tathA | dvApare yajanAjj~nAnaM pratimApUjayA kalau || 55|| yAdR^ishaM puNyapApaM vA tAdR^ishaM phalameva hi | dravyadehA~Ngabhedena nyUnavR^iddhikShayAdikam || 56|| adharmo hiMsikArUpo dharmastu sukharUpakaH | adharmAd duHkhamApnoti dharmAdvai sukhamedhate || 57|| vidyAd durvR^ittito duHkhaM sukhaM vidyAtsuvR^ittitaH | dharmArjanamataH kuryAdbhogamokShaprasiddhaye || 58|| sakuTumbasya viprasya chaturjanayutasya cha | shatavarShasya vR^ittiM tu dadyAttadbrahmalokadam || 59|| chAndrAyaNasahasraM tu brahmalokapradaM viduH | sahasrasya kuTumbasya pratiShThAM kShatriyashcharet || 60|| indralokapradaM vidyAdayutaM brahmalokadam | yAM devatAM puraskR^itya dAnamAcharate naraH || 61|| tattallokamavApnoti iti vedavido viduH | arthahInaH sadA kuryAttapasAmarjanaM tathA || 62|| tIrthAchcha tapasA prApyaM sukhamakShayyamashnute | arthArjanamatho vakShye nyAyataH susamAhitaH || 63|| kR^itAtpratigrahAchchaiva yAjanAchcha vishuddhataH | adainyAdanatikleshAd brAhmaNo dhanamarjayet || 64|| kShatriyo bAhuvIryeNa kR^iShigorakShaNAd vishaH | nyAyArjitasya vittasya dAnAtsiddhiM samashnute || 65|| j~nAnasiddhyA mokShasiddhiH sarveShAM gurvanugrahAt | mokShAtsvarUpasiddhiH syAtparAnandaM samashnute || 66|| satsa~NgAtsarvametadvai narANAM jAyate dvijAH | dhanadhAnyAdikaM sarvaM deyaM vai gR^ihamedhinA || 67|| yadyatkAle vastujAtaM phalaM vA dhAnyameva cha | tattatsarvaM brAhmaNebhyo deyaM vai hitamichChatA || 68|| jalaM chaiva sadA deyamannaM kShudvyAdhishAntaye | kShetraM dhAnyaM tathAmAnnamannameva chaturvidham || 69|| yAvatkAlaM yadannaM vai bhuktvA shravaNamedhate | tAvatkR^itasya puNyasya tvardhaM dAturna saMshayaH || 70|| grahItA hi gR^ihItasya dAnAdvai tapasA tathA | pApasaMshodhanaM kuryAdanyathA rauravaM vrajet || 71|| AtmavittaM tridhA kuryAddharmavR^iddhyAtmabhogataH | nityaM naimittikaM kAmyaM karma kuryAttu dharmataH || 72|| vittasya vardhanaM kuryAd vR^iddhyaMshena hi sAdhakaH | hitena mitamedhyena bhogaM bhogAMshatashcharet || 73|| kR^iShyarjite dashAMshaM hi deyaM pApasya shuddhaye | sheSheNa kuryAddharmAdi anyathA rauravaM vrajet || 74|| athavA pApabuddhiH syAtkShayaM vA sasyameShyati | vR^iddhivANijyake deyaM ShaDaMshaM hi vichakShaNaiH || 75|| shuddhapratigrahe deyaM chaturthAMshaM dvijottamaiH | akasmAdutthite.arthe hi deyamardhaM dvijottamaiH || 76|| asatpratigrahe sarvaM durdAnaM sAgare kShipet | AhUya dAnaM kartavyamAtmabhogasamR^iddhaye || 77|| pR^iShTaM sarvaM sadA deyamAtmashaktyanusArataH | janmAntare R^iNI hi syAdadatte pR^iShTavastuni || 78|| pareShAM cha tathA doShaM na prashaMsedvichakShaNaH | vidveSheNa tathA brahman shrutaM dR^iShTaM cha no vadet || 79|| na vadetsarvajantUnAM hR^idi roShakaraM budhaH | sandhyayoragnikAryaM cha kuryAdaishvaryasiddhaye || 80|| ashaktastvekakAle vA sUryAgnI cha yathAvidhi | taNDulaM dhAnyamAjyaM vA phalaM kandaM havistathA || 81|| sthAlIpAkaM tathA kuryAdyathAnyAyaM yathAvidhi | pradhAnahomamAtraM vA havyAbhAve samAcharet || 82|| nityasandhAnamityuktaM tamajasraM vidurbudhAH | athavA japamAtraM vA sUryavandanameva cha || 83|| evamAtmArthinaH kuryurarthArthI cha yathAvidhi | brahmayaj~naratA nityaM devapUjAratAstathA || 84|| agnipUjAparA nityaM gurupUjAratAstathA | brAhmaNAnAM tR^iptikarAH sarve svargasya bhAginaH || 85|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sadAchAravarNanaM nAma trayodasho.adhyAyaH || 1\.13|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.14\. chaturdasho.adhyAyaH | agniyaj~nAdivarNanam |} R^iShaya UchuH | agniyaj~naM devayaj~naM brahmayaj~naM tathaiva cha | gurupUjAM brahmatR^iptiM krameNa brUhi naH prabho || 1|| sUta uvAcha | agnau juhoti yaddravyamagniyaj~naH sa uchyate | brahmacharyAshramasthAnAM samidAdhAnameva hi || 2|| samidagnai vratAdyaM cha visheShayajanAdikam | prathamAshramiNAmevaM yAvadaupAsanaM dvijAH || 3|| AtmanyAropitAgnInAM vaninAM yatinAM dvijAH | hitaM cha mitamedhyAnnaM svakAle bhojanaM hutiH || 4|| aupAsanAgnisandhAnaM samArabhya surakShitam | kuNDe vApyatha bhANDe vA tadajasraM samIritam || 5|| agnimAtmanyaraNyAM vA rAjadaivavashAd dhruvam | agnityAgabhayAduktaM samAropitamuchyate || 6|| sampatkarI tathA j~neyA sAyamagnyAhutirdvijAH | AyuShkarIti vij~neyA prAtaH sUryAhutistathA || 7|| agniyaj~no hyayaM prokto divA sUryaniveshanAt | indrAdInsakalAndevAnuddishyAgnau juhoti yat || 8|| devayaj~naM hi taM vidyAtsthAlIpAkAdikAnkratUn | chaulAdikaM tathA j~neyaM laukikAgnau pratiShThitam || 9|| brahmayaj~naM dvijaH kuryAd devAnAM tR^iptaye.asakR^it | brahmayaj~na iti prokto vedasyAdhyayanaM bhavet || 10|| nityAnantaramAsAyaM tatastu na vidhIyate | anagnau devayajanaM shR^iNuta shraddhayAdarAt || 11|| AdisR^iShTau mahAdevaH sarvaj~naH karuNAkaraH | sarvalokopakArArthaM vArAnkalpitavAnprabhuH || 12|| saMsAravaidyaH sarvaj~naH sarvabheShajabheShajam | AdAvArogyadaM vAraM svavAraM kR^itavAnprabhuH || 13|| sampatkAraM svamAyAyA vAraM cha kR^itavAMstataH | janane durgatikrAnte kumArasya tataH param || 14|| AlasyaduritakrAntyai vAraM kalpitavAnprabhuH | rakShakasya tathA viShNorlokAnAM hitakAmyayA || 15|| puShTyarthaM chaiva rakShArthaM vAraM kalpitavAnprabhuH | AyuShkaraM tato vAramAyuShAM kartureva hi || 16|| trailokyasR^iShTikarturhi brahmaNaH parameShThinaH | jagadAyuShyasiddhyarthaM vAraM kalpitavAnprabhuH || 17|| Adau trailokyavR^iddhyarthaM puNyapApe prakalpite | tayoH kartrostato vAramindrasya cha yamasya cha || 18|| bhogapradaM mR^ityuharaM lokAnAM cha prakalpitam | AdityAdInsvasvarUpAnsukhaduHkhasya sUchakAn || 19|| vAreshAnkalpayitvAdau jyotishchakre pratiShThitAn | svasvavAre hi teShAM tu pUjA svasvaphalapradA || 20|| ArogyaM sampadashchaiva vyAdhInAM shAntireva cha | puShTirAyustathA bhogo mR^iterhAniryathAkramam || 21|| vArakramaphalaM prAhurdevaprItipuraHsaram | anyeShAmapi devAnAM pUjAyAH phaladaH shivaH || 22|| devAnAM prItaye pUjA pa~nchadhaiva prakalpitA | tattanmantrajapo homo dAnaM chaiva tapastathA || 23|| sthaNDile pratimAyAM cha hyagnau brAhmaNavigrahe | samArAdhanamityevaM ShoDashairupachArakaiH || 24|| uttarottaravaishiShTyAtpUrvAbhAve tathottaram | netrayoH shiraso roge tathA kuShThasya shAntaye || 25|| AdityaM pUjayitvA tu brAhmaNAnbhojayettataH | dinaM mAsaM tathA varShaM varShatrayamathavApi vA || 26|| prArabdhaM prabalaM chetsyAnnashyed rogajarAdikam | japAdyamiShTadevasya vArAdInAM phalaM viduH || 27|| pApashAntirvisheSheNa hyAdivAre nivedayet | Adityasyaiva devAnAM brAhmaNAnAM vishiShTadam || 28|| somavAre cha lakShmyAdInsampadarthaM yajed budhaH | AjyAnnena tathA viprAnsapatnIkAMshcha bhojayet || 29|| kAlyAdInbhaumavAre tu yajed rogaprashAntaye | mAShamudgADhakAnnena brAhmaNAMshchaiva bhojayet || 30|| saumyavAre tathA viShNuM dadhyannena yajedbudhaH | putramitrakalatrAdipuShTirbhavati sarvadA || 31|| AyuShkAmo gurorvAre devAnAM puShTisiddhaye | upavItena vastreNa kShIrAjyena yajed budhaH || 32|| bhogArthaM bhR^iguvAre tu yajed devAnsamAhitaH | ShaDrasopetamannaM cha dadyAd brAhmaNatR^iptaye || 33|| strINAM cha tR^iptaye tadvad deyaM vastrAdikaM shubham | apamR^ityuhare mande rudrAdIMshcha yajed budhaH || 34|| tilahomena dAnena tilAnnena cha bhojayet | itthaM yajechcha vibudhAnArogyAdiphalaM labhet || 35|| devAnAM nityayajane visheShayajane.api cha | snAne dAne jape home brAhmaNAnAM cha tarpaNe || 36|| tithinakShatrayoge cha tattaddevaprapUjane | AdivArAdivAreShu sarvaj~no jagadIshvaraH || 37|| tatadrupeNa sarveShAmArogyAdiphalapradaH | deshakAlAnusAreNa tathA pAtrAnusArataH || 38|| dravyaM shraddhAnusAreNa tathA lokAnusArataH | tAratamyakramAd devastvArogyAdInprayachChati || 39|| shubhAdAvashubhAnte cha janmarkSheShu gR^ihe gR^ihI | ArogyAdisamR^iddhyarthamAdityAdIngrahAnyajet || 40|| tasmAdvai devayajanaM sarvAbhIShTaphalapradam | samantrakaM brAhmaNAnAmanyeShAM chaiva tAntrikam || 41|| yathAshaktyanurUpeNa kartavyaM sarvadA naraiH | saptasvapi cha vAreShu naraiH shubhaphalepsubhiH || 42|| daridrastapasA devAnyajedADhyo dhanena hi | punashchaivaMvidhaM dharmaM kurute shraddhayA saha || 43|| punashcha bhogAnvividhAnbhuktvA bhUmau prajAyate | ChAyAM jalAshayaM brahmapratiShThAM dharmasa~nchayam || 44|| sarvaM cha vittavAnkuryAtsadA bhogaprasiddhaye | kAlAchcha puNyapAkena j~nAnasiddhiH prajAyate || 45|| ya imaM shR^iNute.adhyAyaM paThate vA naro dvijAH | shravaNasyopakartA cha devayaj~naphalaM labhet || 46|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAmagniyaj~nAdivarNanaM nAma chaturdasho.adhyAyaH || 1\.14|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.15\. pa~nchadasho.adhyAyaH | devayaj~nAdiShu deshakAlapAtrAdivarNanam |} R^iShaya UchuH | deshAdInkramasho brUhi sUta sarvArthavittama | sUta uvAcha | shuddhaM gR^ihaM samaphalaM devayaj~nAdikarmasu || 1|| tato dashaguNaM goShThaM jalatIraM tato dasha | tato dashaguNaM bilvatulasyashvatthamUlakam || 2|| tato devAlayaM vidyAttIrthatIraM tato dasha | tato dashaguNaM nadyAstIrthanadyAstato dasha || 3|| saptaga~NgAnadItIrthaM tasyA dashaguNaM bhavet | ga~NgA godAvarI chaiva kAverI tAmraparNikA || 4|| sindhushcha sarayU revA sapta ga~NgAH prakIrtitAH | tato.abdhitIre dasha cha parvatAgre tato dasha || 5|| sarvasmAdadhikaM j~neyaM yatra vA rochate manaH | kR^ite pUrNaphalaM j~neyaM yaj~nadAnAdikaM tathA || 6|| tretAyuge tripAdaM cha dvApare.ardhaM sadA smR^itam | kalau pAdaM tu vij~neyaM tatpAdonaM tato.ardhake || 7|| shuddhAtmanaH shuddhadinaM puNyaM samaphalaM viduH | tasmAd dashaguNaM j~neyaM ravisa~NkramaNe budhAH || 8|| viShuve taddashaguNamayane taddasha smR^itam | taddasha mR^igasa~NkrAntau tachchandragrahaNe dasha || 9|| tatashcha sUryagrahaNe pUrNaM kAlottame viduH | jagadrUpasya sUryasya viShayogAchcha rogadam || 10|| atastadviShashAntyarthaM snAnadAnajapAMshcharet | viShashAntyarthakAlatvAtsa kAlaH puNyadaH smR^itaH || 11|| janmarkShe cha vratAnte cha sUryarAgopamaM viduH | mahatAM sa~NgakAlashcha koTyarkagrahaNaM viduH || 12|| taponiShThA j~nAnaniShThA yogino yatayastathA | pUjAyAH pAtramete hi pApasa~NkShayakAraNam || 13|| chaturviMshatilakShaM vA gAyatryA japasaMyutaH | brAhmaNastu bhavetpAtraM sampUrNaphalabhogadam || 14|| patanAttrAyata iti pAtraM shAstre prayujyate | dAtushcha pAtakAttrANAtpAtramityabhidhIyate || 15|| gAyakaM trAyate pAtAdgAyatrItyuchyate hi sA | yathArthahino loke.asminparasyArthaM na yachChati || 16|| arthavAniha yo loke parasyArthaM prayachChati | svayaM shuddho hi pUtAtmA narAnsantrAtumarhati || 17|| gAyatrIjapashuddho hi shuddhabrAhmaNa uchyate | tasmAd dAne jape home pUjAyAM sarvakarmaNi || 18|| dAnaM kartuM tathA trAtuM pAtratvaM brAhmaNo.arhati | annasya kShudhitaM pAtraM nArInaramayAtmakam || 19|| brAhmaNaM shreShThamAhUya yatkAle susamAhitam | tadarthaM shabdamarthaM vA sadbodhakamabhIShTadam || 20|| ichChAvataH pradAnaM cha sampUrNaphaladaM viduH | yatprashnAnantaraM dattaM tadardhaphaladaM viduH || 21|| yatsevakAya dattaM syAttatpAdaphaladaM viduH | jAtimAtrasya viprasya dInavR^itterdvijarShabhAH || 22|| dattamarthaM hi bhogAya bhUrloke dashavArShikam | vedayuktasya viprasya svarge hi dashavArShikam || 23|| gAyatrIjapayuktasya satye hi dashavArShikam | viShNubhaktasya viprasya dattaM vaikuNThadaM viduH || 24|| shivabhaktasya viprasya dattaM kailAsadaM viduH | tattallokopabhogArthaM sarveShAM dAnamiShyate || 25|| dashA~NgamannaM viprasya bhAnuvAre dadannaraH | parajanmani chArogyaM dashavarShaM samashnute || 26|| bahumAnamathAhvAnamabhya~NgaM pAdasevanam | vAso gandhAdyarchanaM cha ghR^itApUparasottaram || 27|| ShaDrasaM vya~njanaM chaiva tAmbUlaM dakShiNottaram | namashchAnugamashchaiva svannadAnaM dashA~Ngakam || 28|| dashA~NgamannaM viprebhyo dashabhyo vai dadannaraH | arkavAre tathArogyaM shatavarShaM samashnute || 29|| somavArAdivAreShu tattadvAraguNaM phalam | annadAnasya vij~neyaM bhUrloke parajanmani || 30|| saptasvapi cha vAreShu dashabhyashcha dashA~Ngakam | annaM dattvA shataM varShamArogyAdikamashnute || 31|| evaM shatebhyo viprebhyo bhAnuvAre dadannaraH | sahasravarShamArogyaM sharvaloke samashnute || 32|| sahasrebhyastathA dattvA.ayutavarShaM samashnute | evaM somAdivAreShu vij~neyaM hi vipashchitA || 33|| bhAnuvAre sahasrANAM gAyatrIpUtachetasAm | annaM dattvA satyaloke hyArogyAdi samashnute || 34|| ayutAnAM tathA dattvA viShNuloke samashnute | annaM dattvA tu lakShANAM rudraloke samashnute || 35|| bAlAnAM brahmabuddhyA hi deyaM vidyArthibhirnaraiH | yUnAM cha viShNubuddhyA hi putrakAmArthibhirnaraiH || 36|| vR^iddhAnAM rudrabuddhyA hi deyaM j~nAnArthibhirnaraiH | bAlastrI bhAratIbuddhyA buddhikAmairnarottamaiH || 37|| lakShmIbuddhyA yuvastrIShu bhogakAmairnarottamaiH | vR^iddhAsu pArvatIbuddhyA deyamAtmArthibhirjanaiH || 38|| shilavR^ittyo~nChavR^ittyA cha gurudakShiNayArjitam | shuddhadravyamiti prAhustatpUrNaphaladaM viduH || 39|| shuklapratigrahAddattaM madhyamaM dravyamuchyate | kR^iShivANijyakopetamadhamaM dravyamuchyate || 40|| kShatriyANAM vishAM chaiva shauryavANijyakArjitam | uttamaM dravyamityAhuH shUdrANAM bhR^itakArjitam || 41|| strINAM dharmArthinAM dravyaM paitR^ikaM bhartR^ikaM tathA | gavAdInAM dvAdashAnAM chaitrAdiShu yathAkramam || 42|| sambhUya vA puNyakAle dadyAdiShTasamR^iddhaye | gobhUtilahiraNyAjyavAsodhAnyaguDAni cha || 43|| raupyaM lavaNakUShmANDaM kanyA dvAdashakaM tathA | godAnAddattagavyena gomayenopakAriNA || 44|| dhanadhAnyAdyAshritAnAM duritAnAM nivAraNam | jalasnehAdyAshritAnAM duritAnAM tu gojalaiH || 45|| kAyikAditrayANAM tu kShIradadhyAjyakaistathA | tathA teShAM cha puShTishcha vij~neyA hi vipashchitA || 46|| bhUdAnaM tu pratiShThArthamiha chAmutra cha dvijAH | tiladAnaM balArthaM hi sadA mR^ityujayaM viduH || 47|| hiraNyaM jATharAgnestu vR^iddhidaM vIryadaM tathA | AjyaM puShTikaraM vidyAdvastramAyuShkaraM viduH || 48|| dhAnyamannaMsamR^iddhyarthaM madhurAhAradaM guDam | raupyaM reto.abhivR^iddhyarthaM ShaDrasArthaM tu lAvaNam || 49|| sarvaM sarvasamR^iddhyarthaM kUShmANDaM puShTidaM viduH | prAptidaM sarvabhogAnAmiha chAmutra cha dvijAH || 50|| yAvajjIvanamuktaM hi kanyAdAnaM tu bhogadam | panasAmrakapitthAnAM vR^ikShANAM phalameva cha || 51|| kadalyAdyauShadhInAM cha phalaM gulmodbhavaM tathA | mAShAdInAM cha mudgAnAM phalaM shAkAdikaM tathA || 52|| marIchisarShapAdyAnAM shAkopakaraNaM tathA | yadR^itau yatphalaM siddhaM taddeyaM hi vipashchitA || 53|| shrotrAdIndriyatR^iptishcha sadA deyA vipashchitA | shabdAdidashabhogArthaM digAdInAM cha tuShTidA || 54|| vedashAstraM samAdAya buddhvA gurumukhAtsvayam | karmaNAM phalamastIti buddhirAstikyamuchyate || 55|| bandhurAjabhayAdbuddhiH shraddhA sA cha kanIyasI | sarvAbhAve daridrastu vAchA vA karmaNA yajet || 56|| vAchikaM yajanaM vidyAnmantrastotrajapAdikam | tIrthayAtrA vratAdyaM hi kAyikaM yajanaM viduH || 57|| yena kenApyupAyena hyalpaM vA yadi vA bahu | devatArpaNabuddhyA cha kR^itaM bhogAya kalpate || 58|| tapashcharyA cha dAnaM cha kartavyamubhayaM sadA | pratishrayaM pradAtavyaM svavarNaM guNashobhitam || 59|| devAnAM tR^iptaye.atyarthaM sarvabhogapradaM budhaiH | ihAmutrottamaM janma sadA bhogaM labhed budhaH | IshvarArpaNabuddhyA hi kR^itvA mokShaphalaM labhet || 60|| ya imaM paThate.adhyAyaM yaH shR^iNoti sadA naraH | tasya vai dharmabuddhishcha j~nAnasiddhiH prajAyate || 61|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM deshakAlapAtrAdivarNanaM nAma pa~nchadasho.adhyAyaH || 1\.15|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.16\. ShoDasho.adhyAyaH | pArthivapUjanaprakArAstatphalAni cha |} R^iShaya UchuH | pArthivapratimApUjAvidhAnaM brUhi sattama | yena pUjAvidhAnena sarvAbhIShTamavApyate || 1|| sUta uvAcha | susAdhu pR^iShTaM yuShmAbhiH sadA sarvArthadAyakam | sadyo duHkhasya shamanaM shR^iNuta prabravImi vaH || 2|| apamR^ityuharaM kAlamR^ityoshchApi vinAshanam | sadyaH kalatraputrAdidhanadhAnyapradaM dvijAH || 3|| annAdibhojyaM vastrAdi sarvamutpadyate yataH | tato mR^idAdipratimApUjAbhIShTapradA bhuvi || 4|| puruShANAM cha nArINAmadhikAro.atra nishchitam | nadyAM taDAge kUpe vA jalAntarmR^idamAharet || 5|| saMshodhya gandhachUrNena peShayitvA sumaNDape | hastena pratimAM kuryAtkShIreNa cha susaMskR^itAm || 6|| a~Ngapratya~NgakopetAmAyudhaishcha samanvitAm | padmAsanasthitAM kR^itvA pUjayedAdareNa hi || 7|| vighneshAdityaviShNUnAmambAyAshcha shivasya cha | shivasya shivali~NgaM cha sarvadA pUjayed dvijaH || 8|| ShoDashairupachAraishcha kuryAttatphalasiddhaye | puShpeNa prokShaNaM kuryAdabhiShekaM samantrakam || 9|| shAlyannenaiva naivedyaM sarvaM kuDavamAnataH | gR^ihe tu kuDavaM j~neyaM mAnuShe prasthamiShyate || 10|| daive prasthatrayaM yogyaM svayambhoH prasthapa~nchakam | evaM pUrNaphalaM vidyAdadhikaM vai dvayaM trayam || 11|| sahasrapUjayA satyaM satyalokaM labhed dvijaH | dvAdashA~NgulamAyAmaM dviguNaM cha tato.adhikam || 12|| pramANama~NgulasyaikaM tadUrdhvaM pa~nchakatrayam | ayodArukR^itaM pAtraM shivamityuchyate budhaiH || 13|| tadaShTabhAgaH prasthaH syAttachchatuShkuDavaM matam | dashaprasthaM shataprasthaM sahasraprasthameva cha || 14|| jalatailAdigandhAnAM yathAyogyaM cha mAnataH | mAnuShArShasvayambhUnAM mahApUjeti kathyate || 15|| abhiShekAdAtmashuddhirgandhAtpuNyamavApyate | AyustR^iptishcha naivedyAd dhUpAdarthamavApyate || 16|| dIpAjj~nAnamavApnoti tAmbUlAdbhogamApnuyAt | tasmAtsnAnAdikaM ShaTkaM prayatnena prasAdhayet || 17|| namaskAro japashchaiva sarvAbhIShTapradAvubhau | pUjAnte cha sadA kAryau bhogamokShArthibhirnaraiH || 18|| sampUjya manasA pUrvaM kuryAttattatsadA naraH | devAnAM pUjayA chaiva tattallokamavApnuyAt || 19|| tadavAntaraloke cha yatheShTaM bhogyamApyate | tadvisheShAnpravakShyAmi shR^iNuta shraddhayA dvijAH || 20|| vighneshapUjayA samyagbhUrloke.abhIShTamApnuyAt | shukravAre chaturthyA~ncha site shrAvaNabhAdrake || 21|| bhiShagR^ikShe dhanurmAse vighneshaM vidhivadyajet | shataM pUjA sahasraM vA tatsa~NkhyAkadinairvrajet || 22|| devAgnishraddhayA nityaM putradaM cheShTadaM nR^iNAm | sarvapApaprashamanaM tattadduritanAshanam || 23|| vArapUjAM shivAdInAmAtmashuddhipradAM viduH | tithinakShatrayogAnAmAdhAraM sArvakAmikam || 24|| tathA vR^iddhikShayAbhAvAtpUrNabrahmAtmakaM viduH | udayAdudayaM vAro brahmaprabhR^itikarmaNAm || 25|| tithyAdau devapUjA hi pUrNabhogapradA nR^iNAm | pUrvabhAgaH pitR^INAM tu nishiyuktaH prashasyate || 26|| parabhAgastu devAnAM divAyuktaH prashasyate | udayavyApinI grAhyA madhyAhne yadi sA tithiH || 27|| devakArye tathA grAhyAstithiR^ikShAdikAH shubhAH | samyagvichArya vArAdInkuryAtpUjAjapAdikam || 28|| pUrjAyate hyaneneti vedeShvarthasya yojanA | pUrbhogaphalasiddhishcha jAyate tena karmaNA || 29|| manobhAvAMstathA j~nAnamiShTabhogArthayojanAt | pUjAshabdArtha evaM hi vishruto lokavedayoH || 30|| nityaM naimittikaM kAlAtsadyaH kAmye svanuShThite | nityaM mAsaM cha pakShaM cha varShaM chaiva yathAkramam || 31|| tattatkarmaphalaprAptistAdR^ikpApakShayaH kramAt | mahAgaNapateH pUjA chaturthyAM kR^iShNapakShake || 32|| pakShapApakShayakarI pakShabhogaphalapradA | chaitre chaturthyAM pUjA cha kR^itA mAsaphalapradA || 33|| varShabhogapradA j~neyA kR^itA vai siMhabhAdrake | shrAvaNAdityavAre cha saptamyAM hastabhe dine || 34|| mAghashukle cha saptamyAmAdityayajanaM charet | jyeShThabhAdrakasaumye cha dvAdashyAM shravaNarkShake || 35|| kR^itaM shrIviShNuyajanamiShTasampatkaraM viduH | shrAvaNe viShNuyajanamiShTArogyapradaM bhavet || 36|| gavAdIndvAdashAnarthAnsA~NgAndattvA tu yatphalam | tatphalaM samavApnoti dvAdashyAM viShNutarpaNAt || 37|| dvAdashyAM dvAdashAnviprAn viShNordvAdashanAmataH | ShoDashairupachAraishcha yajettatprItimApnuyAt || 38|| evaM cha sarvadevAnAM tattaddvAdashanAmakaiH | dvAdashabrahmayajanaM tattatprItikaraM bhavet || 39|| karkaTe somavAre cha navamyAM mR^igashIrShake | ambAM yajed bhUtikAmaH sarvabhogaphalapradAm || 40|| AshvayukChuklanavamI sarvAbhIShTaphalapradA | AdivAre chaturdashyAM kR^iShNapakShe visheShataH || 41|| ArdrAyAM cha mahArdrAyAM shivapUjA vishiShyate | mAghakR^iShNachaturdashyAM sarvAbhIShTaphalapradA || 42|| AyuShkarI mR^ityuharA sarvasiddhikarI nR^iNAm | jyeShThamAse mahArdrAyAM chaturdashIdine.api cha || 43|| mArgashIrShArdrakAyAM vA ShoDashairupachArakaiH | tattanmUrtishivaM pUjya tasya vai pAdadarshanam || 44|| shivasya yajanaM j~neyaM bhogamokShapradaM nR^iNAm | vArAdidevayajanaM kArtike hi vishiShyate || 45|| kArtike mAsi samprApte sarvAndevAnyajed budhaH | dAnena tapasA homairjapena niyamena cha || 46|| ShoDashairupachAraishcha pratimAvipramantrakaiH | brAhmaNAnAM bhojanena niShkAmArtiharo bhavet || 47|| kArtike devayajanaM sarvabhogapradaM bhavet | vyAdhInAM haraNaM chaiva bhavedbhUtagrahakShayaH || 48|| kArtikAdityavAreShu nR^iNAmAdityapUjanAt | tailakArpAsadAnAttu bhavetkuShThAdisa~NkShayaH || 49|| harItakImarIchInAM vastrakShIrAdidAnataH | brahmapratiShThayA chaiva kShayarogakShayo bhavet || 50|| dIpasarShapadAnAchcha apasmArakShayo bhavet | kR^ittikAsomavAreShu shivasya yajanaM nR^iNAm || 51|| mahAdAridryashamanaM sarvasampatkaraM bhavet | gR^ihakShetrAdidAnAchcha gR^ihopakaraNAdinA || 52|| kR^ittikAbhaumavAreShu skandasya yajanAnnR^iNAm | dIpaghaNTAdidAnAdvai vAksiddhirachirAdbhavet || 53|| kR^ittikAsaumyavAreShu viShNorvai yajanaM nR^iNAm | dadhyodanasya dAnaM cha satsantAnakaraM bhavet || 54|| kR^ittikAguruvAreShu brahmaNo yajanAddhanaiH | madhusvarNAjyadAnena bhogavR^iddhirbhavennR^iNAm || 55|| kR^ittikAshukravAreShu gajatuNDasya yAjanAt | gandhapuShpAnnadAnena bhogyavR^iddhirbhavennR^iNAm || 56|| vandhyA suputraM labhate svarNaraupyAdidAnataH | kR^ittikAshanivAreShu dikpAlAnAM cha vandanam || 57|| diggajAnAM cha nAgAnAM setupAnAM cha pUjanam | tryambakasya cha rudrasya viShNoH pApaharasya cha || 58|| j~nAnadaM brahmaNashchaiva dhanvantaryashvinostathA | rogApamR^ityuharaNaM tatkAlavyAdhishAntidam || 59|| lavaNAyasatailAnAM mAShAdInAM cha dAnataH | trikaTuphalagandhAnAM jalAdInAM cha dAnataH || 60|| dravANAM kaThinAnAM cha prasthena palamAnataH | svargaprAptirdhanurmAse hyuShaHkAle cha pUjanam || 61|| shivAdInAM cha sarveShAM kramAdvai sarvasiddhaye | shAlyannasya haviShyasya naivedyaM shastamuchyate || 62|| vividhAnnasya naivedyaM dhanurmAse vishiShyate | mArgashIrShe.annadasyaiva sarvamiShTaphalaM bhavet || 63|| pApakShayaM cheShTasiddhiM chArogyaM dharmameva cha | samyagvedaparij~nAnaM sadanuShThAnameva cha || 64|| ihAmutra mahAbhogAnante yogaM cha shAshvatam | vedAntaj~nAnasiddhiM cha mArgashIrShAnnado labhet || 65|| mArgashIrShe hyuShaHkAle dinatrayamathApi vA | yajed devAnbhogakAmo nAdhanurmAsiko bhavet || 66|| yAvatsa~NgavakAlaM tu dhanurmAso vidhIyate | dhanurmAse nirAhAro mAsamAtraM jitendriyaH || 67|| AmadhyAhnaM japed vipro gAyatrIM vedamAtaram | pa~nchAkSharAdikAnmantrAnpashchAdAsuptikaM japet || 68|| j~nAnaM labdhvA cha dehAnte vipro muktimavApnuyAt | anyeShAM naranArINAM triHsnAnena japena cha || 69|| sadA pa~nchAkSharasyaiva vishuddhaM j~nAnamApyate | iShTamantrAnsadA japtvA mahApApakShayaM labhet || 70|| dhanurmAse visheSheNa mahAnaivedyamAcharet | shAlitaNDulabhAreNa marIchaprasthakena cha || 71|| gaNanAd dvAdashaM sarvaM madhvAjyakuDavena hi | droNayuktena mudgena dvAdashavya~njanena cha || 72|| ghR^itapakvairapUpaishcha modakaiH shAlikAdibhiH | dvAdashaishcha dadhikShIrairdvAdashaprasthakena cha || 73|| nArikelaphalAdInAM tathA gaNanayA saha | dvAdashakramukairyuktaM ShaTtriMshatpatrakairyutam || 74|| karpUrakhurachUrNena pa~nchasaugandhikairyutam | tAmbUlayuktaM tu yadA mahAnaivedyalakShaNam || 75|| mahAnaivedyametadvai devatArpaNapUrvakam | varNAnukramapUrveNa tadbhaktebhyaH pradApayet || 76|| evaM chaudananaivedyAdbhUmau rAShTrapatirbhavet | mahAnaivedyadAnena naraH svargamavApnuyAt || 77|| mahAnaivedyadAnena sahasreNa dvijarShabhAH | satyalokaM cha talloke pUrNamAyuravApnuyAt || 78|| sahasrANAM cha triMshatyA mahAnaivedyadAnataH | tadUrdhvalokamApyaiva na punarjanmabhAgbhavet || 79|| sahasrANAM cha ShaTtriMshajjanmanaivedyamIritam | tAvannaivedyadAnaM tu mahApUrNaM taduchyate || 80|| mahApUrNasya naivedyaM janmanaivedyamiShyate | janmanaivedyadAnena punarjanma na vidyate || 81|| Urje mAsi dine puNye janmanaivedyamAcharet | sa~NkrAntipAtajanmarkShapaurNamAsyAdisaMyute || 82|| abdajanmadine kuryAjjanmanaivedyamuttamam | mAsAntareShu janmarkShapUrNayogadine.api cha || 83|| melane cha shanairvApi tAvatsAhasramAcharet | janmanaivedyadAnena janmArpaNaphalaM labhet || 84|| janmArpaNAchChivaH prItaH svasAyujyaM dadAti hi | idaM tajjanmanaivedyaM shivasyaiva pradApayet || 85|| yonili~NgasvarUpeNa shivo janmanirUpakaH | tasmAjjanmanivR^ittyarthaM janmapUjA shivasya hi || 86|| bindunAdAtmakaM sarvaM jagatsthAvaraja~Ngamam | binduH shaktiH shivo nAdaH shivashaktyAtmakaM jagat || 87|| nAdAdhAramidaM bindurbindvAdhAramidaM jagat | jagadAdhArabhUtau hi bindunAdau vyavasthitau || 88|| bindunAdayutaM sarvaM sakalIkaraNaM bhavet | sakalIkaraNAjjanma jagatprApnotyasaMshayam || 89|| bindunAdAtmakaM li~NgaM jagatkAraNamuchyate | bindurdevI shivo nAdaH shivali~NgaM tu kathyate || 90|| tasmAjjanmanivR^ittyarthaM shivali~NgaM prapUjayet | mAtA devI bindurUpA nAdarUpaH shivaH pitA || 91|| pUjitAbhyAM pitR^ibhyAM tu paramAnanda eva hi | paramAnandalAbhArthaM shivali~NgaM prapUjayet || 92|| sA devI jagatAM mAtA sa shivo jagataH pitA | pitroH shushrUShake nityaM kR^ipAdhikyaM hi vardhate || 93|| kR^ipayAntargataishvaryaM pUjakasya dadAti hi | tasmAdantargatAnandalAbhArthaM munipu~NgavAH || 94|| pitR^imAtR^isvarUpeNa shivali~NgaM prapUjayet | bhargaH puruSharUpo hi bhargA prakR^itiruchyate || 95|| avyaktAntaradhiShThAnaM garbhaH puruSha uchyate | suvyaktAntaradhiShThAnaM garbhaH prakR^itiruchyate || 96|| puruShastvAdigarbho hi garbhavA~njanako yataH | puruShAtprakR^itau yuktaM prathamaM janma kathyate || 97|| prakR^itervyaktatAM yAtaM dvitIyaM janma kathyate | janma janturmR^ityujanma puruShAtpratipadyate || 98|| anyato bhAvyate.avashyaM mAyayA janma kathyate | jIryate janmakAlAdyattasmAjjIva iti smR^itaH || 99|| janyate tanyate pAshairjIvashabdArtha eva hi | janmapAshanivR^ittyarthaM janmali~NgaM prapUjayet || 100|| bhaM vR^iddhiM gachChatItyarthAdbhagaH prakR^itiruchyate | prAkR^itaiH shabdamAtrAdyaiH prAkR^itendriyabhojanAt || 101|| bhagasyedaM bhogamiti shabdArtho mukhyataH shrutaH | mukhyo bhagastu prakR^itirbhagavA~nChiva uchyate || 102|| bhagavAnbhogadAtA hi nAnyo bhogapradAyakaH | bhagasvAmI cha bhagavAnbharga ityuchyate budhaiH || 103|| bhagena sahitaM li~NgaM bhagaM li~Ngena saMyutam | ihAmutra cha bhogArthaM nityabhogArthameva cha || 104|| bhagavantaM mahAdevaM shivali~NgaM prapUjayet | lokaprasavitA sUryastachchihnaM prasavAdbhavet || 105|| li~Nge prasUtikartAraM li~NginaM puruSho yajet | li~NgArthagamakaM chihnaM li~NgamityabhidhIyate || 106|| li~NgamarthaM hi puruShaM shivaM gamayatItyadaH | shivashaktyoshcha chihnasya melanaM li~Ngamuchyate || 107|| svachihnapUjanAtprItashchihnakAryaM na vIyate | chihnakAryaM tu janmAdi janmAdyaM vinivartate || 108|| prAkR^itaiH puruShaishchApi bAhyAbhyantarasambhavaiH | ShoDashairupachAraishcha shivali~NgaM prapUjayet || 109|| evamAdityavAre hi pUjA janmanivartikA | AdivAre mahAli~NgaM praNavenaiva pUjayet || 110|| AdivAre pa~nchagavyairabhiSheko vishiShyate | gomayaM gojalaM kShIraM dadhyAjyaM pa~nchagavyakam || 111|| kShIrAdyaM cha pR^ithakchaiva madhunA chekShusArakaiH | gavyakShIrAnnanaivedyaM praNavenaiva kArayet || 112|| praNavaM dhvanili~NgaM tu nAdali~NgaM svayambhuvaH | binduli~NgaM tu yantraM syAnmakAraM tu pratiShThitam || 113|| ukAraM charali~NgaM syAdakAraM guruvigraham | ShaDli~NgapUjayA nityaM jIvanmukto na saMshayaH || 114|| shivasya bhaktyA pUjA hi janmamuktikarI nR^iNAm | rudrAkShadhAraNAtpAdamardhaM vai bhUtidhAraNAt || 115|| tripAdaM mantrajApyAchcha pUjayA pUrNabhaktimAn | shivali~NgaM cha bhaktaM cha pUjya mokShaM labhennaraH || 116|| ya imaM paThate.adhyAyaM shR^iNuyAdvA samAhitaH | tasyaiva shivabhaktishcha vardhate sudR^iDhA dvijAH || 117|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM pArthivapUjAprakArAdivarNanaM nAma ShoDasho.adhyAyaH || 1\.16|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.17\. saptadasho.adhyAyaH | praNavapa~nchAkSharamantramAhAtmyam |} R^iShaya UchuH | praNavasya cha mAhAtmyaM ShaDli~Ngasya mahAmune | shivabhaktasya pUjAM cha kramasho brUhi naH prabho || 1|| sUta uvAcha | tapodhanairbhavadbhishcha samyak prashnastvayaM kR^itaH | asyottaraM mahAdevo jAnAti sma na chAparaH || 2|| tathApi vakShye tamahaM shivasya kR^ipayaiva hi | shivo.asmAkaM cha yuShmAkaM rakShAM gR^ihNAtu bhUrishaH || 3|| pro hi prakR^itijAtasya saMsArasya mahodadheH | navaM nAvAntaramiti praNavaM vai vidurbudhAH || 4|| praH prapa~ncho na nAsti vo yuShmAkaM praNavaM viduH | prakarSheNa nayedyasmAnmokShaM vaH praNavaM viduH || 5|| svamantrajApakAnAM cha pUjakAnAM cha yoginAm | sarvakarmakShayaM kR^itvA divyaj~nAnaM tu nUtanam || 6|| tameva mAyArahitaM nUtanaM parichakShate | prakarSheNa mahAtmAnaM navaM shuddhasvarUpakam || 7|| nUtanaM vai karotIti praNavaM taM vidurbudhAH | praNavaM dvividhaM proktaM sUkShmasthUlavibhedataH || 8|| sUkShmamekAkSharaM vidyAtsthUlaM pa~nchAkSharaM viduH | sUkShmamavyaktapa~nchArNaM suvyaktArNaM tathetarat || 9|| jIvanmuktasya sUkShmaM hi sarvasAraM hitasya hi | mantreNArthAnusandhAnaM svadehavilayAvadhi || 10|| svadehe galite pUrNaM shivaM prApnoti nishchayaH | kevalaM mantrajApI tu yogaM prApnoti nishchayaH || 11|| ShaTtriMshatkoTijApI tu nishchayaM yogamApnuyAt | sUkShmaM cha dvividhaM j~neyaM hrasvadIrghavibhedataH || 12|| akArashcha ukArashcha makArashcha tataH param | bindunAdayutaM taddhi shabdakAlakalAnvitam || 13|| dIrghapraNavamevaM hi yoginAmeva hR^idgatam | makAraM tantritattvaM hi hrasvapraNava uchyate || 14|| shivaH shaktistayoraikyaM makAraM tu trikAtmakam | hrasvamevaM hi jApyaM syAtsarvapApakShayaiShiNAm || 15|| bhUvAyukanakArNodyoH shabdAdyAshcha tathA dasha | AshAnvaye dasha punaH pravR^ittA iti kathyate || 16|| hrasvameva pravR^ittAnAM nivR^ittAnAM tu dIrghakam | vyAhR^ityAdau cha mantrAdau kAmaM shabdakalAyutam || 17|| vedAdau cha prayojyaM syAdvandane sandhyayorapi | navakoTijapA~njaptvA saMshuddhaH puruSho bhavet || 18|| punashcha navakoTyA tu pR^ithivIjayamApnuyAt | punashcha navakoTyA tu hyapAM jayamavApnuyAt || 19|| punashcha navakoTyA tu tejasAM jayamApnuyAt | punashcha navakoTyA tu vAyorjayamavApnuyAt | AkAshajayamApnoti navakoTijapena vai || 20|| gandhAdInAM krameNaiva navakoTijapena vai | aha~NkArasya cha punarnavakoTijapena vai || 21|| sahasramantrajaptena nityashuddho bhavetpumAn | tataH paraM svasiddhyarthaM japo bhavati hi dvijAH || 22|| evamaShTottarashatakoTijaptena vai punaH | praNavena prabuddhastu shuddhayogamavApnuyAt || 23|| shuddhayogena saMyukto jIvanmukto na saMshayaH | sadA japansadA dhyAya~nChivaM praNavarUpiNam || 24|| samAdhistho mahAyogI shiva eva na saMshayaH | R^iShichChando devatAdi nyasya dehe punarjapet || 25|| praNavaM mAtR^ikAyuktaM dehe nyasya R^iShirbhavet | dashamAtR^iShaDadhvAdi sarvaM nyAsaphalaM labhet || 26|| pravR^ittAnAM cha mishrANAM sthUlapraNavamiShyate | kriyAtapojapairyuktAstrividhAH shivayoginaH || 27|| dhanAdivibhavaishchaiva karAdya~NgairnamAdibhiH | kriyayA pUjayA yuktaH kriyAyogIti kathyate || 28|| pUjAyuktashcha mitabhugbAhyendriyajayAnvitaH | paradrohAdirahitastapoyogIti kathyate || 29|| etairyuktaH sadA shuddhaH sarvakAmAdivarjitaH | sadA japaparaH shAnto japayogIti taM viduH || 30|| upachAraiH ShoDashabhiH pUjayA shivayoginAm | sAlokyAdikrameNaiva shuddho muktiM labhennaraH || 31|| japayogamatho vakShye gadataH shR^iNuta dvijAH | tapaH karturjapaH prokto yajjapanparimArjate || 32|| shivanAma namaHpUrvaM chaturthyAM pa~nchatattvakam | sthUlapraNavarUpaM hi shivapa~nchAkSharaM dvijAH || 33|| pa~nchAkSharajapenaiva sarvasiddhiM labhennaraH | praNavenAdisaMyuktaM sadA pa~nchAkSharaM japet || 34|| gurUpadeshaM sa~Ngamya sukhavAse subhUtale | pUrvapakShe samArabhya kR^iShNabhUtAvadhi dvijAH || 35|| mAghaM bhAdraM vishiShTaM tu sarvakAlottamottamam | ekavAraM mitAshI tu vAgyato niyatendriyaH || 36|| svasya rAjapitR^iNAM cha nityaM shushrUShaNaM charet | sahasrajapamAtreNa bhavechChuddho.anyathA R^iNI || 37|| pa~nchAkSharaM pa~nchalakShaM japechChivamanusmaran | padmAsanasthaM shivadaM ga~NgAchandrakalAnvitam || 38|| vAmorusthitashaktyA cha virAjantaM mahAgaNaiH | mR^igaTa~NkadharaM devaM varadAbhayapANikam || 39|| sadAnugrahakartAraM sadAshivamanusmaran | sampUjya manasA pUrvaM hR^idi vA sUryamaNDale || 40|| japetpa~nchAkSharIM vidyAM prA~NmukhaH shuddhakarmakR^it | prAtaH kR^iShNachaturdashyAM nityakarma samApya cha || 41|| manorame shuchau deshe niyataH shuddhamAnasaH | pa~nchAkSharasya mantrasya sahasraM dvAdashaM japet || 42|| varayechcha sapatnIkAn shaivAnvai brAhmaNottamAn | ekaM guruvaraM shiShTaM varayetsAmbamUrtikam || 43|| IshAnaM chAtha puruShamaghoraM vAmameva cha | sadyojAtaM cha pa~nchaiva shivabhaktAndvijottamAn || 44|| pUjAdravyANi sampAdya shivapUjAM samArabhet | shivapUjAM cha vidhivatkR^itvA homaM samArabhet || 45|| mukhAntaM cha svasUtreNa kR^itvA homaM samAcharet | dashaikaM vA shataikaM vA sahasraikamathApi vA || 46|| kApilena ghR^itenaiva juhuyAtsvayameva hi | kArayechChivabhaktairvApyaShTottarashataM budhaH || 47|| homAnte dakShiNA deyA gurorgomithunaM tathA | IshAnAdisvarUpAMstAnguruM sAmbaM vibhAvya cha || 48|| teShAM patsiktatoyena svashiraH snAnamAcharet | ShaTtriMshatkoTitIrtheShu sadyaH snAnaphalaM labhet || 49|| dashA~NgamannaM teShAM vai dadyAdvai bhaktipUrvakam | parAbuddhyA guroH patnImIshAnAdikrameNa tu || 50|| paramAnnena sampUjya yathAvibhavavistaram | rudrAkShavastrapUrvaM cha vaTakApUpakairyutam || 51|| balidAnaM tataH kR^itvA bhUri bhojanamAcharet | tataH samprArthya deveshaM japaM tAvatsamApayet || 52|| purashcharaNamevaM tu kR^itvA mantrI bhavennaraH | punashcha pa~nchalakSheNa sarvapApakShayo bhavet || 53|| atalAdi samArabhya satyalokAvadhi kramAt | pa~nchalakShajapAttattallokaishvaryamavApnuyAt || 54|| madhyemR^itashchedbhogAnte bhUmau tajjApako bhavet | punashcha pa~nchalakSheNa brahmasAmIpyamApnuyAt || 55|| punashcha pa~nchalakSheNa sArUpyaishvaryamApnuyAt | Ahatya shatalakSheNa sAkShAd brahmasamo bhavet || 56|| kAryabrahmaNa evaM hi sAyujyaM pratipadya vai | yatheShTaM bhogamApnoti tad brahma pralayAvadhi || 57|| punaH kalpAntare vR^itte brahmaputraH sa jAyate | punashcha tapasA dIptaH kramAnmukto bhaviShyati || 58|| pR^ithvyAdikAryabhUtebhyo lokA vai nirmitAH kramAt | pAtAlAdi cha satyAntaM brahmalokAshchaturdasha || 59|| satyAdUrdhvaM kShamAntaM vai viShNulokAshchaturdasha | kShamAloke kAryaviShNurvaikuNThe varapattane || 60|| kAryalakShmyA mahAbhogI rakShAM kR^itvAdhitiShThati | tadUrdhvagAshcha shuchyantA lokAShTAviMshatiH sthitAH || 61|| shuchau loke tu kailAse rudro vai bhUtahR^itsthitaH | ShaDuttarAshcha pa~nchAshadahiMsAntAstadUrdhvagAH || 62|| ahiMsAlokamAsthAya j~nAnakailAsake pure | kAryeshvarastirobhAvaM sarvAnkR^itvAdhitiShThati || 63|| tadante kAlachakraM hi kAlAtItastataH param | shivenAdhiShThitastatra kAlashchakreshvarAhvayaH || 64|| mAhiShaM dharmamAsthAya sarvAnkAlena yu~njati | asatyashchAshuchishchaiva hiMsA chaivAtha nirghR^iNA || 65|| asatyAdichatuShpAdaH sarvAMshaH kAmarUpadhR^ik | nAstikyalakShmIrduHsa~Ngo vedabAhyadhvaniH sadA || 66|| krodhasa~NgaH kR^iShNavarNo mahAmahiShaveShavAn | tAvanmaheshvaraH proktastirodhAstAvadeva hi || 67|| tadarvAkkarmabhogo hi tadUrdhvaM j~nAnabhogakam | tadarvAkkarmamAyA hi j~nAnamAyA tadUrdhvakam || 68|| mA lakShmIH karmabhogo vai yAti mAyeti kathyate | mA lakShmIrj~nAnabhogo vai yAti mAyeti kathyate || 69|| tadUrdhvaM nityabhogo hi tadarvA~N nashvaraM viduH | tadarvAkcha tirodhAnaM tadUrdhvaM na tirodhanam || 70|| tadarvAk pAshabandho hi tadUrdhvaM nahi bandhanam | tadarvAk parivartante kAmyakarmAnusAriNaH || 71|| niShkAmakarmabhogastu tadUrdhvaM parikIrtitaH | tadarvAk parivartante bindupUjAparAyaNAH || 72|| tadUrdhvaM hi vrajantyeva niShkAmA li~NgapUjakAH | tadarvAk parivartante shivAnyasurapUjakAH || 73|| shivaikaniratA ye cha tadUrdhvaM samprayAnti te | tadarvAgjIvakoTiH syAttadUrdhvaM parakoTikAH || 74|| sAMsArikAstadarvAk cha muktAH khalu tadUrdhvagAH | tadarvAk parivartante prAkR^itadravyapUjakAH || 75|| tadUrdhvaM hi vrajantyete pauruShadravyapUjakAH | tadarvAkChaktili~NgaM tu shivali~NgaM tadUrdhvakam || 76|| tadarvAgAvR^itaM li~NgaM tadUrdhvaM hi nirAkR^iti | tadarvAkkalpitaM li~NgaM tadUrdhvaM vai na kalpitam || 77|| tadarvAgbAhyali~NgaM syAdantara~NgaM tadUrdhvakam | tadarvAkChaktilokA hi shataM vai dvAdashAdhikam || 78|| tadarvAgbindurUpaM hi nAdarUpaM taduttaram | tadarvAkkarmalokastu tadUrdhvaM j~nAnalokakaH || 79|| namaskArastadUrdhvaM hi madAha~NkAranAshanaH | janaM tasmAt tirodhAnaM pratyAyAti na nA yataH || 80|| j~nAnashabdArtha evaM hi tirodhAnanivAraNAt | tadarvAk parivartante hyAdhibhautikapUjakAH || 81|| AdhyAtmikArchakA eva tadUrdhvaM samprayAnti vai | tAvadvai vedibhAgaM tanmahAlokAtmali~Ngake || 82|| prakR^ityAdyaShTabandho.api vedyate sampratiShThitaH | evametAdR^ishaM j~neyaM sarvaM laukikavaidikam || 83|| adharmamahiShArUDhaM kAlachakraM taranti te | satyAdidharmayuktA ye shivapUjAparAshcha ye || 84|| tadUrdhvaM vR^iShabho dharmo brahmacharyasvarUpadhR^ik | satyAdipAdayuktastu shivalokAgrataH sthitaH || 85|| kShamAshR^i~NgaH shamashrotro vedadhvanivibhUShitaH | AstikyachakShurnishvAsagurubuddhimanA vR^iShaH || 86|| kriyAdivR^iShabhA j~neyAH kAraNAdiShu sarvadA | taM kriyAvR^iShabhaM dharmaM kAlAtIto.adhitiShThati || 87|| brahmaviShNumaheshAnAM svasvAyurdinamuchyate | tadUrdhvaM na dinaM rAtrirna janmamaraNAdikam || 88|| punaH kAraNasatyAntAH kAraNabrahmaNastathA | gandhAdibhyastu bhUtebhyastadUrdhvaM nirmitAH sadA || 89|| sUkShmagandhasvarUpA hi sthitA lokAshchaturdasha | punaH kAraNaviShNorvai sthitA lokAshchaturdasha || 90|| punaH kAraNarudrasya lokAShTAviMshakA matAH | punashcha kAraNeshasya ShaTpa~nchAshattadUrdhvagAH || 91|| tataH paraM brahmacharyalokAkhyaM shivasammatam | tatraiva j~nAnakailAse pa~nchAvaraNasaMyute || 92|| pa~nchamaNDalasaMyuktaM pa~nchabrahmakalAnvitam | AdishaktisamAyuktamAdili~NgaM tu tatra vai || 93|| shivAlayamidaM proktaM shivasya paramAtmanaH | parashaktyA samAyuktastatraiva parameshvaraH || 94|| sR^iShTiH sthitishcha saMhArastirobhAvo.apyanugrahaH | pa~nchakR^ityapravINo.asau sachchidAnandavigrahaH || 95|| dhyAnadharmaH sadA yasya sadAnugrahatatparaH | samAdhyAsanamAsInaH svAtmArAmo virAjate || 96|| tasya sandarshanaM sAdhyaM karmadhyAnAdibhiH kramAt | nityAdikarmayajanAchChivakarmamatirbhavet || 97|| kriyAdishivakarmabhyaH shivaj~nAnaM prasAdhayet | taddarshanagatAH sarve muktA eva na saMshayaH || 98|| muktirAtmasvarUpeNa svAtmArAmatvameva hi | kriyAtapojapaj~nAnadhyAnadharmeShu susthitaH || 99|| shivasya darshanaM labdhavA svAtmArAmatvameva hi | yathA raviH svakiraNAdashuddhimapaneShyati || 100|| kR^ipAvichakShaNaH shambhuraj~nAnamapaneShyati | aj~nAnavinivR^ittau tu shivaj~nAnaM pravartate || 101|| shivaj~nAnAtsvasvarUpamAtmArAmatvameShyati | AtmArAmatvasaMsiddhau kR^itakR^ityo bhavennaraH || 102|| punashcha shatalakSheNa brahmaNaH padamApnuyAt | punashcha shatalakSheNa viShNoH padamavApnuyAt || 103|| punashcha shatalakSheNa rudrasya padamApnuyAt | punashcha shatalakSheNa aishvaryaM padamApnuyAt || 104|| punashchaivaMvidhenaiva japena susamAhitaH | shivalokAdibhUtaM hi kAlachakramavApnuyAt || 105|| kAlachakraM pa~nchachakramekaikena kramottare | sR^iShTimohau brahmachakraM bhogamohau tu vaiShNavam || 106|| kopamohau raudrachakraM bhramaNaM chaishvaraM viduH | shivachakraM j~nAnamohau pa~nchachakraM vidurbudhAH || 107|| punashcha dashakoTyA hi kAraNabrahmaNaH padam | punashcha dashakoTyA hi tatpadaishvaryamApnuyAt || 108|| evaM krameNa viShNvAdeH padaM labdhvA mahaujasaH | krameNa tatpadaishvaryaM labdhvA chaiva mahAtmanaH || 109|| shatakoTimanuM japtvA pa~nchottaramatandritaH | shivalokamavApnoti pa~nchamAvaraNAd bahiH || 110|| rAjasaM maNDapaM tatra nandisaMsthAnamuttamam | taporUpashcha vR^iShabhastatraiva paridR^ishyate || 111|| sadyojAtasya tatsthAnaM pa~nchamAvaraNaM param | vAmadevasya cha sthAnaM chaturthAvaraNaM punaH || 112|| aghoranilayaM pashchAt tR^itIyAvaraNaM param | puruShasyaiva sAmbasya dvitIyAvaraNaM shubham || 113|| IshAnasya parasyaiva prathamAvaraNaM tataH | dhyAnadharmasya cha sthAnaM pa~nchamaM maNDapaM tataH || 114|| balinAthasya saMsthAnaM tatra pUrNAmR^itapradam | chaturthaM maNDapaM pashchAchchandrashekharamUrtimat || 115|| somaskandasya cha sthAnaM tR^itIyaM maNDapaM param | dvitIyaM maNDapaM nR^ityamaNDapaM prAhurAstikAH || 116|| prathamaM mUlamAyAyAH sthAnaM tatraiva shobhanam | tata paraM garbhagR^ihaM li~NgasthAnaM paraM shubham || 117|| nandisaMsthAnataH pashchAnna viduH shivavaibhavam | nandIshvaro bahistiShThanpa~nchAkSharamupAsate || 118|| evaM gurukramAllabdhaM nandIshAchcha mayA punaH | tataH paraM svasaMvedyaM shivenaivAnubhAvitam || 119|| shivasya kR^ipayA sAkShAchChivalokasya vaibhavam | vij~nAtuM shakyate sarvairnAnyathetyAhurAstikAH || 120|| evaM krameNa muktAH syurbrAhmaNA vai jitendriyAH | anyeShAM cha kramaM vakShye gadataH shR^iNutAdarAt || 121|| gurUpadeshAjjApyaM vai brAhmaNAnAM namo.antakam | pa~nchAkSharaM pa~nchalakShamAyuShyaM prajapedvidhiH || 122|| strItvApanayanArthaM tu pa~nchalakShaM japetpunaH | mantreNa puruSho bhUtvA kramAnmukto bhaved budhaH || 123|| kShatriyaH pa~nchalakSheNa kShatratvamapaneShyati | punashcha pa~nchalakSheNa kShatriyo brAhmaNo bhavet || 124|| mantrasiddhirjapAchchaiva kramAnmukto bhavennaraH | vaishyastu pa~nchalakSheNa vaishyatvamapaneShyati || 125|| punashcha pa~nchalakSheNa mantrakShatriya uchyate | punashcha pa~nchalakSheNa kShatratvamapaneShyati || 126|| punashcha pa~nchalakSheNa mantrabrAhmaNa uchyate | shUdrashchaiva namo.antena pa~nchaviMshatilakShataH || 127|| mantravipratvamApadya pashchAchChuddho bhaved dvijaH | nArI vAtha naro vAtha brAhmaNo vAnya eva vA || 128|| namo.antaM vA namaH pUrvamAturaH sarvadA japet | tatra strINAM tathaivohya gururnirdarshayetkramAt || 129|| sAdhakaH pa~nchalakShAnte shivaprItyarthameva hi | mahAbhiShekanaivedyaM kR^itvA bhaktAMshcha pUjayet || 130|| pUjayA shivabhaktasya shivaH prItataro bhavet | shivasya shivabhaktasya bhedo nAsti shivo hi saH || 131|| shivasvarUpamantrasya dhAraNAchChiva eva hi | shivabhaktasharIre hi shive tatparamo bhavet || 132|| shivabhaktAH kriyAH sarvA veda sarvakriyAM viduH | yAvadyAvachChivaM mantraM yena japtaM bhavetkramAt || 133|| tAvadvai shivasAnnidhyaM tasmindehe na saMshayaH | devIli~NgaM bhaved rUpaM shivabhaktastriyAstathA || 134|| yAvanmantraM japeddevyAstAvatsAnnidhyamasti hi | shivaM sampUjayeddhImAnsvayaM vai shabdarUpabhAk || 135|| svayaM chaiva shivo bhUtvA parAM shaktiM prapUjayet | shaktiM veraM cha li~NgaM cha hyAlekhyAmAyayA yajet || 136|| shivali~NgaM shivaM matvA svAtmAnaM shaktirUpakam | shaktili~NgaM cha devIM cha matvA svaM shivarUpakam || 137|| shivali~NgaM nAdarUpaM bindurUpaM sashaktikam | upapradhAnabhAvena anyonyAsaktali~Ngakam || 138|| pUjayechcha shivaM shaktiM sa shivo mUlabhAvanAt | shivabhaktA~nChivamantrarUpakA~nChivarUpakAn || 139|| ShoDashairupachAraishcha pUjayediShTamApnuyAt | yena shushrUShaNAdyaishcha shivabhaktasya li~NginaH || 140|| AnandaM janayedvidvA~nChivaH prItataro bhavet | shivabhaktAnsapatnIkAnpatnyA saha sadaiva tat || 141|| pUjayedbhojanAdyaishcha pa~ncha vA dasha vA shatam | dhane dehe cha mantre cha bhAvanAyAmava~nchakaH || 142|| shivashaktisvarUpeNa na punarjAyate bhuvi | nAbheradho brahmabhAgamAkaNThaM viShNubhAgakam || 143|| mukhaM li~Ngamiti proktaM shivabhaktasharIrakam | mR^itAndAhAdiyuktAnvA dAhAdirahitAnmR^itAn || 144|| uddishya pUjayedAdipitaraM shivameva hi | pUjAM kR^itvAdimAtushcha shivabhaktAMshcha pUjayet || 145|| pitR^ilokaM samAsAdya kramAnmukto bhavenmR^itaH | kriyAyuktadashabhyashcha tapoyukto vishiShyate || 146|| tapoyuktashatebhyashcha japayukto vishiShyate | japayuktasahasrebhyaH shivaj~nAnI vishiShyate || 147|| shivaj~nAniShu lakSheShu dhyAnayukto vishiShyate | dhyAnayukteShu koTibhyaH samAdhistho vishiShyate || 148|| uttarottaravaishiShTyAtpUjAyAmuttarottaram | phalaM vaishiShTyarUpaM cha durvij~neyaM manIShibhiH || 149|| tasmAdvai shivabhaktasya mAhAtmyaM vetti ko naraH | shivashaktyoH pUjanaM cha shivabhaktasya pUjanam || 150|| kurute yo naro bhaktyA sa shivaH shivamedhate | ya imaM paThate.adhyAyamarthavadvedasammatam || 151|| shivaj~nAnI bhavedvipraH shivena saha modate | shrAvayechChivabhaktAMshcha visheShaj~no manIshvarAH || 152|| shivaprasAdasiddhiH syAchChivasya kR^ipayA budhAH || 153|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM praNavapa~nchAkSharamantramAhAtmyavarNanaM nAma saptadasho.adhyAyaH || 1\.17|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.18\. aShTAdasho.adhyAyaH | bandhamokShasvarUpaM shivali~NgamAhAtmyaM cha |} R^iShaya UchuH | bandhamokShasvarUpaM hi brUhi sarvArthavittama | sUta uvAcha | bandhaM mokShaM tathopAyaM vakShye.ahaM shR^iNutAdarAt || 1|| prakR^ityAdyaShTabandhena baddho jIvaH sa uchyate | prakR^ityAdyaShTabandhena nirmukto mukta uchyate || 2|| prakR^ityAdivashIkAro mokSha ityuchyate svataH | baddhajIvastu nirmukto muktajIvaH sa kathyate || 3|| prakR^ityagre tato buddhiraha~NkAro guNAtmakaH | pa~nchatanmAtramityetatprakR^ityAdyaShTakaM viduH || 4|| prakR^ityAdyaShTajo deho dehajaM karma uchyate | punashcha karmajo deho janma karma punaH punaH || 5|| sharIraM trividhaM j~neyaM sthUlaM sUkShmaM cha kAraNam | sthUlaM vyApAradaM proktaM sUkShmamindriyabhogadam || 6|| kAraNaM tvAtmabhogArthaM jIvakarmAnurUpataH | sukhaM duHkhaM puNyapApaiH karmabhiH phalamashnute || 7|| tasmAddhi karmarajjvA hi baddho jIvaH punaH punaH | sharIratrayakarmabhyAM chakravad bhrAmyate sadA || 8|| chakrabhramanivR^ityarthaM chakrakartAramIDayet | prakR^ityAdimahAchakraM prakR^iteH parataH shivaH || 9|| chakrakartA mahesho hi prakR^iteH parato yataH | pibati vAtha vamati jIvAbAlo jalaM yathA || 10|| shivastathA prakR^ityAdi vashIkR^ityAdhitiShThati | sarvaM vashIkR^itaM yasmAttasmAchChiva iti smR^itaH | shiva eva hi sarvaj~naH paripUrNashcha niHspR^ihaH || 11|| sarvaj~natA tR^iptiranAdibodhaH svatantratA nityamaluptashaktiH | anantashaktishcha maheshvarasya yanmAnasaishvaryamavaiti vedaH || 12|| ataH shivaprasAdena prakR^ityAdi vashaM bhavet | shivaprasAdalAbhArthaM shivameva prapUjayet || 13|| niHspR^ihasya cha pUrNasya tasya pUjA kathaM bhavet | shivoddeshakR^itaM karma prasAdajanakaM bhavet || 14|| li~Nge vere bhaktajane shivamuddishya pUjayet | kAyena manasA vAchA dhanenApi prapUjayet || 15|| pUjayA tu mahesho hi prakR^iteH paramaH shivaH | prasAdaM kurute satyaM pUjakasya visheShataH || 16|| shivaprasAdAtkarmAdyaM krameNa svavashaM bhavet | karmArabhya prakR^ityantaM yadA sarvaM vashaM bhavet || 17|| tadA mukta iti proktaH svAtmArAmo virAjate | prasAdAtparameshasya karmadeho yadA vashaH || 18|| tadA vai shivaloke tu vAsaH sAlokyamuchyate | sAmIpyaM yAti sAmbasya tanmAtre cha vashaM gate || 19|| tadA tu shivasAyujyamAyudhAdyaiH kriyAdibhiH | mahAprasAdalAbhe cha buddhishchApi vashA bhavet || 20|| buddhistu kAryaM prakR^itestatsArShTiriti kathyate | punarmahAprasAdena prakR^itirvashameShyati || 21|| shivasya mAnasaishvaryaM tadA.ayatnaM bhaviShyati | sArvaj~nAdyaM shivaishvaryaM labdhvA svAtmani rAjate || 22|| tatsAyujyamiti prAhurvedAgamaparAyaNAH | evaM krameNa muktiH syAlli~NgAdau pUjayA svataH || 23|| ataH shivaprasAdArthaM kriyAdyaiH pUjayechChivam | shivakriyA shivatapaH shivamantrajapaH sadA || 24|| shivaj~nAnaM shivadhyAnamuttarottaramabhyaset | AsupterAmR^iteH kAlaM nayedvai shivachintayA || 25|| sadyAdibhishcha kusumairarchayechChivameShyati || R^iShaya UchuH | li~NgAdau shivapUjAyA vidhAnaM brUhi suvrata || 26|| sUta uvAcha | li~NgAnAM cha kramaM vakShye yathAvachChR^iNuta dvijAH | tadeva li~NgaM prathamaM praNavaM sArvakAmikam || 27|| sUkShmapraNavarUpaM hi sUkShmarUpaM tu niShkalam | sthUlali~NgaM hi sakalaM tatpa~nchAkSharamuchyate || 28|| tayoH pUjA tapaH proktaM sAkShAnmokShaprade ubhe | pauruShaprakR^itibhUtAni li~NgAni subahUni cha || 29|| tAni vistarato vaktuM shivo vetti na chAparaH | bhUvikArANi li~NgAni j~nAtAni prabravImi vaH || 30|| svayambhUli~NgaM prathamaM binduli~NgaM dvitIyakam | pratiShThitaM charaM chaiva guruli~NgaM tu pa~nchamam || 31|| devarShitapasA tuShTaH sAnnidhyArthaM tu tatra vai | pR^ithivyantargataH sharvo bIjaM vai nAdarUpataH || 32|| sthAvarA~NkuravadbhUmimudbhidya vyakta eva saH | svayambhUtaM jAtamiti svayambhUriti taM viduH || 33|| talli~NgapUjayA j~nAnaM svayameva pravardhate | suvarNarajatAdau vA pR^ithivyAM sthaNDile.api vA || 34|| svahastAllikhitaM li~NgaM shuddhapraNavamantrakam | yantrali~NgaM samAlikhya pratiShThAvAhanaM charet || 35|| bindunAdamayaM li~NgaM sthAvaraM ja~NgamaM cha yat | bhAvanAmayametaddhi shivadR^iShTaM na saMshayaH || 36|| yatra vishvasyate shambhustatra tasmai phalapradaH | svahastAllikhite yantre sthAvarAdAvakR^itrime || 37|| AvAhya pUjayechChambhuM ShoDashairupachArakaiH | svayamaishvaryamApnoti j~nAnamabhyAsato bhavet || 38|| devaishcha R^iShibhishchApi svAtmasiddhyarthameva hi | samantreNAtmahastena kR^itaM yachChuddhamaNDale || 39|| shuddhabhAvanayA chaiva sthApitaM li~Ngamuttam | talli~NgaM pauruShaM prAhustatpratiShThitamuchyate || 40|| talli~NgapUjayA nityaM pauruShaishvaryamApnuyAt | mahadbhirbrAhmaNaishchApi rAjabhishcha mahAdhanaiH || 41|| shilpinA kalpitaM li~NgaM mantreNa sthApitaM cha yat | pratiShThitaM prAkR^itaM hi prAkR^itaishvaryabhogadam || 42|| yadUrjitaM cha nityaM cha taddhi pauruShamuchyate | yad durbalamanityaM cha taddhi prAkR^itamuchyate || 43|| li~NgaM nAbhistathA jihvA nAsAgraM cha shikhA kramAt | kaTyAdiShu trilokeShu li~NgamAdhyAtmikaM charam || 44|| parvataM pauruShaM proktaM bhUtalaM prAkR^itaM viduH | vR^ikShAdi pauruShaM j~neyaM gulmAdi prAkR^itaM viduH || 45|| ShAShTikaM prAkR^itaM j~neyaM shAligodhUmapauruSham | aishvaryaM pauruShaM vidyAdaNimAdyaShTasiddhidam || 46|| sustrIdhanAdiviShayaM prAkR^itaM prAhurAstikAH | prathamaM charali~NgeShu rasali~NgaM prakathyate || 47|| rasali~NgaM brAhmaNAnAM sarvAbhIShTapradaM bhavet | bANali~NgaM kShatriyANAM mahArAjyapradaM shubham || 48|| svarNali~NgaM tu vaishyAnAM mahAdhanapatitvadam | shilAli~NgaM tu shUdrANAM mahAshuddhikaraM shubham || 49|| sphATikaM bANali~NgaM cha sarveShAM sarvakAmadam | svIyAbhAve.anyadIyaM tu pUjAyAM na niShiddhyate || 50|| strINAM tu pArthivaM li~NgaM sabhartR^iNAM visheShataH | vidhavAnAM pravR^ittAnAM sphATikaM parikIrtitam || 51|| vidhavAnAM nivR^ittAnAM rasali~NgaM vishiShyate | bAlye vA yauvane vApi vArdhake vApi suvratAH || 52|| shuddhasphaTikali~NgaM tu strINAM tatsarvabhogadam | pravR^ittAnAM pIThapUjA sarvAbhIShTapradA bhuvi || 53|| pAtreNaiva pravR^ittastu sarvapUjAM samAcharet | naivedyaM chAbhiShekAnte shAlyannena samAcharet || 54|| pUjAnte sthApayelli~NgaM sampuTeShu pR^ithaggR^ihe | karapUjAnivR^ittAnAM svabhojyaM tu nivedayet || 55|| nivR^ittAnAM paraM sUkShmaM li~Ngameva vishiShyate | vibhUtyabhyarchanaM kuryAdvibhUtiM cha nivedayet || 56|| pUjAM kR^itvAtha talli~NgaM shirasA dhArayetsadA | vibhUtistrividhA proktA lokavedashivAgnibhiH || 57|| lokAgnijamatho bhasma dravyashuddhyarthamAvahet | mR^iddAruloharUpANAM dhAnyAnAM cha tathaiva cha || 58|| tilAdInAM cha dravyANAM vastrAdInAM tathaiva cha | tathA paryuShitAnAM cha bhasmanA shuddhiriShyate || 59|| shvAdibhirdUShitAnAM cha bhasmanA shuddhiriShyate | sajalaM nirjalaM bhasma yathAyogyaM tu yojayet || 60|| vedAgnijaM tathA bhasma tatkarmAnteShu dhArayet | mantreNa kriyayA janyaM karmAgnau bhasmarUpadhR^ik || 61|| tadbhasmadhAraNAtkarma svAtmanyAropitaM bhavet | aghoreNAtmamantreNa bilvakAShThaM pradAhayet || 62|| shivAgniriti samproktastena dagdhaM shivAgnijam | kapilAgomayaM pUrvaM kevalaM gavyameva vA || 63|| shamyashvatthapalAshAnvA vaTAragvadhabilvakAn | shivAgninA dahechChuddhaM tadvai bhasma shivAgnijam || 64|| darbhAgnau vA dahetkAShThaM shivamantraM samuchcharan | samyaksaMshodhya vastreNa navakumbhe nidhApayet || 65|| dIptyarthaM tattu sa~NgrAhyaM manyate pUjyate.api cha | bhasmashabdArtha evaM hi shivaH pUrvaM tathAkarot || 66|| yathA svaviShaye rAjA sAraM gR^ihNAti yatkaram | yathA manuShyAHsasyAdIndagdhvA sAraM bhajanti vai || 67|| yathA hi jATharAgnishcha bhakShyAdInvividhAnbahUn | dagdhvA sArataraM sArAtsvadehaM paripuShyati || 68|| tathA prapa~nchakartApi sa shivaH parameshvaraH | svAdhiShTheyaprapa~nchasya dagdhvA sAraM gR^ihItavAn || 69|| dagdhvA prapa~nchaM tadbhasma svAtmanyAropayechChivaH | uddhUlanasya vyAjena jagatsAraM gR^ihItavAn || 70|| svaratnaM sthApayAmAsa svakIye hi sharIrake | keshamAkAshasAreNa vAyusAreNa vai mukham || 71|| hR^idayaM chAgnisAreNa tvapAM sAreNa vai kaTim | jAnu chAvanisAreNa tadvatsarvaM tada~Ngakam || 72|| brahmaviShNvoshcha rudrANAM sAraM chaiva tripuNDrakam | tathA tilakarUpeNa lalATAnte maheshvaraH || 73|| bhUvR^iddhayA sarvametaddhi manyate svayamityasau | prapa~nchasArasarvasvamanenaiva vashIkR^itam || 74|| tasmAdasya vashIkartA nAnyo.asti sa shivaH smR^itaH | yathA sarvamR^igANAM cha hiMsako mR^igahiMsakaH || 75|| asya hiMsAmR^igo nAsti tasmAtsiMha itIritaH | shaM nityaM sukhamAnandamikAraH puruShaH smR^itaH || 76|| vakAraH shaktiramR^itaM melanaM shiva uchyate | tasmAdevaM svamAtmAnaM shivaM kR^itvArchayechChivam || 77|| tasmAduddhUlanaM pUrvaM tripuNDraM dhArayetparam | pUjAkAle hi sajalaM shuddhyarthaM nirjalaM bhavet || 78|| divA vA yadi vA rAtrau nArI vAtha naro.api vA | pUjArthaM sajalaM bhasma tripuNDreNaiva dhArayet || 79|| tripuNDraM sajalaM bhasma dhR^itvA pUjAM karoti yaH | shivapUjAphalaM sA~NgaM tasyaiva hi sunishchitam || 80|| bhasma vai shivamantreNa dhR^itvA hyuchchAshramI bhavet | shivAshramIti samproktaH shivaikaparamo yataH || 81|| shivavrataikaniShThasya nAshauchaM na cha sUtakam | lalATe.agre sitaM bhasma tilakaM dhArayenmR^idA || 82|| svahastAd guruhastAdvA shivabhaktasya lakShaNam | guNAnrundha iti prokto gurushabdasya vigrahaH || 83|| savikArAnrAjasAdInguNAnrundhe vyapohati | guNAtItaH parashivo gururUpaM samAshritaH || 84|| guNatrayaM vyapohyAgre shivaM bodhayatIti saH | vishvastAnAM tu shiShyANAM gururityabhidhIyate || 85|| tasmAd gurusharIraM tu guruli~NgaM bhaved budhaH | guruli~Ngasya pUjA tu gurushushrUShaNaM bhavet || 86|| shrutaM karoti shushrUShA kAyena manasA girA | uktaM yad guruNA pUrvaM shakyaM vA.ashakyameva vA || 87|| karotyeva hi pUtAtmA prANairapi dhanairapi | tasmAdvai shAsane yogyaH shiShya ityabhidhIyate || 88|| sharIrAdyarthakaM sarvaM gurordattvA sushiShyakaH | agrapAkaM nivedyAgre bhu~njIyAd gurvanuj~nayA || 89|| shiShyaHputra iti proktaH sadA shiShyatvayogataH | jihvAli~NgAnmantrashukraM karNayonau niShichya vai || 90|| jAtaH putro mantraputraH pitaraM pUjayed gurum | nimajjayati putraM vai saMsAre janakaH pitA || 91|| santArayati saMsArAd gururvai bodhakaH pitA | ubhayorantaraM j~nAtvA pitaraM gurumarchayet || 92|| a~NgashushrUShayA chApi dhanAdyaiH svArjitairgurum | pAdAdikeshaparyantaM li~NgAnya~NgAni yadguroH || 93|| dhanarUpaiH pAdukAdyaiH pAdasa~NgraNAdibhiH | snAnAbhiShekanaivedyairbhojanaishcha prapUjayet || 94|| gurupUjaiva pUjA syAchChivasya paramAtmanaH | gurusevA tu yatsarvamAtmashuddhikarI bhavet || 95|| guroH sheShaH shivochChiShTaM jalamannAdinirmitam | shiShyANAM shivabhaktAnAM grAhyaM bhojyaM bhaved dvijAH || 96|| gurvanuj~nAvirahitaM choravatsakalaM bhavet | gurorapi visheShaj~naM yatnAd gR^ihNIta vai gurum || 97|| aj~nAnamochanaM sAdhyaM visheShaj~no hi mochakaH | Adau cha vighnashamanaM kartavyaM karmapUrtaye || 98|| nirvighnena kR^itaM sA~NgaM karma vai saphalaM bhavet | tasmAtsakalakarmAdau vighneshaM pUjayed budhaH || 99|| sarvabAdhAnivR^ittyarthaM sarvAndevAn yajed budhaH | jvarAdigranthirogAshcha bAdhA hyAdhyAtmikI matA || 100|| pishAchajambukAdInAM valmIkAdyudbhave tathA | akasmAdeva godhAdijantUnAM patane.api cha || 101|| gR^ihe kachChapasarpastrIdurjanAdarshane.api cha | vR^ikShanArIgavAdInAM prasUtiviShaye.api cha || 102|| bhAviduHkhaM samAyAti tasmAtte bhautikA matAH | amedhyAshanipAtashcha mahAmArI tathaiva cha || 103|| jvaramArI viShUchishcha gomArI cha masUrikA | janmarkShagrahasa~NkrAntigrahayogAH svarAshike || 104|| duHsvapnadarshanAdyAshcha matA vai hyAdhidaivikAH | shavachANDAlapatitasparshAdantargR^ihe gate || 105|| etAdR^ishe samutpanne bhAviduHkhasya sUchake | shAntiyaj~naM tu matimAnkuryAttaddoShashAntaye || 106|| devAlaye.atha goShThe vA chaitye vApi gR^ihA~NgaNe | pradeshonnatadhiShNye vai dvihaste cha svala~NkR^ite || 107|| bhAramAtraM vrIhidhAnyaM prasthApya parisR^itya cha | madhye vilikhya kamalaM tathA dikShu vilikhya vai || 108|| tantunA veShTitaM kumbhaM navagugguladhUpitam | madhye sthApya mahAkumbhaM tathA dikShvapi vinyaset || 109|| sanAlAmrakakUrchAdInkalashAMshcha tathAShTasu | pUrayenmantrapUtena pa~nchadravyayutena hi || 110|| prakShipennavaratnAni nIlAdInkramashastathA | karmaj~naM cha sapatnIkamAchAryaM varayed budhaH || 111|| suvarNapratimAM viShNorindrAdInAM cha nikShipet | sashiraske madhyakumbhe viShNumAvAhya pUjayet || 112|| prAgAdiShu yathAmantramindrAdInkramasho yajet | tattannAmnA chaturthyA cha namo.antena yathAkramam || 113|| AvAhanAdikaM sarvamAchAryeNaiva kArayet | AchAryaR^itvijaiH sArdhaM tanmatrAnprajapechChatam || 114|| kumbhasya pashchime bhAge japAnte homamAcharet | koTiM lakShaM sahasraM vA shatamaShTottaraM budhAH || 115|| ekAhaM vA navAhaM vA tathA maNDalameva vA | yathAyogyaM prakurvIta kAladeshAnusArataH || 116|| shamIhomashcha shAntyarthe vR^ittyarthe cha palAshakam | samidannAjyakairdravyairnAmnA mantreNa vA hunet || 117|| prArambhe yatkR^itaM dravyaM tatkriyAntaM samAcharet | puNyAhaM vAchayitvAnte dine samprokShyejjalaiH || 118|| brAhmaNAnbhojayetpashchAdyAvadAhutisa~NkhyayA | AchAryashcha haviShyAshI R^itvijashcha bhaved budhAH || 119|| AdityAdIngrahAniShTvA sarvahomAnta eva hi | R^itvigbhyo dakShiNAM dadyAnnavaratnaM yathAkramam || 120|| dashadAnaM tataH kuryAd bhUridAnaM tataH param | bAlAnAmupanItAnAM gR^ihiNAM vaninAM dhanam || 121|| kanyAnAM cha sabhartR^iNAM vidhavAnAM tataH param | tantropakaraNaM sarvamAchAryAya nivedayet || 122|| utpAtAnAM cha mArINAM duHkhasvAmI yamaH smR^itaH | tasmAdyamasya prItyarthaM kAladAnaM pradApayet || 123|| shataniShkeNa vA kuryAddashaniShkeNa vA punaH | pAshA~NkushadharaM kAlaM kuryAtpuruSharUpiNam || 124|| tatsvarNapratimAdAnaM kuryAddakShiNayA saha | tiladAnaM tataH kuryAtpUrNAyuShyaprasiddhaye || 125|| AjyAvekShaNadAnaM cha kuryAdvyAdhinivR^ittaye | sahasraM bhojayedviprAndaridraH shatameva vA || 126|| vittAbhAve daridrastu yathAshakti samAcharet | bhairavasya mahApUjAM kuryAdbhUtAdishAntaye || 127|| mahAbhiShekaM naivedyaM shivasyAnte tu kArayet | brAhmaNAnbhojayetpashchAdbhUribhojanarUpataH || 128|| evaM kR^itena yaj~nena doShashAntimavApnuyAt | shAntiyaj~namimaM kuryAdvarShe varShe tu phAlgune || 129|| durdarshanAdau sadyo vai mAsamAtre samAcharet | mahApApAdisamprAptau kuryAdbhairavapUjanam || 130|| mahAvyAdhisamutpattau sa~NkalpaM punarAcharet | sarvAbhAve daridrastu dIpadAnamathAcharet || 131|| tadapyashaktaH snAtvA vai yatki~nchid dAnamAcharet | divAkaraM namaskuryAnmantreNAShTottaraM shatam || 132|| sahasramayutaM lakShaM koTiM vA kArayed budhaH | namaskArAtmayaj~nena tuShTAH syuH sarvadevatAH || 133|| tvatsvarUpe.arpitA buddhirna te.ashUnye cha rochate | yA chAstyasmadahanteti tvayi dR^iShTe vivarjitA || 134|| namro.ahaM hi svadehena bho mahAMstvamasi prabho | na shUnyo matsvarUpo vai tava dAso.asmi sAmpratam || 135|| yathAyogyaM svAtmayaj~naM namaskAraM prakalpayet | athAtra shivanaivedyaM dattvA tAmbUlamAharet || 136|| shivapradakShiNaM kuryAtsvayamaShTottaraM shatam | sahasramayutaM lakShaM koTimanyena kArayet || 137|| shivapradakShiNAtsarvaM pAtakaM nashyati kShaNAt | duHkhasya mUlaM vyAdhirhi vyAdhermUlaM hi pAtakam || 138|| dharmeNaiva hi pApAnAmapanodanamIritam | shivoddeshakR^ito dharmaH kShamaH pApavinodane || 139|| adhyakShaM shivadharmeShu pradakShiNamitIritam | kriyayA japarUpaM hi praNavaM tu pradakShiNam || 140|| jananaM maraNaM dvandvaM mAyAchakramitIritam | shivasya mAyAchakraM hi balipIThaM taduchyate || 141|| balipIThaM samArabhya prAdakShiNyakrameNa vai | pade padAntaraM gatvA balipIThaM samAvishet || 142|| namaskAraM tataH kuryAtpradakShiNamitIritam | nirgamAjjananaM prAptaM namastvAtmasamarpaNam || 143|| jananaM maraNaM dvandvaM shivamAyAsamarpitam | shivamAyArpitadvandvo na punastvAtmabhAgbhavet || 144|| yAvaddehaM kriyAdhInaH sa jIvo baddha uchyate | dehatrayavashIkAre mokSha ityuchyate budhaiH || 145|| mAyAchakrapraNetA hi shivaH paramakAraNam | shivamAyArpitadvandvaM shivastu parimArjati || 146|| shivena kalpitaM dvandvaM tasminneva samarpayet | shivasyAtipriyaM vidyAtpradakShiNanamo budhAH || 147|| pradakShiNanamaskArAH shivasya paramAtmanaH | ShoDashairupachAraishcha kR^itA pUjA phalapradA || 148|| pradakShiNA.avinAshyaM hi pAtakaM nAsti bhUtale | tasmAtpradakShiNenaiva sarvapApaM vinAshayet || 149|| shivapUjAparo maunI satyAdiguNasaMyutaH | kriyAtapojapaj~nAnadhyAneShvekaikamAcharet || 150|| aishvaryaM divyadehashcha j~nAnamaj~nAnasa~NkShayaH | shivasAnnidhyamityetatkriyAdInAM phalaM bhavet || 151|| karaNena phalaM yAti tamasaH parihApanAt | janmanaH parimArjitvAjj~nabuddhyA janitAniva || 152|| yathAdeshaM yathAkAlaM yathAdehaM yathAdhanam | yathAyogyaM prakurvIta kriyAdIn shivabhaktimAn || 153|| nyAyArjitasuvittena vasetprAj~naH shivasthale | jIvahiMsAdirahitamatikleshavivarjitam || 154|| pa~nchAkShareNa japtaM cha toyamannaM viduH sukham | athavAhurdaridrasya bhikShAnnaM j~nAnadaM bhavet || 155|| shivabhaktasya bhikShAnnaM shivabhaktivivardhanam | shambhusatramiti prAhurbhikShAnnaM shivayoginaH || 156|| yena kenApyupAyena yatra kutrApi bhUtale | shuddhAnnabhuksadA maunI rahasyaM na prakAshayet || 157|| prakAshayettu bhaktAnAM shivamAhAtmyameva hi | rahasyaM shivamantrasya shivo jAnAti nAparaH || 158|| shivabhakto vasennityaM shivali~NgaM samAshritaH | sthANuli~NgAshrayeNaiva sthANurbhavati bhUsurAH || 159|| pUjayA charali~Ngasya kramAnmukto bhaved dhruvam | sarvamuktaM samAsena sAdhyasAdhanamuttamam || 160|| vyAsena yatpurA proktaM yachChrutaM hi mayA purA | bhadramastu hi vo.asmAkaM shivabhaktirdR^iDhAstu sA || 161|| ya imaM paThate.adhyAyaM yaH shR^iNoti naraH sadA | shivaj~nAnaM sa labhate shivasya kR^ipayA budhAH || 162|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe shivali~NgamAhAtmyavarNanaM nAmAShTAdasho.adhyAyaH || 1\.18|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.19\. ekonaviMsho.adhyAyaH | pArthivapUjanamAhAtmyaM bhasmaprakArAbhidhAnaM cha |} R^iShaya UchuH | sUta sUta chira~njIva dhanyastvaM shivabhaktimAn | samyaguktastvayA li~NgamahimA satphalapradaH || 1|| yatra pArthivamAheshali~Ngasya mahimAdhunA | sarvotkR^iShTashcha kathito vyAsato brUhi taM punaH || 2|| sUta uvAcha | shR^iNudhvamR^iShayaH sarve sadbhaktyAdarato.akhilAH | shivapArthivali~Ngasya mahimA prochyate mayA || 3|| ukteShveteShu li~NgeShu pArthivaM li~Ngamuttamam | tasya pUjanato viprA bahavaH siddhimAgatAH || 4|| harirbrahmA cha R^iShayaH saprajApatayastathA | sampUjya pArthivaM li~NgaM prApuH sarvepsitaM dvijAH || 5|| devAsuramanuShyAshcha gandharvoragarAkShasAH | anye.api bahavaH siddhiM taM sampUjya gatAH parAm || 6|| kR^ite ratnamayaM li~NgaM tretAyAM hemasambhavam | dvApare pAradaM shreShThaM pArthivaM tu kalau yuge || 7|| aShTamUrtiShu sarvAsu mUrtirvai pArthivI varA | ananyapUjitA viprAstapastasmAnmahatphalam || 8|| yathA sarveShu deveShu jyeShThaH shreShThaH maheshvaraH | evaM sarveShu li~NgeShu pArthivaM shreShThamuchyate || 9|| yathA nadIShu sarvAsu jyeShThA shreShThA surApagA | tathA sarveShu li~NgeShu pArthivaM shreShThamuchyate || 10|| yathA sarveShu mantreShu praNavo hi mahAnsmR^itaH | tathedaM pArthivaM shreShThamArAdhyaM pUjyameva hi || 11|| yathA sarveShu varNeShu brAhmaNaH shreShTha uchyate | tathA sarveShu li~NgeShu pArthivaM shreShThamuchyate || 12|| yathA purIShu sarvAsu kAshI shreShThatamA smR^itA | tathA sarveShu li~NgeShu pArthivaM shreShThamuchyate || 13|| yathA vrateShu sarveShu shivarAtrivrataM param | tathA sarveShu li~NgeShu pArthivaM shreShThamuchyate || 14|| yathA devIShu sarvAsu shaivI shaktiH parA smR^itA | tathA sarveShu li~NgeShu pArthivaM shreShThamuchyate || 15|| prakR^itya pArthivaM li~NgaM yo.anyadevaM prapUjayet | vR^ithA bhavati sA pUjA snAnadAnAdikaM vR^ithA || 16|| pArthivArAdhanaM puNyaM dhanyamAyurvivardhanam | tuShTidaM puShTidaM shrIdaM kAryaM sAdhakasattamaiH || 17|| yathAlabdhopachAraishcha bhaktishraddhAsamanvitaH | pUjayetpArthivaM li~NgaM sarvakAmArthasiddhidam || 18|| yaH kR^itvA pArthivaM li~NgaM pUjayechChubhavedikam | ihaiva dhanavA~nChrImAnante rudro.abhijAyate || 19|| trisandhyaM yo.archayaMlli~NgaM kR^itvA bilvena pArthivam | dashaikAdashakaM yAvattasya puNyaphalaM shR^iNu || 20|| anenaiva svadehena rudraloke mahIyate | pApahaM sarvamartyAnAM darshanAtsparshanAdapi || 21|| jIvanmuktaH sa vai j~nAnI shiva eva na saMshayaH | tasya darshanamAtreNa bhuktirmuktishcha jAyate || 22|| shivaM yaH pUjayennityaM kR^itvA li~NgaM tu pArthivam | yAvajjIvanaparyantaM sa yAti shivamandiram || 23|| mR^iDenApramitAnvarShA~nChivaloke hi tiShThati | sakAmaH punarAgatya rAjendro bhArate bhavet || 24|| niShkAmaH pUjayennityaM pArthivaM li~Ngamuttamam | shivaloke sadA tiShThettasya sAyujyamApnuyAt || 25|| pArthivaM shivali~NgaM cha vipro yadi na pUjayet | sa yAti narakaM ghoraM shUlaprotaM sudAruNam || 26|| yathAkatha~nchidvidhinA ramyaM li~NgaM prakArayet | pa~nchasUtravidhAnaM cha pArthive na vichArayet || 27|| akhaNDaM taddhi kartavyaM na vikhaNDaM prakArayet | vikhaNDaM tu prakurvANo naiva pUjAphalaM labhet || 28|| ratnajaM hemajaM li~NgaM pAradaM sphATikaM tathA | pArthivaM puShparAgotthamakhaNDaM tu prakArayet || 29|| akhaNDaM tu charaM li~NgaM dvikhaNDamacharaM smR^itam | khaNDAkhaNDavichAro.ayaM sacharAcharayoH smR^itaH || 30|| vedikA tu mahAvidyA li~NgaM devo maheshvaraH | ato hi sthAvare li~Nge smR^itA shreShThA dvikhaNDatA || 31|| dvikhaNDaM sthAvaraM li~NgaM kartavyaM hi vidhAnataH | akhaNDaM ja~NgamaM proktaM shaivasiddhAntavedibhiH || 32|| dvikhaNDaM tu charaM li~NgaM kurvantyaj~nAnamohitAH | naiva siddhAntavettAro munayaH shAstrakovidAH || 33|| akhaNDaM sthAvaraM li~NgaM dvikhaNDaM charameva cha | ye kurvanti narA mUDhA na pUjAphalabhAginaH || 34|| tasmAchChAstroktavidhinA akhaNDaM charasa.nj~nakam | dvikhaNDaM sthAvaraM li~NgaM kartavyaM parayA mudA || 35|| akhaNDe tu chare pUjA sampUrNaphaladAyinI | dvikhaNDe tu chare pUjA mahAhAnipradA smR^itA || 36|| akhaNDe sthAvare pUjA na kAmaphaladAyinI | pratyavAyakarI nityamityuktaM shAstravedibhiH || 37|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe pArthivashivali~NgapUjanamAhAtmyavarNanaM nAmaikonaviMsho.adhyAyaH || 1\.19|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.20\. viMsho.adhyAyaH | vaidikaH pArthivapUjanaprakAraH |} sUta uvAcha \- atha vaidikabhaktAnAM pArthivArchA nigadyate | vaidikenaiva mArgeNa bhuktimuktipradAyinI || 1|| sUtroktavidhinA snAtvA sandhyAM kR^itvA yathAvidhi | brahmayaj~naM vidhAyAdau tatastarpaNamAcharet || 2|| naityikaM sakalaM kAmaM vidhAyAnantaraM pumAn | shivasmaraNapUrvaM hi bhasmarudrAkShadhArakaH || 3|| vedoktavidhinA samyak sampUrNaphalasiddhaye | pUjayetparayA bhaktyA pArthivaM li~Ngamuttamam || 4|| nadItIre taDAge cha parvate kAnane.api cha | shivAlaye shuchau deshe pArthivArchA vidhIyate || 5|| shuddhapradeshasambhUtAM mR^idamAhR^itya yatnataH | shivali~NgaM prakalpeta sAvadhAnatayA dvijAH || 6|| vipre gaurA smR^itA shoNA bAhuje pItavarNakA | vaishye kR^iShNA pAdajAte hyathavA yatra yA bhavet || 7|| sa~NgR^ihya mR^ittikAM li~NganirmANArthaM prayatnataH | atIva shubhadeshe cha sthApayettAM mR^idaM shubhAm || 8|| saMshodhya cha jalenApi piNDIkR^itya shanaiH shanaiH | vidhIyeta shubhaM li~NgaM pArthivaM vedamArgataH || 9|| tataH sampUjayedbhaktyA bhuktimuktiphalAptaye | tatprakAramahaM vachmi shR^iNudhvaM savidhAnataH || 10|| namaH shivAya mantreNArchanadravyaM cha prokShayet | bhUrasIti cha mantreNa kShetrasiddhiM prakArayet || 11|| Apo.asmAniti mantreNa jalasaMskAramAcharet | namaste rudramantreNa sphATikAbandhamuchyate || 12|| shambhavAyeti mantreNa kShetrashuddhiM prakArayet | kuryAtpa~nchAmR^itasyApi namaHpUrveNa prokShaNam || 13|| nIlagrIvAya mantreNa namaHpUrveNa bhaktimAn | charechCha~Nkarali~Ngasya pratiShThApanamuttamam || 14|| bhaktitastata etatte rudrAveti cha mantrataH | AsanaM ramaNIyaM vai dadyAdvaidikamArgakR^it || 15|| mAno mahAntamiti cha mantreNAvAhanaM charet | yA te rudreNa mantreNa sa~ncharedupaveshanam || 16|| mantreNa yAmiShumiti nyAsaM kuryAchChivasya cha | adhyavochaditi premNAdhivAsaM manunAcharet || 17|| manunAsau jIva iti devatAnyAsamAcharet | asau yo.avasarpatIti chAcharedupasarpaNam || 18|| namo.astu nIlagrIvAyeti pAdyaM manunAharet | arghyaM cha rudragAyatryAchamanaM tryambakeNa cha || 19|| payaH pR^ithivyAM mantreNa payasA snAnamAcharet | dadhikrAvNeti mantreNa dadhisnAnaM cha kArayet || 20|| ghR^itasnAnaM khalu ghR^itaM ghR^itayAveti mantrataH | madhuvvAtA madhunaktaM madhumAnna iti tryR^ichA || 21|| madhukhaNDasnapanaM proktamiti pa~nchAmR^itaM smR^itam | athavA pAdyamantreNa snAnaM pa~nchAmR^itena cha || 22|| mAnastoke iti premNA mantreNa kaTibandhanam | namo dhR^iShNave iti vA uttarIyaM cha dhArayet || 23|| yA te hetiriti premNA R^ikchatuShkeNa vaidikaH | shivAya vidhinA bhaktashcharedvastrasamarpaNam || 24|| namaH shvabhya iti premNA gandhaM dadyAdR^ichA sudhIH | namastakShabhya iti chAkShatAnmantreNa chArpayet || 25|| namaH pAryAya iti vA puShpaM mantreNa chArpayet | namaH parNNAya iti vA bilvapatrasamarpaNam || 26|| namaH kapardine cheti dhUpaM dadyAdyathAvidhi | dIpaM dadyAdyathoktaM tu nama Ashava ityR^ichA || 27|| namo jyeShThAya mantreNa dadyAnnaivedyamuttamam | manunA tryambakamiti punarAchamanaM smR^itam || 28|| imA rudrAyeti R^ichA kuryAtphalasamarpaNam | namo vrajyAyeti R^ichA sakalaM shambhave.arpayet || 29|| mAno mahAntamiti cha mAnastoke iti tataH | mantradvayenaikAdashAkShatai rudrAnprapUjayet || 30|| hiraNyagarbha iti tryR^ichA dakShiNAM hi samarpayet | devasyatveti mantreNa hyabhiShekaM charedbudhaH || 31|| dIpamantreNa vA shambhornIrAjanavidhiM charet | puShpA~njaliM charedbhaktyA imA rudrAya cha tryR^ichA || 32|| mAno mahAntamiti cha charetprAj~naH pradakShiNAm | mAnastoketi mantreNa sAShTA~NgaM praNametsudhIH || 33|| eSha te iti mantreNa shivamudrAM pradarshayet | yato yata ityabhayAM j~nAnAkhyAM tryambakeNa cha || 34|| namaH seneti mantreNa mahAmudrAM pradarshayet | darshayeddhenumudrAM cha namo gobhya R^ichAnayA || 35|| pa~ncha mudrAH pradarshyAtha shivamantrajapaM charet | shatarudriyamantreNa japed vedavichakShaNaH || 36|| tataH pa~nchA~NgapAThaM cha kuyAd vedavichakShaNaH | devAgAtviti mantreNa kuryAchChambhorvisarjanam || 37|| ityuktaH shivapUjAyA vyAsato vaidiko vidhiH | samAsatashcha shR^iNuta vaidikaM vidhimuttamam || 38|| R^ichA sadyojAtamiti mR^idAharaNamAcharet | vAmadevAya iti cha jalaprakShepamAcharet || 39|| aghoreNa cha mantreNa li~NganirmANamAcharet | tatpuruShAya mantreNAhvAnaM kuryAdyathAvidhi || 40|| saMyojayedvedikAyAmIshAnamanunA haram | anyatsarvaM vidhAnaM cha kuryAtsa~NkShepataH sudhIH || 41|| pa~nchAkShareNa mantreNa gurudattena vA tathA | kuryAtpUjAM ShoDashopachAreNa vidhivatsudhIH || 42|| bhavAya bhavanAshAya mahAdevAya dhImahi | ugrAya ugranAshAya sharvAya shashimauline || 43|| anena manunA vApi pUjayechCha~NkaraM sudhIH | subhaktyA cha bhramaM tyaktvA bhaktyaiva phaladaH shivaH || 44|| ityapi proktamAdR^itya vaidikaM kramapUjanam | prochyate.anyavidhiH samyaksAdhAraNatayA dvijAH || 45|| pUjA pArthivali~Ngasya samproktA shivanAmabhiH | tAM shR^iNudhvaM munishreShThAH sarvakAmapradAyinIm || 46|| haro maheshvaraH shambhuH shUlapANiH pinAkadhR^ik | shivaH pashupatishchaiva mahAdeva iti kramAt || 47|| mR^idAharaNasa~NghaTTapratiShThAhvAnameva cha | snapanaM pUjanaM chaiva kShamasveti visarjanam || 48|| U.NkArAdichaturthyantairnamo.antairnAmabhiH kramAt | kartavyAshcha kriyAH sarvA bhaktyA paramayA mudA || 49|| kR^itvA nyAsavidhiM samyak ShaDa~NgaM karayostathA | ShaDakShareNa mantreNa tato dhyAnaM samAcharet || 50|| kailAsapIThAsanamadhyasaMsthaM bhaktaiH sanandAdibhirarchyamAnam | bhaktArtidAvAnalamaprameyaM dhyAyedumAli~NgitavishvabhUShaNam || 51|| dhyAyennityaM maheshaM rajatagirinibhaM chAruchandrAvataMsaM ratnAkalpojjvalA~NgaM parashumR^igavarAbhItihastaM prasannam | padmAsInaM samantAtstutamamaragaNairvyAghrakR^ittiM vasAnam vishvAdyaM vishvabIjaM nikhilabhayaharaM pa~nchavaktraM trinetram || 52|| iti dhyAtvA cha sampUjya pArthivaM li~Ngamuttamam | japetpa~nchAkSharaM mantraM gurudattaM yathAvidhi || 53|| stutibhishchaiva deveshaM stuvIta praNamansudhIH | nAnAbhidhAbhirviprendrAH paThed vai shatarudriyam || 54|| tataH sAkShatapuShpANi gR^ihItvA~njalinA mudA | prArthayechCha~NkaraM bhaktyA mantrairebhiH subhaktitaH || 55|| tAvakastvadguNaprANastvachchitto.ahaM sadA mR^iDa | kR^ipAnidhe iti j~nAtvA bhUtanAtha prasIda me || 56|| aj~nAnAdyadi vA j~nAnAjjapapUjAdikaM mayA | kR^itaM tadastu saphalaM kR^ipayA tava sha~Nkara || 57|| ahaM pApI mahAnadya pAvanashcha bhavAnmahAn | iti vij~nAya gaurIsha yadichChasi tathA kuru || 58|| vedaiH purANaiH siddhAntairR^iShibhirvividhairapi | na j~nAto.asi mahAdeva kuto.ahaM tvAM sadAshiva || 59|| yathA tathA tvadIyo.asmi sarvabhAvairmaheshvara | rakShaNIyastvayAhaM vai prasIda parameshvara || 60|| ityevaM chAkShatAnpuShpANyAropya cha shivopari | praNamedbhaktitaH shambhuM sAShTA~NgaM vidhivanmune || 61|| tataH pradakShiNAM kuryAdyathoktavidhinA sudhIH | punaH stuvIta deveshaM stutibhiH shraddhayAnvitaH || 62|| tato galaravaM kR^itvA praNamechChuchinamradhIH | kuryAdvij~naptimAdR^itya visarjanamathAcharet || 63|| ityuktA munishArdUlAH pArthivArchA vidhAnataH | bhuktidA muktidA chaiva shivabhaktivivardhinI || 64|| ityadhyAyaM suchittena yaH paThechChR^iNuyAdapi | sarvapApavishuddhAtmA sarvAnkAmAnavApnuyAt || 65|| AyurArogyadaM chaiva yashasyaM svargyameva cha | putrapautrAdisukhadamAkhyAnamidamuttamam || 66|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe pArthivashivali~NgapUjAvidhivarNanaM @nAma viMsho.adhyAyaH || 1\.20|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.21\. ekaviMsho.adhyAyaH | kAmanAnurodhena pUjane shivali~Ngasa~NkhyAbhidhAnam |} R^iShaya UchuH | sUta sUta mahAbhAga vyAsashiShya namo.astu te | samyaguktaM tvayA tAta pArthivArchAvidhAnakam || 1|| kAmanAbhedamAshritya sa~NkhyAM brUhi vidhAnataH | shivapArthivali~NgAnAM kR^ipayA dInavatsala || 2|| sUta uvAcha | shR^iNudhvamR^iShayaH sarve pArthivArchAvidhAnakam | yasyAnuShThAnamAtreNa kR^itakR^ityo bhavennaraH || 3|| akR^itvA pArthivaM li~NgaM yo.anyadevaM prapUjayet | vR^ithA bhavati sA pUjA damadAnAdikaM vR^ithA || 4|| sa~NkhyA pArthivali~NgAnAM yathAkAmaM nigadyate | sa~NkhyA sadyo munishreShTha nishchayena phalapradA || 5|| prathamAvAhanaM tatra pratiShThA pUjanaM pR^ithak | li~NgAkAraM samaM tatra sarvaM j~neyaM pR^ithakpR^ithak || 6|| vidyArthI puruShaH prItyA sahasramitapArthivam | pUjayechChivali~NgaM hi nishchayAttatphalapradam || 7|| naraH pArthivali~NgAnAM dhanArthI cha tadardhakam | putrArthI sArdhasAhasraM vastrArthI shatapa~nchakam || 8|| mokShArthI koTiguNitaM bhUkAmashcha sahasrakam | dayArthI cha trisAhasraM tIrthArthI dvisahasrakam || 9|| suhR^itkAmI trisAhasraM vashyArthI shatamaShTakam | mAraNArthI saptashataM mohanArthI shatAShTakam || 10|| uchchATanaparashchaiva sahasraM cha yathoktataH | stambhanArthI sahasraM tu dveShaNArthI tadardhakam || 11|| nigaDAnmuktikAmastu sahasraM sArdhamuttamam | mahArAjabhaye pa~nchashataM j~neyaM vichakShaNaiH || 12|| chaurAdisa~NkaTe j~neyaM pArthivAnAM shatadvayam | DAkinyAdibhaye pa~nchashatamuktaM cha pArthivam || 13|| dAridratye pa~nchasAhasramayutaM sarvakAmadam | please check atha nityavidhiM vakShye shR^iNudhvaM munisattamAH || 14|| ekaM pApaharaM proktaM dvili~NgaM chArthasiddhidam | trili~NgaM sarvakAmAnAM kAraNaM paramIritam || 15|| uttarottaramevaM syAtpUrvoktagaNanAvadhi | matAntaramatho vakShye sa~NkhyAyAM munibhedataH || 16|| li~NgAnAmayutaM kR^itvA pArthivAnAM subuddhimAn | nirbhayo hi bhavennUnaM mahArAjabhayaM haret || 17|| kArAgR^ihAdimuktyarthamayutaM kArayed budhaH | DAkinyAdibhaye saptasahasraM kArayettathA || 18|| aputraH pa~nchapa~nchAshat sahasrANi prakArayet | li~NgAnAmayutenaiva kanyakAsantatiM labhet || 19|| li~NgAnAmayutenaiva viShNvAdyaishvaryamApnuyAt | li~NgAnAM prayutenaiva hyatulAM shriyamApnuyAt || 20|| koTimekAM tu li~NgAnAM yaH karoti naro bhuvi | shiva eva bhavetso.api nAtra kAryA vichAraNA || 21|| archA pArthivali~NgAnAM koTiyaj~naphalapradA | bhuktidA muktidA nityaM tataH kAmArthinAM nR^iNAm || 22|| vinA li~NgArchanaM yasya kAlo gachChati nityashaH | mahAhAnirbhavettasya durvR^ittasya durAtmanaH || 23|| ekataH sarvadAnAni vratAni vividhAni cha | tIrthAni niyamA yaj~nA li~NgArchA chaikataH smR^itA || 24|| kalau li~NgArchanaM shreShThaM yathA loke pradR^ishyate | tathAnyannAsti shAstrANAmeSha siddhAntanishchayaH || 25|| bhuktimuktipradaM li~NgaM vividhApannivAraNam | pUjayitvA naro nityaM shivasAyujyamApnuyAt || 26|| shivanAmamayaM li~NgaM nityaM pUjyaM maharShibhiH | yatashcha sarvali~NgeShu tasmAtpUjyaM vidhAnataH || 27|| uttamaM madhyamaM nIchaM trividhaM li~NgamIritam | mAnato munishArdUlAstachChR^iNudhvaM vadAmyaham || 28|| chatura~NgulamuchChrAyaM ramyaM vedikayA yutam | uttamaM li~NgamAkhyAtaM munibhiH shAstrakovidaiH || 29|| tadarddhaM madhyamaM proktaM tadarddhamadhamaM smR^itam | itthaM trividhamAkhyAtamuttarottarataH param || 30|| anekali~NgaM yo nityaM bhaktishraddhAsamanvitaH | pUjayetsa labhetkAmAnmanasA mAnasepsitAn || 31|| na li~NgArAdhanAdanyatpuNyaM vedachatuShTaye | vidyate sarvashAstrANAmeSha eva vinishchayaH || 32|| sarvametatparityajya karmajAlamasheShataH | bhaktyA paramayA vidvA.Nlli~NgamekaM prapUjayet || 33|| li~Nge.archite.architaM sarvaM jagatsthAvaraja~Ngamam | saMsArAmbudhimagnAnAM nAnyattaraNasAdhanam || 34|| aj~nAnatimirAndhAnAM viShayAsaktachetasAm | plavo nAnyo.asti jagati li~NgArAdhanamantarA || 35|| haribrahmAdayo devA munayo yakSharAkShasAH | gandharvAshchAraNAH siddhA daiteyA dAnavAstathA || 36|| nAgAH sheShaprabhR^itayo garuDAdyAH khagAstathA | saprajApatayashchAnye manavaH kinnarA narAH || 37|| pUjayitvA mahAbhaktyA li~NgaM sarvArthasiddhidam | prAptAH kAmAnabhIShTAMshcha tAMstAnsarvAnhR^idi sthitAn || 38|| brAhmaNaH kShatriyo vaishyaH shUdro vA pratilomajaH | pUjayetsatataM li~NgaM tattanmantreNa sAdaram || 39|| kiM bahUktena munayaH strINAmapi tathAnyataH | adhikAro.asti sarveShAM shivali~NgArchane dvijAH || 40|| dvijAnAM vaidikenApi mArgeNArAdhanaM varam | anyeShAmapi jantUnAM vaidikena na sammatam || 41|| vaidikAnAM dvijAnAM cha pUjA vaidikamArgataH | kartavyA nAnyamArgeNa ityAha bhagavAn shivaH || 42|| dadhIchigautamAdInAM shApenAdagdhachetasAm | dvijAnAM jAyate shraddhA naiva vaidikakarmaNi || 43|| yo vaidikamanAdR^itya karma smArtamathApi vA | anyatsamAcharenmartyo na sa~NkalpaphalaM labhet || 44|| itthaM kR^itvArchanaM shambhornaivedyAntaM vidhAnataH | pUjayedaShTamUrtIshcha tatraiva trijaganmayIH || 45|| kShitirApo.analo vAyurAkAshaH sUryasomakau | yajamAna iti tvaShTau mUrtayaH parikIrtitAH || 46|| sharvo bhavashcha rudrashcha ugro bhIma itIshvaraH | mahAdevaH pashupatiretAnmUrtibhirarchayet || 47|| pUjayetparivAraM cha tataH shambhoH subhaktitaH | IshAnAdikramAttatra chandanAkShatapatrakaiH || 48|| IshAnaM nandinaM chaNDaM mahAkAlaM cha bhR^i~NgiNam | vR^iShaM skandaM kapardIshaM somaM shukraM cha tatkramAt || 49|| agrato vIrabhadraM cha pR^iShThe kIrtimukhaM tathA | tata ekAdashAn rudrAnpUjayedvidhinA tataH || 50|| tataH pa~nchAkSharaM japtvA shatarudriyameva cha | stutIrnAnAvidhAH kR^itvA pa~nchA~NgapaThanaM tathA || 51|| tataH pradakShiNAM kR^itvA natvA li~NgaM visarjayet | iti proktamasheShaM cha shivapUjanamAdarAt || 52|| rAtrAvuda~NmukhaH kuryAd devakAryaM sadaiva hi | shivArchanaM sadApyevaM shuchiH kuryAduda~NmukhaH || 53|| na prAchImagrataH shambhornodIchIM shaktisaMhitAm | na pratIchIM yataH pR^iShThamato grAhyaM samAshrayet || 54|| vinA bhasmatripuNDreNa vinA rudrAkShamAlayA | bilvapatraM vinA naiva pUjayechCha~NkaraM budhaH || 55|| bhasmAprAptau munishreShThAH pravR^itte shivapUjane | tasmAnmR^idApi kartavyaM lalATe cha tripuNDrakam || 56|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe pArthivapUjanavarNanaM nAmaikaviMsho.adhyAyaH || 1\.21|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.22\. dvAviMsho.adhyAyaH | shivanaivedyabhakShaNanirNayaH bilvamAhAtmyaM cha |} R^iShaya UchuH | agrAhyaM shivanaivedyamiti pUrvaM shrutaM vachaH | brUhi tannirNayaM bilvamAhAtmyamapi sanmune || 1|| sUta uvAcha | shR^iNudhvaM munayaHsarve sAvadhAnatayAdhunA | sarvaM vadAmi samprItyA dhanyA yUyaM shivavratAH || 2|| shivabhaktaH shuchiH shuddhaH sadvratI dR^iDhanishchayaH | bhakShayechChivanaivedyaM tyajedagrAhyabhAvanAm || 3|| dR^iShTvApi shivanaivedyaM yAnti pApAni dUrataH | bhukte tu shivanaivedye puNyAnyAyAnti koTishaH || 4|| alaM yAgasahasreNApyalaM yAgArbudairapi | bhakShite shivanaivedye shivasAyujyamApnuyAt || 5|| yadgR^ihe shivanaivedyaprachAro.api prajAyate | tadgR^ihaM pAvanaM sarvamanyapAvanakAraNam || 6|| AgataM shivanaivedyaM gR^ihItvA shirasA mudA | bhakShaNIyaM prayatnena shivasmaraNapUrvakam || 7|| AgataM shivanaivedyamanyadA grAhyamityapi | vilambe pApasambandho bhavatyeva hi mAnavaH || 8|| na yasya shivanaivedya grahaNechChA prajAyate | sa pApiShThaH gariShThaH syAnnarakaM yAtyapi dhruvam || 9|| hR^idaye chandrakAnte cha svarNarUpyAdinirmite | shivadIkShAvatA bhaktenedaM bhakShyamitIryate || 10|| shivadIkShAnvito bhakto mahAprasAdasa.nj~nakam | sarveShAmapi li~NgAnAM naivedyaM bhakShayechChubham || 11|| anyadIkShAyujAM nR^INAM shivabhaktiratAtmanAm | shR^iNudhvaM nirNayaM prItyA shivanaivedyabhakShaNe || 12|| shAlagrAmodbhave li~Nge rasali~Nge tathA dvijAH | pAShANe rAjate svarNe surasiddhapratiShThite || 13|| kAshmIre sphATike rAtne jyotirli~NgeShu sarvashaH | chAndrAyaNasamaM proktaM shambhornaivedyabhakShaNam || 14|| brahmahApi shuchirbhUtvA nirmAlyaM yastu dhArayet | bhakShayitvA drutaM tasya sarvapApaM praNashyati || 15|| chaNDAdhikAro yatrAsti tadbhoktavyaM na mAnavaiH | chaNDAdhikAro no yatra bhoktavyaM tachcha bhaktitaH || 16|| bANali~Nge cha lauhe cha siddhe li~Nge svayambhuvi | pratimAsu cha sarvAsu na chaNDo.adhikR^ito bhavet || 17|| snApayitvA vidhAnena yo li~Ngasnapanodakam | triHpibettrividhaM pApaM tasyehAshu vinashyati || 18|| agrAhyaM shivanaivedyaM patraM puShpaM phalaM jalam | shAlagrAmashilAsa~NgAtsarvaM yAti pavitratAm || 19|| li~Ngopari cha yad dravyaM tadagrAhyaM munIshvarAH | supavitraM cha tajj~neyaM yalli~NgasparshabAhyataH || 20|| naivedyanirNayaH prokta itthaM vo munisattamAH | shR^iNudhvaM bilvamAhAtmyaM sAvadhAnatayAdarAt || 21|| mahAdevasvarUpo.ayaM bilvo devairapi stutaH | yathAkatha~nchidetasya mahimA j~nAyate katham || 22|| puNyatIrthAni yAvanti lokeShu prathitAnyapi | tAni sarvANi tIrthAni bilvamUle vasanti hi || 23|| bilvamUle mahAdevaM li~NgarUpiNamavyayam | yaH pUjayati puNyAtmA sa shivaM prApnuyAd dhruvam || 24|| bilvamUle jalairyastu mUrdhAnamabhiShi~nchati | sa sarvatIrthasnAtaH syAtsa eva bhuvi pAvanaH || 25|| etasya bilvamUlasyAthAlavAlamanuttamam | jalAkulaM mahAdevo dR^iShTvA tuShTo bhavatyalam || 26|| pUjayed bilvamUlaM yo gandhapuShpAdibhirnaraH | shivalokamavApnoti santatirvardhate sukham || 27|| bilvamUle dIpamAlAM yaH kalpayati sAdaram | sa tattvaj~nAnasampanno maheshAntargato bhavet || 28|| bilvashAkhAM samAdAya hastena navapallavam | gR^ihItvA pUjayed bilvaM sa cha pApaiH pramuchyate || 29|| bilvamUle shivarataM bhojayedyastu bhaktitaH | ekaM vA koTiguNitaM tasya puNyaM prajAyate || 30|| bilvamUle kShIrayuktamannamAjyena saMyutam | yo dadyAchChivabhaktAya sa daridro na jAyate || 31|| sA~NgopA~Ngamiti proktaM shivali~NgaprapUjanam | pravR^ittAnAM nivR^ittAnAM bhedato dvividhaM dvijAH || 32|| pravR^ittAnAM pIThapUjA sarvAbhIShTapradA bhuvi | pAtreNaiva pravR^ittastu sarvapUjAM samAcharet || 33|| naivedyamabhiShekAnte shAlyannena samAcharet | pUjAnte sthApayelli~NgaM puTe shuddhe pR^ithaggR^ihe || 34|| karapUjAnivR^ittAnAM svabhojyaM tu nivedayet | nivR^ittAnAM paraM sUkShmaM li~Ngameva vishiShyate || 35|| vibhUtyabhyarchanaM kuryAdvibhUtiM cha nivedayet | pUjAM kR^itvA tathA li~NgaM shirasA dhArayetsadA || 36|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe shivanaivedyavarNanaM nAma dvAviMsho.adhyAyaH || 1\.22|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.23\. trayoviMsho.adhyAyaH | rudrAkShamAhAtmyaM shivanAmamahimA cha |} R^iShaya UchuH | sUta sUta mahAbhAga vyAsashiShya namo.astu te | tadeva vyAsato brUhi bhasmamAhAtmyamuttamam || 1|| tathA rudrAkShamAhAtmyaM nAmamAhAtmyamuttamam | tritayaM brUhi suprItyA mamAnandaya mAnasam || 2|| sUta uvAcha | sAdhu pR^iShTaM bhavadbhishcha lokAnAM hitakArakam | bhavanto vai mahAdhanyAH pavitrAH kulabhUShaNAH || 3|| yeShAM chaiva shivaH sAkShAd daivataM paramaM shubham | sadAshivakathA loke vallabhA bhavatAM sadA || 4|| te dhanyAshcha kR^itArthAshcha saphalaM dehadhAraNam | uddhR^itaM cha kulaM teShAM ye shivaM samupAsate || 5|| shivanAma mukhe yasya sadA shivashiveti cha | pApAni na spR^ishantyeva khadirA~NgArakaM yathA || 6|| shrIshivAya namastubhyaM mukhaM vyAharate yadA | tanmukhaM pAvanaM tIrthaM sarvapApavinAshanam || 7|| tanmukhaM cha tathA yo vai pashyati prItimAnnaraH | tIrthajanyaM phalaM tasya bhavatIti sunishchitam || 8|| yatra trayaM sadA tiShThedetachChubhataraM dvijAH | tasya darshanamAtreNa veNIsnAnaphalaM labhet || 9|| shivanAma vibhUtishcha tathA rudrAkSha eva cha | etattrayaM mahApuNyaM triveNIsadR^ishaM smR^itam || 10|| etattrayaM sharIre cha yasya tiShThati nityashaH | tasyaiva darshanaM loke durlabhaM pApahArakam || 11|| taddarshanaM yathA veNI nobhayorantaraM manAk | evaM yo na vijAnAti sa pApiShTho na saMshayaH || 12|| vibhUtiryasya no bhAle nA~Nge rudrAkShadhAraNam | nAsye shivamayI vANI taM tyajedadhamaM yathA || 13|| shaivaM nAma yathA ga~NgA vibhUtiryamunA matA | rudrAkShaM vidhijA proktA sarvapApavinAshinI || 14|| sharIre cha trayaM yasya tatphalaM chaikataH sthitam | ekato veNikAyAshcha snAnajaM tu phalaM budhaiH || 15|| tadevaM tulitaM pUrvaM brahmaNA hitakAriNA | samAnaM chaiva tajjAtaM tasmAd dhAryaM sadA budhaiH || 16|| taddinaM hi samArabhya brahmaviShNvAdibhiH suraiH | dhAryate tritayaM tachcha darshanAtpApahArakam || 17|| R^iShya UchuH | IdR^ishaM hi phalaM proktaM nAmAditritayodbhavam | tanmAhAtmyaM visheSheNa vaktumarhasi suvrata || 18|| sUta uvAcha | R^iShayo hi mahAprAj~nAH sachChaivA j~nAninAM varAH | tanmAhAtmyaM hi sadbhaktyA shR^iNutAdarato dvijAH || 19|| sugUDhamapi shAstreShu purANeShu shrutiShvapi | bhavatsnehAnmayA viprAH prakAshaH kriyate.adhunA || 20|| kastattritayamAhAtmyaM sa~njAnAti dvijottamAH | maheshvaraM vinA sarvaM brahmANDe sadasatparam || 21|| vachmyahaM nAmamAhAtmyaM yathAbhakti samAsataH | shR^iNuta prItito viprAH sarvapApaharaM param || 22|| shiveti nAmadAvAgnermahApAtakaparvatAH | bhasmIbhavantyanAyAsAtsatyaM satyaM na saMshayaH || 23|| pApamUlAni duHkhAni vividhAnyapi shaunaka | shivanAmaikanashyAni nAnyanashyAni sarvathA || 24|| sa vaidikaH sa puNyAtmA sa dhanyaH sa budho mataH | shivanAmajapAsakto yo nityaM bhuvi mAnavaH || 25|| bhavanti vividhA dharmAsteShAM sadyaH phalonmukhAH | yeShAM bhavati vishvAsaH shivanAmajape mune || 26|| pAtakAni vinashyanti yAvanti shivanAmataH | bhuvi tAvanti pApAni kriyante na narairmune || 27|| brahmahatyAdipApAnAM rAshInapramitAnmune | shivanAma drutaM proktaM nAshayatyakhilAnnaraiH || 28|| shivanAmatarIM prApya saMsArAbdhiM taranti ye | saMsAramUlapApAni tAni nashyantyasaMshayam || 29|| saMsAramUlabhUtAnAM pAtakAnAM mahAmune | shivanAmakuThAreNa vinAsho jAyate dhruvam || 30|| shivanAmAmR^itaM peyaM pApadAvAnalArditaiH | pApadAvAgnitaptAnAM shAntistena vinA na hi || 31|| shiveti nAmapIyUShavarShadhArApariplutAH | saMsAradavamadhye.api na shochanti kadAchana || 32|| shivanAmni mahadbhaktirjAtA yeShAM mahAtmanAm | tadvidhAnAM tu sahasA muktirbhavati sarvathA || 33|| anekajanmabhiryena tapastaptaM munIshvara | shivanAmni bhavedbhaktiH sarvapApApahAriNI || 34|| yasyAsAdhAraNI shambhunAmni bhaktirakhaNDitA | tasyaiva mokShaH sulabho nAnyasyeti matirmama || 35|| kR^itvApyanekapApAni shivanAmajapAdaraH | sarvapApavinirmukto bhavatyeva na saMshayaH || 36|| bhavanti bhasmasAd vR^ikShA davadagdhA yathA vane | tathA tAvanti dagdhAni pApAni shivanAmataH || 37|| yo nityaM bhasmapUtA~NgaH shivanAmajapAdaraH | sa taratyeva saMsAramaghoramapi shaunaka || 38|| brahmasvaharaNaM kR^itvA hatvApi brAhmaNAnbahUn | na lipyate naraH pApaiH shivanAmajapAdaraH || 39|| vilokya vedAnakhilAn shivanAmajapaH paraH | saMsArataraNopAya iti pUrvairvinishchitam || 40|| kiM bahUktyA munishreShThAH shlokenaikena vachmyaham | shivAbhidhAnamAhAtmyaM sarvapApApahAraNam || 41|| pApAnAM haraNe shambhornAmnaH shaktirhi yAvatI | shaknoti pAtakaM tAvatkartuM nApi naraH kvachit || 42|| shivanAmaprabhAveNa lebhe sadgatimuttamAm | indradyumnanR^ipaH pUrvaM mahApApayuto mune || 43|| tathA kAchid dvijA yoShA.asau mune bahupApinI | shivanAmaprabhAveNa lebhe sadgatimuttamAm || 44|| ityuktaM vo dvijashreShThA nAmamAhAtmyamuttamam | shR^iNudhvaM bhasmamAhAtmyaM sarvapAvanapAvanam || 45|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe shivanAmamAhAtmyavarNanaM nAma trayoviMsho.adhyAyaH || 1\.23|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.24\. chaturviMsho.adhyAyaH | bhasmamAhAtmam |} sUta uvAcha | dvividhaM bhasma samproktaM sarvama~NgaladaM param | tatprakAramahaM vakShye sAvadhAnatayA shR^iNu || 1|| ekaM j~neyaM mahAbhasma dvitIyaM svalpasa.nj~nakam | mahAbhasma iti proktaM bhasma nAnAvidhaM param || 2|| tadbhasma trividhaM proktaM shrautaM smArtaM cha laukikam | bhasmaiva svalpasa.nj~naM hi bahudhA parikIrtitam || 3|| shrautaM bhasma tathA smArtaM dvijAnAmeva kIrtitam | anyeShAmapi sarveShAmaparaM bhasma laukikam || 4|| dhAraNaM mantrataH proktaM dvijAnAM munipu~NgavaiH | kevalaM dhAraNaM j~neyamanyeShAM mantravarjitam || 5|| Agneyamuchyate bhasma dagdhagomayasambhavam | tadapi dravyamityuktaM tripuNDrasya mahAmune || 6|| agnihotrotthitaM bhasma sa~NgrAhyaM vA manIShibhiH | anyayaj~notthitaM vApi tripuNDrasya cha dhAraNe || 7|| agnirityAdibhirmantrairjAbAlopaniShadgataiH | saptabhirdhUlanaM kAryaM bhasmanA sajalena cha || 8|| varNAnAmAshramANAM cha mantrato.amantrato.api cha | tripuNDroddhUlanaM proktaM jAbAlairAdareNa cha || 9|| bhasmanoddhUlanaM chaiva dhR^itaM tiryak tripuNDrakam | pramAdAdapi mokShArthI na tyajediti vai shrutiH || 10|| shivena viShNunA chaiva dhR^itaM tiryak tripuNDrakam | umAdevyA cha lakShmyA cha stutamanyaishcha nityashaH || 11|| brAhmaNaiH kShatriyairvaishyaiH shUdrairapi cha sa~NkaraiH | apabhraMshairdhR^itaM bhasma tripuNDroddhUlanAtmanA || 12|| uddhUlanaM tripuNDraM cha shraddhayA nAcharanti ye | teShAM nAsti samAchAro varNAshramasamanvitaH || 13|| uddhUlanaM tripuNDraM cha shraddhayA nAcharanti ye | teShAM nAsti vinirmuktiH saMsArAjjanmakoTibhiH || 14|| uddhUlanaM tripuNDra~ncha shraddhayA nAcharanti ye | teShAM nAsti shivaj~nAnaM kalpakoTishatairapi || 15|| uddhUlanaM tripuNDraM cha shraddhayA nAcharanti ye | te mahApAtakairyuktA iti shAstrIyanirNayaH || 16|| uddhUlanaM tripuNDraM cha shraddhayA nAcharanti ye | teShAmAcharitaM sarvaM viparItaphalAya hi || 17|| mahApAtakayuktAnAM jantUnAM sarvavidviShAm | tripuNDroddhUlanadveSho jAyate sudR^iDhaM mune || 18|| shivAgnikAryaM yaH kR^itvA kuryAttriyAyuShAtmavit | muchyate sarvapApaistu spR^iShTena bhasmanA naraH || 19|| sitena bhasmanA kuryAttrisandhyaM yastripuNDrakam | sarvapApavinirmuktaH shivena saha modate || 20|| sitena bhasmanA kuryAllalATe tu tripuNDrakam | yo.asAvanAdibhUtAnhi lokAnApto.amR^ito bhavet || 21|| akR^itvA bhasmanA snAnaM na japedvai ShaDakSharam | tripuNDraM cha rachitvA tu vidhinA bhasmanA japet || 22|| adayo vAdhamo vApi sarvapApAnvito.api vA | upapApAnvito vApi mUrkho vA patito.api vA || 23|| yasmindeshe vasennityaM bhUtishAsanasaMyutaH | sarvatIrthaishcha kratubhiH sAnnidhyaM kriyate sadA || 24|| tripuNDrasahito jIvaH pUjyaH sarvaiH surAsuraiH | pApAnvito.api shuddhAtmA kiM punaH shraddhayA yutaH || 25|| yasmindeshe shivaj~nAnI bhUtishAsanasaMyutaH | gato yadR^ichChayAdyApi tasmiMstIrthAH samAgatAH || 26|| bahunAtra kimuktena dhAryaM bhasma sadA budhaiH | li~NgArchanaM sadA kAryaM japyo mantraH ShaDakSharaH || 27|| brahmaNA viShNunA vApi rudreNa munibhiH suraiH | bhasmadhAraNamAhAtmyaM na shakyaM paribhAShitum || 28|| iti varNAshramAchAro luptavarNakriyo.api cha | pApAtsakR^ittripuNDrasya dhAraNAtso.api muchyate || 29|| ye bhasmadhAriNaM tyaktvA karma kurvanti mAnavAH | teShAM nAsti vinirmokShaH saMsArAjjanmakoTibhiH || 30|| tenAdhItaM guroH sarvaM tena sarvamanuShThitam | yena vipreNa shirasi tripuNDraM bhasmanA kR^itam || 31|| ye bhasmadhAriNaM dR^iShTvA narAH kurvanti tADanam | teShAM chaNDAlato janma brahmannUhyaM vipashchitA || 32|| mAnastokena mantreNa mantritaM bhasma dhArayet | brAhmaNaH kShatriyashchaiva prokteShva~NgeShu bhaktimAn || 33|| vaishyastriyambakenaiva shUdraH pa~nchAkShareNa tu | anyAsAM vidhavAstrINAM vidhiH proktashcha shUdravat || 34|| pa~nchabrahmAdimanubhirgR^ihasthasya vidhIyate | triyambakena manunA vidhirvai brahmachAriNaH || 35|| aghoreNAtha manunA vipinasthavidhiH smR^itaH | yatistu praNavenaiva tripuNDrAdIni kArayet || 36|| ativarNAshramI nityaM shivo.ahaM bhAvanAtparAt | shivayogI cha niyatamIshAnenApi dhArayet || 37|| na tyAjyaM sarvavarNaishcha bhasmadhAraNamuttamam | anyairapi yathA jIvaiH sadeti shivashAsanam || 38|| bhasmasnAnena yAvantaH kaNAH svA~Nge pratiShThitAH | tAvanti shivali~NgAni tanau dhatte hi dhArakaH || 39|| brAhmaNAH kShatriyA vaishyAH shUdrAshchApi cha sa~NkarAH | striyo.atha vidhavA bAlAH prAptA pAkhaNDikAstathA || 40|| brahmachArI gR^ihI vanyaH sa.nnyAsI vA vratI tathA | nAryo bhasmatripuNDrA~NkA muktA eva na saMshayaH || 41|| j~nAnAj~nAnadhR^ito vApi vahnidAhasamo yathA | j~nAnAj~nAnadhR^itaM bhasma pAvayetsakalaM naram || 42|| nAshnIyAjjalamannamalpamapi vA bhasmAkShadhR^ityA vinA bhuktvA vAtha gR^ihI vanIpatiyatirvarNI tathA sa~NkaraH | enobhu~N narakaM prayAti sa tadA gAyatrijApena tad varNAnAM tu yatestu mukhyapraNavAjApena muktirbhavet || 43|| tripuNDraM ye vinindanti nindanti shivameva te | dhArayanti cha ye bhaktyA dhArayanti tameva te || 44|| dhigbhasmarahitaM bhAlaM dhiggrAmamashivAlayam | dhiganIshArchanaM janma dhigvidyAmashivAshrayAm || 45|| ye nindanti maheshvaraM trijagatAmAdhArabhUtaM haraM ye nindanti tripuNDradhAraNakaraM doShastu taddarshane | te vai sa~NkarasUkarAsurakharashvakroShTukITopamA jAtA eva bhavanti pApaparamAste nArakAH kevalam || 46|| te dR^iShTvA shashibhAskarau nishi dine svapne.api no kevalaM pashyantu shrutirudrasUktajapato muchyeta tenAdR^itAH | tatsambhAShaNato bhadeddhi narakaM nistAravAnAsthitaM ye bhasmAdividhAraNaM hi puruShaM nindanti mandA hi te || 47|| na tAntrikastvadhikR^ito nordhvapuNDradharo mune | santaptachakrachihno.atra shivayaj~ne bahiShkR^itaH || 48|| tatraite bahavo lokA bR^ihajjAbAlachoditAH | te vichAryAH prayatnena tato bhasmarato bhavet || 49|| yachchandanaishchandanake.api mishraM dhAryaM hi bhasmaiva tripuNDrabhasmanA | vibhUtibhAlopari ki~nchanApi dhAryaM sadA no yadi santi buddhayaH || 50|| strIbhistripuNDramalakAvadhi dhAraNIyaM bhasma dvijAdibhiratho vidhavAbhirevam | tadvatsadAshramavatAM vishadA vibhUti\- rdhAryApavargaphaladA sakalAghahantrI || 51|| tripuNDraM kurute yastu bhasmanA vidhipUrvakam | mahApAtakasa~NghAtairmuchyate chopapAtakaiH || 52|| brahmachArI gR^ihastho vA vAnaprastho.athavA yatiH | brahmakShatrAshcha viTshUdrAstathAnye patitAdhamAH || 53|| uddhUlanaM tripuNDraM cha dhR^itvA shuddhA bhavanti cha | bhasmano vidhinA samyak pAparAshiM vihAya cha || 54|| bhasmadhArI visheSheNa strIgohatyAdipAtakaiH | vIrahatyAshvahatyAbhyAM muchyate nAtra saMshayaH || 55|| paradravyApaharaNaM paradArAbhimarshanam | paranindAM parakShetraharaNaM parapIDanam || 56|| sasyArAmAdiharaNaM gR^ihadAhAdikarma cha | gohiraNyamahiShyAditilakambalavAsasAm || 57|| annadhAnyajalAdInAM nIchebhyashcha parigrahaH | dAshaveshyAmata~NgIShu vR^iShalIShu naTIShu cha || 58|| rajasvalAsu kanyAsu vidhavAsu cha maithunam | mAMsacharmarasAdInAM lavaNasya cha vikrayaH || 59|| paishunyaM kUTavAdashcha sAkShimithyAbhilAShiNAm | evamAdInyasa~NkhyAni pApAni vividhAni cha | sadya eva vinashyanti tripuNDrasya cha dhAraNAt || 60|| shivadravyApaharaNaM shivanindA cha kutrachit | nindA cha shivabhaktAnAM prAyashchittairna shuddhyati || 61|| rudrAkShaM yasya gAtreShu lalATe tu tripuNDrakam | sa chANDAlo.api sampUjyaH sarvavarNottamottamaH || 62|| yAni tIrthAni loke.asmin ga~NgAdyAH saritashcha yAH | snAto bhavati sarvatra lalATe tu yastripuNDrakam || 63|| saptakoTimahAmantrAH pa~nchAkSharapurassarAH | tathAnye koTisho mantrAH shaivakaivalyahetavaH || 64|| anye mantrAshcha devAnAM sarvasaukhyakarA mune | te sarve tasya vashyAH syuryo bibharti tripuNDrakam || 65|| sahasraM pUrvajAtAnAM sahasraM janayiShyatAm | svavaMshajAnAM j~nAtInAmuddharedyastripuNDrakR^it || 66|| iha bhuktvAkhilAnbhogAndIrghAyurvyAdhivarjitaH | jIvitAnte cha maraNaM sukhenaiva prapadyate || 67|| aShTaishvaryaguNopetaM prApya divyavapuH shivam | divyaM vimAnamAruhya divyatridashasevitam || 68|| vidyAdharANAM sarveShAM gandharvANAM mahaujasAm | indrAdilokapAlAnAM lokeShu cha yathAkramam || 69|| bhuktvA bhogAnsuvipulAnprajeshAnAM padeShu cha | brahmaNaH padamAsAdya tatra kanyAshataM ramet || 70|| tatra brahmAyuSho mAnaM bhuktvA bhogAnanekashaH | viShNorloke labhedbhogaM yAvad brahmashatAtyayaH || 71|| shivalokaM tataH prApya labdhveShTaM kAmamakShayam | shivasAyujyamApnoti saMshayo nAtra jAyate || 72|| sarvopaniShadAM sAraM samAlokya muhurmuhuH | idameva hi nirNItaM paraM shreyastripuNDrakam || 73|| vibhUtiM nindate yo vai brAhmaNaH so.anyajAtakaH | prayAti narake ghore yAvad brahmA chaturmukhaH || 74|| shrAddhe yaj~ne jape home vaishvadeve surArchane | dhR^itatripuNDraH pUtAtmA mR^ityuM jayati mAnavaH || 75|| jalasnAnaM malatyAge bhasmasnAnaM sadA shuchiH | mantrasnAnaM haretpApaM j~nAnasnAne paraM padam || 76|| sarvatIrtheShu yatpuNyaM sarvatIrtheShu yatphalam | tatphalaM samavApnoti bhasmasnAnakaro naraH || 77|| bhasmasnAnaM paraM tIrthaM ga~NgAsnAnaM dine dine | bhasmarUpI shivaH sAkShAdbhasma trailokyapAvanam || 78|| na tatsnAnaM na taddhyAnaM na taddAnaM japo na saH | tripuNDreNa vinA yena vipreNa yadanuShThitam || 79|| vAnaprasthasya kanyAnAM dIkShAhInanR^iNAM tathA | madhyAhnAtprAgjalairyuktaM parato jalavarjitam || 80|| evaM tripuNDraM yaH kuryAnnityaM niyatamAnasaH | shivabhaktaH sa vij~neyo bhuktiM muktiM cha vindati || 81|| yasyA~Nge naiva rudrAkSha eko.api bahupuNyadaH | tasya janma nirarthaM syAttripuNDrarahito yadi || 82|| evaM tripuNDramAhAtmyaM samAsAt kathitaM mayA | rahasyaM sarvajantUnAM gopanIyamidaM tvayA || 83|| tisro rekhA bhavantyeva sthAneShu munipu~NgavAH | lalATAdiShu sarveShu yathokteShu budhairmune || 84|| bhruvormadhyaM samArabhya yAvadanto bhaved bhruvoH | tAvatpramANaM sandhAryaM lalATe cha tripuNDrakam || 85|| madhyamAnAmikA~NgulyA madhye tu pratilomataH | a~NguShThena kR^itA rekhA tripuNDrAkhyAbhidhIyate || 86|| madhye.a~NgulibhirAdAya tisR^ibhirbhasma yatnataH | tripuNDraM dhArayedbhaktyA bhuktimuktipradaM param || 87|| tisR^iNAmapi rekhAnAM pratyekaM navadevatAH | sarvatrA~NgeShu tA vakShye sAvadhAnatayA shR^iNu || 88|| akAro gArhapatyAgnirbhUrdharmashcha rajoguNaH | R^igvedashcha kriyAshaktiH prAtaHsavanameva cha || 89|| mahAdevashcha rekhAyAH prathamAyAshcha devatA | vij~neyA munishArdUlAH shivadIkShAparAyaNaiH || 90|| ukAro dakShiNAgnishcha nabhastattvaM yajustathA | madhyandinaM cha savanamichChAshaktyantarAtmakau || 91|| maheshvarashcha rekhAyA dvitIyAyAshcha devatA | vij~neyA munishArdUla shivadIkShAparAyaNaiH || 92|| makArAhavanIyau cha paramAtmA tamo divau | j~nAnashaktiH sAmavedastR^itIyaM savanaM tathA || 93|| shivashchaiva cha rekhAyAstR^itIyAyAshcha devatA | vij~neyA munishArdUla shivadIkShAparAyaNaiH || 94|| evaM nityaM namaskR^itya sadbhaktyA sthAnadevatAH | tripuNDraM dhArayechChuddho bhuktiM muktiM cha vindati || 95|| ityuktAH sthAnadevAshcha sarvA~NgeShu munishvarAH | teShAM sambandhino bhaktyA sthAnAni shR^iNu sAmpratam || 96|| dvAtriMshatsthAnake vArdhaShoDashasthAnake.api cha | aShTasthAne tathA chaiva pa~nchasthAne.api nAnyaset || 97|| uttamA~Nge lalATe cha karNayornetrayostathA | nAsAvaktragaleShvevaM hastayorubhayostataH || 98|| kUrpare maNibandhe cha hR^idaye pArshvayordvayoH | nAbhau muShkadvaye chaivamUrvorgulphe cha jAnuni || 99|| ja~NghAdvaye padadvandve dvAtriMshatsthAnamuttamam | agnyabbhUvAyudigdeshadikpAlAn vasubhiH saha || 100|| dharA dhruvashcha somashcha ApashchaivAnilo.analaH | pratyUShashcha prabhAtashcha vasavo.aShTa prakIrtitAH || 101|| eteShAM nAmamAtreNa tripuNDraM dhArayed budhAH | kuryAdvA ShoDashasthAne tripuNDraM tu samAhitaH || 102|| shIrShake cha lalATe cha kaNThe chAMsadvaye bhuje | kUrpare maNibandhe cha hR^idaye nAbhipArshvake || 103|| pR^iShThe chaivaM pratiShThApya yajettatrAshvidaivate | shivaM shaktiM tathA rudramIshaM nAradameva cha || 104|| vAmAdinavashaktIshcha etA ShoDasha devatAH | nAsatyau dasrakashchaiva ashvinau dvau prakIrtitau || 105|| athavA mUrdhni keshe cha karNayorvadane tathA | bAhudvaye cha hR^idaye nAbhyAmUruyuge tathA || 106|| jAnudvaye cha padayoH pR^iShThabhAge cha ShoDasha | shivashchandrashcha rudraH ko vighnesho viShNureva vA || 107|| shrIshchaiva hR^idaye shambhustathA nAbhau prajApatiH | nAgashcha nAgakanyAshcha ubhayorR^iShikanyakAH || 108|| pAdayoshcha samudrAshcha tIrthAH pR^iShThe vishAlataH | ityevaM ShoDashasthAnamaShTasthAnamathochyate || 109|| guhyasthAnaM lalATashcha karNadvayamanuttamam | aMsayugmaM cha hR^idayaM nAbhirityevamaShTakam || 110|| brahmA cha R^iShayaH sapta devatAshcha prakIrtitAH | ityevaM tu samuddiShTaM bhasmavidbhirmunIshvarAH || 111|| athavA mastakaM bAhU hR^idayaM nAbhireva cha | pa~nchasthAnAnyamUnyAhurdhAraNe bhasmavijjanAH || 112|| yathAsambhavanaM kuryAddeshakAlAdyapekShayA | uddhUlane.apyashaktishchettripuNDrAdIni kArayet || 113|| trinetraM triguNAdhAraM tridevajanakaM shivam | smarannamaH shivAyeti lalATe tu tripuNDrakam || 114|| IshAbhyAM nama ityuktvA pArshvayoshcha tripuNDrakam | bIjAbhyAM nama ityuktvA dhArayettu prakoShThayoH || 115|| kuryAdadhaH pitR^ibhyAM cha umeshAbhyAM tathopari | bhImAyeti tataH pR^iShThe shirasaH pashchime tathA || 116|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM bhasmadhAraNavarNanaM nAma chaturviMsho.adhyAyaH || 1\.24|| || shrIgaNeshAya namaH || || shrIgaurIsha~NkarAbhyAM namaH || vidyeshvarasaMhitA \section{1\.25\. pa~nchaviMsho.adhyAyaH | rudrAkShamAhAtmyam |} sUta uvAcha | shaunakarShe mahAprAj~na shivarUpa mahApate | shR^iNu rudrAkShamAhAtmyaM samAsAt kathayAmyaham || 1|| shivapriyatamo j~neyo rudrAkShaH parapAvanaH | darshanAt sparshanAjjApyAt sarvapApaharaH smR^itaH || 2|| purA rudrAkShamahimA devyagre kathito mune | lokopakaraNArthAya shivena paramAtmanA || 3|| shiva uvAcha | shrUyatAM tu maheshAni rudrAkShamahimA shive | kathayAmi tava prItyA bhaktAnAM hitakAmyayA || 4|| divyavarShasahasrANi maheshAni punaH purA | tapaH prakurvatastrastaM manaH saMyamya vai mama || 5|| svatantreNa pareshena lokopakR^itikAriNA | lIlayA parameshAni chakShurunmIlitaM mayA || 6|| puTAbhyAM chAruchakShurbhyAM patitA jalabindavaH | tatrAshrubinduto jAtA vR^ikShA rudrAkShasa.nj~nakAH || 7|| sthAvaratvamanuprApya bhaktAnugrahakAraNAt | te dattA viShNubhaktebhyashchaturvarNebhya eva cha || 8|| bhUmau gauDodbhavAMshchakre rudrAkShA~nChivavallabhAn | mathurAyAmayodhyAyAM la~NkAyAM malaye tathA || 9|| sahyAdrau cha tathA kAshyAM desheShvanyeShu vA tathA | parAnasahyapApaughabhedanA~nChrutinodanAn || 10|| brAhmaNAH kShatriyA vaishyAH shUdrA jAtA mamAj~nayA | rudrAkShAste pR^ithivyAM tu tajjAtIyAH shubhAkShakAH || 11|| shvetaraktAH pItakR^iShNA varNA j~neyAH kramAd budhaiH | svajAtIyaM nR^ibhirdhAryaM rudrAkShaM varNataH kramAt || 12|| varNaistu tatphalaM dhAryaM bhuktimuktiphalepsubhiH | shivabhaktairvisheSheNa shivayoH prItaye sadA || 13|| dhAtrIphalapramANaM yachChreShThametadudAhR^itam | badarIphalamAtraM tu madhyamaM samprakIrtitam || 14|| adhamaM chaNamAtraM syAt prakriyaiShA parochyate | shR^iNu pArvati suprItyA bhaktAnAM hitakAmyayA || 15|| badarIphalamAtraM cha yat syAt kila maheshvari | tathApi phaladaM loke sukhasaubhAgyavardhanam || 16|| dhAtrIphalasamaM yat syAt sarvAriShTavinAshanam | gu~njayA sadR^ishaM yat syAt sarvArthaphalasAdhanam || 17|| yathA yathA laghuH syAdvai tathAdhikaphalapradaH | ekaikataH phalaM proktaM dashAMshairadhikaM budhaiH || 18|| rudrAkShadhAraNaM proktaM pApanAshanahetave | tasmAchcha dhAraNIyo vai sarvArthasAdhano dhruvam || 19|| yathA cha dR^ishyate loke rudrAkShaH phaladaH shubhaH | na tathA dR^ishyate.anyA cha mAlikA parameshvari || 20|| samAH snigdhA dR^iDhAH sthUlAH kaNTakaiH saMyutAH shubhAH | rudrAkShAH kAmadA devi bhuktimuktipradAH sadA || 21|| kR^imiduShTaM ChinnabhinnaM kaNTakairhInameva cha | vraNayuktamavR^ittaM cha rudrAkShAn ShaD vivarjayet || 22|| svayameva kR^itadvAraM rudrAkShaM syAdihottamam | yattu pauruShayatnena kR^itaM tanmadhyamaM bhavet || 23|| rudrAkShadhAraNaM proktaM mahApAtakanAshanam | rudrasa~NkhyAshataM dhR^itvA rudrarUpo bhavennaraH || 24|| ekAdashashatAnIha dhR^itvA yatphalamApyate | tatphalaM shakyate naiva vaktuM varShashatairapi || 25|| shatArdhena yutaiH pa~nchashatairvai mukuTaM matam | rudrAkShairvirachetsamyagbhaktimAnpuruSho varaH || 26|| tribhiH shataiH ShaShTiyuktaistrirAvR^ittyA tathA punaH | rudrAkShairupavItaM cha nirmIyAdbhaktitatparaH || 27|| shikhAyAM cha trayaM proktaM rudrakShANAM maheshvari | karNayoH ShaT cha ShaT chaiva vAmadakShiNayostathA || 28|| shatamekottaraM kaNThe bAhvorvai rudrasa~NkhyayA | kUrparadvArayostatra maNibandhe tathA punaH || 29|| upavIte trayaM dhAryaM shivabhaktiratairnaraiH | sheShAnurvaritAnpa~ncha sammitAndhArayetkaTau || 30|| etatsa~NkhyA dhR^itA yena rudrAkShAH parameshvari | tadrUpaM tu praNamyaM hi stutyaM sarvairmaheshavat || 31|| evambhUtaM sthitaM dhyAne yadA kR^itvAsane janam | shiveti vyAharaMshchaiva dR^iShTvA pApaiH pramuchyate || 32|| shatAdhikasahasrasya vidhireSha prakIrtitaH | tadabhAve prakAro.anyaH shubhaH samprochyate mayA || 33|| shikhAyAmekarudrAkShaM shirasA triMshataM vahet | pa~nchAshachcha gale dadhyAd bAhvoH ShoDasha ShoDasha || 34|| maNibandhe dvAdasha dviskandhe pa~nchashataM vahet | aShTottarashatairmAlyamupavItaM prakalpayet || 35|| evaM sahasrarudrAkShAndhArayedyo dR^iDhavrataH | taM namanti surAH sarve yathA rudrastathaiva saH || 36|| ekaM shikhAyAM rudrAkShaM chatvAriMshattu mastake | dvAtriMshatkaNThadeshe tu vakShasyaShTottaraM shatam || 37|| ekaikaM karNayoH ShaT ShaT bAhvoH ShoDasha ShoDasha | karayo ravimAnena dviguNena munIshvara || 38|| sa~NkhyA prItidhR^itA yena so.api shaivajanaH paraH | shivavatpUjanIyo hi vandyaH sarvairabhIkShNashaH || 39|| shirasIshAnamantreNa karNe tatpuruSheNa cha | aghoreNa gale dhAryaM tenaiva hR^idaye.api cha || 40|| aghorabIjamantreNa karayordhArayetsudhIH | pa~nchadashAkShagrathitAM vAmadevena chodare || 41|| pa~nchabrahmabhira~Ngaishcha trimAlAM pa~ncha sapta cha | atha vA mUlamantreNa sarvAnakShAMstu dhArayet || 42|| madyaM mAMsaM tu lashunaM palANDuM shigrumeva cha | shleShmAntakaM viDvarAhaM bhakShaNe varjayettataH || 43|| valakShaM rudrAkShaM dvijatanubhireveha vihitaM suraktaM kShatrANAM pramuditamume pItamasakR^it | tato vaishyairdhAryaM pratidivasabhAvashyakamaho tathA kR^iShNaM shUdraiH shrutigaditamArgo.ayamagaje || 44|| varNI vanI gR^ihayatIrniyamena dadhyA\- detadrahasyaparamo na hi jAtu tiShThet | rudrAkShadhAraNamidaM sukR^itaishcha labhyaM tyaktvedametadakhilAnnarakAn prayAnti || 45|| AdAvAmalakAstato laghutarA rugNAstataH kaNTakaiH sandaShTAH kR^imibhistanUpakaraNa\- chChidreNa hInAstathA | dhAryA naiva shubhepsubhishchaNakavad rudrAkShamapyantato rudrAkSho mama li~Ngama~Ngalamume sUkShmaM prashastaM sadA || 46|| sarvAshramANAM varNAnAM strIshUdrANAM shivAj~nayA | dhAryAH sadaiva rudrAkShA yatInAM praNavena hi || 47|| divA bibhradrAtrikR^itai rAtrau bibhraddivAkR^itaiH | prAtarmadhyAhnasAyAhne muchyate sarvapAtakaiH || 48|| ye tripuNDradharA loke jaTAdhAriNa eva ye | ye rudrAkShadharAste vai yamalokaM prayAnti na || 49|| rudrAkShamekaM shirasA bibharti tathA tripuNDraM cha lalATamadhye | pa~nchAkSharaM ye hi japanti mantraM pUjyA bhavadbhiH khalu te hi sAdhavaH || 50|| yasyA~Nge nAsti rudrAkShastripuNDraM bhAlapaTTake | mukhe pa~nchAkSharaM nAsti tamAnaya yamAlayam || 51|| j~nAtvA j~nAtvA tatprabhAvaM bhasmarudrAkShadhAriNaH | te pUjyAH sarvadAsmAkaM no netavyAH kadAchana || 52|| evamAj~nApayAmAsa kAlo.api nijaki~NkarAn | tatheti matvA te sarve tUShNImAsansuvismitAH || 53|| ata eva mahAdevi rudrAkSho.apyaghanAshanaH | taddharo matpriyaH shuddho.atyaghavAnapi pArvati || 54|| haste bAhau tathA mUrdhni rudrAkShaM dhArayettu yaH | avadhyaH sarvabhUtAnAM rudrarUpI charedbhuvi || 55|| surAsurANAM sarveShAM vandanIyaH sadA sa vai | pUjanIyo hi dR^iShTasya pApahA cha yathA shivaH || 56|| dhyAnaj~nAnAvamukto.api rudrAkShaM dhArayettu yaH | sarvapApavinirmuktaH sa yAti paramAM gatim || 57|| rudrAkSheNa japanmantraM puNyaM koTiguNaM bhavet | dashakoTiguNaM puNyaM dhAraNAllabhate naraH || 58|| yAvatkAlaM hi jIvasya sharIrastho bhavetsa vai | tAvatkAlaM svalpamR^ityurna taM devi vibAdhate || 59|| tripuNDreNa cha saMyuktaM rudrAkShAvilasA~Ngakam | mR^ityu~njayaM japantaM cha dR^iShTvA rudraphalaM labhet || 60|| pa~nchadevapriyashchaiva sarvadevapriyastathA | sarvamantrA~njapedbhakto rudrAkShamAlayA priye || 61|| viShNvAdidevabhaktAshcha dhArayeyurna saMshayaH | rudrabhakto visheSheNa rudrAkShAndhArayetsadA || 62|| rudrAkShA vividhAH proktAsteShAM bhedAn vadAmyaham | shR^iNu pArvati sadbhaktyA bhuktimuktiphalapradAn || 63|| ekavaktraH shivaH sAkShAdbhuktimuktiphalapradaH | tasya darshanamAtreNa brahmahatyAM vyapohati || 64|| yatra sampUjitastatra lakShmIrdUratarA nahi | nashyantyupadravAH sarve sarvakAmA bhavanti hi || 65|| dvivaktro devadeveshaH sarvakAmaphalapradaH | visheShataH sa rudrAkSho govadhaM nAshayed drutam || 66|| trivaktro yo hi rudrAkShaH sAkShAtsAdhanadaH sadA | tatprabhAvAdbhaveyurvai vidyAH sarvAH pratiShThitAH || 67|| chaturvaktraH svayaM brahmA narahatyAM vyapohati | darshanAt sparshanAt sadyashchaturvargaphalapradaH || 68|| pa~nchavaktraH svayaM rudraH kAlAgnirnAmataH prabhuH | sarvamuktipradashchaiva sarvakAmaphalapradaH || 69|| agamyAgamanaM pApamabhakShyasya cha bhakShaNam | ityAdisarvapApAni pa~nchavaktro vyapohati || 70|| ShaDvaktraH kArtikeyastu dhAraNAd dakShiNe bhuje | brahmahatyAdikaiH pApairmuchyate nAtra saMshayaH || 71|| saptavaktro maheshAni hyana~Ngo nAma nAmataH | dhAraNAttasya deveshi daridro.apIshvaro bhavet || 72|| rudrAkShashchAShTavaktrashcha vasumUrtishcha bhairavaH | dhAraNAttasya pUrNAyurmR^ito bhavati shUlabhR^it || 73|| bhairavo navavaktrashcha kapilashcha muniH smR^itaH | durgA vA tadadhiShThAtrI navarUpA maheshvarI || 74|| taM dhArayedvAmahaste rudrAkShaM bhaktitatparaH | sarveshvaro bhavennUnaM mama tulyo na saMshayaH || 75|| dashavaktro maheshAni svayaM devo janArdanaH | dhAraNAttasya deveshi sarvAnkAmAnavApnuyAt || 76|| ekAdashamukho yastu rudrAkShaH parameshvari | sa rudro dhAraNAttasya sarvatra vijayI bhavet || 77|| dvAdashAsyaM tu rudrAkShaM dhArayet keshadeshake | AdityAshchaiva te sarve dvAdashaiva sthitAstathA || 78|| trayodashamukho vishvedevastaddhAraNAnnaraH | sarvAnkAmAnavApnoti saubhAgyaM ma~NgalaM labhet || 79|| chaturdashamukho yo hi rudrAkShaH paramaH shivaH | dhArayenmUrdhni taM bhaktyA sarvapApaM praNashyati || 80|| iti rudrAkShabhedA hi proktA vai mukhabhedataH | tattanmantrA~nChR^iNu prItyA kramAchChaileshvarAtmaje || 81|| OM hrIM namaH 1 OM namaH 2 OM klIM namaH 3 OM hrIM namaH 4 OM hrIM namaH 5 OM hrIM huM namaH 6 OM huM namaH 7 OM huM namaH 8 OM hrIM huM namaH 9 OM hrIM namaH 10 OM hrIM huM namaH 11 OM krauM kShauM rauM namaH 12 OM hrIM namaH 13 OM namaH 14 bhaktishraddhAyutashchaiva sarvakAmArthasiddhaye | rudrAkShAndhArayenmantrairdevi AlasyavarjitaH || 82|| vinA mantreNa ho dhatte rudrAkShaM bhuvi mAnavaH | sa yAti narakaM ghoraM yAvadindrAshchaturdasha || 83|| rudrAkShamAlinaM dR^iShTvA bhUtapretapishAchakAH | DAkinI shAkinI chaiva ye chAnye drohakArakAH || 84|| kR^itrimaM chaiva yatki~nchidabhichArAdikaM cha yat | tatsarvaM dUrato yAti dR^iShTvA sha~Nkitavigraham || 85|| rudrAkShamAlinaM dR^iShTvA shivo viShNuH prasIdati | devI gaNapatiH sUryaH surAshchAnye.api pArvati || 86|| evaM j~nAtvA tu mAhAtmyaM rudrAkShasya maheshvari | samyagdhAryAH samantrAshcha bhaktyA dharmavivR^iddhaye || 87|| ityuktaM girijAgre hi shivena paramAtmanA | bhasmarUdrAkShamAhAtmyaM bhuktimuktiphalapradam || 88|| shivasyAtipriyau j~neyau bhasmarudrAkShadhAriNau | taddhAraNaprabhAvAddhi bhuktirmuktirna saMshayaH || 89|| bhasmarudrAkShadhArI yaH shivabhaktaH sa uchyate | pa~nchAkSharajapAsaktaH paripUrNashcha sanmukhe || 90|| vinA bhasmatripuNDreNa vinA rudrAkShamAlayA | pUjito.api mahAdevo nAbhIShTaphaladAyakaH || 91|| tatsarvaM cha samAkhyAtaM yatpR^iShTaM hi munIshvara | bhasmarudrAkShamAhAtmyaM sarvakAmasamR^iddhidam || 92|| etadyaH shR^iNuyAnnityaM mAhAtmyaM paramaM shubham | rudrAkShabhasmanorbhaktyA sarvAnkAmAnavApnuyAt || 93|| iha sarvasukhaM bhuktvA putrapautrAdisaMyutaH | labhetparatra sanmokShaM shivasyAtipriyo bhavet || 94|| vidyeshvarasaMhiteyaM kathitA vo munIshvarAH | sarvasiddhipradA nityaM muktidA shivashAsanAt || 95|| iti shrIshivamahApurANe prathamAyAM vidyeshvarasaMhitAyAM sAdhyasAdhanakhaNDe rudrAkShamahAtmyavarNanaM nAma pa~nchaviMsho.adhyAyaH || 1\.25|| || samApteyaM prathamA vidyeshvarasaMhitA || ## \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}