% Text title : Ramatapini Upanishad with Commentary by Upanishadbrahmayogin % File name : rAmatApinyupaniShatsavyAkhyA.itx % Category : upanishhat, raama, upaniShat, rAma, atharvaveda, vyAkhyA % Location : doc\_upanishhat % Author : Vedic tradition % Transliterated by : Mrityunjay Pandey % Proofread by : Mrityunjay Pandey % Description-comments : 55 / 108; Atharva Veda - Vaishnava upanishad % Latest update : October 30, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Ramatapinyupanishat Savyakhya ..}## \itxtitle{.. rAmatApinyupaniShat savyAkhyA ..}##\endtitles ## \section{shrIrAmapUrvatApinI} OM bhadraM karNebhiH shruNuyAma devAH | bhadraM pashyemAkShabhiryajatrAH | sthiraira~NgaistuShTuvAMsastanUbhirvyashema devahitaM yadAyuH | svasti na indro vR^iddhashravAH | svasti naH pUShA vishvavedAH | svasti nastArkShyo ariShTanemiH | svasti no bR^ihaspatirdadhAtu || OM shAntiH shAntiH shAntiH || \section{prathamopaniShat} rAmanAmArthaprakAshanaM chinmaye.asmin mahAviShNau jAte dasharathe harau | raghoH kule.akhilaM rAti rAjate yo mahIsthitaH || 1|| sa rAma iti lokeShu vidvadbhiH prakaTIkR^itaH | rAkShasA yena maraNaM yAnti svodrekato.athavA || 2|| rAmanAma bhuvi khyAtamabhirAmeNa vA punaH | rAkShasAn martyarUpeNa rAhurmanasijaM yathA || 3|| prabhAhInAMstathA kR^itvA rAjyArhANAM mahIbhR^itAm | dharmamArgaM charitreNa j~nAnamArgaM cha nAmataH || 4|| tathA dhyAnena vairAgyamaishvaryaM svasya pUjanAt | tathA rAtyasya rAmAkhyA bhuvi syAdatha tattvataH || 5|| ramante yogino.anante nityAnande chidAtmani | iti rAmapadenAsau paraM brahmAbhidhIyate || 6|| shrIrAmatApanIyArthaM bhaktadhyeyakaLebaram | vikaLebarakaivalyaM shrIrAmabrahma me gatiH || iha khalu atharvaNavedapravibhakteyaM shrIrAmatApinIyopaniShat pUrvottaratApinIbhyAM sopAyasavisheShanirvisheShabrahmasvarUpaprakaTanapUrvakaM brahmamAtraparyavasannA vijayate | asyAH svalpagranthato vivaraNamArabhyate | mumukShUnupalabhya avAntararUpeNa pravR^itteyaM pUrvatApinIshrutiriti yattat savisheShabrahmavidyAstutyarthaM Adau svAj~nasvaj~nadR^iShTimAshritya rAmanAmArthaM prakAshayati\-chinmaya ityAdinA | chinmaye chinmAtre harau svAj~nAnatatkAryahAriNi viShNau sarvavyApake paritrANAya sAdhUnAM vinAshAya cha duShkR^itAm | dharmasaMsthApanArthAya sambhavAmi yuge yuge || iti svapratij~nAparipAlanArthaM asmin dasharathe kashyapaprajApatyavatAre niShThAdvayaparipAlanAya jAte AvirbhUte satyatha bAlalIlayA raghoH kule akhilaM svajanavargaM yo rAti Anandayati yo mahIsthitaH san svatejasA svavibhUtyA cha rAjate || 1|| evaM bhUrAdisarvalokeShu sa eva rAmaH iti vidvadbhiH tadyAthAtmyaj~naiH prakaTIkR^ito bhavati | bha~NgyantareNa rAmanAmArthaM nirdishati\-rAkShasA iti | virAdhAdirAkShasA yena maraNaM yAnti svodrekataH svapApakR^ityato vA || 2|| punaH abhirAmeNa sarvalokamanoramaNarUpeNa vA rAmanAma bhuvi khyAtaM syAdityarthaH | rAkShasA ityatra rephArNo gR^ihyate, maraNaM yAnti ityatra makAraH, varNadvayayoge rAmo bhavati | punaH prakArAntareNa rAmanAmoddharati\-rAkShasAniti | yathA rAhuH chandraM niShprabhaM karoti || 3|| tathA ayaM martyarUpeNa rAkShasAn prabhAhInAn kR^itvA atha rAjyArhANAM mahIbhR^itAM satAM svacharitreNa sarvaprANisvAshramochitadharmamArgaM upadishan svAtiriktAshrayAsambhavaprabodhasiddhaniShpratiyogikabrahmamAtrarUpe yo rAjate yaH sve mahimni mahIyate sa rAma iti svanAmnA j~nAnamArgaM prakAshayan || 4|| svamUrtidhyAnena svAtiriktapadArthavairAgyaM janayan, svapUjanato brahmAdyaishvaryaM dishan yo.avatiShThate tasya rAmAkhyA sarvatra rAtIti bhuvi syAt | asya rAmAkhyA kathamityatra rAkShasAn martyarUpeNa rAhuH manasijaM rAjyArhANAM mahIbhR^itAmiti rephamakArayojanato rAmAkhyA syAdityarthaH | lokadR^iShTyA evaM nAma prakAshayitvA vastudR^iShTyA asya nAmArthaM nirdishati\-atheti || 5|| sarvApahnavasiddhaniShpratiyogikabrahmamAtraparyavasAnatayA mano yu~njanta iti yoginaH samyajj~nAnino.anante parichChedatrayApahnavasiddhe nityabhUmAnande chidAtmani chinmAtre tanmAtrAvasheShatayA ramanta iti rAmapadena asau bhagavAn paraM brahmAbhidhIyate, \ldq{}rAma eva paraM brahma\rdq{} iti shruteH || 6|| upAsakArthe nirvisheShasya rUpakalpanA chinmayasyAdvitIyasya niShkalasyAsharIriNaH | upAsakAnAM kAryArthaM brahmaNo rUpakalpanA || 7|| rUpasthAnAM devatAnAM puMstrya~NgAstrAdikalpanA | dvichatvAriShaDaShTAnAM dasha dvAdasha ShoDasha || 8|| aShTAdashAmI kathitA hastAH sha~NkhAdibhiryutAH | sahasrAntAstathA tAsAM varNavAhanakalpanA || 9|| shaktisenAkalpanA cha brahmaNyevaM hi pa~nchadhA | kalpitasya sharIrasya tasya senA.a.adikalpanA || 10|| anena mantreNa rAmasya nirvisheShatvamavagamyate, tathAvidhasya savisheShatvaM kutaH? ityata Aha\-chinmayasyeti | chinmayasyetyAdivisheShaNavishiShTabrahmaNo nirvisheShatvena vikalpAsahatve.api bhaktapaTalasvapadAtyupAyArthaM rUpAdivisheShakalpanA, na svata ityarthaH || 7|| upAsakasvapadAptinimittakalpanAM prapa~nchayati\-rUpeti | nirvisheShabrahmamAtrasvarUpe rAme svAj~nAdidR^iShTyA bhedAbhedarUpeNa tiShThantIti rUpasthAH tAsAM devatAnAM sItArAmatadaMshabhedena dvichatvAriShaDaShTAnAM sashaktikAnAM puMstrya~NgAstrAdikalpanA tadadhikaraNarAmopAsanArthaiva | sItayA saha dvitvaM, lakShmaNAdibhiH chatussa~NkhyAvishiShTatvaM sugrIvavibhIShaNAdibhiH ShaTsa~NkhyApUrakatvaM, dhR^iShTyAdisachivaiH aShTasa~NkhyApUrakatvam | tAsAM sItArAmAMshavikalpitAnAM naravAnararAkShasabhedena senAsa~NkhyA nigadyate | ekaikasyAmiha senA.adhipA dasha dvAdasha ShoDasha aShTAdasha hastA vartante iti kathitAH, \ldq{}mahApadmashataM hastaM\rdq{} iti gaNitashAstraprasiddheH || 8|| kasyAshchit devatAyAH sha~NkhAdisa~NkhyAbhiH yutAH sahasrAntAH parivArAH santi || 9|| Adau rAme bahudevatAkalpanA tatastAsAM varNakalpanA vAhanakalpanA ekaikakAryanirvAhakashaktikalpanA agaNyasenAkalpanetyevaM brahmaNyevaM hi rAme pa~nchadhA kalpanA vikalpitA | evaM pa~nchadhAkalpanA nirvisheShabrahmaNo rAmasyetyata Aha\-kalpitasyeti | bhaktapaTalasvapadAptyupAyatayA kalpitasya sharIrasyaiva senA.a.adikalpanA, svasya nirupAdhikatvena nirvikalpatvAt || 10|| mantrajapayantrapUjayoH rAmaprasAdakaratvaM brahmAdInAM vAchako.ayaM mantro.anvarthAdisa.nj~nitaH | japtavyo mantriNA naivaM vinA devaH prasIdati || 11|| kriyAkarmejyAkartR^INAmarthaM mantro vadatyatha | mananAt trANanA(tAraNA)nmantraH sarvavAchyasya vAchakaH || 12|| so.abhayasyAsya devasya vigraho yantrakalpanA | vinA yantreNa chet pUjA devatA na prasIdati || 13|| itthambhUtarAmaprasAdahetuH kaH? ityAsha~Nkya tadvAchako mantraH ShaDakSharAdiH tatpUjApIThaM chetyAha\- brahmAdInAmiti | rAmasya sarvadevAtmakatvena rAmAnvarthasa.nj~nito mantro brahmAdInAmapi vAchaka eva | yato mantrAnuShThAnaM vinA devo na prasIdati ato mantriNA mantraikasharaNena ayaM manuH japtavyo bhavati || 11|| mantrArthaM vyutpAdayati\-kriyeti | kriyA vyApAraH, dvitIyAntopAttaM karma, ijyA yaj~naH, kartA yajamAnaH, teShAM mahAtAtparyaM yatra paryavasyati tametamarthaM ayaM mantro vadati mantrArthasya pratyagabhinnabrahmaNi paryavasitatvAt | atha sarvavAchyavastuno rAmachandrasya yo vAchako bhavati svamananamAtrato mantAraM svAtiriktAstitvabhramavAridheH vAraNAt mantra iti vyutpattiH yujyata ityarthaH || 12|| itashcha devatAprasAdahetuH devapUjA ityAha\-sa iti | shuddhAdvaitatayA abhayasyAsya devasya yo vigrahaH so.ayaM yantrakalpanArUpo bhavati | yathA yantrapUjayA devatA prasIdati tathA vigrahapUjayA na prasIdatItyarthaH || 13|| iti prathamopaniShat | \section{dvitIyopaniShat} rAmabIjasya sarvAtmakatvaM svabhUrjyotirmayo.anantarUpI svenaiva bhAsate | jIvatvena samo yasya sR^iShTisthitilayasya cha || 1|| kAraNatvena chichChaktyA rajaHsattvatamoguNaiH | yathaiva vaTabIjasthaH prAkR^itashcha mahAn drumaH || 2|| tathaiva rAmabIjasthaM jagadetachcharAcharam | rephArUpA mUrtayaH syuH shaktayastisra evaM cheti || 3|| svasya svabIjAtmanA sarvakAraNatvamAha\-svabhUriti | hetvantaraM vinA svayameva bhavatIti svabhUH jyotirmayaH prakAshamAtratvAt \ldq{}prakAshaH paryavasyati\rdq{} iti shruteH | anantarUpI svAj~nadR^iShTyA anekarUpI sarvAtmakatvAt | evaM svenaiva bhAsate svayamprakAshatvAt | yasya sR^iShTisthitipraLayavataH svAtiriktaprapa~nchasya jIvatvena kAryopAdhinA IshvaropAdhikAraNatvena chichChaktyA pratIchA tadbhAsyarajassatvatamoguNairvA sama ityatra mAnaM omiti | o~NkArasya abhidhAnAbhidheyarUpeNa sarvasamatvAt \ldq{}sama ebhiH sarvaiH\rdq{} iti shruteH | rAmarahasye vaTabIjadR^iShTAntashrutiH vyAkhyAtA | rAM iti rAmabIje reti vya~njanato brahmetyuchyate, tadupari shrUyamANAkArato viShNuH, makArataH shivaH iti rephArUpAH trimUrtayaH syuH | tatratyadIrghaH ChAndasaH | sarasvatIlakShmIgaurIbhedena kriyAj~nAnechChAbhedena vA shaktayaH tisra eva cheti | dvitIyopaniShatsamAptyarthashcha chashabdaH || 1\-3|| iti dvitIyopaniShat | \section{tR^itIyopaniShat} sItArAmayoH mantrayantrAdipUjyatvaM sItArAmau tanmayAvatra pUjyau jAtAnyAbhyAM bhuvanAni dvisapta | sthitAni cha prahitAnyeva teShu tato rAmo mAnavo mAyayA.adhAt || 1|| jagatprANAyAtmane.asmai namaH syAnnamastvaikyaM pravadet prAgguNeneti || bhagavatprasAdahetutayA mantrAdiruktaH, tatra pUjyau kau? ityata Aha\-sItArAmAviti | AbhyAM sItArAmAbhyAM chaturdashabhuvanopalakShitAnantakoTibrahmANDAni jalAshayabudbudAnIva muhurmuhuH janmasthitibha~NgakalanAmanubhavanti | atra yantre tAveva tanmayau yantrarUpiNau sItArAmau pUjyAvityarthaH | tato yo rAmo mAyayA mAnavo bhUtvA samastaM jagat adhAt apoShayat asmai jagatprANAya jagadAtmane namaH syAt namo.astu, AvayoH aikyamastvityarthaH | kuto namaHshabdastvaikyavAchItyata Aha\-\ldq{}namastu jIvaparayorvAchyArthatyAgapUrvakam\rdq{} lakShyayoH shuddhatvena aikyameva vadet | kena hetunetyatra jIvaparayoH prAgguNena sachchidAnandarUpeNetyarthaH | itishabdastR^itIyopaniShatsamAptyarthaH || iti tR^itIyopaniShat | \section{chaturthopaniShat} rAmaShaDakSharArthaH jIvavAchI namo nAma chAtmA rAmeti gIyate | tadAtmikA yA chaturthI tathA chAyeti gIyate || 1|| mantro.ayaM vAchako rAmo vAchyaH syAdyoga etayoH | phaladashchaiva sarveShAM sAdhakAnAM na saMshayaH || 2|| yathA nAmI vAchakena nAmno yo.abhimukho bhavet | tathA bIjAtmako mantro mantriNo.abhimukho bhavet || 3|| bIjashaktiM nyaseddakShavAmayoH stanayorapi | kIlo madhye vinA bhAvyaH svavA~nChAviniyogavAn || 4|| sarveShAmeva mantrANAmeSha sAdhAraNaH kramaH | atra rAmo.anantarUpastejasA vahninA samaH || 5|| sa tvanuShNaguvishvashchedagnIShomAtmakaM jagat | utpannaH sItayA bhAti chandrashchandrikayA yathA || 6|| prakR^ityA sahitaH shyAmaH pItavAsA jaTAdharaH | dvibhujaH kuNDalI ratnamAlI dhIro dhanurdharaH || 7|| prasannavadano jetA dhR^iShTyaShTakavibhUShitaH | prakR^ityA parameshvaryA jagadyonyA.a~NkitA~NkabhR^it || 8|| hemAbhayA dvibhujayA sarvAla~NkR^itayA chitA | shliShTaH kamaladhAriNyA puShTaH kosalajA.a.atmajaH || 9|| dakShiNe lakShmaNenAtha sadhanuShpANinA punaH | hemAbhenAnujenaiva tathA koNatrayaM bhavet || 10|| tathaiva tasya mantrasya yashchANushcha sva~NentayA | evaM trikoNarUpaM syAttaM devA ye samAyayuH || 11|| \ldq{}namastvaikyaM pravadet\rdq{} ityatra tattvampadalakShyayoH aikyaM sUtritaM, sopAyaM tatprapa~nchanAya chaturthopaniShadArabhyate | tatrAdau shrIrAmaShaDakSharArthakathanena pratyakparaikyaM prakaTayati\-jIveti | asyArthaH rAmarahasye prapa~nchitaH || 1|| evaM pratyakparaikyamuktvA mantrArthayoH ekatvAnusandhAnaM pratyagbrahmAvagatyupAya ityAha\-mantra iti || 2|| mantro mantryabhimukho bhavet iti sadR^iShTAntamAha\-yatheti || 3|| mantrAnuShThAnasya devatA.a.abhimukhyahetutayA bIjAditannyAsasthalaM cha sarvamantrasAdhAraNatayA.a.aha\-bIjeti || 4|| rAmasya mantrAsanatvaM tatrAvirbhavaM chAha\-atreti | atra mantre tejasA vahninA samaH || 5|| sa tu sa eva anuShNaguH chandrasamaH svAbhaktabhaktApekShayA uShNAnuShNadyutitve anuShNaguriti vaktavye visargalopashChAndasaH | \ldq{}harireva jagat jagadeva hariH harito jagato na hi bhinnatanuH\rdq{} iti smR^ityanurodhena virADbhAvametya vishvarUpashchet idaM jagat agnIShomAtmakaM bhavati | tatra prANyadR^iShTavashAt jagati sItayA saha utpannavat bhAtItyAha\-utpanna iti || 6\-7|| dhR^iShTyaShTakavibhUShitaH dhR^iShTyAdyaShTamantribhiH parivR^ita ityarthaH | pArshvadvayasthitasItAlakShmaNAbhyAM sthitaM trikoNavat bhAntaM devAH stuvantItyAha\-prakR^ityeti || 8\-10|| yathA rAmalakShmaNasItAstrikoNavat sthitAH tathaiva tasya rAmamantrasya pArshvadvaye svApekShayA lakShmaNasya kanIyastvena aNutvaM \ldq{}eSho.aNurAtmA\rdq{} iti shruteH | yashcha rAmamanuH aNushcha lakShmaNamanuH svaM svakIyasItAmanuH sarve ~NentayA chaturthyantena yutAH evaM mantrarUpeNApi || 11\-14|| devakR^itarAmastutiH stutiM chakrushcha jagataH patiM kalpatarau sthitam | kAmarUpAya rAmAya namo mAyAmayAya cha || 12|| namo vedAdirUpAya o~NkArAya namo namaH | ramAdharAya rAmAya shrIrAmAyAtmamUrtaye || 13|| jAnakIdehabhUShAya rakShoghnAya shubhA~Ngine | bhadrAya raghuvIrAya dashAsyAntakarUpiNe || 14|| rAmabhadra maheShvAsa raghuvIra nR^ipottama | bho dashAsyAntakAsmAkaM rakShAM dehi shriyaM cha te || 15|| tvamIshvaryA dApayAtha sampratyAshvarimAraNam | kurviti stutya devAdyAH tena sArdhaM sukhaM sthitAH || 16|| rakShAM dehi shriyaM cha te ubhe api dehItyarthaH || 15|| tvaM IshvaryA sItayA shriyaM dApaya | Ashu jhaTiti naH shatrumAraNaM kuru || 16|| R^iShikR^itarAmastutiH stuvantyevaM hi R^iShayastadA rAvaNa AsuraH | rAmapatnIM vanasthAM yaH svanirvR^ityarthamAdade || 17|| sa rAvaNa iti khyAto yadvA rAvAchcha rAvaNaH | tadvyAjenekShituM sItAM rAmo lakShmaNa eva cha || 18|| vicheratustadA bhUmau devIM sandR^ishya chAsuram | hatvA kabandhaM shabarIM gatvA tasyAj~nayA tayA || 19|| pUjito vAyuputreNa bhaktena cha kapIshvaram | AhUya shaMsatAM sarvamAdyantaM rAmalakShmaNau || 20|| sa tu rAme sha~NkitaH san pratyayArthaM cha dundubheH | vigrahaM darshayAmAsa yo rAmastamachikShipat || 21|| saptasAlAn vibhidyAshu modate rAghavastadA | tena hR^iShTaH kapIndro.asau sarAmastasya pattanam || 22|| jagAmAgarjadanujo vAlino vegato gR^ihAt | tadA vAlI nirjagAma taM vAlinamathAhave || 23|| nihatya rAghavo rAjye sugrIvaM sthApayettataH | harInAhUya sugrIvastvAha chAshAvido.adhunA || 24|| AdAya maithilImadya dadatAshvAshu gachChata | tatastatAra hanumAnabdhiM la~NkAM samAyayau || 25|| sItAM dR^iShTvA.asurAn hatvA puraM dagdhvA tathA svayam | Agatya rAmeNa saha nyavedayata tattvataH || 26|| tadA rAmaH krodharUpI tAnAhUyAtha vAnarAn | taiH sArdhamAdAyAstrANi purIM la~NkAM samAyayau || 27|| tAM dR^iShTvA tadadhIshena sArdhaM yuddhamakArayat | ghaTashrotrasahasrAkShajidbhyAM yuktaM tamAhave || 28|| hatvA vibhIShaNaM tatra sthApyAtha janakAtmajAm | AdAyA~NkasthitAM kR^itvA svapuraM tairjagAma saH || 29|| yathA devAH stutvA tatprasAdataH svArAjyaM yayuH tathA R^iShayo.api tatprasAdalabdhadivyaj~nAnena bhAvicharyAM bhUtarUpAM vA prapa~nchayantaH stuvantItyAha\-stuvantIti | nirvR^itiH sukhaM vaikuNThapArShadatvaprabhavaM tadarthamAdade ityarthaH || 17|| lokAn rAvayati pIDayati kailAsaparvatAkrAnto mahAravaM karotIti vA rAvaNaH | matpArShadapravarasya brAhmaNashApaprabhavarAkShasatvamochanaM kR^itvA ayaM svapade sthApayitavya iti tadvyAjena || 18|| devIM sandR^ishya anviShya || 19\-29|| paTTAbhiShiktarAmachandravibhUtiH tataH siMhAsanasthaH san dvibhujo raghunandanaH | dhanurdharaH prasannAtmA sarvAbharaNabhUShitaH || 30|| mudrAM j~nAnamayIM yAmye vAme tejaH prakAshinIm | dhR^itvA vyAkhyAnaniratashchinmayaH parameshvaraH || 31|| udagdakShiNayoH svasya shatrughnabharatau tataH | hanUmantaM cha shrotAramagrataH syAttrikoNagam || 32|| bharatAdhastu sugrIvaM shatrughnAdho vibhIShaNam | pashchime lakShmaNaM tasya dhR^itachChatraM sachAmaram || 33|| tadadhastau tAlavR^intakarau tryashraM punarbhavet | evaM ShaTkoNamAdau svadIrghA~NgaireSha saMyutaH || 34|| dvitIyaM vAsudevAdyairAgneyAdiShu saMyutaH | tR^itIyaM vAyusUnuM cha sugrIvaM bharataM tathA || 35|| vibhIShaNaM lakShmaNaM cha a~NgadaM chArimardanam | jAmbavantaM cha tairyuktastato dhR^iShTirjayantakaH || 36|| vijayashcha surAShTrashcha rAShTravardhana eva cha | ashoko dharmapAlashcha sumantrashchaibhirAvR^itaH || 37|| tataH sahasradR^igvahnirdharmarkSho varuNo.anilaH | indvIshadhAtranantAshcha dashabhishchaibhirAvR^itaH || 38|| bahistadAyudhaiH pUjyo nIlAdibhirala~NkR^itaH | vasiShThavAmadevAdimunibhiH samupAsitaH || 39|| paTTAbhiShiktarAmachandravibhUtiM vakShyamANayantradashAvaraNarUpiNIM prapa~nchayati\-tata iti || 30\-33|| shatrughnabharatapavanajA AdyatrikoNarUpAH sugrIvavibhIShaNalakShmaNAstu dvitIyatrikoNarUpAH | shatrughnabharatapavanajasugrIvavibhIShaNalakShmaNAla~NkR^itarAjyAbhiShiktashrIrAmayantraShaTkoNamadhye sA~NgaM sAvaraNaM saparivAraM sasItaM rAmachandraM bhAvayet | kathamasau bhAvanIya ityatra svayaM ShaTkoNamadhyAsano bhUtvA sItAbharatashatrughnahanUmatsugrIvavibhIShaNalakShmaNaiH parivR^ito vijayata iti dhyeyo bhavati | ShaTkoNeShu dIrghA~NgaireSha saMyutaH ityatra hR^idayAdya~NgadevatAbhirAvR^ito dhyeyaH || 34|| dvitIyaM vAsudevAdyaiH ityatra vAsudevasa~NkarShaNapradyumnAniruddhaiH AvR^ito bhavati | tR^itIyaM vAyusUnuM cha ityatra vAyusUnvAdijAmbavadantaiH parivR^ito bhavati || 35|| chaturthAvaraNe dhR^iShTyAdisumantrAntaiH AvR^ito bhavati || 36\-37|| pa~nchamaShaShThayoH indrAdibhiH tadAyudhaishcha AvR^ito bhavati || 38\-39|| yantralekhanaprakAraH evamuddeshataH proktaM nirdeshastasya chAdhunA | trirekhApuTamAlikhya madhye tAradvayaM likhet || 40|| tanmadhye bIjamAlikhya tadadhaH sAdhyamAlikhet | dvitIyAntaM cha tasyordhvaM ShaShThyantaM sAdhakaM tathA || 41|| kuru dvayaM cha tatpArshve likhedbIjAntare ramAm | tat sarvaM praNavAbhyAM cha veShTayechChuddhabuddhimAn || 42|| dIrghabhAjI ShaDashreShu likhedbIjaM hR^idAdibhiH | koNapArshve ramAmAye tadagre.ana~NgamAlikhet || 43|| krodhaM koNAgrAntareShu likhya mantryabhito giram | vR^ittatrayaM sAShTapatraM saroje vilikhet svarAn || 44|| kesare chAShTapatre cha vargAShTakamathAlikhet | teShu mAlAmanorvarNAn vilikhedUrmisa~NkhyayA || 45|| ante pa~nchAkSharANyevaM punaraShTadalaM likhet | teShu nArAyaNAShTArNAn likhya tatkesare ramAm || 46|| tadbahirdvAdashadalaM vilikheddvAdashAkSharam | athonnamo bhagavate vAsudevAya ityayam || 47|| AdikShAntAn kesareShu vR^ittAkAreNa saMlikhet | tadbahiH ShoDashadalaM likhya tatkesare hriyam || 48|| varmAstranatisaMyuktaM daleShu dvAdashAkSharam | tatsandhiShvirajAdInAM mantrAn mantrI samAlikhet || 49|| hraM sraM bhraM vraM lraM aM shraM jraM (cha)likhet samyaktato bahiH | dvAtriMshAraM mahApadmaM nAdabindusamAyutam || 50|| vilikhenmantrarAjArNAn teShu patreShu yatnataH | dhyAyedaShTavasUnekAdasharudrAMshcha tatra vai || 51|| dvAdashenAMshcha dhAtAraM vaShaTkAraM cha tadbahiH | bhUgR^ihaM vajrashUlADhyaM rekhAtrayasamanvitam || 52|| dvAropetaM cha rAshyAdibhUShitaM phaNisaMyutam | ananto vAsukishchaiva takShaH kArkoTapadmakaH (kau) || 53|| mahApadmashcha sha~Nkhashcha guliko.aShTau prakIrtitAH | evaM maNDalamAlikhya tasya dikShu vidikShu cha || 54|| nArasiMhaM cha vArAhaM likhenmantradvayaM tathA | kUTo rephAnugrahendunAdashaktyAdibhiryutaH || 55|| yo nR^isiMhaH samAkhyAto grahamAraNakarmaNi | antyArghIshaviyadvindunAdairbIjaM cha saukaram || 56|| hu~NkAraM chAtra rAmasya anuktAtmAdyAvaraNachatuShTayamatraivAntarbhUyate | evamaharahaH svAvaraNadevatAtatparivAraiH upAsyamAno vijayata ityAdAvuddeshataH proktam | adhunA tu yantrasvarUpaM nirdishati\-nirdeshastasya chAdhuneti | yantralekhanaprakAramAha\-trirekheti || 40\-41|| tatsarvaM praNavAbhyAM cha veShTayechChuddhabuddhimAn ityatra na hi praNavachatuShTayaM lekhanIyaM, madhye sammukhonmukhAmyAM tAradvayaM likhediti yaduktaM tadeva atra parAmR^ishyate || 42|| likhedvIjaM hR^idAdibhiH rAM namaH ityAdi || 43|| giraM aiM iti || 44|| na hi \ldq{}vR^ittatrayaM sAShTapatraM\rdq{} \ldq{}punaraShTadaLaM likhet\rdq{} ityatra aShTadaLatrayaM bhavati, aShTadaladvayasyaiva viniyuktatvAt | dvitIyAShTadaLeShu teShu || 45\-48|| irajAdInAM hanUmadAdInAm || 49|| nAdabindusamAyutaM ityatra mantrarAjaH prativarNa UM grAM iti dIrghabindusamAyuto yathA bhavati tathA dvAtriMshaddaLeShu mantrarAjArNAn vilikhedityarthaH || 50|| tatkesareShu likhitvA dhyAyet || 51|| dvAdashenAMshcha dvAdashAdityAn | vasurudrAdityanAmAnyAvaraNapUjAprakaraNe prakAshyante | vajrashUlADhyaM vajrAdishUlAntAShTadikpAlakAyudhADhyam | yadvA\-pratidvAraM vajrashUlAbhyAM ADhyamiti || 52\-54|| kUTaH kShakAraH rephashcha anugrahaH au~NkArashcha induH makArashcha nAdashaktiH yakArashcha, Adishabdena bindurgR^ihyate, etadvishiShTaM kShmryauM iti niShpannam || 55|| antyArghIsho varAhaH tasya vAchako viyat hakAraH bindunAdAbhyAM bindUkArAbhyAM yuktashchet humiti saukarabIjaM bhavati | varAhasya antyArghIshatvaM kathamityatra gurubhArato.antyavikriyAmApannA.arghiNI vasumatI varAharUpeNa tAmuddhR^ityodvAhaM kR^itavAn ityantyArghIsho bhUvarAha ityarthaH | tasya bIjaM huM iti | shiShTaM rAmarahasyopaniShatproktadashAvaraNayantravyAkhyAnena vyAkhyAtaM syAt | anayorekarUpatvAt na visheSho.astItyarthaH || 56|| mAlAmantroddhAraH mAlAmantro.adhuneritaH | tAro natishcha nidrAyAH smR^itirmedashcha kAmikA || 57|| rudreNa saMyutA vahnirmedhAmaravibhUShitA | dIrghA krUrayutA hlAdinyato dIrghasamAyutA || 58|| kShudhA krodhinyamoghA cha vishvamapyatha medhayA | yuktA dIrghAjvAlinI cha susUkShmA mR^ityurUpiNI || 59|| sapratiShThA hlAdinI tvakkShvelaprItishcha sAmarA | jyotistIkShNAgnisaMyuktA shvetAnusvArasaMyutA || 60|| kAmikApa~nchamolAntastAntAnto thAnta ityatha | sa sAnanto dIrghayuto vAyuH sUkShmayuto viShaH || 61|| kAmikA kAmakA rudrayuktAtho.atha sthirAtapA | tapinI dIrghayuktA bhUranalo.anantago.anilaH || 62|| nArAyaNAtmakaH kAlaH prANombho vidyayA yutaH | pItArAtistathA lAnto yonyA yuktastato natiH || 63|| saptachatvAriMshadvarNaguNAntaH sra~NmanuH svayam | rAjyAbhiShiktasya tasya rAmasyoktakramAllikhet || 64|| atha mAlAmantramuddharati\-mAlAmantra iti | chatuShShaShTikalAsu saptachatvAriMshatkalAtmako.ayaM mAlAmantraH kalAshAstre prasiddhaH | ekaikasyAH kalAyAH omityAdyekaiko varNaH sa~njAtaH kramAdevamUhyamiti matvA uparatam | evaM tArAdinatyantakalAkAryapUgo mAlAmanurbhavati | sa cha rAmarahasyoktaH | evaM OM namo bhagavate raghunandanAya ityAdi prathamAShTadaleShu kramAllikhitvA pUjayedityarthaH || 57\-64|| yantrastutiH idaM sarvAtmakaM yantraM prAguktamR^iShisevitam | sevakAnAM mokShakaramAyurArogyavardhanam || 65|| aputrANAM putradaM cha bahunA kimanena vai | prApnuvanti kShaNAt samyagatra dharmAdikAnapi || 66|| idaM rahasyaM paramamIshvareNApi durgamam | idaM yantraM samAkhyAtaM na deyaM prAkR^ite jane || iti || 67|| uktavisheShaNavishiShTaM yantraM stauti\-idamiti | bhajanAnurUpaphaladametadityAha\-sevakAnAmiti | chaturvidhapuruShArthasAdhakametadevetyarthaH || 65\-66|| etasya kaivalyaprApakaj~nAnasAdhanatvena yathoktasAdhanavikaleShu gopanIyatvamAha\-idamiti | IshvareNa sarvatantrasvatantreNa paNDitenApi kAmanAdhiyA mukhyaphalamAttuM duHshakamityarthaH | itishabdasturIyopaniShatsamAptyarthaH || 67|| iti chaturthopaniShat | \section{pa~nchamopaniShat} bhUtashud.hdhyAdipIThArchanAntapUjA bhUtAdikaM shodhayeddvArapUjAM kR^itvA padmAdyAsanasthaH prasannaH | archAvidhAvasya pIThAdharordhvapArshvArchanaM madhyapadmArchanaM cha || 1|| kR^itvA mR^idushlakShNasutUlikAyAM ratnAsane deshikamarchayitvA | shaktiM chAdhArAkhyakAM kUrmanAgau pR^ithivyabje svAsanAdhaH prakalpya || vighneshaM durgAM kShetrapAlaM cha vANIM bIjAdikAMshchAgnideshAdikAMshcha | pIThasyA~NghriShveSha dharmAdikAMshcha na~npUrvAMstAMstattaddikShvarchayechcha || 3|| madhye kramAdarkavidhvagnitejAMsyuparyuparyAdimairarchitAni | rajaH sattvaM tama etAni vR^ittatrayaM bIjADhyaM kramAdbhAvayechcha || 4|| AshAvyAshAsvapyathAtmAnamantarAtmAnaM vA paramAtmAnamantaH | j~nAnAtmAnaM chArchayettasya dikShu mAyAvidye ye kalA(ekala?) pAratattve || 5|| sampUjayedvimalAdIshcha shaktIH rAjyAbhiShiktashrIrAmachandrapUjAyantraM prakaTayitvA tatpIThAvaraNapUjAM tatphalaM cha prapa~nchayituM pa~nchamopaniShadArabhyate\-bhUtAdikamiti | bhUtAdikaM shodhayet ityatra brAhme muhUrte mumukShurutthAya dantadhAvanasnAnAdisvAshramochitakarma nirvartyAtha yathAsambhavaM pUjAdravyANi sampAdya devagR^ihaM gatvA pradakShiNanamaskArAn vidhAya devodbodhanArthaM Adau ghaNTAnAdaM kR^itvA pR^ithvI tvayeti bhUshuddhiM apasarpantviti bhUtashuddhiM pR^ithivyAdipa~nchabhUtabhautikAnAM kAraNamAtrAvasheShachintanameva vA bhUtashuddhiM kR^itvA | Adishabdena kalashasha~NkhapUjA.a.adikaM gR^ihyate | AsanamantrasyetyAdinA kushAdyAsanamabhimantrya so.ahamarka iti mantreNa devobhayapArshvayoH dIpaM saMsthApya svayaM uttarAbhimukhaH padmAdyAsanamAsthAya prANAyAmAdikaM kR^itvA svavAmabhAge kalashaM dakShiNabhAge sha~NkhaM yathoktavidhinA abhyarchya sha~Nkhodakena devAtmAnau pUjopakaraNAni samprokShya kalashe ki~nchit nikShipya tachCheShaM parityajet | svapurobhAge pAdyAdipa~nchapAtrANi chAsAdya gandhodakena pUrayitvA tatra sAvaraNaM devaM AvAhanAdibhiH abhyarchya | dvArapUjAM kR^itvetyAdinA\-adharabhAgAya namaH | UrdhvabhAgAya namaH | pArshvAya namaH | dakShiNapArshvAya namaH | pashchimapArshvAya namaH | uttarapArshvAya namaH | pIThamadhyagatakamalAya namaH || 1|| pIThadakShiNabhAge deshikAya namaH | AdikUrmAya namaH | sheShAya namaH | pR^ithivyai namaH | kamalAya namaH || 2|| vighneshaM durgAM ityAdinA\-gaM gaNapataye namaH | duM durgAyai namaH | kShaM kShetrapAlakAya namaH | saM sarasvatyai namaH | mUlaprakR^ityai namaH | kShIrasamudrAya namaH | ratnadvIpAya namaH | ratnasiMhAsanAya namaH | shvetachChatrAya namaH | ratnamaNTapAya namaH | kalpakavR^ikShAya namaH | dharmAdikAMshchetyAdinA\-dharmAya namaH | j~nAnAya namaH | vairAgyAya namaH | aishvaryAya namaH | adharmAya namaH | aj~nAnAya namaH | avairAgyAya namaH | anaishvaryAya namaH || 3|| arkAya namaH | somAya namaH | agnaye namaH | rajassattvamityAdinA\-rajase namaH | satvAya namaH | tamase namaH || 4|| Atmane namaH | antarAtmane namaH | paramAtmane namaH | j~nAnAtmane namaH | mAyAvidyA ityAdinA\-mAyAtattvAya namaH | vidyAtattvAya namaH | ekala(kalA?)tatvAya namaH | parashivatattvAya namaH | mAyAyai namaH | vidyAyai namaH | anantAyai namaH | padmAyai namaH | j~nAnAtmane namaH || 5|| vimalAdIshcha shaktIH ityAdinA\-vimalAyai namaH | utkarShaNyai namaH | j~nAnAyai namaH | kriyAyai namaH | yogAyai namaH | prahvayai namaH | satyAyai namaH | IshAnAyai namaH | madhye anugrahAyai namaH | OM namo bhagavate viShNave vAsudevAya sarvAtmasaMyogayogapIThAya namaH iti pIThArchanaM kuryAt || bhagavad.hdhyAnapurassaramAvaraNapUjA abhyarchayeddevamAvAhayechcha | a~NgavyUhAnilajAdyaishcha pUjya dhR^iShTyAdikairlokapAlaistadastraiH || 6|| vasiShThAdyairmunibhirnIlamukhyairArAdhayedrAghavaM chandanAdyaiH | mukhyopahArairvividhaishcha pUjyaistasmai japAdIMshcha samyak prakalpya || 7|| atha bhagavad.hdhyAnapurassaraM AvaraNapUjAM kuryAdityAha\-devamiti | devamAvAhayechcha ityatra ShaTkoNamadhye siMhAsanasthAya dvibhujAya pArshvadvayasthitadhanurbANAya dakShiNakaradhR^itaj~nAnamudrAya hanUmadAdivyAkhyAnaniratAya svavAmA~NkAla~NkAra\-sItAya rAjyAbhiShiktashrIrAmachandrAya namaH, ShaTkoNamadhye sItAbharatashatrughna\-hanUmatsugrIvavibhIShaNalakShmaNAvR^itAya shrIrAmAya namaH iti pUjayet | ShaTkoNeShu rAM hR^idayAya namaH ityAdi raH astrAya phaT ityantA~NgAdya~nchitAya shrIrAmAya namaH iti pUjayet | prathamAShTadaLanUleShu AgneyAdikrameNa AtmAntarAtmaparamAtmaj~nAnAtmabhiH pUrvAdikrameNa nivR^ittipratiShThAvidyAshrIbhishchAvR^itAya shrIrAmAya namaH | prathamAShTadaLAgreShvAgneyAdikrameNa vAsudevasa~NkarShaNapradyumnAnirudvaiH pUrvAdikrameNa shrIkIrtipuShTiratibhishchAvR^itAya shrIrAmAya namaH | dvitIyAShTadaLanUleShu pUrvAdikrameNa vAyusUnusugrIva\-bharatavibhIShaNalakShmaNA~NgadashatrughnajAmbavadbhiH AvR^itAya shrIrAmAya namaH | dvitIyAShTadaLAgreShu pUrvAdikrameNa dhR^iShTijayantavijayasurAShTrarAShTravardhanAshokadharmapAlasumantrairAvR^itAya shrIrAmAya namaH | dhR^iShTayAdikairityAdishabdena vasiShThanIlAdyAvaraNAni gR^ihyante | tadyathA\-mUle tAvadindravajrAdyAvaraNAnantaraM vasiShThanIlAdyAvaraNayoH uktatve.api tadapekShayA arthakramasya balIyastvAt rAmarahasye.api arthakramAnusAreNaiva prapa~nchitatvAt atrApi tathaiva yujyata iti || 6|| dvAdashadaLeShu pUrvAdikrameNa vasiShThAya namaH | vAmadevAya namaH | ityAdivasiShThavAmadevajAbAligautamabharadvAjavishvAmitravAlmIkinAradasanakasanandanasanatkumAraiH AvR^itAya shrIrAmAya namaH | ShoDashadaleShu nIlanaLaptuSheNamaindadvividasharabhagandhamAdanagavAkShakirITakuNDalashrI\-vatsakaustubhasha~NkhachakragadApadmairAvR^itAya shrIrAmAya namaH | dvAtriMshaddaleShu dhruvAya namaH ityAdi dhruvasomApAhR^iyAnilAnalapratyUShaprabhAsairaShTavasubhiH vIrabhadrashambhugirIshAjaika\-padAhirbudhnyapinAkibhuvaneshakapAlidikpatisthANubhagaiH ekAdasharudraiH\-prAtisvikArchanAyAM ajAyaikapade namaH, ahaye budhnyAya nama iti | varuNasUryavedA~NgabhAnvindrakavigabhastimayahiraNyaretodivAkaramitraviShNubhiH dhAtrA chAvR^itAya shrIrAmAya namaH | bhUpurAntaH indrAgniyamanirR^itivaruNavAyukubereshAnaiH aShTadikpAlakaiH UrdhvAdhobhAge dhAtranantAbhyAM chAvR^itAya shrIrAmAya namaH | bhUpurAdbahiH vajrashaktidaNDakhaDgapAshA~NkushagadAshUlapadmachakrairAvR^itAya shrIrAmAya namaH | evaM sA~NgAvaraNaM devaM vyaShTisamaShTibhedena ShoDashopachArairabhyarchya tatsannidhau ShaTsahasrasa~NkhyayA rAmatArakamantraM japitvA gAyatrImAlAlakShmaNAdimantrAMshcha japitvA japAdikaM bhagavati samarpya tato devaM hR^idaya udvAsya tanniveditAnnaM brAhmaNamuktAvashiShTaM svayamapi bhuktvA shiShTakAlaM bhagavannAmasmR^ititaH kAlaM nayet || 7|| bhagavatprasAdadvArA mokShaprAptiH evambhUtaM jagadAdhArabhUtaM rAmaM vande sachchidAnandarUpam | gadA.arisha~NkhAbjadharaM bhavAriM sa yo dhyAyenmokShamApnoti sarvaH || 8|| vishvavyApI rAghavo yastadAnImantardadhe sha~Nkhachakre gadAbje | dhR^itvA ramAsahitaH sAnujashcha sapattanaH sAnugaH sarvalokI || 9|| tadbhaktA ye labdhakAmAMshcha bhuktvA tathA padaM paramaM yAnti te cha | imA R^ichaH sarvakAmArthadAshcha ye te paThantyamalA yAnti mokSham || 10|| evaM kR^ite jhaTiti bhagavatprasAdo bhavati, tataH chittashuddhiH, tato nirvisheShabrahmaj~nAnaM, tatsamakAlaM kR^itakR^ityo bhavatItyAha\-evamiti | svopAsakadR^iShTyapekShayA evambhUtaM yantrarUpeNa mUrtirUpeNa sarvAropAdhArarUpeNa cha siddhatvAt jagadAdhArabhUtaM vastutaH svena rUpeNa rAjate mahIyate iti rAmaM vande sachchidAnandarUpaM gadA.arisha~NkhAbjadharaM bhavAriM vA rAmaM yo dhyAyet so.ayaM tatprasAdalabdhaj~nAnadvArA mokShaprApnoti || 8|| svopAsakamokShadashAyAM tadupAsyo rAmaH kena rUpeNa avashiShyata ityata Aha\-vishveti | svaprasAdataH svopAsakasvAj~nAnanivR^ittisamakAlameva rAmachandro bhagavAn svakarakalitasha~Nkhachakre gadA.abje cha upasaMhR^itya sAnujaH sapattano.ayaM nirvisheShabhAvaM dhR^itvA antardadhe tato vyApyavishvasattve vishvavyApI bhavati tadabhAve tanmokSharUpeNa avashiShyata ityarthaH || 9|| ekasya mokShato bhagavadabhAve tadbhaktAnAM kA gatirityAsha~Nkaya svadR^iShTyA bhagavAnastItyupAsya tatprasAdataH kR^itakR^ityAH bhavantItyAha\-tadbhaktA iti | sarvArthasAdhakamantrapArAyaNaphalamAha\-imA iti || 10|| iti pa~nchamopaniShat | OM bhadraM karNebhiH shruNuyAma devAH | bhadraM pashyemAkShabhiryajatrAH | sthiraira~NgaistuShTuvAMsastanUbhirvyashema devahitaM yadAyuH | svasti na indro vR^iddhashravAH | svasti naH pUShA vishvavedAH | svasti nastArkShyo ariShTanemiH | svasti no bR^ihaspatirdadhAtu || OM shAntiH shAntiH shAntiH || \section{shrIrAmauttaratApinI upaniShat} OM bhadraM karNebhiH shruNuyAma devAH | bhadraM pashyemAkShabhiryajatrAH | sthiraira~NgaistuShTuvAMsastanUbhirvyashema devahitaM yadAyuH | svasti na indro vR^iddhashravAH | svasti naH pUShA vishvavedAH | svasti nastArkShyo ariShTanemiH | svasti no bR^ihaspatirdadhAtu || OM shAntiH shAntiH shAntiH || \section{prathamaH khaNDaH} avimuktopAsanaM bR^ihaspatiruvAcha yAj~navalkyam\-yadanu kurukShetraM devAnAM devayajanaM sarveShAM bhUtAnAM brahmasadanam || 1|| avimuktaM vai kurukShetraM devAnAM devayajanaM sarveShAM bhUtAnAM brahmasadanam | tasmAdyatra kvachana gachChati tadeva manyetetIdaM vai kurukShetraM devAnAM devayajanaM sarveShAM bhUtAnAM brahmasadanam | atra hi jantoH prANeShUtkramamANeShu rudrastArakaM brahma vyAchaShTe yenAsAvamR^itI bhUtvA mokShI bhavati | tasmAdavimuktameva niSheveta | avimuktaM na vimu~nchet || 2|| evamevaitadyAj~navalkya || 3|| pUrvatApinIrItyopAsakAnAM nirvisheShabrahmAvagataye uttaratApinyupaniShadArabhyate | bR^ihaspatibharadvAjAtriyAj~navalkyaprashnaprativachanarUpeyamAkhyAyikA nirvisheShabrahmavidyAstutyarthA | tatrAvimuktayAthAtmyabubhutsayA yAj~navalkyaM prati bR^ihaspatiruvAchetyAha\-bR^ihaspatiriti || 1|| brahmamAtraj~nAnotpatteH prAk avimuktaM bhrUmadhyavilasitatArakalakShyameva niSheveta sadA anusandhAnaM kuryAditi | shiShTaM jAbAlopaniShadgataprathamakhaNDavyAkhyAnenaiva vyAkhyAtaM syAt1|| 2\-3|| iti prathamaH khaNDaH | \section{dvitIyaH khaNDaH} rAmaShaDakSharasya tArakatvaM atha hainaM bharadvAjaH paprachCha yAj~navalkyaM\-kiM tArakaM kiM tArayatIti || 1|| sa hovAcha yAj~navalkyaH\-tArakaM dIrghAnalaM bindupUrvakaM dIrghAnalaM punarmAya namashchandrAya namo bhadrAya nama ityetadbrahmAtmakAH sachchidAnandAkhyA ityupAsitavyam || 2|| akAraH prathamAkSharo bhavati | ukAro dvitIyAkSharo bhavati | makArastR^itIyAkSharo bhavati | ardhamAtrashchaturthAkSharo bhavati | binduH pa~nchamAkSharo bhavati | nAdaH ShaShThAkSharo bhavati | tArakatvAttArako bhavati | tadeva tArakaM brahma tvaM viddhi | tadevopAsitavyamiti j~neyam | garbhajanmajarAmaraNasaMsAramahadbhayAt santArayatIti | tasmAduchyate ShaDakSharaM tArakamiti || 3|| prathamakhaNDe rudrastArakaM brahma vyAchaShTe, avimuktameva pratya~nchamAtmAnameva niSheveta, tat brahmamAtraj~nAnaM na mu~nchediti yAj~navalkyokti bR^ihaspatinA sAkaM bharadvAjo.api nishamya avimuktashabdavAchyatArakeyattAparij~nAnAya bharadvAjo yAj~navalkyaM pR^ichChatItyAha\-atheti | kimiti? kiM tArakaM kiM tArayatIti || 1|| bharadvAjaprashnottaraM yAj~navalkyaH evamAha\-tArakamiti | Adau bindupUrvakaM dIrghAnalaM rAmiti tato dIrghAnalaM reti punarmAya nama iti sarvaM miLitvA rAM rAmAya namaH iti rAmaShaDakShara uddhR^ito bhavati | rAM rAmeti tryakShareNa saha chandrAya namaH ityAdipa~nchAkSharayojanAt rAM rAmachandrAya namaH rAM rAmabhadrAya namaH ityaShTAkSharo bhavati | ityetat ete brahmAtmakAH sachchidAnandAkhyAH ityupAsitavyam || 2|| praNavasya tArakatvaprasiddheH ShaDakSharasya tArakatvaM kathaM? ityata Aha\-akAra iti yasmAdevaM tasmAt || 3|| tAra~NkajapaphalaM ya etattArakaM brahma brAhmaNo nityamadhIte sa pApmAnaM tarati sa mR^ityuM tarati sa brahmahatyAM tarati sa bhrUNahatyAM tarati sa vIrahatyAM tarati sa sarvahatyAM tarati sa saMsAraM tarati sa sarvaM tarati so.avimuktamAshrito bhavati sa mahAn bhavati so.amR^itatvaM cha gachChati || 4|| tArakajapaphalamAha\-ya iti | tArakArthaj~nAnAt mukhyAmR^itatvametItyarthaH || 4|| rAmasya praNavArthatvaM atraite shlokA bhavanti\- akArAkSharasambhUtaH saumitrirvishvabhAvanaH | ukArAkSharasambhUtaH shatrughnastaijasAtmakaH || 5|| prAj~nAtmakastu bharato makArAkSharasambhavaH | ardhamAtrAtmako rAmo brahmAnandaikavigrahaH || 6|| shrIrAmasAnnidhyavashAjjagadAdhArakAriNI | utpattisthitisaMhArakAriNI sarvadehinAm || 7|| sA sItA bhavati j~neyA mUlaprakR^itisa.nj~nikA | praNavatvAt prakR^itiriti vadanti brahmavAdinaH || iti || 8|| rAmatArakasya praNavatve shrIrAmasya praNavArthatvaM kutaH? ityatra asminnarthe ete shlokAH mantrAH bhavantItyAha\-atraite shlokA bhavantIti | saumitryAdeH akArAdyardhamAtrA.antakalanA.a.aropApavAdAdhikaraNatayA vishvavirADotrAdidvi(?)turyAvikalparUpatvAt shrIrAmasya praNavArthatvamupapadyate || 5\-6|| tasya praNavArthatvamastu, praNavasvarUpaM kiM? ityata Aha\-shrIrAmeti | svAdhiShTheyachitsAmAnyarUpAyAH sItAyAH svAdhiShThAnasattAsAmAnyashrIrAmAvinAbhAvimUlaprakR^ititvena prakR^itatvAt sItAyAH praNavatvaM siddhamityarthaH || 7\-8|| praNavatadarthayAthAtmyaM omityetadakSharamidaM sarvaM tasyopavyAkhyAnaM bhUtaM bhavyaM bhaviShyaditi sarvamo~NkAra eva | yachchAnyattrikAlAtItaM tadapyo~NkAra eva | sarvaM hyetadbrahma | ayamAtmA brahma | so.ayamAtmA chatuShpAt || 9|| jAgaritasthAno bahiHpraj~naH saptA~Nga ekonaviMshatimukhaH sthUlabhugvaishvAnaraH prathamaH pAdaH || 10|| svapnasthAno.antaHpraj~naH saptA~Nga ekonaviMshatimukhaH praviviktabhuk taijaso dvitIyaH pAdaH || 11|| yatra supto na ka~nchana kAmaM kAmayate na ka~nchana svapnaM pashyati tat suShuptam | suShuptasthAna ekIbhUtaH praj~nAnaghana evAnandamayo hyAnandabhuk chetomukhaH prAj~nastR^itIyaH pAdaH || 12|| eSha sarveshvara eSha sarvaj~na eSho.antaryAmyeSha yoniH sarvasya prabhavApyayau hi bhUtAnAm || 13|| nAntaHpraj~naM na bahiHpraj~naM nobhayataHpraj~naM na praj~naM nApraj~naM na praj~nAnaghanamadR^ishyamavyavahAryamagrAhyamalakShaNamachintyamavyapadeshyamekAtmapratyayasAraM prapa~nchopashamaM shAntaM shivamadvaitaM chaturthaM manyante sa AtmA sa vij~neyaH || 14|| ko vA praNavaH ko vA praNavArthaH, ityAkA~NkShAyAM abhidhAnapraNavAbhidheyatadarthaikatvAvagataye praNavatadarthayAthAtmyaM prakaTayati\-omiti | sa AtmA sa vij~neyaH ityetat sarvaM mANDUkyopaniShadvyAkhyAnenaiva padasho vyAkhyAtaM syAt iti mantavyam || 9\-14|| pratyagbrahmaNorekIkaraNaM sadojjvalo.avidyAtatkAryahInaH svAtmabandhaharaH sarvadA dvaitarahita AnandarUpaH sarvAdhiShThAnasanmAtro nirastAvidyAtamomoho.ahameveti sambhAvyo.aham || 15|| OM tat sadyat paraM brahma rAmachandrashchidAtmakaH | so.ahamontadrAmabhadrapara~njyotI raso.ahamom || 16|| ityAtmAnamAdAya manasA brahmaNaikIkuryAt || 17|| kimityayaM vij~neyaH ityAkA~NkShAyAM aparokShatayA j~nAtavyaH ityAha\-sadeti | pratyagrUpeNa sadojjvalatIti sadojjvalaH | svAvidyAtatkAryasvAtmabandhavataH sadojjvalatvaM kuta ityata Aha\-avidyeti | vastudR^iShTyA yA avidyamAnA sA avidyA, tatkAryaM anantakoTibrahmANDajAtaM, tatkalanAviraLaH taddhInaH, AvidyakaM svAtmabandhaM haratIti tathoktaH, tasya sadojjvalatpratyaktvaM upapadyate | dvaitaduHkhe sati kathaM bandhagrAsaprayaktvamiyatra sarvadA dvaitarahita AnandarUpaH iti | asatprapa~nche sati kathamAnandarUpatA ityatra tadapavAdAdhiShThAnasya nityAnandatvena sanmAtratA syAdityAha\-sarvAdhiShThAnasanmAtra iti | sanmAtrasya itaravyavachChedakatayA svAvidyAtamograstatvAt ityatra sanmAtrasya niShpratiyogikatvena itaravyavachChedAsambhavAt nirastAvidyAtamomoho.ahameveti sambhAvyo.aham || 15|| OM tatsadyatparambrahmatayA rAjamAno mahIyamAnaH svabhaktapaTalAhlAdanakaro bhavAmi chidAtmakaH chinmAtraH so.ahamityarthaH | yado~NkArArthavishvavirADotrAdibhAvamApannaM yat svagataheyAMshApAyasiddhaM tadrAmabhadrapara~njyotIraso.aham || 16|| evaM pratya~nchamAtmAnamAdAya manasA parabrahmaNA ekIkuryAt pratyagabhinnaM brahmAsmIti bhAvayedityarthaH || 17|| rAmaj~nAnAnmuktiH sadA rAmo.ahamasmIti tattvataH pravadanti ye | na te saMsAriNo nUnaM rAma eva na saMshayaH || 18|| ityupaniShat | ya evaM veda sa mukto bhavatIti yAj~navalkyaH || 19|| sadA rAmo.ahamasmIti mantro rAmarahasyopaniShadi vyAkhyAtaH | rAmaj~nAnasamakAle rAmo bhavati || 18|| ityupaniShat\-brahmamAtraparyavasAnaM yo veda sa mukto bhavatItyarthaH || 19|| iti dvitIyaH khaNDaH | \section{tR^itIyaH khaNDaH} bAhyAntarAvimuktayAthAtmyaM atha hainamatriH paprachCha yAj~navalkyaM\-ya eSho.ananto.avyaktaparipUrNAnandaikachidAtmA taM kathamahaM vijAnIyAmiti || 1|| sa hovAcha yAj~navalkyaH\-so.avimukta upAsyo ya eSho.ananto.avyakta AtmA so.avimukte pratiShThita iti || 2|| so.avimuktaH kasmin pratiShThita iti || 3|| varaNAyAM nAsyAM cha madhye pratiShThita iti || 4|| kA vai varaNA kA cha nAsIti || 5|| janmAntarakR^itAn sarvAn doShAn vArayatIti tena varaNA bhavatIti | sarvAnindriyakR^itAn pApAn nAshayatIti tena nAsI bhavatIti || 6|| katamaM chAsya sthAnaM bhavatIti || 7|| bhruvorghANasya cha yaH sandhiH sa eSha dyaurlokasya parasya cha sandhirbhavatIti | etadvai sandhiM sandhyAM brahmavida upAsata iti | so.avimukta upAsya iti | so.avimuktaM j~nAnamAchaShTe yo vA etadevaM veda || 8|| bAhyAntarAvimuktayAthAtmyamavagantuM yAj~navalkyamatriH pR^ichChatItyAha\-atheti | etadapi jAbAlopaniShadi vyAkhyAtam || 1\-8|| (tachcha vyAkhyAnaM jhaTiti pratyAyanArthaM atra udAhriyate\-atha ha bR^ihaspati (bhAradvAja) prashnanirNayAnantaraM kila enaM yAj~navalkyaM brahmaputraH atriH paprachCha | kimiti? yaH tArakabrahmetyuktaH eSho.anantaH parichChedatrayaviraLo.avyakta AtmA taM uktalakShaNamAtmAnaM kathamahaM vijAnIyAM avagachCheyaM iti || 1|| atriprashnottaraM sa hovAcha yAj~navalkyaH bR^ihaspatiM prati | tArakatvena ya uktaH so.avimuktaH pratyagabhedena upAsyaH | tatra hetuH\-bhavatA pR^iShTo ya eSho.ananto.avyakta AtmA\-vyAkhyAtaM\-so.avimukte sopAdhikeshvare pratiShThita iti | tasya nirAvR^itatvAt tasmin avyakto.anantAtmA upalabhyate || 2|| tadupalabdhisthAnaM pR^ichChati\-so.avimuktaH kasmin pratiShThita iti || 3|| so.ayamIshvaraH kutra sannihitaH iti pR^iShTaH uttaramAha\-varaNAyAM nAsyAM cha madhye pratiShThita iti | varaNAnAsyormadhye pratiShThita ityarthaH | varaNAnAsIpradeshau shrutirvyAkariShyatIti na vyAkhyAtam || 4|| varaNAnAsIsvarUpaM pR^ichChati\-kA vai varaNA kA cha nAsIti || 5|| tatra varaNAshabdArthamAha\-sarvAniti | sarvAn j~nAnakarmendriyakR^itAn doShAn vArayati nivArayatIti tena varaNA bhavatIti | sarvAnindriyakR^itAn pApAn pApAni nAshayatIti tena nAsI nAshI bhavati | sakAraH shakArArthaH || 6|| varaNAyA nAsyAshcha madhye pratiShThita ityuktyA nAsA bhrUsandhiH pratIyate, tathA.api tatpradeshaM pR^ichChati\-katamaM chAsya sthAnaM bhavatIti | asya avimuktasyetyarthaH | sarvatretishabdaH prashnaparisamAptyarthaH || 7|| bhruvoH ghrANasya cha yaH prasiddhaH sandhiH sa eSha prasiddhaH brahmakapAlasthAnIyadyulokasya chubukAvasAnasthAnIyasya cha parasya cha bhUlokasyApi sandhiH bhavati lokadvayasamuchchayArthaH chakAraH | etadvai etameva sandhIyate.asminnavimuktamiti sandhiH svAtmA taM sandhi svAtmAnaM sandhyAM bhrUghrANasandhau brahmavida upAsate tatratyajyotirli~NgadhyAnaparA bhavanti | so.avimukta upAsyaH iti vyAkhyAtam | tajj~nAnaphalamAha\-yo vA iti | yo vai vidvAnavimuktayAthAtmyaM veda tadgataheyAMshamapohya nirvisheShAtmAna~njAnAti sa vidvAn so.avimuktaM tatsAkShAtkArahetuj~nAnamAchaShTe svayamIshvarabhAvametya svabhaktapaTalacharamadashAyAM tArakaj~nAnopadeshaM karoti svayaM nirvisheShabrahmaiva bhavatItyarthaH || 8|| ) mumUrShUNAM shivakR^itarAmatArakopadeshaH atha taM pratyuvAcha\- shrIrAmasya manuM kAshyAM jajApa vR^iShabhadhvajaH | manvantarasahasraistu japahomArchanAdibhiH || 9|| tataH prasanno bhagavAn shrIrAmaH prAha sha~Nkaram | vR^iNIShva yadabhIShTaM taddAsyAmi parameshvara || iti || 10|| atha sachchidAnandAtmAnaM shrIrAmamIshvaraH paprachCha\- maNikarNyAM mama kShetre ga~NgAyAM vA taTe punaH | mriyate dehi tajjantormukti nAto varAntaram || iti || 11|| atha sa hovAcha shrIrAmaH\- kShetre.asmiMstava devesha yatra kutrApi vA mR^itAH | kR^imikITAdayo.apyAshu muktAH santu na chAnyathA || 12|| avimukte tava kShetre sarveShAM muktisiddhaye | ahaM sannihitastatra pAShANapratimA.a.adiShu || 13|| kShetre.asmin yo.archayedbhaktyA mantreNAnena mAM shiva | brahmahatyA.a.adipApebhyo mokShayiShyAmi mA shuchaH || 14|| tvatto vA brahmaNo vA.api ye labhante ShaDakSharam | jIvanto mantrasiddhAH syurmuktA mAM prApnuvanti te || 15|| mumUrShordakShiNe karNe yasya kasyApi vA svayam | upadekShyasi manmantraM sa mukto bhavitA shiva || 16|| iti shrIrAmachandreNoktam || uttamAdhikAriNAM\-\ldq{}jyotirli~NgaM bhruvormadhye nityaM dhyAyet sadA yatiH\rdq{} iti shrutisiddhajyotirli~NgaM pratyagdhAtuM avimuktashabdavAchyatayA pratipAdya madhyamAdhikAriNAM kAshIkShetrameva avimuktamiti prakaTayitvA tatra ye kaLebaraM tyajanti te parameshvaropadiShTarAmatArakaj~nAnataH kR^itakR^ityA bhavantItyetadarthaM atriM prati yAj~navalkya Aha\-atheti || 9\-10|| paprachCha\-kimiti? maNikarNyAmiti | \ldq{}shrIrAmasya manuM kAshyA\rdq{} mityAdi yaduktaM tat sarvaM kAshIShaDakSharastutyartha, anyathA parameshvarasya nirAvR^itakriyAj~nAnechChAshaktimattvena avAptasamastakAmatvAt svAj~nadR^iShTyA shivarAmayoH bhede.api taddR^iShTyaikatvAt svAMshajabhaktapaTalasvAj~nAnamochanasya svaj~nAnAyattatvAt svaj~nAnapradAnasya svAyattatvAdityarthaH || 11\-16|| iti tR^itIyaH khaNDaH | \section{chaturthaH khaNDaH} rAmasAkShAtkArapradAH mantrAH atha hainaM bharadvAjo yAj~navalkyamuvAcha\-atha kairmantraiH stutaH shrIrAmachandraH prIto bhavati svAtmAnaM darshayati tAnno brUhi bhagavanniti || sa hovAcha yAj~navalkyaH\-pUrvaM satyaloke shrIrAmachandreNaivaM shikShito brahmA punaretayA gAthayA namaskaroti\- vishvarUpadharaM viShNuM nArAyaNamanAmayam | pUrNAnandaikavij~nAnaM parambrahmasvarUpiNam || manasA saMsmaran brahmA tuShTAva parameshvaram || OM yo ha vai shrIrAmachandraH sa bhagavAnadvaitaparamAnanda AtmA yat paraM brahma bhUrbhuvaH suvastasmai vai namo namaH || 1|| (j~nAtavyau yathA prathamamantroktAvAdyantau tathA sarvamantreShu) \.\.\.yashchAkhaNDaikarasAtmA\.\.\.|| 2|| \.\.\.yachcha brahmAnandAmR^itam\.\.\.|| 3||..yattArakaM brahma\.\.\.|| 4|| \.\.\.yo brahmA viShNurmaheshvaro yaH sarvadevAtmA\.\.\.|| 5|| \.\.\.ye sarve vedAH sA~NgAH sashAkhAH setihAsapurANAH\.\.\.|| 6|| \.\.\.yo jIvAntarAtmA\.\.\.|| 7|| \.\.\.yaH sarvabhUtAntarAtmA || 8|| \.\.\.ye devAsuramanuShyAdibhAvAH \.\.\.|| 9|| \.\.\. ye matsyakUrmAdyavatArAH \.\.\.|| 10|| \.\.\.yo.antaHkaraNachatuShTayAtmA \.\.\.|| 11|| \.\.\.yashcha prANaH \.\.\.|| 12|| \.\.\.yashcha yamaH \.\.\.|| 13|| \.\.\.yashchAntakaH\.\.\.|| 14|| \.\.\.yashcha mR^ityuH \.\.\.|| 15|| \.\.\.yachchAmR^itam\.\.\.|| 16|| \.\.\.yAni cha pa~ncha mahAbhUtAni\.\.\.|| 17|| \.\.\.yaH sthAvaraja~NgamAtmA \.\.\.|| 18||..ye pa~nchAgnayaH\.\.\.|| 19|| \.\.\.yAH sapta mahAvyAhR^itayaH\.\.\.|| 20||..yA vidyA \.\.\.|| 21|| \.\.\.yA sarasvatI \.\.\.|| 22|| \.\.\.yA lakShmIH\.\.\.|| 23|| \.\.\. yA gaurI \.\.\.|| 24|| \.\.\.yA jAnakI \.\.\.|| 25||..yachcha trailokyaM \.\.\.|| 26|| \.\.\.yaH sUryaH \.\.\.|| 27|| \.\.\.yaH somaH \.\.\.|| 28|| \.\.\.yAni cha nakShatrANi\.\.\.|| 29|| \.\.\.ye cha nava grahAH\.\.\.|| 30|| \.\.\.ye chAShTau lokapAlAH\.\.\.|| 31|| \.\.\.ye chAShTau vasavaH\.\.\.|| 32||..ye chaikAdasha rudrAH\.\.\.|| 33|| \.\.\.ye cha dvAdashAdityAH\.\.\.|| 34|| \.\.\.yachcha bhUtaM bhavyaM bhaviShyat \.\.\.|| 35|| \.\.\.yadbrahmANDasya bahirvyAptaM \.\.\.|| 36||..yo hiraNyagarbhaH\.\.\.|| 37|| \.\.\.yA prakR^itiH \.\.\.|| 38|| \.\.\.yashcho~NkAraH\.\.\.|| 39|| \.\.\.yAshchatasro.ardhamAtrAH\.\.\.|| 40|| \.\.\.yaH paramapuruShaH \.\.\.|| 41|| \.\.\.yashcha maheshvaraH \.\.\.|| 42|| \.\.\. yashcha mahAdevaH \.\.\.|| 43|| \.\.\. ya OM namo bhagavate vAsudevAya \.\.\.|| 44|| \.\.\.yo mahAviShNuH \.\.\.|| 45|| \.\.\.yaH paramAtmA \.\.\.|| 46|| \.\.\.yo vij~nAnAtmA \.\.\.|| 47|| OM yo ha vai shrIrAmachandraH sa bhagavAnadvaitaparamAnanda AtmA yaH sachchidAnandAdvaitaikachidAtmA bhUrbhuvaH suvastasmai vai namo namaH || iti || tAn brahmA.abravIt\-saptachatvAriMshanmantrairnityaM devaM studhvam | tato devaH prIto bhavati | svAtmAnaM darshayati | tasmAdya etairmantrairnityaM devaM stauti sa devaM pashyati so.amR^itatvaM cha gachChatIti mahopaniShat || shrIrAmasAkShAtkAropAyabubhutsayA bharadvAjo yAj~navalkyaM pR^ichChatItyAha\-atheti | uvAcha\-kimiti? atheti | atra itihAsamavatArayati\-pUrvamiti | kathaM brahmA shrIrAmachandraM tuShTAvetyatra shrIrAmasArvAtmyaprakaTanamantrAn prakAshayati\-omiti | havA iti vR^ittAnusmaraNArthau nipAtau | yaH paramArthadR^iShTyA kaivalyashrIsvarUpeNa rAjamAno mahIyamAno bhaktapaTalAhlAdakarashcha bhavati so.ayaM ShaDguNaishvaryasvarUpo bhagavAn dvaitaduHkhagrAsAdvaitaparamAnandAtmatayA avashiShyate yadyAthAtmyaM paraM brahmeti vikhyAtaM yastu punaH svAj~nadR^iShTyA bhUrbhuvaHsuvariti trailokyavapurvirAT bhavati tasmai savisheShanirvisheShAtmane namo namaH | vaishabdaH sevyasevakayoH upAdhikR^itabhedAsambhavaikatvadyotakaH | iti tAn brahmA.abravIt\-he devAH yUyaM saptachatvAriMshaditi | yasmAdevaM tasmAt || iti chaturthaH khaNDaH | \section{pa~nchamaH khaNDaH} rAmaShaDakSharamAhAtmyaM atha hainaM bharadvAjo yAj~navalkyamupasametyovAcha\-shrIrAmamantrarAjasya mAhAtmyamanubrUhIti || 1|| sa hovAcha yAj~navalkyaH\- svaprakAshaH para~njyotiH svAnubhUtyekachinmayaH | tadeva rAmachandrasya manorAdyakSharaH smR^itaH || 2|| akhaNDaikarasAnandastArakabrahmavAchakaH | rAmAyeti suvij~neyaH satyAnandachidAtmakaH || 3|| namaH padaM suvij~neyaM pUrNAnandaikavigraham | sadA namanti hR^idaye sarve devA mumukShavaH || 4|| iti || ya etaM mantrarAjaM shrIrAmachandraShaDakSharaM nityamadhIte so.agnipUto bhavati sa vAyupUto bhavati sa AdityapUto bhavati sa somapUto bhavati sa brahmapUto bhavati sa viShNupUto bhavati sa rudrapUto bhavati sa sarvairdevairj~nAto bhavati sa sarvakratubhiriShTavAn bhavati tenetihAsapurANAnAM rudrANAM shatasahasrANi japtAni phalAni bhavanti | shrIrAmachandramanusmaraNena gAyatryAH shatasahasrANi japtAni phalAni bhavanti | praNavAnAmayutakoTijaptA bhavati | dasha pUrvAn dashottarAn punAti | sa pa~NktipAvano bhavati | sa mahAn bhavati | so.amR^itatvaM cha gachChati || 5|| mantrarAjArthaM tanmAhAtmyaM tajj~nAnaphalaM cha j~nAtumichChan bharadvAjo yAj~navalkyaM pR^ichChatItyAha\-atheti | mukhyArthaM saphalaM mAhAtmyamanubrUhi || 1|| ShaDakSharAdyabIjArthamAha\-svaprakAsha iti || 2|| rAmAyeti tryakSharArthaM nigamayata\-akhaNDeti || 3|| namaH shabdArthamAchaShTe\-namaH padamiti | vishiShTArthastu, rAM rAmAyetyakShara chatuShTayaM tatpadalakShyabodhakaM, namaH ityakSharadvayaM tvampadalakShyabodhakaM, lakShaNAsApekShalakShyadvayagatavisheShAMshApahnavasiddhaM niShpratiyogikabrahmamAtramityarthaH | sarve devA mumukShavashcha evameva sadA hR^idaye namanti brahmamAtraM svAvasheShadhiyA chintayanti || 4|| ShaDakSharajapAntarALikaphalamAha\-ya iti | sa sarvairdevaiH brahmaviditi j~nAto bhavati | chashabdAt tArakArthaj~nAnato mukhyAmR^itatvaM videhakaivalyaM gachChatIti dyotyate || 5|| mantrarAjamAhAtmyapratipAdakashlokAH atraite shlokA bhavanti\- gANapatyeShu shaiveShu shAktasaureShvabhIShTadaH | vaiShNaveShvapi sarveShu rAmamantraH phalAdhikaH || 6|| gANapatyAdimantreShu koTikoTiguNAdhikaH | mantrasteShvapyanAyAsaphalado.ayaM ShaDakSharaH || 7|| ShaDakSharo.ayaM mantraH syAt sarvAghaughanivAraNaH | mantrarAja iti proktaH sarveShAmuttamottamaH || 8|| kR^itaM dine yadduritaM pakShamAsartuvarShajam | sarva dahati niHsheShaM tUlAchalamivAnalaH || 9|| brahmahatyAsahasrANi j~nAnAj~nAnakR^itAni cha | svarNasteyasurApAnagurutalpAyutAni cha || 10|| koTikoTisahasrANi upapAtakajAnyapi | sarvANyapi praNashyanti rAmamantrAnukIrtanAt || 11|| bhUtapretapishAchAdyAH kUshmANDabrahmarAkShasAH | dUrAdeva pradhAvanti rAmamantraprabhAvataH || 12|| aihalaukikamaishvaryaM svargAdyaM pAralaukikam | kaivalyaM bhagavattvaM cha mantro.ayaM sAdhayiShyati || 13|| grAmyAraNyapashughnatvaM sa~nchitaM duritaM cha yat | madyapAnena yat pApaM tadapyAshu vinAshayet || 14|| abhakShyabhakShaNotpannaM mithyAj~nAnasamudbhavam | sarvaM vilIyate rAmamantrasyAsyaiva kIrtanAt || 15|| shrotriyasvarNaharaNAdyachcha pApamupasthitam | ratnAdeshchApahAreNa tadapyAshu vinAshayet || 16|| brAhmaNaM kShatriyaM vaishyaM shUdraM hatvA cha kilbiSham | sa~nchinoti naro mohAdyadyattadapi nAshayet || 17|| gatvA.api mAtaraM mohAdagamyAshchaiva yoShitaH | upAsyAnena mantreNa rAmastadapi nAshayet || 18|| mahApAtakapApiShThasa~NgatyA sa~nchitaM cha yat | nAshayettatkathA.a.alApashayanAsanabhojanaiH || 19|| pitR^imAtR^ivadhotpannaM buddhipUrvamaghaM cha yat | tadanuShThAnamAtreNa sarvametadvilIyate || 20|| yat prayAgAditIrthoktaprAyashchittashatairapi | naivApanodyate pApaM tadapyAshu vinAshayet || 21|| puNyakShetreShu sarveShu kurukShetrAdiShu svayam | buddhipUrvamaghaM kR^itvA tadapyAshu vinAshayet || 22|| kR^ichChraistaptaparAkAdyairnAnAchAndrAyaNairapi | pApaM cha nApanodyaM yat tadapyAshu vinAshayet || 23|| AtmatulyasuvarNAdidAnairbahuvidhairapi | ki~nchidapyaparikShINaM tadapyAshu vinAshayet || 24|| avasthAtritayeShvevaM buddhipUrvamaghaM cha yat | tanmantrasmaraNenaiva niHsheShaM pravilIyate || 25|| avasthAtritayeShvevaM mUlabandhamaghaM cha yat | tattanmantropadeshena sarvametat praNashyati || 26|| AbrahmabIjadoShAshcha niyamAtikramodbhavAH | strINAM cha puruShANAM cha mantreNAnena nAshitAH || 27|| yeShu yeShvapi desheShu rAmabhadra upAsyate | durbhikShAdibhayaM teShu na bhavettu kadAchana || 28|| shAntaH prasannavadano nakrodho bhaktavatsalaH | anena sadR^isho mantro jagatsvapi na vidyate || 29|| samyagArAdhito rAmaH prasIdatyeva satvaram | dadAtyAyuShyamaishvaryamante viShNupadaM cha yat || 30|| tadetadR^ichA.abhyuktam\- R^icho akShare parame vyoman yasmin devA adhi vishve niSheduH | yastanna veda kimR^ichA kariShyati ya ittadvidusta ime samAsate || 31|| tadviShNoH paramaM padaM sadA pashyanti sUrayaH | divIva chakShurAtatam || 32|| tadviprAso vipanyavo jAgR^ivAMsaH samindhate | viShNoryat paramaM padam || 33|| OM satyamityupaniShat || 34|| evamuktArthe ete shlokAH mantrAH mantrarAjamAhAtmyapratipAdakA bhavantItyAha\-atraite shlokA bhavantIti | mantrarAjasya sakaladevatAmantrato.api vaishiShTyamAha\-gANapatyeShviti | tattadbhAvAnurodhena puruShArthachatuShTayaprApako mantrarAja ityarthaH || 6\-29|| shAnta ityAdivisheShaNavishiShTo bhagavAn tArakAnusmaraNena ArAdhitaH san prasIdati, tena kiM syAdityatra\-dadAtIti | mantrArthaj~nAnapUrvakaM yo japati tasyaiva viShNupadAptiH || 30|| viShNupadArthatR^iShNayA asya mantrAnAdaro bhavatIti yat tadetadR^ichA.abhyuktam | R^icha\.\.\. ityayaM mantraH shvetAshvataropaniShadi vyAkhyAtaH || 31|| tadviShNoH iti mantrastu AruNikopaniShadi vyAkhyAtaH || 32\-33|| kiM tadviShNupadaM? ityatra\-omiti | o~NkArArthaturyaturIyameva brahma satyaM, svetaragrAsasattAsAmAnyarUpatvAt, tadeva viShNupadaM svamAtradhiyaiva padyamAnatvAt | ityupaniShachChabdo rAmottaratApinyupaniShatsamAptyarthaH || 34|| iti pa~nchamaH khaNDaH | shrIvAsudevendrashiShyopaniShadbrahmayoginA | rAmatApinyupaniShadvyAkhyAnaM likhitaM laghu | shrIrAmatApinIvyAkhyAgranthajAtaM chatushshatam || iti shrImadIshAdyaShTottarashatopaniShachChAstravivaraNe pa~nchapa~nchAshatsa~NkhyApUrakaM shrIrAmatApinyupaniShadvivaraNaM sampUrNam || OM bhadraM karNebhiH shruNuyAma devAH | bhadraM pashyemAkShabhiryajatrAH | sthiraira~NgaistuShTuvAMsastanUbhirvyashema devahitaM yadAyuH | svasti na indro vR^iddhashravAH | svasti naH pUShA vishvavedAH | svasti nastArkShyo ariShTanemiH | svasti no bR^ihaspatirdadhAtu || OM shAntiH shAntiH shAntiH || ## Encoded and proofread by Mrityunjay Pandey \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}