% Text title : Yadavabhyudayam Mahakavyam % File name : yAdavAbhyudayamahAkAvyam.itx % Category : vishhnu, krishna, mahAkAvya, sAhitya % Location : doc\_vishhnu % Proofread by : Compiled by Seshadri % Latest update : August 14, 2026 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Yadavabhyudayam Mahakavyam ..}## \itxtitle{.. yAdavAbhyudayaM mahAkAvyam ..}##\endtitles ## dhyAnam | shrIkR^iShNAya parasmai parabrahmaNe namaH | shrImate nigamAntamahAdeshikAya namaH | shrImAn ve~NkaTanAthAryaH kavitArkikakesarI | vedAntAchAryavaryo me sannidhattAM sadA hR^idi || vandeya vedAntaguroH padAbjaM sandehamohakShapaNArthavityai | mandetarA bhaktirudetu vidvadvR^inde cha vR^indAvanadaivate cha || shrImachChItAMshuvaMshe janitaguNanidherdivyalIlAprabandham | shrImadvedAntasUrerbhaNitasuruchiraM yachcharitraM prashastam || sUktaM shR^i~NgArashAntyAdibahurasayutaM sajjanAnAM nidhAnam | tadvande kAvyaratnaM kalimalaharaNaM shrIchidAnandarUpam || yAdavAbhyudayaM kAvyaM ve~NkaTeshena nirmitam | shrIkR^iShNacharitaM puNyaM sarvalokamanoharam || vandeya vedAntaguroH padAbjaM sandehamohakShapaNArthavityai | mandetarA bhaktirudetu vidvadvR^inde cha vR^indAvanadaivate cha || || kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudayamahAkAvyam || \section{|| prathamaH sargaH 1||} vande vR^indAvanacharaM vallavIjanavallabham | jayantIsambhavaM dhAma vaijayantIvibhUShaNam || 1\-1|| yadekaikaguNaprAnte shrAntA nigamavandinaH | yathAvat varNane tasya kimutAnye mitampachAH || 1\-2|| shaktyA shaurikathAsvAdaH sthAne mandadhiyAmapi | amR^itaM yadi labhyeta kiM na gR^ihyeta mAnavaiH || 1\-3|| vasudhAshrotraje tasmin vyAse cha hR^idayasthite | anye.api kavayaH kAmaM babhUvuranapatrapAH || 1\-4|| sa kaviH kathyate sraShTA ramate yatra bhAratI | rasabhAvaguNIbhUtairala~NkArairguNodayaiH || 1\-5|| tadAtve nUtanaM sarvamAyatyA~ncha purAtanam | na doShAyaitadubhayaM na guNAya cha kalpate || 1\-6|| pravR^ittAmanaghe mArge pramAdyantImapi kvachit | na vAchamavamanyante nartakImiva bhAvukAH || 1\-7|| vihAya tadahaM vrIDAM vyAsavedArNavAmR^itam | vakShye vibudhajIvAtuM vasudevasutodayam || 1\-8|| krIDAtUlikayA svasmin kR^ipArUShitayA svayam | eko vishvamidaM chitraM vibhuH shrImAnajIjanat || 1\-9|| jagadAhlAdano jaj~ne manasastasya chandramAH | paripAlayitavyeShu prasAda iva mUrtimAn || 1\-10|| yadapatyasamudbhUtaH puNyakIrtiH purUravAH | satAmAhitavahnInAM vihArastheyatAM yayau || 1\-11|| samavardhata tadvaMshaH uparyupari parvabhiH | yashomuktAphalairyasya disho dasha vibhUShitAH || 1\-12|| babhUva nahuShastasmin airAvata ivAmbudhau | yamindravigame devAH pade tasya nyavIvishan || 1\-13|| narendrAH pR^ithivIchakre nAmachihnairala~NkR^itAH | ja~NgamAstasya vIrasya jayastambhA ivAbhavan || 1\-14|| shaktirapratighA tasya shAtravairapi tuShTuve | yathAvat sAdhakasyeva yAvadarthA sarasvatI || 1\-15|| vIro rasa ivotsAhAnnahuShAdabhyajAyata | yayAtirnAma yenaindramardhAsanamadhiShThitam || 1\-16|| vishAlavipulottu~Nge yadbAhushikharAntare | AsIdvIrashriyA sArdhaM bhUmirardhAsane sthitA(rA)|| 1\-17|| nideshaM tasya rAjAno na shekurativartitum | prAptasvaparanirvAhaM pramANamiva vAdinaH || 1\-18|| taTAkamiva tApArtAstamindramiva nirjarAH | bhAvA iva rasaM bhavyAH pArthivAH paryupAsata || 1\-19|| yadurnAma tato jaj~ne yatsantatisamudbhavaiH | samAnagaNanAlekhye nissamAnairniShadyate || 1\-20|| dehIti vadatAM prAyaH prasIdan pratyuvAcha saH | lalitadhvanibhirlakShmIlIlAkamalaShaTShadaiH || 1\-21|| sa cha vR^ittavihInasya na vidyAM bahvamanyata | na hi shuddheti gR^ihyeta chaturthIchandrachandrikA || 1\-22|| apunaHprArthanIyasya prArthitAdhikadAyinaH | arthinaH prathame tasya charamAn paryapUrayan || 1\-23|| sharANAM shAtravANAM cha sandhAnena mahaujasaH | tasya nirdhUtalakSheNa dviH kachinnApyabhR^iyata || 1\-24|| yuktadaNDamamitrANAM kR^itAntaM samavartinam | dakShiNaM lokapAlaM tamamanyanta divaukasaH || 1\-25|| yashaHprasUnasurabhiryadusantAnapAdapaH | babhUva vibudhaprItyai bahushAkhaH kShamAtale || 1\-26|| vaMshe samabhavat tasya vasudevaH kShitIshvaraH | janakaH prAgbhave yo.abhUt devadAnavayUthayoH || 1\-27|| AnakAnA~ncha divyAnAM dundubhInA~ncha nisvanaiH | saha jAtaM yamAchakhyurAkhyayA.a.anakadundubhim || 1\-28|| tena nirmalasattvena vinivR^ittarajastamAH | jagatI shAntamoheva dharmochChvAsavatI babhau || 1\-29|| sa viShNuriva lokAnAM tapanastejasAmiva | samudra iva ratnAnAM satAmekAshrayobhavat || 1\-30|| prakhyAtavibhave patnyau tasya pUrvaM prajApateH | rohiNIdevakIrUpe manuShyatve babhUvatuH || 1\-31|| akShudragatishAlinyostayoranyonyasaktayoH | aikarasyamabhUt patyA ga~NgAyamunayoriva || 1\-32|| sa tAbhyAmanurUpAbhyAM samatuShyat sameyivAn | vyaktiheturabhUt yena saparya~Nkasya shAr~NgiNaH || 1\-33|| alipsata na sAmrAjyaM so.arthakAmaparA~NmukhaH | yadR^ichChAgatamaishvaryamAnR^iNyaruchiranvabhUt || 1\-34|| kayAchidasharIriNyA vAchA vyavasitAyatiH | devakIM vasudeva~ncha kaMsaH kArAmayojayat || 1\-35|| sa kAlAtibalaH kaMsaH kAlanemiranehasA | sarvadaiteyasattvAnAM samAhAra ivoditaH || 1\-36|| etasminnantare devI merumadhyamupeyuShaH | prajApatimukhAn devAn prAha sAgaramekhalA || 1\-37|| viditaM bhavatAM devAH! vishvarUpeNa viShNunA | mahIyAn dharmashIleShu bhAro yattanniveshitaH || 1\-38|| adharmanighnairadhunA dharmasetuvibhedakaiH | asa~Nkhathairadbhutaistu~NgaiH kramye rAkShasaparvataiH || 1\-39|| ata AlochitajagaddhitaiH suragaNaiH svayam | (ataH svayaM suragaNairAlochitajagaddhitaiH?) na patAmi na bhidye cha yathA.ahaM kriyatAM tathA || 1\-40|| iti te bhUtadhAriNyA nisR^iShTArthA divaukasaH | avidustatpriyasyaiva tadbhAraharaNaM kShamam || 1\-41|| puraskR^itya jagaddhAtrIM manaso.api purassarAH | dugdhodadhishayaM devaM durametyAbhituShTuvuH || 1\-42|| trivedImadhyadIptAya tridhAmne pa~nchahetaye | varadAya namastubhyaM bAhyAntarahavirbhuje || 1\-43|| ananyAdhInamahimA svAdhInaparavaibhavaH | dayAdhInavihArastvaM praNatAn paripAhi naH || 1\-44|| sa bhavAn guNaratnaughairdIpyamAno dayAmbudhiH | tanoti vyUhanivahaistara~Ngairiva tANDavam || 1\-45|| tvadekavya~njitairAdau tvadanyeShvanidamparaiH | nigamairanigamyaM tvAM kaH parichChettumarhati || 1\-46|| amitasya mahimnaste prayAtuM pAramichChatAm | vitathA vedapAnthAnAM yatrasAya~NgR^ihA gatiH || 1\-47|| namyasya namataH kShudrAn varadasya varArthinaH | putraiH pitR^imataH kriDA kathaM te kena varNyate || 1\-48|| naTavad bhUmikAbhedairnAtha dIvyan pR^ithagvidhaiH | puMsAmananyabhAvAnAM puShNAsi rasamadbhutam || 1\-49|| brahmAdistambaparyantavichitrA~NkurashAlinAm | salilaM karmakandAnAM krIDaiva tava kevalam || 1\-50|| nirAdhAranijasthemno nirupAdhikasheShiNaH | nirapekShaniyantuste nissamAbhyadhikA guNAH || 1\-51|| anAviladhiyAmantashchintAmaNiriva sphuran | dishasyabhimataM sarvamatiraskAryadIdhitiH || 1\-52|| saMsAramarukAntAre parishrAntasya dehinaH | tvadbhaktyamR^itavAhinyAmAdiShTamavagAhanam || 1\-53|| duritodanvadAvarte ghUrNamAnasya duHkhyataH | samagraguNasampannaH tArakastvaM plavo mahAn || 1\-54|| aparichChidyamAnasya deshakAlAdibhistava | nidarshanaM tvamevaikastvadanyadvyatirekataH || 1\-55|| akartumakhilaM kartumanyathAkartumapyalam | sa~NkalpasachivaH kAle (laH)shaktileshaH sa tAvakaH || 1\-56|| yanmUlamakhilaM kAryaM yadamUlamadhImahe(yate)| lakShyaM tadasi yogAnAM lakShmIkaustubhalakShaNam || 1\-57|| trivargamapavargaM vA pratilabdhuM prayasyatAm | pralayeShvapi dIrghAyuH pratibhUstvadanugrahaH || 1\-58|| yadekamakSharaM brahma sarvAmnAyasamanvitam | tArakaM sarvajantUnAM tat tvaM tava cha vAchakam || 1\-59|| tvadAlambitahastAnAM bhavAdunmajjatAM satAm | majjataH pApajAtasya nAsti hastAvalambanam || 1\-60|| ananyarakShAvratinaM chAtakavratachAriNaH | bhavantamavalambante nirAlambanabhAvanam || 1\-61|| anidampUrvanidrANAmanastamayabhAnumAn | ApAdayasi puMsAM tvamapunassvApajAgaram || 1\-62|| tvadekasharaNAnAM tvaM sharaNAgatajIvanaH | vipadaM naH kShipa kShipraM tamisrAmiva bhAskaraH || 1\-63|| sati sUrye samudyantaH pratisUryA ivAsurAH | jagadbAdhAya jAyante jahi tAn svena tejasA || 1\-64|| sadaityahatyAmichChadbhiH surairevamabhiShTutaH | ananyadR^ishyaH sahasA dayayA darshanaM dadau || 1\-65|| tatastaM dadR^ishurdevAH sheShaparya~NkamAsthitam | adhirUDhasharanmeghamanyAdR^ishamivAmbudam || 1\-66|| patnyA saha niSheduShyA padmalakShaNalakShyayA | svechChayaiva sharIriNyA sUchitaishvaryasampadam || 1\-67|| sukumArasukhasparshasugandhibhirala~NkR^itam | svavigrahaguNArAmaprasUnairiva bhUShaNaiH || 1\-68|| Ara~njitajagannetrairanyonyaparikarmitaiH | a~NgairamitasaundaryairanukalpitabhUShaNam || 1\-69|| uttejitajayotsAhamAyudhairanaghodyamaiH | shauryavikramashaktyAdyaiH sahajaiH svaguNairiva || 1\-70|| svakAntijaladherantassiddhasaMhananaM svataH | mahimnA jAtavaichitryaM mahAnIlamivoditam || 1\-71|| shrutirUpeNa vAhena sheShaka~NkaNashobhinA | svA~Nghrisaurabhadigdhena dattasa~NgrAmadohalam || 1\-72|| svavetraspandaniHspandanetavyena niveditam | bhaktinamreNa senAnyA pratishR^iNvantami~NgitaiH || 1\-73|| anapAyaM tamAdityamakShayaM tArakAdhipam | apAramamR^itAmbhodhimamanyanta divaukasaH || 1\-74|| abhayodArahastAgramanaghasvAgatasmitam | avekShya vibudhA devamalabhanta dR^ishoH phalam || 1\-75|| tasmai vij~nApayAmAsurviditArthAya nAkinaH | nihatAsheShadaityAya nidAnaM svAgateH punaH || 1\-76|| ta ime kShatriyA bhUtvA kShobhayanti kShamAmimAm | tava tejasi yairnAtha danujaishshalabhAyitam || 1\-77|| chaturNAM puruShArthAnAM prasavo yatsamAshrayAt | havyakavyaprasUreShA dIryate daityabhArataH || 1\-78|| jAtA nikhilavedAnAmuttamA~NgopadhAnataH | tvatpAdakamalAdeShA tvadekAdhInadhAraNA || 1\-79|| yadi na tvarate nAtha bhAravyapanaye bhavAn | plAvayiShyantyudanvantaH pR^ithivIM pR^ithuvIchayaH || 1\-80|| karuNAdhInachittena karNadhAravatI tvayA | mA.avasIdatu pR^ithvIyaM mahatI naurivAmbhasi || 1\-81|| rashanAratnarUpeNa payodhirashanA tvayA | prashAntadanujakleshA pariShkaraNamarhati || 1\-82|| kaMsaprabhR^itibhiH seyaM shalyairiva samuddhR^itaiH | chiraM bhavatu te pR^ithvI sheShamUrteshshikhaNDakaH || 1\-83|| prabodhasubhagaiH smeraiH prasannaiH shItalaishcha naH | kaTAkShaiH plAvaya kShipraM kR^ipaikodanvadUrmibhiH || 1\-84|| tvayi nyastabharANAM nastvametAM kShantumarhasi | viditAsheShavedyasya vij~nApanaviDambanAm || 1\-85|| itthaM vadati devAnAM samAje vedhasA saha | vavande pR^ithivI devaM vinatatrANadIkShitam || 1\-86|| tanumadhyA vishAlAkShI tanvI pInapayodharA | mAyeva mahatI tasya vanitAratnarUpiNI || 1\-87|| AbaddhamaNDalairbhR^i~NgairalakAmodamohitaiH | ayatnalabdhAM bibhrANA mAyurachChatrasampadam || 1\-88|| priyasandarshanAnandajanitairashrubindubhiH | nyastamauktikanaipathyaiH pariShkR^itapayodharA || 1\-89|| prasphurantaM priyasyeva parirambhAbhilAShiNam | dakShiNAditaraM bAhuM dakShiNA bahvamanyata || 1\-90|| vipada~ncha jagAdaiShA vipa~nchImadhurasvanA | vilakShasmitasambhinnamauktikAdharavidrumA || 1\-91|| atha tAn bhavyayA vAchA bhagavAn pratyabhAShata | pratishrutprAptanirhrAdapA~nchajanyAbhinandyayA || 1\-92|| mA bhaiShurasurAnIkAt bhavanto madupAshrayAH | madAj~nAmanavaj~nAtuH paribhUtyA na bhUyate || 1\-93|| avatArya bhuvo bhAramavatAro mamAmarAH | anAdinidhanaM dharmamakShataM sthApayiShyati || 1\-94|| yAvadiShTabhujo yAvadadhikAramavasthitAH | paripAlayata svAni padAni vigatApadaH || 1\-95|| damanAddanujendrANAM drakShyatha tridashAdhipAH | bhR^iyo.api laghutAM prAptAM bhuvamullAghitAmiva || 1\-96|| daiteyamR^igasa~NghAte mR^igayArasabhAgibhiH | bhavadbhirapi medinyAM bhavitavyaM narAdhipaiH || 1\-97|| iti tAnanaghAdeshaH samAdishya janArdanaH | avadhIritadugdhAbdhirmadhurAyAM mano dadhe || 1\-98|| AshvAsya vAgamR^itavR^iShTibhirAditeyAn daiteyabhAranamitAM pR^ithivIM cha devIm | prAdurbubhUShuranagho vasudevapatnyAM padmApatiH praNidadhe samayaM dayAyAH || 1\-99|| sAdhUnAM svapadasarojaShaTpadAnAM dharmasya sthitimanaghAM vidhAtukAmaH | yadgarbhe(rbho)jagadakhilaM sa eva garbho devakyAH samajani devadevavandyaH || 1\-100|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye prathamaH sargaH || \section{|| shrIkR^iShNAvatAravarNanaM nAma dvitIyaH sargaH 2||} athAgamAnAmanaghena bhUmnA dharmasya pUrNena dhanAgamena | divaukasAM darshayatA vibhUtiM devI babhau dauhR^idalakShaNena || 2\-1|| shR^i~NgAravIrAdbhutachitrarUpaM garbhe trilokai kanidhiM vahantyAH | parAvarakrIDitakarburANi dvedhA.abhavan dauhR^idalakShaNAni || 2\-2|| asheShavedairadhigamyabhUmnA siddhena siddhaishcha niShevitena | amAnuShI nUnamabhUdayatnAt kR^iShNena kenApi rasAyanena || 2\-3|| shatahradAbandhurayA svakAntyA sa~nchArijAmbUnadabimbakalpA | trayyantasiddhena rasAyanena kAlena bheje kaladhautalakShmIm || 2\-4|| mayUrapi~nChadyutibhirmayUkhai\- statkAntirantarvasatastridhAmnaH | shyAmA bahiH mUlasitA babhAse ma~NgalyaratnA~NkurapAlikeva || 2\-5|| kAle babhAse vasudevapatnyAH karpUralipteva kapolashobhA | shashiprabhA saptamagarbhakAntiH chyutAvashiShTeva shanairudIrNA || 2\-6|| navenduniShyandanibhashchakAshe varNaH pratIkeShu madhudravA~NgyAH | antaH sthitena prathamena puMsA pravartitaM sattvamivAvadAtam || 2\-7|| karambitA ki~nchidiva prasR^iptai\- stejobhirantarvasatastridhAmnaH | marIchibhiH svairabhavat prajAnAM ma~NgalyaratnA~NkurapAlikeva || 2\-8|| tasyAH sudhollAsajuShaH kaTAkShAH sa~NkShubdhadugdhodadhisaumyabhAsaH | jagattrayIsaudhavilepanArhAM vitenire varNasudhAmapUrvAm || 2\-9|| rakShAvidhau rAkShasadAnavAnAM kArAgR^ihe kaMsaniyogabhAjAm | sampashyamAnA sakR^idIkShitA vA sa~NkShobhayAmAsa manAMsi saiShA || 2\-10|| bhuktA purA yena vasundharA sA sa vishvabhoktA mama garbhabhUtaH | iti dhruvaM sUchanamAcharantI tattAdR^ishaM nATitakaM tatAna || 2\-11|| samAdhisukShetrakR^iShIvalAnAM santoShasasyodayameghakAntyA | chakAsa tasyAH stanachUchukAbhA garbhatviShA gADhamivAnuliptA || 2\-12|| kastUrikAkAmyaruchistadIyA ramyA babhau chUchukaratnakAntiH | tadgarbhasandarshanalolupAnA\- mantardR^ishAma~njanakalpaneva || 2\-13|| parAvaraNAM prabhavasya puMsaH prakAshakatvaM pratipadyamAnAm | abhAvayan bhAvitachetasastAM vidyAmayIM vishvapitAmahI~ncha || 2\-14|| lilekha vishvAni jagantyabhij~nA lIlAhR^ite chitrapaTe yathArham | prAyaH prajAnAM patayaH pratItAH yanmAtR^ikAH sveShu vidhiShvabhUvan || 2\-15|| nirAshiShAM paddhatimAdadAnA naiHshreyasIM nItimupaghnayantI | puNyAshayA pUrvayugapraroha\- miyeSha devI bhuvane vidhAtum || 2\-16|| anAptapUrvaM kimapekShitaM te kiM vopadadyAmathavA.adhuneti | (kiM bhuktapUrveShvadhunopadadyAm |) vayasyayA(.a)bhAvavidA.anuyuktA na ki~nchidityeva jagAda nAthA || 2\-17|| anAdare devi sakhIjanAnAM kathaM na dUyeta dayA taveti | upahvare saMllapitA manoj~nai\- rAlokanairuttaramAchachakShe || 2\-18|| asheta sA kAmamajAtanidrA mAtuM pravR^itteva padAni chakre | adhyAsta lokAnavadhIrayantI bhadrAsanaM bhAvitapArameShThyA || 2\-19|| parikramaprekShitabhAShitAdyai\- ranyAdR^ishairAptavibhAvanIyaiH | madopapannA madalAlasA vA ji(jA)tashramA veti janaiH shasha~Nke || 2\-20|| sheShe shayAnAM garuDena yAntIM padme niShaNNAmadhiratnapITham | hayAnanairAshritavandikR^ityAM svAmAkR^itiM svapnadR^ishA dadarsha || 2\-21|| antaHsthitaM yasya vibhorasheShaM jagannivAsaM dadhatI tamantaH | tadAtmano vishvamapashyadanta\- starkAtigaM tAdR^ishamadbhutaM naH || 2\-22|| surAsurAdhIshvaramaulighAtAt vishIrNajAmbUnadavetrashR^i~Ngam | AlakShyasantoShamalakShyamanyai\- ranIkanetAramavaikShatA.a.arAt || 2\-23|| trilokama(mA)~NgalyanidhestrivedyAH sa~njIvanIM vAchamudIrayantI | niyogayogyAn anaghaprasAdA nAkaukasAM nAmabhirAjuhAva || 2\-24|| yadR^ichChayA yAdavadharmapatnI yAmAha dharmeShu parAvareShu | adR^iShTapUrvAparayApi vAchA pratishrutA nUnamabhAvi tasyAH || 2\- 25|| kriyAmupAditsata vishvaguptyA kR^itAparAdhe.api kR^ipAmakArShIt | munIndravR^ittyA mukharIbhavantI muktikShamAM vaktumiyeSha vidyAm || 2\-26|| satAM chaturvargaphalaprasUtau nArAyaNe garbhagate natA~NgI | abha~NgurAmunnatimAshrayantI sarvasya sA.aditsata sarvamekA || 2\-27|| kR^ishodarI kArshyamatItya kAle kenApi dhAmnA kR^itavR^iddhiyogA | parAmabhikhyAM kramashaH prapede tArAbhinandyA tanuraindavIva || 2\-28|| nigUDhamantardadhatA niviShTaM padmApariShkAramaNiM prabhUtam | madhyena tasyAH prachitena kAle ma~njUShayA rUpyabhuvA babhUve || 2\-29|| shanaishshanaistAmupachIyamAnAM darshAntadIptAmiva chandralekhAm | antaHsthakR^iShNAmavalokayantaH chakrushchakorAyitamAtmanetraiH || 2\-30|| mayi sthite vishvagurau mahIyAn mA bhUt bhuvo bhAra itIva matvA | sakhIjanAnAmavalambya hastAn sa~nchAralIlAM shanakaishchakAra || 2\-31|| mukundagarbhA mukureShu devI nApashyadAtmAnamavAptabhUShA | nAthatviShA nandakadarpaNenA\- didR^ikShatA.a.atmAnamadR^ishyamanyaiH || 2\-32|| srajaH prabhUtA na shashAka voDhuM dUre kathA ratnavibhUShaNAnAm | bhaviShyati kShoNibharApanode pratyAyanaM prAthamikaM tadAsIt || 2\-33|| divaukaso devakavaMshalakShmIM vilokya tAM lokanidhAnagarbhAm | vibhUtimagresaravedavAdAH vyAchakhyurasyA vividhaprakArAm || 2\-34|| patiH sasattvAmapi tatprabhAvA\- daduHkhashIlAM samaye bhavitrIm(avalokyadevIm)| sukhaikatAnAM avalokya devIM(samaye bhavitrIM) svasampadaM sUchayatIti mene || 2\-35|| pitR^itvamAsAdya surAsurANAM pitAmahatvaM pratipatsyamAnaH | anantagarbhAmavalokya devI\- matuShyadanyeShu gatAbhilAShaH || 2\-36|| tApopashAntiM jagatAM dishantI sandhyA.aparA sAdhujanapratIkShyA | tAmIdR^ishIM vishvapituH prasUtiM saMvedayantIva samAjagAma || 2\-37|| suvarNapItAmbaravAsinI sA svadhAmasa~nChAditasUryadIptiH | upAsanIyA jagatAM babhAse muradviSho mUrtiriva dvitIyA || 2\-38|| prasaktapAtAramAmburAshau raktorubimbo ravirastashailAt | dinAntanAgena dR^iDhapraNunnaM manashshilAshR^i~NgamivAbabhAse || 2\-39|| nimajjatA vArinidhau savitrA ko nAma jAyeta karagrahItA | tadeti sambhAvanayaiva nUnaM (itIva sambhAvanayA.antarikShe) dUrAdudakShepi karAgramuchchaiH || 2\-40|| sphuratprabhAkesaramarkabimbaM mamajja sindhau makarandatAmram | sandhyAkumAryA gaganAmburAsheH krIDAhR^itaM kShiptamivAravindam || 2\-41|| phaNAmaNiprekShyakharAMshubimbaH sandhyAsuparNImavalokya bhItaH | tApAdhiko vAsarapannagendraH prAyeNa pAtAlabilaM vivesha || 2\-42|| pradoSharAgAruNasUryalakShA\- ddishAgajo dR^ipta ivAtighoraH | kAlopanItaM madhunA sametaM (abhu~Nkta manye kabalaM payodhiH || 2) manye payodhiH kabalaM nya(nva)bhu~Nkta)|| 2\-43|| tadA tamaH proShitachandrasUrye doShAmukhe dUShitasarvanetram | viyoginAM shokamayasya vahne\- rAshAgato dhUma ivAnvabhAvi || 2\-44|| satArapuShpA dhR^itapallavashrIH prachChAyanIrandhratamaHpratAnA | vishvAbhinandyA vavR^idhe tadAnIM vaihAyasI kApi vasantavanyA || 2\-45|| alakShyata shyAmalamantarikShaM tArAbhirAdarshitamauktikaugham | nivatsyato vishvapateravanyAM kAlena bhR^ityena kR^itaM vitAnam || 2\-46|| abhR^i~NganAdapratipannamaunA nimeShabhAjo niyataM(tA)vanasthAH | dUraM gate svAmini puShkariNya\- statprAptilAbhAya tapo vitenuH || 2\-47|| nimIlitAnAM kamalotpalAnAM niShpannasakhyairiva chakravAkaiH | vimuktabhogairvidadhe viShaNNai\- rvibodhavelAvadhiko vilApaH || 2\-48|| tamisranIlAmbarasaMvR^itA~NgI shyAmA babhau ki~nchidatItya sandhyAm | prAchInashaile samayAnnigUDhaM samudyatA chandramivAbhisartum || 2\-49|| nishAkareNa pratipannasattvA nikShiptadeheva payodhitalpe | jagatsamIkShyA jahatI cha kArshyaM prAchI dishA pANDaratAmayAsIt || 2\-50|| tamaHprasa~Ngena vimuchyamAnA gauraprabhA gotrabhidAbhinandyA | vidhUdayArambhavisheShadR^ishyA prAchI dishA.abhAsata devakIva || 2\-51|| apatyalAbhaM yaduvIrapatnyA mahodadhau magnasamutthitena | tadvaMshamAnyena samIkShya pUrvaM prAptaM pratItena purodhaseva || 2\-52|| kShvelopame santamase niraste somaM sudhAstomamivodvamantI | dugdhodaveleva dudoha lakShmI\- mAshA manoj~nAmamarendramAnyA || 2\-53|| tamassamAkrAntivashena pUrvaM jaj~ne nimagnairiva bhUtadhAtryAm | tatastuShArAMshukarAvagUDhai\- ruttabhyamAnairiva shailashR^i~NgaiH || 2\-54|| dishastadAnImavanIdharANAM sagairikaiH pAradapa~NkalepaiH | chakAshire chandramaso mayUkhaiH pa~nchAyudhasyeva sharaiH pradIptaiH || 2\-55|| samunnamantI kuTilAyatAtmA shashA~NkalekhodayadR^ishyakoTiH | viyogichetolavane pravINA kAmodyatA kA~nchanasha~Nkuleva || 2\-56|| tamAMsi durvArabalaH sa kAlaH prAyo viloptuM sahasA dishAM cha | manAMsi kAmashcha manasvinInAM prAyu~Nkta shaityAdhikamardhachandram || 2\-57|| kareNa sa~NkochitapuShkareNa madapratichChandakala~NkabhUmA | kShiptvA tamashshaivalamunmamajja magno dishAnAga ivendurabdheH || 2\-58|| madodayAtAmrakapolabhAsA shakrasya kAShThA shashinA chakAshe | udeyuShA vya~njayituM trilokIM nAthasya sA nAbhirivAmbujena || 2\-59|| samIpataH santamasAmburAsheH babhAra sha~NkhAkR^itirindubimbaH | pittoparAgAdiva pItimAnaM doShAvilaproShitadR^iShTidattAt || 2\-60|| kR^ishodarIlochanakR^iShNalakShmA rAtryAH samiddhodayarAga induH | kastUrikAku~NkumachitritAtmA karpUravinyAsa ivAnvabhAvi || 2\-61|| prasAdamantaHkaraNasya dAtA pratyakShayan vishvamidaM prakAshaiH | tamashcha rAgaM cha vidhUya chandraH sammo(sanmo)danaM sattvamivollalAsa || 2\-62|| nishAkaro vAridhiniHsvanAnAM niShpAdakaH kundaruchishchakAshe | udeShyatashchakrabhR^ito niyogAt prAdurbhavan prAgiva pA~nchajanyaH || 2\-63|| mR^igeNa niShpannamR^igAjinashrIH svapAdavikShepamitAntarikShaH | muradviSho vAmanamUrtibhAjaH paryAyatAmanvagamachChashA~NkaH || 2\-64|| jigAya sha~NkhAshritashaivalAbha\- shchArudyuteshchandramasaH kala~NkaH | udIyamAnasya mahormiyogAt sAmichyutaM sAgaramUlapa~Nkam || 2\-65|| udetya tu~NgAdudayAdrishR^i~NgAt tamogajAn agrakareNa nighnan | nishAkarastanmadalepalakShmA sitAbhishuH siMhadashAmayAsIt || 2\-66|| nishIthalakShmyA iva puNDarIkaM nirveshasindhoriva phenachakram | tamanvavaikShanta vilAsatantrAH tArAmaNInAmiva sUtishuktim || 2\-67|| udAratArAgaNabudbudaugha\- shchandreNa sampannasudhAprasUtiH | asheShadR^ishyAmadhigamya lakShmI\- mAlokadugdhodadhirAbabhAse || 2\-68|| prakAshayan vishvamidaM yathAvat chandrodayoddIpitasaumyatAraH | AsInnishItho jagataH prabhatA\- dandhasya daivAdiva dR^iShTilAbhaH || 2\-69|| vishodhitAdviShNupadAt kSharantI viShva~NmukhI sAgaravR^iddhihetoH(tuH)| tamomayIM sUryasutAM nigIrya jyotsnAnadI shoNamapi vyamu~nchat || 2\-70|| priyAmukhaistoyamadhu pradiShTaM pItvA navaM prIta ivAmburAshiH | sametya chandradyutinartakIbhi\- stara~NgitaM tANDavamAtatAna || 2\-71|| kala~NkachitrIkR^itamindukhaNDaM tamaHsamadhyAsitasattvakalpam | ashuShkashaivAlamivAbabhAse siddhApagAsaikatamardhadR^ishyam || 2\-72|| svamadhyasampannavishuddhadhAmA shyAmA cha sA devakanandanI cha | tamaH kShipantyau jagatAM trayANA\- manyonyasaMvAdamivAnvabhUtAm || 2\-73|| shAkhAvakAsheShu kR^itapraveshai\- shchandrAtapairAshritachArakR^ityaiH | hatAvashiShTAni tamAMsi hantuM sthAnaM tadAkrAntamamR^igyateva || 2\-74|| parAkR^itadhvAntanikAyapa~NkaiH paryAptatArAgaNaphenapu~njaiH | ashobhata dyaurasamAyudhasya yashaHpravAhairiva chandrapAdaiH || 2\-75|| dadAnayA diksaritAM prasAdaM prasaktahaMsAgamayA svakAntyA | apAkR^itadhvAntaghanapravR^ittyA sharattviShA chandrikayA chakAshe (babhAse)|| 2\-76|| kalAvatA kAmavihAranATye kAlochitaM kalpayateva narma | amoghamAyApalita~NkaraNyaH prAyo dishAM dIdhitayaH prayuktAH || 2\-77|| kadambamAlAbhiradhItalAsyaH kalyANasambhUtirabhUt prajAnAm | priyodayasphItarucho rajanyAH santoShaniHshvAsanibhaH samIraH || 2\-78|| prayeNa haMsairavadhUtasa~NgA chArusmitA sambhR^itabhR^i~NganAdA | sarvopabhogye samaye prasuptaM kumudvatI kokanadaM jahAsa || 2\-79|| kala~NkalakSheNa samaikShi kAchit kastUrikApatravisheShakAntiH | sudhAMshubimbavyapadeshadR^ishye mugdhe rajanyA mukhapuNDarIke || 2\-80|| taleShvavepanta mahIruhANAM ChAyAstadA mArutakampitAnAm | shashA~NkasiMhena tamogajAnAM lUnAkR^itInAmiva gAtrakhaNDAH || 2\-81|| tamastara~NgAnavasAdayantyA sameyuShI chandrikayA mahatyA | shyAmA babhau sAndranavotpalashrIH surasravantyeva kalindakanyA || 2\-82|| svaviprayogavyasanAnnipItaM bhR^i~NgApadeshena kumudvatIbhiH | sudhAbhirAplAvya karasthitAbhiH prachyAvayAmAsa viShaM sudhAMshuH || 2\-83|| chakAshire patrakalAsamR^id.hdhyA vyomopame vAriNi kairavANi | kala~NkadR^ishyabhramarANi kAle svanAtha(nAthena)sAdharmyamupAgatAni || 2\-84|| (sarinmukhaistoyamadhu pradiShTaM pItvA navaM prIta ivAmburAshiH |) sarinmukhopAhR^itamamburAshiH pItveva toyaM madhu jAtaharShaH | chakAra chandrapratibimbitAnAM karagrahaiH kAmapi rAsalIlAm || 2\-85|| prasAdabhAjorubhayorabhatA\- mubhAvanirdhAryamithovisheShau | nabhaHsthale shItaruchiH satAre sakairave tatpratimA cha toye || 2\-86|| nabhastuShArAMshumayUkhayogAt tamisrayA mokShamavindateva | atR^iShyataH(avidyayA)tattvavido nishAyA\- mantarmukhaM chittamivAtmayogAt || 2\-87|| sahoditA chandramasA babhAse jyotsnA payodherupajAtarAgA | tadAtane sa~njanane.api shaureH sahAyinI sAgarasambhaveva || 2\-88|| prabuddhatArAkumudAbdhichandre nidrANaniHsheShajane nishIthe | sa tAdR^isho devapateH prasUtiM puShyan babhau puNyatamo muhUrtaH || 2\-89|| bhAgena pUrveNa tamomayena prakAshapUrNena cha pashchimena | tadA nishIthaH sa satAM prasattyai saMsAramuktyoriva sandhirAsIt || 2\-90|| prAgeva jAtena sitena dhAmnA madhyopalakShyeNa cha mAdhavena | prakAmapuNyA vasudevapatnyA sampannasAmyeva nishA babhAse || 2\-91|| saha pratichChandashashA~NkabhedaiH sarasvatAM tANDavinastara~NgAH | avekShya shaureravatAravelAM santoShanighnA iva sampraNeduH || 2\-92|| avAditodIritavAdyaghoShaM (tUryanAdaM) dishAbhirAmreDitadivyagItam | satAmupasthApitasattvalAsyaM sa~NgItama~NgalyamabhUt tadAnIm || 2\-93|| pradIpitaiH kaMsagR^iheShu dIpai\- stApaishcha bhAveShu tapodhanAnAm | alabhyata kShipramalabdhabha~Ngai\- rahetunirvANadashAnubhUtiH || 2\-94|| ajaH svajanmArhatayA.anumene yAmaShTamIM yAdavabhAvamichChan | dvitIyayA bhAvitayoganidrA sA.abhUt tadAnIM prathamA tithInAm || 2\-95|| atha sitaruchilagne siddhapa~nchagrahochche vyajanayadanaghAnAM vaijayantyAM jayantyAm | nikhilabhuvanapadmakleshanidrApanutyai dinakaramanapAyaM devakIpUrvasandhyA || 2\-96|| avatarati mukunde sampadAmekakande surabhitaharidantAM svAdumAdhvIkadigdhAm | abhajata vasudevasthAnamAnandanighnai\- ramaramithunahastairAhitAM puShpavR^iShTim || 2\-97|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye shrIkR^iShNAvatAravarNanaM nAma dvitIyaH sargaH || \section{|| shrIkR^iShNasya nandagR^ihaprAptivarNanaM nAma tR^itIyaH sargaH 3||} atha jaganti babhUvuranAvilA\- nyatimirA haritaH prachakAshire | abhajadeva nishA divasashriyaM jananabhAjini devadivAkare || 3\-1|| nanR^iturapsaraso divi nanditAH kimapi gItamagIyata kinnaraiH | shrutisukhaiH samatoShayata svanai\- ramaradundubhirAnakadundubhim || 3\-2|| dashasu tatra dishAsvasharIriNI jayajayeti babhUva sarasvatI | ajitamekamagocharayat svayaM svarasavR^ittirasAvasurAntakam || 3\-3|| anativelasamIraNachoditaiH shishirashIkarashIbharitAmbaraiH | jaladharairabhito divi dadhvane suragajairiva sUchitama~NgalaiH || 3\-4|| vavuratho marutastridashA~NganA\- vadanasaurabhasArabhUtaH shubhAH | muditanirjaramuktasuradruma\- prasavavR^iShTimadhudravamedurAH || 3\-5|| madhuriporavatAramahotsave mumudire madhurApuradevatAH | yadabhigantari bhaktajane varaM dadurasheShamatandritachetasaH || 3\-6|| avadadhAnadhiyo munayastadA yadanadhItamadhItavada~njasA | nigamajAtamasheShamavekShya ta\- nniravishanniva muktimayIM dashAm || 3\-7|| prasadanaM sharadAgamasambhavaM nabhasi mAsi nadIbhirupAdade | mahitayogavidAM matibhiH samaM shrutibhirapyanupaplavanItibhiH || 3\-8|| nikhilachetanamAnasaniHsR^itAH kaluShatAH samude(pe)tya kila kShaNAt | vivishurambha iva svayamApagAH jalanidheriva bhojapatermanaH || 3\-9|| asuravIragR^ihANi pR^ithagvidhai\- rashubhashaMsibhirAnashire muhuH | amararAjapureShu jajR^imbhire shubhanimittashatAni punaHpunaH || 3\-10|| charamatashcha R^iNAdiva devakIpati\- ramuchyata shR^i~NkhalataH sthirAt | nikhilabandhanivartakasannidhau vigalanaM nigalasya kimadbhutam || 3\-11|| uditamAtmani devakasambhavA danujabhedanama~NkagataM dadhau | kamapi kA~nchanabhUbhR^idadhityakA harihayopalashR^i~NgamivAdbhutam || 3\-12|| vidhR^itasha~NkharathA~NgagadAmbujaH shabalitaH shubhayA vanamAlayA | piturasUta mudaM pR^ithukastadA jaladhiDimbhanibho jananIdhR^itaH || 3\-13|| pitaramabjabhuvAmanapAyinaM priyatamA~NkagataM paripashyatA | sa vibhurAnakadundubhinA mahAn avitathaiH svaguNairabhituShTuve || 3\-14|| praNipatAmi bhavantamananyadhI\- rakhilakAraNamAshritatAraNam | anugamAdanidamprathamA giraH kimapi yatpadamekamadhIyate || 3\-15|| viShamakarmavipAkaparamparA\- vivashavR^ittiShu dehiShu dustaram | karuNayA tava deva kaTAkShitAH katichideva taranti bhavArNavam || 3\-16|| tvadanubhAvamahodadhishIkarai\- ravashapAtibhirAhitashaktayaH | avadhibhedavatImupabhu~njate svapadasampadamabjabhavAdayaH || 3\-17|| shrutikirITashubhAshrayavigrahaH paramasattvanidhiH pratipadyase | jagadanugrahamArutachodito vividharUpatara~NgavikalpanAm || 3\-18|| tvayi na deva yadAyatate na ta\- jjagati ja~NgamamanyadathApi vA | iti mahimni tava pramite paraM vibhajane vividhaiH sthitamAgamaiH || 3\-19|| akhilalokapitustava putratA\- mahamayAchamananyamanorathaH | varada vA~nChitadAnadhR^itavrate tvayi tadevamayatnamapachyata || 3\-20|| avanibhAranirAkaraNArthinAM kratubhujAmabhilAShamavandhyayan | jitaripUNi bahUni dayAnidhe viharaNAni vidhAtumihArhasi || 3\-21|| danujamohanadohalinA tvayA sahajalA~nChanasaMvaraNaM kShamam | tadadhunA shamayan mama sAdhvasaM yavanikAmadhigachCha yathepsitam || 3\-22|| iti sabhItamavekShya dayAnidhiH smitamukho vasudevamabhAShata | tvamasi me janakaH kimihAnyathA kimapi tAta mudhA kathitaM tvayA || 3\-23|| iyamamartyapitustava gehinI diviShadAM jananI mama chAnaghA | abhimataM yuvayoranavagrahaM samayabhAvi mayaiva samarthyate || 3\-24|| yadi bibheShi bhajAmi manuShyatA\- matha cha mAM naya nandagR^ihaM kShaNAt | duhitaraM cha samAnaya tasya tAM gatabhayo bhava dUragate mayi || 3\-25|| atha nishamya niyogamabha~NguraM madhujito madhurAkSharamantharam | hitamidaM pratipadya tamAdade gurutaraM kR^ipayA laghutAM gatam || 3\-26|| tuhinabhAnudivAkaralochanaM nigamaniHshvasitaM svasutasya tat | anubabhUva muhurmuhurAdarA\- danaghamAnanamAnakadundubhiH || 3\-27|| shrutisugandhitadAnanachandrikA\- muShitamohatamA munisannibhaH | adhijagAma sa tanmayatAM kShaNA\- danimiShatvamuta pratisandadhe || 3\-28|| jigamiShuH sa disho dasha yAdavaH sakR^idavaikShata sAdhvasavihvalaH | anaghavaibhavamarbhakamudvahan amitaguptiniruddhagatau gR^ihe || 3\-29|| vijaghaTe sahasaiva kavATikA vrajamatha vrajato yadubhUbhR^itaH | upalakalpamasherata rakShakAH saraNimAdidishurgR^ihadevatAH || 3\-30|| kSharadasUniva yAmikarakShakAn muShitama~njugiraH shukashArikAH | yadukulendurapashyadamIlitAn parijanAnapi chitragatAniva || 3\-31|| upayato vishikhAM sadanAntarAt kuvalayAbhakumAratanutviShA | shatamakhopalamechakayA drutaM shamitasantamasA harito babhuH || 3\-32|| shrutimayo vihagaH paritaH prabhuM vyacharadAshu vidhUtanishAcharaH | anujagAma cha bhUdharapannagaH sphuTaphaNAmaNidIpagaNodvahaH || 3\-33|| dinakaropamadIdhitibhistadA danujadehavidAraNadAruNaiH | parigataH kila pa~nchabhirAyudhai\- ryadupatiH prajahAvasahAyatAm || 3\-34|| praguNaminduniveditapaddhati\- ryadukulenduratho yamunAnadIm | paramapUruShamakShatapauruShaH patagarAja ivAshu vahan yayau || 3\-35|| tanutara~NgapR^iShatkaNashItalaH surabhikairavasauhR^idavAsitaH | abhisametamasevata mAruto yamunayA prahito yadupu~Ngavam || 3\-36|| pavanakampitapallavapANikA prahitapuShpabharA padavImukhe | upajuhAva kila bhramarasvanai\- ryadupatiM yamunopavanasthalI || 3\-37|| nimiShitAsitanIrajalochanA mukulitAbjamukhI savituH sutA | lalitadInarathA~NgayugasvanA kuhakadainyamashochadiva prabhoH || 3\-38|| vikachakairavatArakitAkR^itiM tanumatImiva shAradayAminIm | tvaritamambunidherabhisArikAM taritumaihata satyasamIhitaH || 3\-39|| bhavati kiM nu bhaviShyati vA kimi\- tyanavadhAritashaurivihArayA | chakitayeva virochanakanyayA vidhutavIchikaraM kila vivyathe || 3\-40|| ghanatamaHparipAkamalImasai\- rgurubhirUrmigaNairanupaplutaH | atitatAra dinAdhipateH sutA\- managhayogamanA iva saMsR^itim || 3\-41|| yadupateryamunA tvaritaM yataH pratiyatashcha samarpitapaddhatiH | svayamamartyamadAvalamajjanI charaNala~NghyajalA samajAyata || 3\-42|| ajani pashchimato bhR^ishamunnatA ravisutA purataH sthalasheShitA | adhiruroha padaM kimasau hareH pratiyayau yadi vA pitaraM girim || 3\-43|| akR^itasetumanAkalitaplavAM jananasindhudR^iDhaplavamudvahan | ravisutAmatila~Nghya ramApatiM sapadi ghoShasamIpamupAnayat || 3\-44|| atha kayAchana kAraNanidrayA vivashasuptajanaM vrajamAvishat | dhanadapattanasampadi yatra sA svasutamagryamasUyata rohiNI || 3\-45|| upagate vasudevasute.antikaM narakavairiNi nandakuTumbinI | araNisambhavapAvakasa~NgamA\- dabhajatAdhvaravediriva shriyam || 3\-46|| nyadhita nandavadhUsavidhe sutaM dratamupAdita gopakumArikAm | atha ninAya cha devakanandanI\- shayanamAnakadundubhirAshu tAm || 3\-47|| anavabuddhajanArdanakanyakA vinimayastvatha bhojagaNeshvaraH | dR^iShadi tAmabhihantumapAtayat pratijaghAna cha sA charaNena tam || 3\-48|| nR^ipatirAshu padA nihatastayA nipatitoditakantu(ndu)kavadbhavan | davasamAdR^itashailanibhaH krudhA daranimIlitadR^iShTiradUyata || 3\-49|| udapatat divamugraghanasvanA yuvatirUpayugAtyayasharvarI | asuraghAtibhiraShTabhirAyudhai\- ralaghubhishchapalAbhirivAshritA || 3\-50|| atha cha bhojaniyanturayantritA danujahanturudantamudairirat | paTu gabhIramudAramanAkulaM hitamavistaramarthyamaviplavam || 3\-51|| ahamasheShasurAsuramohanI yavanikA madhukaiTabhamardinaH | prabalashumbhanishumbhaniShUdane praNihitA hatayA tava kiM mayA || 3\-52|| vasati nandagR^ihe vibudhadviShAM damayitA vasudevasamudbhavaH | ayamasau tava nAshayiteti sA daramudIrya jagAma yathepsitam || 3\-53|| madhuhiraNyanibho madhurApati\- rdinahutAshanadInadashAM gataH | shvasitajalpitavepitahu~NkR^itai\- raratimAyatabhItirasUchayat || 3\-54|| jaDamatiH sa janArdanamAyayA vihasitastrapayA janitavyathaH | apakR^itaM vasudevamamochayat dayitayA saha dInavilApayA || 3\-55|| kimapi chintitamAgatamanyathA kimidamityavashAdupajAtayA | viShavidUShitayeva manIShayA muhuradUyata mohavicheShTitaH || 3\-56|| aviShaye vipadAmasurAntake punariyeSha nikArapasmparAm | niyatirekamukhI duratikramA kR^itadhiyA kimutA.a.avilachetasA || 3\-57|| paribabhUva chukopa visiShmiye parijahAsa hariM prajagarja cha | pariNatena bhavAntaravAsanA\- .a.agrahaguNena bhajan bhavitavyatAm || 3\-58|| kvachana dhAmani kaMsanivedite sabhayamAnakadundubhirAvasat | smR^itigatena sutena sajIvitA dinashatAni ninAya cha devakI || 3\-59|| vigatakanyakayA cha yashodayA niyatisambhR^itanirbharanidrayA | chirasamAgatajAgarayA.antike harirapatyamadR^ishyata dhanyayA || 3\-60|| yadavabuddhanirAkulanItibhi\- rmunigaNairadhunA.api vimR^igyate | tadidamAgamamaulivibhUShaNaM vidhivashAdabhavat vrajabhUShaNam || 3\-61|| anaghavatsamanAkuladhenukaM prachuradugdhamachorabhayodbhavam | vrajamanAmayavishvajanaM vibhuH kR^itayugAspadakalpamakalpayat || 3\-62|| ajani gopagR^iheShu manoramai\- ramitakAntibhirapsarasAM gaNaiH | yadanubhUtirasena sameShyataH sharaNayAdavashaishavayauvane || 3\-63|| suramahIsuratoShaNamAdarAt navamupAdita nanda udAradhIH | taralagopagaNAgamasa~NkulaM tanayajanmamahotsavamadbhutam || 3\-64|| adhichakAra vadAnyamaNeH shriyaM vyadhita kalpataroranukalpatAm | a(vya)janayachcha sutaprasavotsave mahati meghavikatthanamoghatAm || 3\-65|| nidhimanantamiva svayamutthitaM niravadhiM nijabhAgamivoditam | vrajabhuvaH pratilabhya ramApatiM jahasuraindramasArataraM padam || 3\-66|| putraM prasUya tapasA puruShaM purANaM kAlaM chiraM vidhivashAt kR^itaviprakarShau | sha~NkAkala~NkitadhiyAvapi dampatI tau tadvaibhavasmaraNashAntarujAvabhUtAm || 3\-67|| nandasadmani navendusannibhau vAsametya vasudevanandanau | vR^iddhimApaturanehasA svayaM svAdubhogajananIM suparvaNAm || 3\-68|| || iti shrI kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye shrIkR^iShNasya nandagR^ihaprAptivarNanaM nAma tR^itIyaH sargaH || \section{|| kAvyaratne nirbAdhagochAraNaM nAma chaturthaH sargaH 4||} manIShitaM kaitavamAnuShasya shrutvA bhayakrodhapariplutAtmA | kaMsashchiraM prAgbhavakAlanemi\- shchintArNave magna ivAvatasthe || 4\-1|| sa durdamAn AsurasattvabhedAn netA samAhUya nR^ishaMsachetAH | prasthApayAmAsa parairadhR^iShyaM nandAspadaM nAthavihAraguptam || 4\-2|| kadAchidantarhitapUtanAtmA kaMsaprayuktA kila kApi mAyA | nidrAparAdhInajane nishIthe vrajaM yashodAkR^itirAvivesha || 4\-3|| stanyena kR^iShNaH saha pUtanAyAH prANAn papau luptapunarbhavAyAH | yadadbhutaM bhAvayatAM janAnAM stanandhayatvaM na punarbabhUva || 4\-4|| nishamya tasyAH paruShaM ninAdaM rUkShaM yashodA ruditaM cha sUnoH | sasambhramAvegamupetya bhItA tamagrahId durgrahamAgamAnAm || 4\-5|| nandashcha tIvreNa bhayena sadyaH sametya pashyan anaghaM kumAram | tenaiva tasya trijaganniyantuH prAyu~Nkta rakShAM paramArthavedI || 4\-6|| gopAshcha sambhUya guhopamAkShIM svaghoShanirhAditavishvaghoShAm | gatAsumaikShanta nishAcharIM tAM bhImAkR^itiM bhai(bhI)marathImivAnyAm || 4\-7|| parashvadhaistatkShaNashAtitaistAM vichChidya vindhyAchalasAnukalpAm | anaHpravR^ittyA bahirAshu ninyuH kravyAdbaliM prAjyamiva kShipantaH || 4\-8|| grahAdidoShAn apahantukAmA goptuH satAM gopatayaH sametAH | suvarNasUtragrathitAbhirAmAM pa~nchAyudhImAbharaNaM babandhuH || 4\-9|| ramyANi ratnAni rathA~NgapANe\- rAkalpatAM nUnamavApnuvanti | tada~NgasaMsparsharasAt prakAmaM romA~nchitAnyaMshugaNairabhUvan || 4\-10|| sa shAyitaH kShemavidA jananyA parya~NkikAyAM prarudan kumAraH | chikShepa tu~NgaM shakaTaM padAbhyAM gADhAbhighAtena girIndrasAram || 4\-11|| vidAritastasya padAgrayogAt vikIryamANo bahudhA pR^ithivyAm | shabdAyamAnaH shakaTAkhyadaityaH sa~NkShobhayAmAsa jagantyabhIkShNam || 4\-12|| yadR^ichChayotkShiptapade kumAre shailopalakShye shakaTe niraste | sarojagarbhopamasaukumAryaM pasparsha tatpAdatalaM yashodA || 4\-13|| athA~NgaNe jAnupadAgrahastai\- shchakrAyudhe cha~NkramaNapravR^itte | prAyo dharitrI pariShasvaje taM sApatrapA sAndrarajashChalena || 4\-14|| nirvyAjamandasmitadarshanIyaM nIrAjitaM kuNDalaratnabhAsA | nandastadAnIM na jagAma tR^iptiM mugdhAkSharaM prekShya prekShya mukhaM tadIyam || 4\-15|| vishvAni vishvAdhikashaktireko nAmAni rUpANi cha nirmimANaH | nAmaikadeshagrahaNe.api mAtu\- rbabhUva kR^iShNo bahumAnapAtram || 4\-16|| tara~NgitAnushravagandhamAdau tasyAdbhutaM saMlapitaM sakhIbhiH | varNasvarAdivyavasAyabhUmnA shikShAvidAM shikShaNamagryamAsIt || 4\-17|| tamIShadutthAya nilInamArAt samprekShyadantA~NkurachAruhAsam | sanAtanIM dR^iShTimananyadR^iShTiH sAnandamAlokata nandapatnI || 4\-18|| padaistribhiH krAntajagattrayaM taM bhavyAshayA bhAvitabAlabhAvam | kareNa sa~NgR^ihya karAmbujAgraM sa~nchArayAmAsa shanairyashodA || 4\-19|| skhaladgatiM dvitrapadaprachArAt jAnukrame jAtaruchiM kumAram | bhugne samAveshya valagnabhAge stanyaM mudA pAyayate sma dhanyA || 4\-20|| krameNa bhUyo.api vihArakA~NkShI nandasya dArairabhinandyamAnaH | nityAnubhUtaM nigamAntabhR^i~Ngai\- rnijaM padAbjaM nidadhe pR^ithivyAm || 4\-21|| sa sa~ncharan sAdhujanapratIpai\- rmA bhujyatAM seyamitIva matvA | chakrAdibhiH pAdasarojachihnai\- rAmudrayAmAsa mahImananyaiH || 4\-22|| Alambya mAtuH karapallavAgraM shanaiH shanaiH sa~ncharato murAreH | babhAra chitrAmiva patrarekhAM dhanyA padanyAsamayIM dharitrI || 4\-23|| akarmanighno bhuvanAnyajasraM sa~Nkalpaleshena niyamya dIvyan | prachAritaH prasnutayA jananyA padepade vishramamAchakA~NkSha || 4\-24|| suraprasUnaiH surabhIkR^itAnA\- mArohaNAnya~NgaNavedikAnAm | tamArurukShuM taralA~NghripadmaM dhAtAramArohayadAshu dhAtrI || 4\-25|| taleShu tasyA~NgaNapAdapAnAM tAlAnukUleShu gatAgateShu | vrajasthitAH svargasadAmashR^iNvan dUroditAn dundubhitUryanAdAn || 4\-26|| ya eSha lokatrayasUtradhAraH paryAyapAtrANi charAcharANi | AnartayatyadbhutacheShTito.asau nanarta khelaM(lan)navanItakA~NkShI || 4\-27|| gR^iheShu dadhno mathanapravR^ittau pR^iShatkaNairutpatitaiH prakIrNaH | nidarshayAmAsa nijAmavasthAM prAchIM sudhAshIkarayogachitrAm || 4\-28|| trasyan mukundo navanItachauryAt nirbhugnagAtro nibhR^itaM shayAnaH | nijAni niHshabdadashAM yayAche baddhvA~njaliM bAlavibhUShaNAni || 4\-29|| AraNyakAnAM prabhavaH phalAnA\- maraNyajAtAni phalAnyabhIpsan | visraMsidhAnyA~njalinA kareNa vyAdhAtmajAM vishvapatiH siSheve || 4\-30|| sujAtarekhAtmakasha~NkhachakraM tAmrodaraM tasya karAravindam | vilokayantyAH phalavikraya(yi)NyA vikretumAtmAnamabhUdvimarshaH || 4\-31|| a(A)pUrayat svAduphalArpaNena krIDAshishorhastapuTaM kirAtI | ratnaistadA kaustubhanirvisheShai\- rApUritaM tatphalabhANDamAsIt || 4\-32|| muhuH pravR^ittaM navanItachaurye vatsAn vimu~nchantamadohakAle | ulUkhale kutrachidAttapuNye bandhuM satAM bandhumiyeSha mAtA || 4\-33|| AnItamagre nijabandhanArthaM dAmAkhilaM saMhitamapyapUrNam | nirIkShya nirviNNadhiyo jananyAH sa~NkochashaktyA sa babhUva bandhyaH || 4\-34|| baddhaM tathA bhAvayatAM mukunda\- mayatnavichChedini karmabandhe | tapasvinI tatkratunItirAdyA savrIDamAraNyakathAsu tasthau || 4\-35|| ulUkhale pragrathitena dAmnA nibaddhamAsrAvilalolanetram | sahAsamaikShanta janAH samantA\- dAlAnitaM nAgamivAnabhij~nAH || 4\-36|| anAdarAkR^iShTamulUkhalaM tat yAvarjunau shailanibhau babha~nja | babhUvaturbrahmasutasya shApA\- nmuktau muneryakShavarau tadA tau || 4\-37|| shApAvadhiM brahmasutena dattaM samprApya tau shaurisamAgamena | dehena divyena vidIpyamAnau stutvA hariM dhAma samIyatuH svam || 4\-38|| adR^iShTapUrvaM bhuvi pUtanAde\- rudantamutpAtamudIkShamANAH | sametya gopAH saha mAdhavena vR^indAvanaM satvaramabhyagachChan || 4\-39|| yenauShadhInAmadhipaM purastA\- dAhlAdahetuM jagatAmakArShIt | tenaiva dadhyau manasA vanaM tat kR^iShNo gavAM kShemasamR^iddhimichChan || 4\-40|| anugrahAbdheriva vIchibhedai\- rApyAyayAmAsa shubhairapA~NgaiH | vanaM pR^ithivyA iva yauvanaM tat goptA satAM godhanavaMshachandraH || 4\-41|| AsInniShevyA pR^ithivI pashUnAM puNDrekShuramyANi tR^iNAnyabhUvan | tasminnaraNye tarubhiH prapede kalpadrumANAmanukalpabhAvaH || 4\-42|| adR^iShTapUrvairadhikAM visheShai\- rAlakShya vanyAmamarendramAnyAm | nandopanandapramukhairnanande nAkAdhirUDhairiva nAthabhUmnA || 4\-43|| daityaistR^iNAvartamukhairayatnA\- nmuhurnirastairmudito mukundaH | abhu~Nkta rAmeNa sahAdbhutaM tat puNyaM vanaM puNyajanendramAnyam || 4\-44|| sapakShakailAsanibhasya gopA bakasya pakShAn abhito babandhuH | vane tadanyAnapi ghoravR^ittIn kSheptuM pravR^ittA iva ketumAlAH || 4\-45|| puraskR^itaM ma~NgalagItavAdyaiH paMusaH prasattyai jagatAM prasUteH | kayA.api tatra spR^ihayA.anvatiShThan kanyAvrataM ki~nchana gopakanyAH || 4\-46|| nishAtyaya(ye)snAnasamudyatAnAM nikShiptamAbhIrakishorikANAm | kUlAdupAdAya dukUlajAlaM kundAdhirUDho mumude mukundaH || 4\-47|| sa chaikahastapraNatiM vidhUnvan kShaumArthinInAM harira~NganAnAm | anyonyahastArpaNasampravR^itta\- mAsAM jahAsA~njalimapyapUrvam || 4\-48|| sa chA.a.atmachaNDAtakamAtrabhAjAM kShaumArthinInAM svayamarthyamAnaiH | ananyahastArpaNasampravR^ittai\- stAsAM jahAsA~njalibhistadIyaiH || 4\-49|| prasuptamudbodhayatA paratvaM vIrashriyo vibhramamaNDanena | nIlAdinirveshanidhAnadhAmnA nAtho babhAse navayauvanena(vayasA navena)|| 4\-50|| vihAraparvakramachAru shaureH kalyaM vayaH kAmagR^ihItiyogyam | manobhirAsvAdyatamaM prapede mAdhuryamikShoriva madhyabhAgaH || 4\-51|| samAshritAM vibhramasainyabhedaiH kAntyA svayA kalpitachAruvaprAm | vrajastriyaH kR^iShNamayIM vyajAnan krIDArgalAM kShemapurImapUrvAm || 4\-52|| vaMshasvano vatsavihArapAMsuH sandhyAgamastasya cha vanyaveShaH | AyAti kR^iShNe vrajasundarINA\- mAsIchchatuHskandhamana~Ngasainyam || 4\-53|| anushravANAmavataMsabhUtaM barhAvataMsena vibhUShayantI | adivyayA charmadR^ishaiva gopI samAdhibhAjAmabhajat samAdhim || 4\-54|| kalApinAM kalpitamAlyabhAvaiH patraistadA patraladehakAntim | avApya sa~nchAritamAlamAdyaM ChAyAtmatAM prApurivAsya gAvaH || 4\-55|| vitanvatA mAnmathamindrajAlaM pi~nChena tApi~nChanibho babhAse | anekaratnaprabhavena dhAmnA shArAtmanA shaila ivaindranIlaH || 4\-56|| muhuH spR^ishantI mumude yashodA mugdhA~NganAmohanavAMshikena | manIShiNAM mA~Ngalikena yUnA maulau dhR^itAM maNDanabarhamAlAm || 4\-57|| kR^itAspadA kR^iShNabhujAntarAle prAlambabarhAvalirAbabhAse | vishuddhahemadyutirabdhikanyA shyAmAyamAneva tada~NgakAntyA || 4\-58|| sAchIkR^itAni praNayatrapAbhyAM vyAvR^ittarAjIvanibhAni shauriH | sabhrUvilAsAni dadarsha tAsAM vaktrANi vAchAlavilochanAni || 4\-59|| nira~NkushasneharasAnuviddhAn niShpandamandAlasanirnimeShAn | vaMshena kR^iShNaH pratisambabhAShe vArtAharAn vAmadR^ishAM kaTAkShAn || 4\-60|| ashikShitaM tumburunAradAdyai\- rAbhIranATyaM navamAsthitena | jage salIlaM jagadekadhAmnA rAgAbdhinA ra~njayateva vishvam || 4\-61|| apatrapAsaikatamAshritAnAM rAgodadhau kR^iShNamukhendununne | hastAvalambo na babhUva tAsA\- mutpakShmaNAmutkalikAplutAnAm || 4\-62|| ayantritasvairagatiH sa tAsAM sambhAvitAnAM karapuShkareNa | prasvinnagaNDaH praNayI chakAshe madhye vashAnAmiva vAraNendraH || 4\-63|| vimohane vallavagehinInAM na brahmacharyaM bibhide tadIyam | sampatsyate bAlakajIvanaM tat satyena yenaiva satAM samakSham || 4\-64|| svasambhavaM kR^iShNamavekShamANo bandhuprasUtaM cha balaM vrajeshaH | nisargamaitryA niyataikabhAvau nyayu~Nkta tau vatsakulAni goptum || 4\-65|| ananyatantraH svayameva devAn padmAsanAdIn prajanayya rakShan | sa rakShakaH sIrabhR^itA sahA.a.asIt netA gavAM nandaniyogavartI || 4\-66|| kathaM vrajechCharkarilAn pradeshAn padbhyAmasau pallavakomalAbhyAm | iti snutastanyarasA yashodA chintArNave na plavamanvavindat || 4\-67|| vihAravitrAsitaduShTasattvau mR^igendrapotAviva dhIracheShTau | babhUvatuH shAshvatikena bhUmnA bAlau yuvAnAviva tau balADhyau || 4\-68|| sindUritau vatsaparAgajAlaiH sitAsitau bAlagajAviva dvau | udAralIlAvupalakShya gopyaH sarvAstadA.ananyavashA babhUvuH || 4\-69|| gopAyamAne ShuruShe parasmin gorUpatAM vedagiro bhajantyaH | bhavyairasevanta padaM tadIyaM stobhapratichChandanibhaiH svashabdaiH || 4\-70|| abAlisho bAlishavat prajAnAM prakhyApayan Atmani pAratantryam | nyadarshayat vishvapatiH pashUnAM bandhe cha mokShe cha nijaM prabhutvam || 4\-71|| Atmopamarde.apyanumodamAnA\- dAtmAdhikaM pAlayatashcha vatsAn | gAvastadAnImanaghAmavindan vAtsalyashikShAmiva vAsudevAt || 4\-72|| yo.asAvanantapramukhairanantai\- rnirvishyate nityamanantabhUmA | vaimAnikAnAM prathamaH sa devo vatsairalelihyata vatsalAtmA || 4\-73|| mahIyasA maNDitapANipadmaM dadhyannasAreNa madhuplutena | dR^iShTvA nananduH kShudhayA.anvitAstaM vatsAnucharyAsu vayasyagopAH || 4\-74|| svAdUni vanyAni phalAni taistaiH snigdhairupAnIya nidarshitAni | rAmAya pUrvaM pratipAdya sheShaiH sa pipriye sAdarabhujyamAnaiH || 4\-75|| tAbhyAM tadA nandanideshitAbhyAM rakShAvatIM rAmajanArdanAbhyAm | visheShabhogyAmabhajat vibhUtiM vR^indAvanaM vyApR^itadhenuvR^indam || 4\-76|| agAdhakAsAramahInashaShpa\- matIkShNasUryaM tadachaNDavAtam | prachChAyanidrAyitadhenuvatsaM prauDhe nidAghe.api babhUva bhogyam || 4\-77|| na vyAdhipIDA na cha daityasha~NkA nAsIt gavAM vyAghrabhayaM cha tasmin | svabAhukalpena balena sArdhaM nArAyaNe rakShati nandalakShamIm || 4\-78|| nirItayaste nirapAyavA~nChAH niHshreyasAdapyadhikapramodAH | prapedire.apUrvayugAnubhUtiM gopAstadA goptari vAsudeve || 4\-79|| vatsAnucharyAchaturasya kAle vaMshasvanaiH karNa(shrotra)sudhAM vidhAtuH | gatAgataprANadashAmavindan gopIjanAstasya gatAgateShu || 4\-80|| AghrAtavartmAnamaraNyabhAge\- ShvAraNyakairAshritadhenubhAvaiH | kenApi tasyApahR^itaM kirITaM pratyAharan praikShata patrinAthaH || 4\-81|| devasya dugdhodashayasya daityA\- dvairochanAdvyAlabhujopanItaH | kR^iShNasya maulau kR^itabarhachUDe nyastaH kirITo nibiDIbabhUva || 4\-82|| samAhitairagniShu yAyajUkai\- rAdhIyamAnAni havIMShi bhoktA | bhaktaikalabhyo bhagavAn kadAchit patnIbhirAnItamabhu~Nkta bhojyam || 4\-83|| karAmbujasparshanimIlitAkShAn AmarshanairAkalitArdhanidrAn | vatsAn ananyAbhimukhAn sa mene prahvAkR^itIn bhaktibharAvanamrAn || 4\-84|| romanthaphenA~nchitasR^ikvibhAgai\- raspandanairardhanimIlitAkShaiH | anAdR^itastanyarasairmukundaH kaNDUyitairnivR^itimApa vatsaiH || 4\-85|| siShevire shAdvalitAn pradeshAn kR^iShNasya dhAmnA maNimechakena | vasundharAyAmapi kevalAyAM vyApArayanto vadanAni vatsAH || 4\-86|| navaprasUtAH sa tadA vanAnte payasvinIrapratimAnadohAH | paribhramashrAntapadAn adUrAt pratyAgatAn pAyayate sma vatsAn || 4\-87|| nivishya mUleShu vanadrumANAM nidrAyitAnAM nijatarNakAnAm | a~NgAni gAH sAdaramAlihantI\- ramaMsta sambhAvyaguNAH svamAtuH || 4\-88|| sa naichikIH pratyahamAtapAnte pratyuktaghoShA iva vatsanAdaiH | madhUni vaMshadhvanibhiH prayachChan ninAya bhUyo.api nivAsabhUmim || 4\-89|| samAvrajan vishvapatirvrajAntaM gobhiH samaM gopavilAsinInAm | ullAsahetuH sa babhUva dUrA\- dudyan vivasvAniva padminInAm || 4\-90|| nivartayan gokulamAttavaMsho mandAyamAne divase mukundaH | priyAdR^ishAM pAraNayA svakAntyA barhAvR^itaM vyAtanuteva vishvam || 4\-91|| bAlaM taruNyastaruNaM cha bAlA stamanvarajyanta samAnabhAvAH | tadadbhutaM tasya vilobhanaM vA tasyaiva sarvArharasAtmatA vA || 4\-92|| avediShAtAM pR^ithukau pitR^ibhyAM tAruNyapUrNau taruNIjanena | vR^iddhau purAvR^ittavisheShavidbhiH klR^iptendrajAlAviva rAmakR^iShNau || 4\-93|| athApadAnaM madanasya dAtu\- mAdAtumAlokayatAM manAMsi | navaM vayo nAthasamaM prapede guNottaraM gopakumArikAbhiH || 4\-94|| ana~NgasindhoramR^itaprathimnA rasasya divyena rasAyanena | mahIyasIM prItimavApa tAsAM yogI mahAn yauvanasambhavena || 4\-95|| vijR^imbhamANastanakuDmalAnAM vyaktonmiShadvibhramasaurabhANAm | madhuvratatvaM madhurAkR^itInAM lebhe latAnAmiva vallavInAm || 4\-96|| atiprasa~NgAdavadhIrayantyA prAchInayA saMyamito niyatyA | pA~nchAlakanyAmiva pa~nchabhuktAM dharmaH satIrAdR^ita tAdR^ishIstAH || 4\-97|| dishAgajAnAmiva shAkvarANAM shR^i~NgAgranirbhinnashilochchayAnAm | sa tAdR^ishA bAhubalena kaNThAn nipIDya lebhe paNitena nIlAm || 4\-98|| kareNa dambholikaThoratu~NgAn dehAn pR^ithUn dAnavadurvR^iShANAm | vimR^idya nUnaM vidadhe mukundaH priyAstanasparshavihArayogyAm || 4\-99|| AtmIyaparya~Nkabhuja~Ngakalpau akShepyarakShAparighau pR^ithivyAH | nIlopadhAnIkaraNAt sa mene bhUyiShThadhanyau bhujapArijAtau || 4\-100|| rAgAdirogapratikArabhUtaM rasAyanaM sarvadashAnubhAvyam | AsIdanudhyeyatamaM munInAM divyasya puso dayitopabhogaH || 4\-101|| anudrutA nUnamana~NgabANaiH sulochanA lochanabhAgadheyam | pratyagrahIShuH pratisannivR^ittaM tyaktetarairakShibhirAtmanA cha || 4\-102|| vrajopakaNThe vibudhAnubhAvyo gopIjanairAtmaguNAvadAtaiH | samAvR^ito nandasutashchakAshe tArAgaNairindurivAntarikShe || 4\-103|| hatvA sayUthaM tR^iNarAjaShaNDe rAmAchyutau rAsabhadaityamugram | atoShayetAM bhR^ishamAtmabhR^ityAn svAdyaiH sudhApiNDanibhaiH phalaughaiH || 4\-104|| kadAchidAsAditagopaveShaH krIDAkule gopakumAravR^inde | skandhena sa~NgR^ihya balaM balIyAn daityaH pralambo divamutpapAta || 4\-105|| papAta bhR^imau sahasA sa daitya\- stanmuShTinA tADitashIrNamauliH | mahendrahastaprahitena pUrvaM vajreNa nirbhinna ivAchalendraH || 4\-106|| svavAsasA klR^iptakala~NkalakShamIH kAntyA dishashchandrikayeva limpan | rarAja rAmo danuje niraste svarbhAnunA mukta ivoDurAjaH || 4\-107|| vinaiva rAmeNa vibhuH kadAchit sa~nchArayan dhenugaNaM savatsam | vanashriyA dUravilobhitAkShaH ka~nchit yayau kachChamadR^iShTapUrvam || 4\-108|| yadR^ichChayA chAritadhenuchakraH kUlAntike vishvajanAnukUlaH | kalindajAM kAliyapannagasya kShvelodgamaiH kajjalitAM dadarsha || 4\-109|| viShAgninA murmuritapratAne vairochanItIravanAvakAshe | ahIndramAskanditumadhyarukShat kAShThAkR^itiM ka~nchana nIpavR^ikSham || 4\-110|| madhudravairulbaNaharShabAShpA romA~nchitA kesarajAlakena | patrA~NkuraishchitratanushchakAshe kR^iShNAshritA shuShkakadambashAkhA || 4\-111|| nipatya sa~NkShiptapayodhikalpe mahAhrade mandarapotaramyaH | viShavyapohAdamR^itaM vidhAtuM svAdUdayaM kShobhayati sma sindhum || 4\-112|| kR^itAhatiH kR^iShNanipAtavegA\- dAnaddharUpA vitataistara~NgaiH | sarpApasArauShadhisamprayuktA bherIva sA bhImataraM rarAsa || 4\-113|| prasaktakR^iShNadyutibhistadIyaiH pR^iShatkaNairutpatitaiH pratUrNam | adR^ishyatA.a.adyotitamantarikShaM pItAndhakArairiva tArakaueghaiH || 4\-114|| udagrasaMrambhamudIkShya bhItA\- stArkShyadhvajaM tArkShyamivA.a.apatantam | prapedire sAgaramAshritaughAH kAkodarAH kAliyamAtrasheShAH || 4\-115|| athAmbhasaH kAliyanAgamugraM vyAttAnanaM mR^ityumivojjihAnam | bhogena badhnantamapohya shauriH prahvIkR^itaM tatphaNamAruroha || 4\-116|| sadyo mahAnIlamayIM mukundaH sapadmarAgAmiva pAdapIThIm | krAman phaNAM kAliyapannagasya grastodito bhAnurivAbabhAse || 4\-117|| phaNAmaNInAM prabhayoparakte khelan babhau chakriNi chakrapANiH | pradoShasindUritamambuvAhaM prAchetaso nAga ivopamR^idnan || 4\-118|| praNemuShAM prANabhR^itAmudIrNaM mano vineShyan viShamAkShavaktram | akalpayat pannagamardanena prAyeNa yogyAM patagendravAhaH || 4\-119|| tadbhogavR^inde yugapanmukunda\- shchArIvisheSheNa samaikShi nR^ityan | paryAkule vIchigaNe payodheH sa~NkrAntabimbo bahudheva chandraH || 4\-120|| taduttamA~NgaM parikalpya ra~NgaM tara~NganiShpannamR^ida~NganAdam | prashasyamAnastridashairakArShI\- davyAhatAmArabhaTImanantaH || 4\-121|| ekena hastena nipIDya vAlaM pAdena chaikena phaNAmudagrAm | haristadA hantumiyeSha nAgaM sa eva saMsAramivAshritAnAm || 4\-122|| sa pannagInAM praNipAtabhAjAM dravIbhavan dInavilApabhedaiH | prasAditaH prAdita bhartR^ibhikShAM kimasya naH (nu)syAdapadaM dayAyAH || 4\-123|| lolApatachcharaNalIlAhatikSharitahAlAhale nijaphaNe nR^ityantamapratighakR^ityaM tamapratimamatyantachAruvapuSham | devAdibhiHsamayasevAdaratvaritahevAkaghoShamukharai\- rdR^iShTAvadhAnamatha tuShTAva shaurimahiriShTAvarodhasahitaH || 4\-124|| haricharaNasarojanyAsadhanyottamA~NgaH shamitagaruDabhItiH sAnubandhaH sa nAgaH | yugaviratidashAyAM yoganidrAnurUpAM sharaNamasharaNaH san prApa shayyAM tadIyAm || 4\-125|| vividhamunigaNopajIvyatIrthA vigamitasarpagaNA pareNa puMsA | abhajata yamunA vishuddhimagryAM shamitabahirmatasamplavA trayIva || 4\-126|| avadhUtabhuja~Ngasa~NgadoShA hariNA sUryasutA pavitritA cha | api tatpadajanmanaH sapatnyA bahumantavyatarA bhR^ishaM babhUva || 4\-127|| || iti shrIkavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye kAvyaratne nirbAdhagochAraNaM nAma chaturthaH sargaH || \section{|| indrapUjAramba pa~nchamaH sargaH 5||} tataH samAnItarasAlapAkaH saMvIjayan pATalagandhavAhaiH | nirUDhamallIvibhavo nidAghaH sIrAyudhaM shaurisakhaM siSheve || 5\-1|| abibhratInAM kuchakumbhakakShyA\- mAliptakarpUrahimodakAnAm | sa subhruvAM dehaguNena yUnA\- mAsIt vasantAdapi mAnanIyaH || 5\-2|| vihArayUnA bhajatA svayaM tat vrajA~NganAvibhramaki~Nkaratvam | nitAntadhanyAH svaguNairabhUvan nirvishyamAnA R^itavaH krameNa || 5\-3|| kR^itAvasekA iva kR^iShNagItai\- rvanadrumA vardhitatu~NgashR^i~NgAH | ayatnalabdhAni gavAM babhUvuH sthAyIni varShAtapavAraNAni || 5\-4|| babha~nja vAtaH prabalo na vR^ikShAn na tigmarashmiH salilaM tatApa | dadAha vanyAM na cha tatra dAvaH saMrakShitA yatra gavAM sa devaH || 5\-5|| gAvo mahiShyashcha gabhIranAdAH sa~nchAritAH shAr~NgabhR^itA yathArham | kalindakanyAmavagAhya kAle gharmApadA sampadameva bhejuH || 5\-6|| gate.api bhUyiShThaguNe vasante gopAH sukhaM chAritagodhanAste | kalindajAnUpasamIpabhAjaH kAlaM kaThorAtapamatyanaiShuH || 5\-7|| vitenire ja~NgamadhAmakalpai\- ranobhiradhyAsitachatvarANi | nidAghavarShAnuguNAni gopAH sthAnAni govatsaguNochitAni || 5\-8|| akAlakAlyena pareNa puMsA sAmyaM gatAnAmiva vallavInAm | sukhAya sarve samayA vabhUvuH svaiH svairavichChinnaguNairvisheShaiH || 5\-9|| sudhAplavasvairasakhImabhikhyAM vanAshrite varShati kR^iShNameghe | madhyandine.apyAdadire vihArAn gAvaH prakAmaM gatagharmatApAH || 5\-10|| tApApahantuH svapadAshritAnAM tattAdR^ishA tasya samIkShaNena | na tasya gopAdhyuShitasya jaj~ne vanasya vAtAtapavahnipIDA || 5\-11|| prasAdhitAH pATalapuShpajAlaiH prachChAyanidrAshamitopatApAH | dinAvasAnasnapanena shItA gopyaH priyairnirvivishurnishIthAn || 5\-12|| nidAghataikShNyAdiha duShTasattvAH kShobhaM gavAM kuryuratikShudhArtAH | itIkShamANaH sahajena sArdhaM vyadhatta nAtho mR^igayAvihAram || 5\-13|| prasaktaga~NgAyamunAnuShaktyA bhAsA tayorAhitagADhamohAH | ayatnalabhyopagamAstadA.a.asan vyAlAH kShaNAdarbhakavedhayogyAH || 5\-14|| anuprayAtairiva devamAyA\- machChedanIyairapi diggajAnAm | vanaM tadantargatasattvajAtaM pAshairavArundhata vatsapAlAH || 5\-15|| anantalIlochitabhUmikAptai\- rAveditAn vedavanecharendraiH | pathaH samAsthAya gR^ihItachApA guptasthitiM gopasutA vitenuH || 5\-16|| kShaNAdanirdhArya nidAnabhedaM dattApahAsairvanadevatAbhiH | mR^igAyitaM tatra mR^igendramukhyaiH siMhAyitaM gokulasArameyaiH || 5\-17|| parisphuratkR^itrimasattvajAtaiH prasAritaiH shyAmapaTairvanAnte | svayaM tirodhAya tadarhashabdA gopA mR^igAn gUDhacharAshchakarShuH || 5\-18|| shatAvarIdAmanibaddhamUrdhnaH shAr~NgadhvanitrAsitasiMhayUthAn | anIkanAthapramukhAnakArShI\- dagresarAn vyAdhatanUnanantaH || 5\-19|| vimuktapAshA madhuvairibhR^ityai\- rjihvAladurdarshakarAlavaktrAH | nipeturanyonyavimuktaroShAH shvAno varAheShu nishAtadaMShTrAH || 5\-20|| sambhUya gopAH prasabhaM prayuktaiH sattvAni vanyAni samagrasattvAH | guhAmukhAmreDitatIvraghoShaiH kolAhalairAkulayAmbabhUvuH || 5\-21|| amR^iShyato mAnuShasiMhanAdaM girIndraraudhairapi durnirodhAn | babha~nja dR^ipto balabhadrasiMhaH siMhAn dvipendrAniva durnivAraH || 5\-22|| gu~njAkalApapratinaddhakeshai\- rAgulphamAlambitapi~nChajAlaiH | niSha~NgibhishchArupR^iShatkachApai\- rgupto babhau gopasutairmukundaH || 5\-23|| AkrAntyakampeShu nageShu dhairyaM shauryakramaM shvApadavikrameShu | ashikShayat kShemavidAtmabhR^ityAn vihAragopo mR^igayApadeshAt || 5\-24|| AdAya lUnAni mukundabANaiH shR^i~NgANi shIghraM vanakAsarANAm | shAr~NgapramANAni shanairakArShu\- staireva chArUNi dhanUMShi bAlAH || 5\-25|| manuShyamAMsaspR^ihayA saroShaM guhAntarAdutpatituM pravR^ittAn | shilImukhaiH kIlitashailakaNThAn kR^iShNastadA kesariNashchakAra || 5\-26|| navAhR^itairnAthapariShkriyArhAM gu~njAsrajaM gopakumAravIrAH | vibhinnavanyadvipakumbhamuktai\- rmuktAphalairantarayAmbabhUvuH || 5\-27|| sharAhatAnAM vipine mR^igANA\- mArdrAhR^itaishcharmabhirAttaharShAH | akalpayan AstaraNAni gopAH saMveshayogyAni sahAyinInAm || 5\-28|| abhinnapArshveShvavakAshabhedAt bhinnasthitIn bhItimapohya vatsAn | nirastasiMheShu guhAgR^iheShu nyavIvishan nAthaniyogabhAjaH || 5\-29|| AyAtayAmairachirapratApAt sumR^iShTapAkairadhishalyashR^i~Ngam | mAMsairmR^igANAM madhunA.avasiktai\- rnandasya bhR^ityA vipine nananduH || 5\-30|| nivedyamAnAn vanadevatAbhiH sa~NgR^ihya vanyAn upadAvisheShAn | samaM suhR^idbhyaH sahasA vibheje rAmAnurodhena ramAsahAyaH || 5\-31|| trANaM satAM duShkR^itinAM vinAshaM tanvannabhIShTaM mR^igayAchChalena | svachChandacharyAnuguNaM gavAM ta\- chchakre vanaM shAntamR^igAvasheSham || 5\-32|| nisargakAruNyatara~NgavR^ittyA nirvairatAM naigamagopadR^iShTyA | samprApitAH prApurivaikajAtyaM kechidgavAM kesaridantimukhyAH || 5\-33|| vidhUnvatA dhUlikadambareNUn dhArAkadambA~NkurakAraNena | ninyuH shramaM nirjharabindubhAjA nabhasvatA nandasutAnuyAtAH || 5\-34|| amartyayakSheshvaradhAmabhAjoH ArAmayorekamivAvatAram | prashAntagharmAtishayaM prabhAvAt vR^indAvanaM nandasuto vitene || 5\-35|| dishaM samAkramya karairudIchIM deve ravau dakShiNataH pravR^itte | nidAghaklR^iptyA nigR^ihItadehAM vR^iShTiM punaH sraShTumiyeSha shauriH || 5\-36|| athAvirAsIdapasArayantI tApaM gavAM chaNDakaraprasUtam | vichitrasasyodayamechakA~NgI meghAvilA mAdhavayogavelA || 5\-37|| mahIbhR^itaH sambhR^itatIrthatoyai\- rambhodharairAcharitAbhiShekAH | prayuktavidyudvalayaiH punastaiH prAyeNa nIrAjanamanvabhUvan || 5\-38|| dhautAvadAtaiH krakachachChadAnAM patrairavishrAntaShaDa~NghrinAdaiH | vyadArayat puShpasharaH pratUrNaM mAnagrahaM mAnavatIjanAnAm || 5\-39|| payomuchA sekavatAM sthalAnAM vIrutprarohA vividhA babhUvuH | samIkShitAnAM madhusUdanena shraddhAdayAdyA iva sadguNaughAH || 5\-40|| shitena pa~ncheShushareNa bhinnAt viyoginImAnasato vikIrNAH | tadendrako (go)patvamivAdhijagmuH shoNAH kShitau shoNitabindubhedAH || 5\-41|| madhudruterulbaNadantavINA meghAnile medurabindujAle | prabhUtakampAH prathayAmbabhUvuH shItAlutAM kaNTakinaH kadambAH || 5\-42|| shatahradAshastravilAsadIptA dhIrapraNAdA dhR^itachitrachApA | kanadbalAkAdhvajapa~NktirAsIt kAdambinI kAmachamUrapUrvA || 5\-43|| mR^ida~NgadhIrastanito vihAyAH saudAmanIsambhR^itachArulAsyaH | babhau navAnAM prabhavo rasAnAM ratipriyasyeva naTasya ra~NgaH || 5\-44|| achintitopasthitajIvanAnA\- mAseduShAmabhyadhikAM samR^iddhim | toyAshayAnAM parivAhajanyA svaguptiranyopachayapradA.abhUt || 5\-45|| guhAsu govardhanasambhavAsu prakAmavistIrNasamasthalIShu | guNAdhiko vishvasR^ijA pravarShe vAsaH samAdhIyata vallavAnAm || 5\-46|| darIShu gopyaH prasamIkShya kR^iShNaM dishAsu jImUtagaNaM mayUryaH | agre patInAmadhigItinAdaM vitenire chAru vihAralAsyam || 5\- 47|| payodalakShya (kSha)prahitAgrahastAM kR^iShNaH svanetre iva chandrasUryau | tirodadhAnAM pratiroddhumaichChat svairI svalIlAmiva varShavelAM (jAtalIlAm)|| 5\-48|| athA~njanasnigdhanabhaHprakAshAH kShaNatviShAM kalpitalAsyabha~NgAH | dishAmukhollAsanadR^iShTadAkShyA dInAmbuvAhA divasA babhUvuH || 5\-49|| alakShyatIvrAtapamantarikShaM sitAsitairambudharaishchakAshe | vivekamAsAdayatAmivAdau chittaM vitarkairanivartamAnaiH || 5\-50|| vihAya sadyaH kuTajArjunAdIn viplAvitAn kAlaviparyayeNa | punarbabandhuH praNayaM dvirephAH koshopapanneShu kusheshayeShu || 5\-51|| tara~NgalolAmbujatAlavR^intA barhAtapatrAyitabhR^i~NgayUthAH | vidhUtahaMsAvalichAmaraughA nadyaH samAtanvata nAthasevAm || 5\-52|| tApAnubandhaprashamAya puMsAM shayyArthinA shAr~NgabhR^itopahUtA | payodamAlAvyapadeshadR^ishyA prAyastiro.adhIyata yoganidrA || 5\-53|| itastataH prAptasharadvihAraM gopIsakhaM draShTumatIva harShAt | ashobhi nennairiva jR^imbhamANaiH shIrNairdharitrI shikhinAM kalApaiH || 5\-54|| charAchareShvAhitajIvanAnA\- manujjhatAM satpathamambudAnAm | shuchitvamantarbahirapyayatnA\- dabhyAgatairhaMsagaNaiH shashaMse || 5\-55|| saMskArabhedaiH kalamAdikAnAM krameNa labdhopachayasthitInAm | dharmaM nijaM sAdhayituM kShamANAM samunnatiH sannatiheturAsIt || 5\-56|| vihAragopasya guNAn gR^iNadbhiH kShIbAshayA gItapadairudAraiH | chakAsurAsAdi (shire sAdhi)tabhaktibhedAH sAmopashAkhA iva shAligopyaH || 5\-57|| vikasvarendrAyudhabarhadAmnaH shyAmIkR^itaM kR^iShNaghanasya dhAmnA | sharatprasa~Nge.api tadA tadAsIt vR^indAvanaM baddhamayUralAsyam || 5\-58|| samagrabandhUkarajaHsametaM smerAtasImechakamantarikSham | pItAmbareNa prabhuNA tadAnI\- mayatnasambhUtamavApa sAmyam || 5\-59|| samagrasaptachChadareNukIrNaiH srotobhirunnItamadapravAhaH | svakAnane svairajuShAM gajAnAM govardhano yUthapatirbabhUva || 5\-60|| adhomukhaishcha pratibimbarUpai\- rabhyunnatairAtmabhirapyashaMsan | trivikramasya sthitamunnataM cha padadvayaM pAthasi raktapadmAH || 5\-61|| pa~NkakShaye prAktanavartanInAM vakretarA vyaktirabhUt pR^ithivyAm | bahirmatapratyayinAM vyapohe vedoditAnAmiva satkriyANAm || 5\-62|| madaprabhUtadhvanayo mahokShA rodhovibhedolbaNatu~NgashR^i~NgAH | darpasya dehA iva yogasiddhAH dantAvalAn antarayAmbabhUvuH || 5\-63|| saroruhAM raktasitAsitAnAM shriyA babhau shAradavAsarashrIH | vihArabhAjA guNabhedayogAt vyaktIkR^itA vishvasR^ijeva mAyA || 5\- 64|| AraktakalhAravilochanashrIH klAntA bhR^ishaM khelagatiH skhalantI | unnAlanAlIkamadhUpabhogAt matteva mArtA(rta)NDasutA babhAse || 5\-65|| valagnalagnormivalIvibha~NgAM kAle yathAsthAnagR^ihItakArshyAm | araMsta pashyan anagho.anurUpAM shyAmAM sudR^iShTAmapi sUryakanyAm || 5\-66|| shoNAkR^itiM kokanadairudArai\- rindIvarairAkalitAtmakAntim | sitAmbujaiH sUchitajAhnavItA\- mekAmanekAmiva tAmabhu~Nkta || 5\-67|| kumudvatIM prekShya kalindakanyAM tArApariShkAravatIM triyAmAm | nabhaHsthalIM cha sphuTahaMsamAlAM nAthastridhAbhUtamamanyataikam || 5\-68|| bandhUkajAlaiH paridhAnashobhA\- mindIvarairapratimAmabhikhyAm | mukhashriyaM tAmarasairmurAreH sambhR^itya lebhe sharadAnurUpyam || 5\-69|| payodharANAM palita~NkaraNyA divashcha tAruNyamivArpayantyA | vichitrabhUmnA sharadA svashaktiM vikhyApayAmAsa vihAragopaH || 5\-70|| kumudvatIkalpitabhR^i~NgagItaH sandarshayan darpaNamindubimbam | sachAmarashchandrikayA siSheve tamIshvaraM tatra sharatpradoShaH || 5\-71|| saroruhAM raktasitAsitAnAM sthAneShu bhR^i~NgadhvanibhiH pratene | jigIShataH pa~nchasharasya vishvaM tUrNaM pravR^ittairiva tUryaghoShaiH || 5\-72|| nirmuktabhogIndranibhaiH payodai\- rnabhaHsthalI vyAptatanurbabhAse | ana~NgayogyairharinIlabhUmi\- rdhautaprakIrNairiva chAmaraughaiH || 5\-73|| vibhAvya bandhUkavibhAtasandhyAM kAlochitaM kalpayituM vihAram | dvijairupAdhAvi nisargashuddhai\- ra~NgIkR^itAnAvilatIrthatoyaiH || 5\-74|| aninditAM glAnimivodvahantyo vitenire mandatarAn prachArAn | varShAnishIthe dayitena bhuktAH shrAntiM prayAtA iva shaivalinyaH || 5\-75|| shriyA samaM bhAvitapadmabhUmnA ghanAgamAdullasitaH payodheH | rarAja nIle ravirantarikShe maNIshvaro mAdhavavakShasIva || 5\-76|| avApya sa~NkochamatIva bhUyaH kAlAgamAdunmiShato nabhastaH | vibhAgamApurvidisho dishashcha prajAH prasannAdiva vishvadhAmnaH || 5\-77|| samudyatastigmarucho ghanAbdhe\- runnidratAM pUrvamupAjagAma | rathA~NgapANeriva sindhujanmA sarojinI chArusarojalakShyA || 5\-78|| utsArayan jIrNasilindhra(shilIndhra)jAlaM prAyo madaiH pechakinAM prasi~nchan | chakAra saptachChadareNujAlaiH kAlo mahIM kAmavihArayogyAm || 5\-79|| kR^itodayAH kR^iShNavalAhakena srotovahAH svairavihArabhAjaH | trapAmiva sthAnagatipratIkShyAH svAbhAvikIM svachChadashAmavApuH || 5\-80|| sukhAvagAhyaiH sudR^ishAmatuShyat svAdottaraiH shaurirapetapa~NkaiH | prasannashItairanaghaiH payobhiH svabhaktachittairiva yAmunIyaiH || 5\-81|| anulbaNairanvahamUrmibhedaiH sampannarekhAH saritAmadho.adhaH | shriyo dadhuH padmavanAvatAre sopAnatAM saikatasanniveshAH || 5\-82|| prasAdabhAjA samayena dattA\- strailokyalakShmyAstaralasvabhAvAH | payodharasthAnagatA vireju\- rhArAH prabhUtA iva haMsamAlAH || 5\-83|| jalAtapatyAgasamAgamAbhyAM prAchImavakrAM prakR^itiM bhajantyaH | tadanvayatyAgavashAdavAptaiH pa~Nkairamuchyanta shanaiH padavyaH || 5\-84|| sthAne vinidrAH sthalapadmakoshAH prAyo gatiM pAnthajanasya roddhum | aruntudAn AmumuchuH parAgAn AshyAnapa~NkeShu mahApatheShu || 5\-85|| patatralIlAhatapuShkarAntaiH padmAlayAnUpurasaumyanAdaiH | shubhairabhAvi svapatastridhAmnaH pratyUShatUryairiva rAjahaMsaiH || 5\-86|| kalhAraniShpAditakarNapUrA vitIrNabandhUkavisheShakashrIH | AmuktapadmotpalareNurAsIt sairandhrikA kApi sharat tridhAmnaH || 5\-87|| sarojakoshAnmiShataH prabhugnAn shAlIn vipAkAnatapi~njarAgrAn | shukAMshcha teShvApatato.anumene shauriH sayUthyAniva shoNatuNDAn || 5\-88|| svavegasa~nChannagabhIrabhAvaM srotasvinInAmapahAya toyam | kAluShyamAyodhanakAlayogAt vIrA~NganAnAM hR^idayaM vivesha || 5\-89|| navaprarUDhairnalinIpalAshaiH shArANi veshantajalAnyavApuH | sphuratkala~Nkasya tuShAradhAmna\- shChAyAbhiranyAbhirivAvisheSham || 5\-90|| varShIyasInAmapi padminInAM saumyena varShAntarasAyanena | sAmodamandasmitahAryabhR^i~NgaM yuktaM shriyA yauvanamAvirAsIt || 5\-91|| sharadvibhUtiM kumudAvadAtAM saMvItanIlAmbaradarshanIyAm | amaMsta nirdhUtaghanapralambAM mUrtimaM balasyeva shubhAM mukundaH || 5\-92|| nidrAyiteva prathamaM payodaiH prashAntanidreva sharatprasAdAt | jagattrayI tadvratinIva bheje jAtodyamaM jAgaraNe mukundam || 5\-93|| nidrApadeshena jagadvibhUtiM vibhAvayan nityavidhUtanidraH | prabudhyamAnaH sa vibhuH prajAnAM prAdAt svadharmAnuguNaM prabodham || 5\-94|| avyAsa~NgaM jaladhishayanAdutthitasyA.a.atmadhAmnaH patyuH puNyaM prathamanayanaspanditaM prAptukAmA | nityApUrvashrutiparimalaM nyastalIlAravindA pAdAmbhojaM saha vasudhayA dhArayAmAsapadmA || 5\-95|| anucharitavidhij~nairAdR^itAM pUrvapUrvai\- rmahadidamanapAyaM ma~NgalaM manyamAnAH | prachitavividhabhogyAM prArabhanta pratItAM valamathanasaparyAM vallavA nandamukhyAH || 5\-96|| vAheShu goShu dviradeShu chAgryAM tajjanyayA jIvikayopapannAH | tadarhasambhAravatIM saparyAM kShiptApadaM kShemavido vitenuH || 5\-97|| AbAlaprekShaNIyaM praNatamanimiShairadbhutAnAM pradhAnaM dhUtatrailokyadoShaM dhvajamamarapatestUrNamutthApayantaH | ghR^iShTInAmarchanAbhiH stutiguNanikayAgItanR^ittopahArai\- rudvelaprItilolA vidadhuravikalairutsavaM gopavR^iddhAH || 5\-98|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye pa~nchamaH sargaH || \section{|| govardhana viShayaH ShaShThaH sargaH 6||} shamayatA puruhUtamahotsavaM vrajapatiH saha vallavayUthapaiH | nibhR^itama~njugirA nijasUnunA nijagade jagadekakuTumbinA || 6\-1|| viditavAniva vij~napayAmyahaM shR^iNuta me shakuneriva bhAShitam | pR^ithukabuddhirahaM pR^ithuchetasaH prabhavato bhavato nahi shikShaye || 6\-2|| nigamadR^iShTamidaM nikhilena vaH kvachana vishvatanau puruShe sthite | ya iha yAmupajIvati tattanuM sa hi tayA hitayA bhuvi nAthavAn || 6\-3|| atiyajeta nijAM yadi devatA\- mubhayatashchyavate juShate.apyagham | kShitibhR^itaiva sadaivatakA vayaM vanavatA.anavatA kimahidruhA || 6\-4|| anaghashAdvalakAnanasampadA nadanadIhradanirjharashAlinA | bahupashuH pashupAlakasantati\- rmahibhR^itA hi bhR^itA na marutvatA || 6\-5|| achalamarchata kiM vibudhaishchalaiH shubhavanaM bhavanaM cha divaukasAm | kShamamanena vane parirakShite na hariNA hariNAnapi bAdhitum || 6\-6|| giriShu viShNuvibhUtiShu yujyate nikhiladevamayIShu cha goShu naH | tadubhayAshritavR^ittyupajIvinAM guru chiraM ruchiraM cha samarchanam || 6\-7|| abhimataM girayaH kR^itasatkriyA dadati darshitadaivatabhUmikAH | hari\-tarakShu\-mukhairapi vigrahai\- rahitamAhita\-mAna\-viparyayAH || 6\-8|| pashubhiradricharairupakalpite vrajanaye janayema na viplavam | kShitibhR^ideSha samIhitasiddhaye janamitaM na mitampachatAM nayet || 6\-9|| api cha sAdhu gavAmabhivardhanA\- danR^itahAni\-jayA nijayA.a.akhyayA | bhajati gopagaNairabhirAdhyatAM vanamayaM namayan phalasampadA || 6\-10|| harati tApamasAvupaseduShAM mahimavAn himavAniva dakShiNaH | vitanute maNirashmibhirapyasau surapaterapateja ivAspadam || 6\-11|| pradishatA madhumUlaphalAni naH sataruNA taruNAdbhutavIrudhA | upakR^itaM giriNA tadihArpyatAM rasa tataM satataM havirAhR^itam || 6\-12|| samarutA maru\-tApa\-jitA.amunA nadavatA dava\-tAnti davIyasA | shrama hatA mahatA kR^itavishramA vayamito yamitolbaNashAkvarAH || 6\-13|| bahumato manujA dadhate dhR^itiM bahumato.ayamananyadhR^itiH satAm | giri\-shatonnatimAn adhiko hyasau girisha\-toSha kR^ito.api mahIbhR^itaH || 6\-14|| sanagarA naga\-rAjimatA.amunA kuhariNA hariNA samasampadA | satatamAtata\-mAna\-mahIyasI vasumatI sumatIshvara dhAryate || 6\-15|| surasagandhavibhUtinidhe hitaM parigR^ihANa nije pashupAlane | surasagandhavibhUti nidhehi taM harimavetya giriM haviruttamam || 6\-16|| vishuddhatoyaughaparItapArshve shuddhAshayAH shveta ivAntarIpe | nirAshiSho nityamihAshrayante naiHshreyasaM tAta nivR^ittidharmam || 6\-17|| ihavAsamahI samahInaguNe sthiraku~njagR^ihe jagR^ihe vibudhaiH | ayamAnamatAM na matAM na tanuM kShitibhR^it bhajate bhaja tena dhR^itim || 6\-18|| taTabhUmirasau jayati tridivaM pavanAgata.tApa.vanAga.tatA | iha devagaNairanishAdhyuShitA yutakokanadAyutakokanadA || 6\-19|| prakR^iShTavaMshodayamAnanIyaH prabhUtatoyaprathitAnurUpyaH | pravAlamuktAmaNichitritA~NgIH patnIrayaM prApayate payodhim || 6\-20|| nanda nItidhana sarvanandanI tattva yAta\-matibhUSha tattvayA | sAdhunA kShitibhR^ito rasAdhunA sevyatAmiha gatena sevyatAm || 6\-21|| namyateha niyatA vibhUtaye bhUtayeshvaratayA virAjate | rAjatedR^ishataTImahIyase hIyase na yadi nAma namyate || 6\-22|| ayoganidrasya hareridAnIM mAnye pade mAnasataH pravR^ittAH | tvadAshayasvachChasaritpravAhe haMsaiH samaM vAsamihAshrayema || 6\-23|| nishAkarasya sphaTikeShvihAdhikaM sujAta.rUpA shrayato vibhA sitA | raviprabhA cha spR^ishatIva sAndhyatAM su.jAtarUpAshrayato vibhAsitA || 6\-24|| na dantino.asmin muditA nadanti no vanasthalIlA.astviha devanasthalI | vrajAdhipAghonnati.tIvrajAdhi\-pA prabhAta.tAmrAshmagaNaprabhA.tatA || 6\-25|| mahIyasI gopagaNAshritA mahI vanairupetA phalapuShpabhAvanaiH | rasaugharamyairapi nirjharairasau chakAstyamuShmin yavasaishcha mechakA || 6\-26|| sadonnatAya praNamatyamuShmai satAM kaniShThA prathamA~NkaniShThA | nishAmayAsmin saritashcha ratna\- prabhA\-samAnAH pratibhAsamAnAH || 6\-27|| iha vaMshalatAvilagnavAlAH priyavAlA natakandharAshchamaryaH | shabarIkabarInirIkShaNena trapamANA iva nishchalA bhavanti || 6\-28|| harinIlaruchA lasattamisro divase.api sphuradoShadhipradIpaH | nishi chaiSha tapodhanA~NgadIptyA dinamohAdavibhaktakokayugmaH || 6\-29|| vrajavairavatIShu vallavAnAM vR^iSha senAsu sadAnavAsu devaH | achalAkR^itirAshu naiSha goptA vR^iShasenAsu sadA na vAsudevaH || 6\-30|| madhunA savibhava santaM madana\- dhanaM yaM vadanti shubhadivasaM tam | niyatamihaiva vasantaM niShkAmadhiyo\- .api nirvishanti vasantam || 6\-31|| kAnanaM dadhadasau sadonnamat\- kA~nchanArakakubhaM sadR^ikShakaH | mandarasya mahatA svavarShmaNA kAM cha nA.a.ara kakubhaM sadR^ikShakaH || 6\-32|| anehasA hAnirupaiti neha sA na kandarasthasya dishatyakaM daraH | apAsya tAM bhItimasAvupAsyatAM sadA navA bhUmiriyaM sadAnavA || 6\-33|| samindhate.asmin ajahatsamAdhikAH samAdhikAtItadhiyaH sthirAshayA | sthirAshayAshcha vratinaH sadArasAH sadAra. sAdhyeShu tapassvavasthitAH || 6\-34|| vasatyamuShmin vanadevatA.adbhutA vibhAti bhAsvattilakAlikAnanA | vichitraratnA mahatI cha mekhalA vibhAti bhAsvattilakAlikAnanA || 6\-35|| tapasvinAmAtmavidAM nivAsaiH samAnabhUmAvasamAnabhUmA | ihATavI kA~nchanakarNikAra.\- parAga.tAmrA.apyaparAgatAmrA || 6\-36|| sarassu jAtairnalinaiH sujAtai\- rapAM tara~Ngaishcha sudhAntara~NgaiH | ihAsame.ativratatau sameti marut tuShAraH shrama.ruttuShAraH || 6\-37|| yamabhiplutamambudharairabhitaH sarasA sa.rasA sa.rasA.a.asa rasA | sthiradharma tayA girirAdriyate sa mayA samayAsama yA samayA || 6\-38|| praNama tamimamachalaM amara\- mahitamahitamahitamahita! | bhajanamalaghu viphalamiha na sadayasadaya sadaya sadaya || 6\-39|| ratnopasa~NghaTitashR^i~NgaphaNAsahasraH sphAroditasphaTikarashmivishuddhakAyaH | nityaM vahan nijabalena mahImahInaH puShyatyasau madhuriporapi bhogayogam || 6\-40|| marudgaNasamAshrito maghavaratnanIladyuti\- rvibhAti vanamAlayA vitatanityatu~NgAkR^itiH | kanatyabhigataH shriyA kanakarashmipItAmbaraH roti vidhR^itiM bhuvaH kathamasau na vishvambharaH || 6\-41|| muhuravadhIrito.api bhajatIha yuvA gaNayan hitamatibhUri\-tAna\-vasudhe vanitAM tarasA | sapadi vihAya mAnamiyamR^ichChati taM pratisaM\- hita\-mati\-bhUritA nava\-sudheva nitAnta\-rasA || 6\-42|| iha maruto vahanti surasindhusagandhasari\- dvikasitahemakokanadasaurabhasArabhR^itaH | madhukaramaulidaghnamadadanturadantighaTA\- karaTakaTAhavAhighanashIkarashIbharitAH || 6\-43|| manaHpriyamiha prabho ! madhu\-rasAdaraM sAdaraM vidhatatsva havirarpayan vratashubhAvanAM bhAvanAm | kuruShva cha guruShvaghakShapaNadakShiNAM dakShiNAM prayachChati tavepsitaM praNayaparvataH parvataH || 6\-44|| giribhajanoditapriyavikAsamaye samaye janitanabhaHprachArajalapatridashaistridashaiH | saha yadi naH sameti harirapratighapratighaH pratihatimetu duShTavadhadohalinA halinA || 6\-45|| pratyakShaM gotramAsannaM kimanAdR^itya godhanaiH | adR^ishyo gotrabhit kashchit gataH svarga gaveShyate || 6\-46|| ahAryo vividhairbhogairAkarShan vibudhAnapi aparichChinnamUlo.asau sasAraH sarvaduHkhakR^it || 6\-47|| nanda gopaprabho dharmairvraja vR^iddhArya sadgatim | bhaja tAmeva budhvA.adriM tanu trANe ratiM gavAm || 6\-48|| nAnAphalavanAlIke nAlIkeddhAmitodake | todake cha kShudhAmatra dhAma trastahitaM viduH || 6\-49|| sahasA saha sArthairmA tarasetarasevanam | tanu tAta nutAdvajrI nagato na gato.archyatAm || 6\-50|| juShatAmiha dhIH sUryasamA hi tava sundarIm | rakShArthamiha yakSheNa samAhitavasuM darIm || 6\-51|| sabhA\-janaM vadAmyetat gavyaiH sarasa\-bhAjanam | sabhAjanaM girerarthyaM svavR^ittyullAsa\-bhAjanam || 6\-52|| bhavatA bhava\-tApaghne bhAvite bhAvi\-tejasA | su.tarA sutarAmasmin surabhIssurabhIsvara || 6\-53|| bahuvidbhyaH samagrAhi samagrA hi matistvayA | ato.anyajanasandigdhe na sandigdhe hitAhite || 6\-54|| govardhanaprakAshinyA govardhanasamAkhyayA | samakShe.api girerasya samakShepi kShamA stutiH || 6\-55|| vayaM dhenushataiH sArdhamatrAsa~NkaTakAnvayAH | anvabhUma nirAbAdhamatrAsaM kaTakAnvayAH || 6\-56|| anantamahimA so.ayaM samasta\-vasudhA\-dharaH | maulimaNDanamasyenduH samastava sudhAdharaH || 6\-57|| tapodhanairayaM shailo mahAbhAga mahIyate | godhanairapi na tvatra mahAbhAgama hIyate || 6\-58|| rodhorodhojjhitairetairutsaistsaikatairasau | mahImahInAM tanute grAvA.agrAvAptatArakaH || 6\-59|| dhiShaNAtIta ! dhiShaNA lokanItyA.astu lokanI | sudhare.asmin vasu\-dhare tAta tejasvitA\-tate || 6\-60|| pAdapAdabhraparyantA dInAdInAmasau gatiH | gopa gopana\-yogyA.asmin kAntA kAntArabhUrapi || 6\-61|| iha puShpaughaniShpannavrajAmode vane hite | bhR^ishamutsavasantoShaM vrajAmo devanehite || 6\-62|| prayatasva girerasya vrajadeva ! sabhAjane | khapuShpakalpe mA bhaktiM vraja deva\-sabhA\-jane || 6\-63|| devasthAnamivendhAnaM parAyaNamavAritam | govardhanamavehyenaM nArAyaNamivAgatam || 6\-64|| moghAsho maghavAn devaH syAdatratyasya sAdane | meghAnAmapi vA bhAvaH sAdametyadrisAdane || 6\-65|| acha~nchalA~NgasattAkashchalAchalaghanAtataH | achalaH kasya nA.a.akalyaH sAdhyAnandasyasiddhikR^it || 6\-66|| agaH sanaga AsannaH sAlatAlalatAtataH | satataM saMhataghanaH sa~NgatAnandasAdhakaH || 6\-67|| ahahA~Nga khaga~NgAkagAhakA~NgA~NkagAgakaH | aghAkAgA~NgakAgA~NkagA~NgakAgakhagA~NgakaH || 6\-68|| rajatagairikaratnagaNairayaM\- kanati kAntalatA~nchitakAnanaH | trijagadekanidhAnatayA.adhika\- stridasharAjadharAdharatallajAt || 6\-69|| saheta parvato.ayaM vo goptuM kvachana kandare | adaridrA vasAmo.atra sarvahetorivodare || 6\-70|| ghanAghanA ghanAghanAdbhuteha shAkhisantatiH | vanAvanAvanAvanAnurUpasatphalAvR^itA || 6\-71|| vR^iteha bhAti hemabhUrnameruNA samantataH | pratIhi nainamadbhutaM na meruNA samaM tataH || 6\-72|| iha prabhUtavAhinIvane vane vane vane | phalena bhUyate svayaM natena tena tena te || 6\- 73|| ahAryametichetanAsitAsitAnarAja te | ahAryameti chetanA sitAsitA na rAjate || 6\-74|| samagraguNabhUmA.asau sAnumAnAgamAnitaH | samAhitadhiyAM sevyaH sAnumAnAgamAnitaH || 6\-75|| yAchale jarasAnetA tAne sArajale chayA | kAlimAnavasAyAmA mAyA sAvanamAlikA || 6\-76|| abhrAntamatishayyeha virAjitatamAgame | nishAmayAlInaghanaM sAlaughamatinandanam || 6\-77|| shlokAvR^ittiH\- abhrAntamati shayyehavirAji tatamAgame | nishAmayAlInaghanaM sAlaughamatinandanam || 6\-77|| chAruchIrIruchA rochI ruruchArairacharcharuH | chirochcharochiracharo ruchiro ruchirAcharaH || 6\-78|| nItinetR^i (tra)natAnanta nitAntonnatatAnataH | tAteto.atanuto.anI(tI)taM nanuttainonutAntataH || 6\-79|| sarAsasArasAsAraiH sUrosrasarusArasaiH | rasasUH sarasasraMsaiH saraHsArarasairasau || 6\-80|| dhIra dhIradhurAdhArI dhArAdharadharo.adhare | rodhodharArodharodhidhArAdhAro dharAdharaH || 6\-81|| bhUbhR^innibhebhabhAnenAnena bhUnAbhinenabha | bhAnubhAnubhabhAbhinnaM nunnaM nUnaM na no nabhaH || 6\-82|| tatra tatrAtitAre.atra tArAtItatarUttare | taret tAtAratIretAtate trAtari te ratiH || 6\-83|| vitatItAvR^itivR^ite vItAtItAvR^itAvR^itau | tAtAvAtAtivR^itte.ati vAto.atIvAtate.avati || 6\-84|| nunnainasAM ninaMsUnAM sAnUnAsanasAnunA | sAnasAM naH sasenAnAM sA.anenA.a.asannasUH saniH || 6\-85|| kallolollolakIlAle kekAkalakalAkule | kAlikAkalilAloke kAle kAlekilaikakuH || 6\-86|| patatA patatopetaH patitotpatitAtapaH | pAtA pItopatApo.api tapaHpUtapate pitaH || 6\-87|| bhUtabhUte bhUtabhR^ito bhItatAbhItibhUtibhUH | bhAtIto bhUbhR^ito bhAbhR^idbhAtA bhAtA tubhUtitaH || 6\-88|| marumurmuramarmAriM mAramAre.amarAmare | ramArAme murArau rurAmemamurumerumam || 6\-89|| ravIrerAvarAvAro.avara vairivirAvara | vivarArAvivivaro vIra vavre varairuruH || 6\-90|| mAnayAnanyaniyamo mAnyamenamanAmayaH | yaminAM nAma namyo.ayamameyo maunamAninAm || 6\-91|| niHsamAnena mAnena sumanomAnasaiH samaH | somasImAsamAsannasAnumAn sAnumAnasau || 6\-92|| tAtetAtItitAtItaH kekAkA\-kukakekikaH | pApopapApapApApo nAnAnAnAnnanAnnanIH || 6\-93|| yaye yA yAya yo yo.ayaH sa so.asau sAsa sAsusUH | mama mAmo.amamAmAma gogAgogAgagogaguH || 6\-94|| rururUrurirAro.araM dUdAdIM dadadAdidaH | lAlilolAlilIlAlo hAhAhUhUhaheha hi || 6\-95|| nAnAnAnAnAnAnAnA nAnAnAnAnAnAnAnA | nAnAnAnAnAnAnAnA nAnAnAnAnAnAnAnA || 6\-96|| iti tattvamatattvaM cha yathAvadavagADhayA | archyAnarchyau dhiyA bhindan godhanAnyava gADhayA || 6\-97|| nayAnayAnayAnayAnayAnayAnayAnayA | nayAnayAnayAnayAnayAnayAnayAnayA | yAnayAnayAnayAna yAnayAnayAnayAna | yAnayAnayAnayAna yAnayAnayAnayAna || 6\-98|| mAyAbhAsA sAbhAyAmA yAsUtAyA yAtAsUyA | bhAtAyAyAyAyAtAbhA sA yAyAge geyAyAsA || 6\-99|| sevA mAnanamAvAse vAsitAhihitAsivA | mAtA pitA tApitAmA nahitAtatatA hi na || 6\-100|| gehA devavadehAge hAsatAnanatAsahA | detAnayAyA.a.anatAde.ava nayAta tayA.a.anava || 6\-101|| nadIsArasametAtra dIptA bhAsA narAvR^itA | sAbhAnAsau mAbhirAme rasA saumyA sumAnasa || 6\-102|| vasudA trasadAnanda dhIsudAnta mudA natA | nAnadA muktidA ramyA sanadA.atra sadA rasA || 6\-103|| saddaive.a~NkurayAtavaibhavalatAshobhyuchchanAnAgabhe bhavya~Nkarma sadArchitodbhava nadIyAdassanAthIkR^ite | chitrATavyanuvAhivAtavalanashreyaHpracheyotsave vadoktyA samaye bhajeH shuchi girau merU nnate.asmin dhruve || 6\-104|| vAse nAsmin pUjA.adevA vAde ! jAtAtodyArAvA | vArAdyAvirbhUtAjIvA vAjItAtrAdInA sevA || 6\-105|| sAnumAnayamatItatArakaH sAnumAnayamatItatArakaH | sAnumAnaya.matIta tArakaH sAnumAnayamatItatArakaH || 6\-106|| virAjamAnAdasamAna bhU\-mA\- virAja.mAnAdasamAnabhUmA | vi\-rAjamAnAdasamAnabhU mA vi.rA.ja mAnAdasa mA.na bhUmA || 6\-107|| akliShTachitramidamatra manAgivoktaM chitrAyutAni suvachAni punastathApi | kR^ityaM vibhornigamanIyamananyabhaktaiH ArAdhyatAM harirasau pR^ithivIdharAtmA || 6\-108|| iti kathayati kR^iShNe gopavR^iddhA nidadhyuH sharaNamasharaNAnAM shAdvalashyAmalA~NgaM pulakitavanamAlaM puShpaki~njalkajAlaiH puruShamachalashR^i~Nge puNDarIkAyatAkSham || 6\-109|| shatamakhamaNishailaH syAdasau devatAtmA sharadi samuditaM vA toyakAlasya tokam | chiraparichitapUrvaM chetasAM kiM na (nu)bhAgyaM na kimidamiti chintAM na vyatIyAya nandaH || 6\-110|| AdyaM kimetadadhidaivatamadbhutAnA\- mAkAlikaM phalamutaikamidaM shubhAnAm | ekIbhavannidhirasau kimabhIpsitAnA\- mityanvabhAvi savidhopagataiH sa devaH || 6\-111|| pItAMshuke pR^ithulabAhubhujAntarAle meghAbhijanmani mithaH pratibimbabud.hdhyA | dhanyAni gopanayanAni tadA.anvabhUvan kR^iShNe cha tatra cha kiyanti gatAgatAni || 6\-112|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvyeShaShThaH sargaH || \section{|| govardhanadhAraNaM nAma saptamaH sargaH 7||} vrajaukaso vismayamantharAkShA bAlArkavarNaM vasanaM vasAnam | shyAmaM yuvAnaM shatapatranetraM shailoditaM devamathopaseduH || 7\-1|| yamAhurantarbahirapyalakShyaM yogeshvaraM yogibhireva dR^ishyam | tamadrishR^i~Nge samudIkShamANA gopaM satAM gopagaNAH praNemuH || 7\-2|| sa tAn asheShAn sudhayeva dR^iShTyA praharShayan pratyayitaprasAdaH | sarAmakR^iShNAn sanakAdigamyaH svAmI satAM svAgatamanvayu~Nkta || 7\-3|| sharatpravR^ittyeva shashA~NkabhAso vAchA harergopadhiyaH prasannAH | mithovimarshaiH kumudairivA.a.asan miShadbhirAsAditanirmalAshAH || 7\-4|| vidhAnadakShA vipinAshrayAste tadanyasaMrAdhanavItasa~NgAH | tamarchayAmAsuradInasattvAH samprINanaiH shakramakhopanItaiH || 7\-5|| ananyayogAdayajanta chainaM kR^iShNena tenaiva kR^itAnuchArAH | sameghakailAsanibhairasa~NkhyaiH savya~njanaiH sAdaramannakUTaiH || 7\-6|| nirdhAritArtheShu nijopadeshAt nyastopahAreShu mahIdharArtham | archyatvamAchAryakamapyayAsIt gopeShu kR^iShNo bhuvaneShu goptA || 7\-7|| upAharan yAni sabhAjanArthaM baladviSho vallavavaMshavR^iddhAH | pareNa puMsA parigR^ihyamANaiH prAptaM phalaM puShpaphalAdibhistaiH || 7\-8|| mR^ityUpasiktairbhuvanairasheShai\- rananyadattairapi havyakavyaiH | alabdhapUrvAmabhajat tadAnIM gopAhR^itaiH prItimasheShagoptA || 7\-9|| vidhiprayukte haviShi prabhUte sambhujyamAne hariNA samakSham | anAgamashrAntadhiyo.api tatra shraddhAmavindanta samagratoShAH || 7\-10|| amR^iShyamANo vihatAM svapUjA\- makShNAM sahasreNa tadA mahendraH | anehasaM raktashilIndhrajAlai\- rAkAlikaira~nchitamanvakArShIt || 7\-11|| ava~nchitAnyUnapayaHpradAnAn ArAdhakAn kAlamiyantamindraH | AhArakarShAdabhihantumaichChat kR^itAnabhij~neShu kimAnR^ishaMsyam || 7\-12|| athA.a.ajuhAva pratighAnuSha~NgAt dhorAshayo ghoShavimardakA~NkShI | sameShyatAM sambhavamarNavAnAM saMvartakaM nAma gaNaM ghanAnAm || 7\-13|| pradIpitAn kopahutAshabhUmnA pItodadhIn vAridharAyudhaughAn | marudbhujena tvaritaM marutvAn prAyu~Nkta ghoShAbhimukhaM saghoShAn || 7\-14|| prakalpayantaH pariveShachakraM vR^indAvane vihvalagopavR^inde | samIranunnAH sahasA payodAH shakrasya te shAsanamanvatiShThan || 7\-15|| taTitsahasreNa vidIptanetraH sametavajro dhR^itachitrachApaH | atarkyatendraH svayamabhravAhaH kAlAtmanA bhUmikayeva khelan || 7\-16|| asUyatA vajrabhR^itA prayuktA\- mAkAlikIM prAvR^iShamAdidevaH | AshAnirodhaM jagatAM dishantIM niroddhumaichChannijayA na shaktyA || 7\-17|| viyatpayodhiM paritaH payodai\- rvelAtamAlairiva vardhamAnaiH | jighAMsatA gopagaNAn maghonA Channena tasthe mR^igayArthineva || 7\-18|| adR^ishyarUpaH sa tadA marutvAn ambhomuchAmantarato.avatasthe | apArayan draShTumiva tridhAmno dIptiM divAbhIta ivAtisUryAm || 7\-19|| amarShavegAdachamatkriyotthAt jighR^ikShatA vajramakuNThavIryam | alakShi jImUtarathe maghonA moghakriyo mukta ivendrachApaH || 7\-20|| sutIvrahu~NkArabhR^ito ninAdaiH saudAmanIdarshitatarjanIkAH | marutvadAj~nAvimukhAn abhIkShNaM nirbhartsayAmAsurivAmbuvAhAH || 7\-21|| kShaNaprabhAstatkShaNamantarikShe prAyeNa gopAn grasituM pravR^ittAH | babhAsire vAsavaroShavahne\- rjvAlAgrajihvA iva jAtalaulyAH || 7\-22|| kimantarikSheNa ghanIbabhUve kimutthitaM dhvAntamahIndralokAt | mUlaM kimetat pralayArNavAnA\- mitIva mene malinAbhramAlA || 7\-23|| vrajopamardaM samayo vidhAsyan babhAra namreNa payodamUrdhnA | mahIyasIM vAsavachApalekhAM mAyApradiShTAmiva mAlyasheShAm || 7\-24|| kaThoragarjApaTahapraNAdaH karaprasUnairavakIrya pR^ithvIm | kShaNaprabhAbhirghaTitA~NgahAraH kAlaH pratuShTAva yugAntanR^ittam || 7\-25|| praNudyamAnAH prabalaiH samIrai\- rAplAvayAmAsuramandaghoShAH | mahImaparyAyanipItamuktai\- raudanvatairambubhirambuvAhAH || 7\-26|| a~NgArarUkShastanayitnupUrNAt airammade tejasi tapyamAnAt | vihAyaso nUnamabhUdvilInAt viShva~NmukhI vR^iShTiravAraNIyA || 7\-27|| pradIptavidyudgaNadurnirIkShAn soDhuM vrajAH shrotravighAtighoShAn | na shekurAvarjitashakrachApAn dhArAsharashreNimuchaH payodAn || 7\-28|| sahu~NkR^itAH sAminimIlitAkShA dIrghorushR^i~NgA darabhugnavaktrAH | pratyagrahIShuH pratipannaroShA dhArAHkShaNaM dhairyabhR^ito mahokShAH || 7\-29|| stanAhitasvastikabAhubandhAH styAnAlakAH sannatavaktrapadmAH | vilagnadehA vasanairnyaShIdan vrajastriyo vAditadantavINAH || 7\-30|| chaladbalAkolbaNasha~NkhamAlA payodharavyaktidharormihArA | prAvR^iTpunaH saMvavR^ite.atighorA saMvartasindhoriva dharmapatnI || 7\- 31|| gambhIragarjApaTahapraNAdaM prArabdhajha~njhAnilanAdagItam | taDidbhirApAditatANDavaM tat kAlasya sa~NgItamapUrvamAsIt || 7\-32|| vidyudguNaiH sanditayA samantAt vraje marutvAn mR^igayAmivechChan | samAvR^iNot sAndratamisradhAmnA meghAtmanA vAgurayA vanAdrIn || 7\-33|| AsAradhArAchChuritendrachApai\- rmeghairdishA mAghavatI chakAshe | AmuktamuktAguNaratnadAmaiH sindhorapatyairiva dhIranAdaiH || 7\-34|| hu~NkAravantaH stanitairudAraiH kShaNaprabhAkA~nchanavetrabhAjaH | purandarasyeva puraHsarAste pracherurutsAritagopavargAH || 7\-35|| prakR^iShTavajrAyudhachApachihnAM paurastyavAtena kR^itaprakampAm | kAlasya kR^iShNAmiva ketumAlAM kAdambinIM prekShya janashchakampe || 7\-36|| payomuchAM pa~NktirasahyadhArA bhUbhR^idgaNAn bhettumiva pravR^ittA | viDambayAmAsa visheShabhImAM kR^itAntakopollasitAM kR^ipANIm || 7\-37|| payodabhArairnamitaM nabhaH kiM sheShAhinA bhUmiruta praNunnA | adUrataH sampuTabhAvabhAjo\- rAsIt tayorantaramalpasheSham || 7\-38|| prAyaH prakIrNAshaniviShphuli~Ngai\- rlokAstadA lochanarodhamApuH | payodarUpeNa vivartamAnaiH parjanyakopAnaladhUmajAlaiH || 7\-39|| alAtakalpAH karakAstrilokI\- mApUrayan adbhutabhImarUpAH | yugAntavAtyArabhasAvadhUtAH sambhUya tArA iva sampatantyaH || 7\-40|| chakAsacha~nchatkarakAsthimAlA kAdambinIkaNTakabhIShaNA dyauH | vajraughaniShpeShamahATTahAsA mUrtistadA mohakarIva raudrI || 7\-41|| shatahradAbhirdhR^itahemakakShyA dhArAdharasendradhanuShpatAkAH | adabhraghoShaghvanayo.anuchakruH saptasrutAM shakramata~NgajAnAm || 7\-42|| ahIndrabhogapratimAH patantyo dhArAstadA ghoramarutpraNunnAH | abhAvayan bhImapayodanakraM vyomArNavaM vIchigaNAvakIrNam || 7\-43|| AsAradurlakShataDitprakAsha\- manyonyasa~NkIrNaharidvibhAgam | AsIdasahyastanitaM prajAnA\- mabhinnanaktandivamantarikSham || 7\-44|| taDitsvabhAvena tamaHprakR^ityA nirhrAdarUpeNa jalAtmanA cha | vivartate vishvamitIva gopAH prAyo na chintArNavapAramApuH || 7\-45|| pravartamAnAn pratisargaklR^iptau pashyan ghanAn pAshabhR^itA.apyavAryAn | abhItimudrAmadhureNa gopAn AshvAsayAmAsa kareNa shauriH || 7\-46|| yadarchanAdApadiyaM prasaktA tenaiva gopAlagaNasya guptim | arochayat kartumasheShagoptA rAmeNa sammantrya rathA~NgapANiH || 7\-47|| sa lIlayA merumiva dvitIyaM govardhanaM gopakulapradIpaH | navaprarUDhaM nihitaikahasto nAgo nalastambamivojjahAra || 7\-48|| adhomukhAvasthitamerukalpaM shailaM tamutkhAya sharaNyagopaH | uda~nchayan satvaramUrdhvamUlaM chakre mahendraM shamitArdhagarvam || 7\-49|| phaNAbhirAmaprasR^itA~NgulIkaH priyA~NgarAgavyatiSha~NgapANDuH | bhujastadIyo giriNA babhAse bhUmaNDaleneva bhuja~NgarAjaH || 7\-50|| A(a)bhugnaraktA~Ngulipa~njaraM tat ratnormikArashmishalAkamantaH | navodakakShaumavR^itaM vyabhAsI\- chChatraprakANDaM haribAhudaNDe || 7\-51|| vihArapadmaspR^ihayeva kR^iShNo bhujAdriNA bhUmidharaM dadhAnaH | svasheShabhUtasya halAyudhasya prAchImavasthAM prathayAmbabhUva || 7\-52|| nivAsabhUte nikhilasya tasmin bAlAkR^itau bibhrati shailamekam | savismayAn vIkShya jahAsa gopAn samprItilakShyeNa tadagrajanmA || 7\-53|| sa kAlikAkAlakR^ipANikAnAM dhArAshatairAhatasandhibandhaH | avAsR^ijat kShiprataraM kSharadbhi\- rdhAtudravairnUnamasR^i~nji shailaH || 7\-54|| sagairikastasya gireH samantAt vilambito varShapayaHpravAhaH | vitAnaparyantajuSho vitene viDambanAM varNatiraskariNyAH || 7\-55|| irammadArchirvyatiSha~NgadIptaH pANau hareradripatishchakAshe | pratyastramindreNa mumukShitAnAM prayuktamutkhAta ivAshanInAm || 7\-56|| sa bAhudaNDena vahan salIlaM pravAlakalpA~Ngulipa~njareNa | mahIdharachChatramananyavAhyaM mAyAmayIM vyAkuruteva lIlAm || 7\-57|| karAlarUkShAkR^itivarNabhedAn kAlAgninirvApaNakalyavR^ittIn | rurodha shailIkR^itayA svashaktyA prAyo ghanAn parvatakUTakalpAn || 7\-58|| pR^ithvyA yathAvadbharitaM giresta\- nmUlaM nivAsAya gavAM babhUva | grAsAnubhAvagrahaNArhamAsI\- dagraM cha tasyAnativiprakR^iShTam || 7\-59|| uda~nchitasyAdripaterupAnte payaHpravAhA nibiDaM patantaH | atanvata sphATikavaprashobhA\- mantargatairastabhayairavekShyAm || 7\-60|| alabdhasUryendukarapraveshe mUle girerAvasatAM janAnAm | svalochanadvandvavihArabhedAt naktandinAnyAtanute sma nAthaH || 7\-61|| mukundagAtraM maNidarpaNAbhaM ChAyApadeshena vigAhamAnaiH | sagodhanaistatra surendrabhItyA gopaistadA gUDhamivAvatasthe || 7\-62|| bibharti kR^iShNaH sukumAragAtraH kShamAdharaM tena vibhAvayAmaH | tadagrajo.asau bibhR^iyAdasheShAM balaH kShamAmityavadan vrajasthAH || 7\-63|| babhuH svashAkhAgrathitAgrapAdai\- stapodhanaiH sAkamadhaHshirobhiH | kR^itAbhimukhyAH kR^itino mukunde tapaHpravR^ittA iva tatra vR^ikShAH || 7\-64|| adhomukhasyAdripatestR^iNAni spR^iShTvA mukundena nidarshitAni | jAtaspR^ihA jagrasire saharShaM gAvastadA ki~nchidivonnamantyaH || 7\-65|| maNipradIpairatamAMsi gopyaH pravishya ramyANi guhAgR^ihANi | aspR^iShTashItoShNamayatnalabdhaM svasthAshayAH svargamivAnvabhUvan || 7\-66|| yathApuraM tatra saputradArai\- rachChinnagodohanamanthanAdyaiH | svapnAvabodhaprabhR^itIni gopaiH siShevire vismR^itapUrvavAsaiH || 7\-67|| aspR^iShTadhArAjalabindusekai\- rakampamAnairapadantavINaiH | gopIjanairAdadhire vihArA girIndramUle gR^ihanirvisheSham || 7\-68|| vanecharA gopagaNaiH sametA vimuktaparjanyabhayA vicheruH | mahIdharachChatradhare mukunde vanyAni sattvAni cha tatra gobhiH || 7\-69|| prabhUtadhArApratipannashaityaM prAptAramadriM prabhuradbhutAnAm | sudarshanAdapyadhikAmanaiShIt pavitratAM pANisarojayogAt || 7\-70|| mukundahastAmburuhAdhirohAt ptaH shriyaM meru mukhairalabhyAm | varShApadeshena giriH sa lebhe nagAdhipatyArhamivAbhiShekam || 7\-71|| madolbaNAnAmiva vallavInAM gItaM gaNaiH shauriguNAnubandham | guhAvisheShairdhruvamanvavAdIt govardhano gopagaNAbhinandyaH || 7\-72|| karAgrayantre ghaTitena kR^iShNaH savAriNA sAnumatA.abhiguptAn | alambhayat gopagaNAn sadArAn dhArAgR^ihAbhyantaravAsasaukhyam || 7\-73|| achintyashakterakumArayUnaH kaumAralIlAkavachena guptam | balaM tadagrA~NgulisaMshritAdre\- stAvatparichChinnamabodhi gopaiH || 7\-74|| nimeShaniShThyUtayugAni yAsAM yebhyo nirodhavyasanAnyabhUvan | tAsAM sa taiH sArdhamabhUt samIkShyo vAmabhruvAM vallavayUthanAthaH || 7\-75|| kR^itArthabhAvaM bhR^ishamAdadhAne kR^iShNA~NgasaMsparshavilokanAdau | ayantritAbhishchiramAshashaMse varShAnuvR^ittirvrajasundarIbhiH || 7\-76|| dhArAnipAtaiH stanatAM ghanAnA makShapramANairabhihanyamAnaH | AkasmikImanvabhavat sa shailo\- vajravyathAM vAsavaroShajAtAm || 7\-77|| tamekahastA~NguliyantralagnaM dhArAhataM dhArayatastridhAmnaH | amuktabAlyasya samagrashakteH kShaNArdhavat sapta dinAnyatIyuH || 7\-78|| sa tAdR^ishAMstoyabhR^ito yugAnte shvAsAnilaiH shoShayituM kShamo.api | mahendradarpAtyayamAtrakA~NkShI prakhyApayAmAsa gireH prabhAvam || 7\-79|| ekatra saMrakShati kR^iShNameghe gotreNa chaikena gavAM kulAni | asheShagotraughabhidA niyuktai\- rmeghAyutairmoghatamairbabhUve || 7\-80|| vrajopamarde vitathe surendraH svayaMvR^ito.apatrapayA bhiyA cha | dunoti mAmindrapadaM durantaM kimpauruShaM kevalamityaduHkhyat || 7\-81|| nivR^ittaroShe nibhR^ite.api shakre sandarshitasvAminideshasa~NgAH | vavarShurugrAM muhurashmavR^iShTiM vairopapannA iva vArivAhAH || 7\-82|| nivArya durvArajavAn payodAn nAthaM satAM nandasutaM prapitsuH | karambitaprItibhayaH kShaNArdhaM vyaktiM bhajan vyomatale.avatasthe || 7\-83|| krameNa pR^ithvImabhigantukAmaH shvetAbhraparyAyagajAdhirUDhaH | vilochanavya~njitapadmasampat varShAtyayo mUrta ivAbabhAse || 7\-84|| punaH prasannAM puruhUtadAntyA pashyan divaM prANabhR^itAmadhIshaH | tamadrimavyAhatadivyalIlaH santolayAmAsa niveshayiShyan || 7\-85|| vilakShavR^ittyai(tye)va tirohiteShu megheShu vishrAntavikatthaneShu | sthAne niveshAdachalIchakAra ChatrAchalaM shaurirakhinnabAhuH || 7\-86|| utkShipyamANaH parivartyamAnaH saMsthApyamAno.api tathaiva bhUyaH | sa tasya sa~Nkalpavashena bheje shailo na shaithilyakathAprasa~Ngam || 7\-87|| vyapetashailavyavadhAnadR^ishyo vibhUShitaH svedakaNaiH sa bAlaH | dishadbhirAmodamabhaumabhogyaM divyairavAkIryata puShpavarShaiH || 7\-88|| niveshya kR^iShNaM shakaTIrathAgre nAthopachArairupasedivAMsaH | sagodhanAH svaM vrajamAvrajantaH sa~NgItalIlAmabhajanta gopAH || 7\-89|| kachchinna khinno.asi vahan girIndraM kachchinna vimlAyati pANipadmam | iti bruvANAH suhR^ido mukundaM paryAkulAH paspR^ishura~Ngama~Ngam || 7\-90|| athAvatIrya svayamantarikShAda\- nujjhitairAvatadAnavarShAt | vilakShachitto vasudevasUnuM valgusmitaM vajrabhR^idAsasAda || 7\-91|| purodadhAnaH surabhiM pratIkShyA\- mAjagmuShImAtmabhuvo niyogAt | apatrapAgadgadamAbabhAShe baddhvA~njaliM bAlamupendramindraH || 7\-92|| nAtha tvayA narmavihArabhAjA vimohito vipratisAritashcha | aki~nchanastvAmahamAshritaH san kShiptApakAro na bahiShkriyArhaH || 7\-93|| kR^itAparAdheShvapi sAnukampaM kShema~NkaraM kShetravivechakAnAm | vishvopakArAdhvarabaddhadIkShaM vedyaM paraM vedavido vidustvAm(vadanti)|| 7\-94|| nigR^ihNataste sR^ijatashcha varShaM nimittabhAve nihitaistvayaiva | pravarta(rtya)te niShpratigho vihAraH svayaM prayuktairiva yantrabhedaiH || 7\-95|| ananyasAdhAraNapArameShThyAt anyAn asheShAn atisandadhAnAt | gopAyituM pArayati trilokIM gopAyamAnAdapi na tvadanyaH || 7\-96|| vrajaukasAM nAtha divaukasAM vA vipatprasa~Nge vihitAvatAraH | ekastvameva svayamIpsitAnAM dayAsahAyo niyamena dAtA || 7\-97|| rUpato vigrahatashcha vishvaM nityaM tvayaikena dhR^itaM yadetat | tadekadeshodvahanAdamuShmAt na vismayaM tattvavido bhajanti || 7\-98|| prayojito.ahaM tvayi bhaktibandhAt gobhiH svalokAdupaseduShIbhiH | ichChAmi saMrakShitagovrajaM tvAM sthAne gavAmindratayA.abhiShektum || 7\-99|| tirohitAmambhasi vindatA gAM pUrvaM tvayA potrivareNa labdhA | niruktaniShNAtakR^itAbhyanuj~nA vyaktiM punaryAtu shubhA tvadAkhyA || 7\-100|| upendrabhUtAdbhavato.api bhUmnA mAnyo manuShyAbhinaye mayA tvam | abhyarthanAmAdaratastadenAM pratIchCha vishvambhara vishvabhUtyai || 7\-101|| iti bruvANo maghavAn dhR^itAdreH shrAntiM jagaddhAturivApaneShyan | dhyAtopayAtAM tridashapraNetA divyApagAM darshayati sma devIm || 7\-102|| abhaumaga~NgApayasA prapUrNA\- mAvarjayan vAraNarAjaghaNTAm | asheShasAmrAjyapadAbhiShiktaM guptyai gavAM gotrabhidabhyaShi~nchat || 7\-103|| tada~NgasaMsparshavashena dhanyai\- rAplAvyamAnAmabhiShekatoyaiH | apetabhArAmiva bhUtadhAtrI\- mullAghitAM praikShata nAkanAthaH || 7\-104|| kR^itAbhiShekaH kR^itinA maghonA guptena govinda iti svanAmnA | kR^itaprasAdaH prajighAya kR^iShNaH svargAdhirohAya punaH surendram || 7\-105|| pratigatavati yUthe puShkalAvartakAnAM divibhuvi cha niyatyA dIrghanidrojjhitAnAm | guNagarimasamR^iddhaM gokulaM vIkShya tuShyan gurubhirabhiniyuktAmAshiShaM pratyagR^ihNAt || 7\-106|| mukulitaravidhAmnA dehadIptyaiva muShNan jaladakadanajAtaM jIvalokasya jADyam | vyacharadachalabho(bhA)ge chArayan dhenuchakraM pishunitanijamAyAM bhUShayan pi~nChamAlAm || 7\-107|| praNihitamadhirohan prAgivAdriM pR^ithivyAM avamatapuruhUtairarchito gopavR^indaiH | vrajapatirupasIdan bAlayogyAn vihArAn vanachara(bhava)paribarho vatsapAlaiH siSheve || 7\-108|| nAthaH so.ayaM shishurapi satAM nandagopasya sUnuH prAyaH shailaH pratinidhirasau padmanAbhasya puMsaH | kiM naH sAdhyaM surapatimukhaiH kimpachAnaistadanyaiH sAkaM dArairiti kila jagustatra sambhUya gopAH || 7\-109|| || iti shrIkavivArtikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vaidAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye govardhanadhAraNaM nAma saptamaHsargaH || \section{|| veNunAda rAsalIlAM aShTamaH sargaH 8||} atha prasUnAyudhabhAgadheyA\- nyArabdhamandAnilasautikAni | madhuprasa~NgAnmadhurANi yUnA\- manuShNashItAnyabhavan dinAni || 8\-1|| anekarUpaiH svayamekarUpaH kAlAtmakaM rUpamakAlakAlyaH | R^ituprabhedairanubhUya reme rAmAsakho rAmamanuprayAtaH || 8\-2|| hemantapUrvaH shishirAntimashcha sharachcha sambhUya vasantavR^ittyA | shanaishshanaiH shAntimupeyivAMsa\- stadvaibhavAt tanmayatAmivA.a.apuH || 8\-3|| prAyeNa pa~nchAyudhapa~nchavaktraH palAshakoshAkR^itimAdadAnaiH | manasvinImAnagajendrabhedAt sashoNitaiH pANiruhaishchakAshe || 8\-4|| jaganti puNDrekShusharAsanena prasUnabANairapi jetumichChoH | asUchayan AtmabhuvaH svanAdai\- ravyAhatAmAshiShamanyapuShTAH || 8\-5|| varA~NganAvaktrapadAmbujAnAM svAbhAvikIM saurabharAgalakShmIm | prapitsamAnau prasavaistadarhaM dvedhA drumau dohadamanvabhUtAm || 8\-6|| tIkShNAruNAgrANyachiraprarohA chchakAshire champakakuDmalAni | dattAni kAmotsavama~NgalArthaM dIpA~NkurANIva vasantalakShmyA || 8\-7|| muktApagAmagnasamutthitAtmA bhUyo bhajan puShparajobhiShekam | chachAra mandaM malayAdrivAta\- shchetobhuvo dR^ipta ivaupavAhyaH || 8\-8|| puShpeShu saMyogaviyogavR^ittyA kramAdbhajantI natimunnatiM cha | vanAntare ShaTpadapa~NktirAsI\- nma~njusvanA manmathachApamaurvI || 8\-9|| vasantaklR^iptAn madanasya bANAn Andolayan nUnamanokaheShu | dinedine dakShiNamAtarishvA gatAgatAbhyAM gaNayA~nchakAra || 8\-10|| AghUrNyamAnairabhito nabhasvAn kAntaiH pradIpairiva karNikAraiH | vanashriyo mAdhavasa~NgamArhaM ma~NgalyanIrAjanamAchachAra || 8\-11|| prasUnahAsAdharapallavAnAM ki~njalkaromA~nchajuShAmabhu~Nkta | mandAnilairAhitavepathUnAM kAntiM vasanto vanavallarINAm || 8\-12|| vihArayogyAmatha vIkShya vanyAM ramApatiM rAmasakhaM vishantam | nabhashcharaiH sAkamanokahAstaM nAthaM prasUnormibhirabhyaShi~nchan || 8\-13|| puShpAkareNa pratipannashobhaM vR^indAvanaM nanditagopavR^indam | pradarshayan prApitadhenuvatsaM rAmAnujo rAmamidaM babhAShe || 8\-14|| manobhuvo mUrtamivAvalepaM mAnyaM manaskAramiva tvadIyam | chiraM tvayA sevyamihArya manye chitraM vanaM chaitrarathAbhinandyam || 8\-15|| amAnuShaprApyamaraNyametat prAptasya te pAdarajaHprabhAvAt | sattvopapannA na bhajanti sattvAH shAntAshayAH shAshvatikaM virodham || 8\-16|| achintyabhUmnastava sannidhAnA\- danyonyajAtIyadashAM dadhAnAH | siMhIvashAstanyavido bhajante subhrAtR^itAM kesaridantipotAH || 8\-17|| tvadarpitasvAdutR^iNAdinInAM tvadvaMshanAdAmR^itapAyinInAm | manye gavAM vatsagaNAvR^itAnAM viShvagvanaM vishramayogyametat || 8\-18|| vasantalakShmyA iva vAsabhUmiM sa~Nkalpayoneriva shilpashAlAm | raterivArAmavibhUtimanyAM vanyAmimAM vedmi tavopakA(ka)ryAm || 8\-19|| vanasthalIyaM makarandavarShai\- ratoyakarmAntikamAttasekA | prastauti paryAptaparAgajAlA samIhitaM sa~ncharaNotsavaM te || 8\-20|| nabhaHspR^ishAmatra mahIruhANAM nIDAdamI niShpatitAH salIlam | prayu~njate svAgatama~njasA te prAyaH shubhAlApajuShaH shakuntAH || 8\-21|| vAtAvadhUtAstaravaH svamUrdhnA santAnasAntAnikasampadaste | prAjyairamI puShpaphalaishcha nUnaM vitanvate vandanamarhaNAM cha || 8\-22|| AsvAdya chUtA~NkuramanyapuShTAH prAyaH svanaiH pa~nchamamudgirantaH | AkArayantIva vanaM gataM tvAM divyAnamI darshayituM pradeshAn || 8\-23|| tvatpAdavinyAsavisheShadhanyA\- mApAdayiShyanta ivAtmadhAtrIm | enAM svashAkhAgrakaraprayuktaiH prachinvate bhUmiruhAH prasUnaiH || 8\-24|| nishAmayantyo vanadevatAstvAM chakorasammohanachArudIptim | prItiM prabhUtAM parivAhya gItaiH shItAshruNA sheShamivodvamanti || 8\-25|| rasAlarambhAdibhavairihaitAH phaladravaiH pichChilapArshvabhAgAH | vatsAvagAhyA vanarAjimadhye pUrNAH sudhAyA iva bhAnti kulyAH || 8\-26|| kalhArapadmotpalakAntibhiste kaTAkShavikShepaguNaM bhajantyaH | araNyabhAgAn abhitaH pravAhai\- rApyAyayatyApa imAH prasannAH || 8\-27|| tvadvaktrapadmapratimAsahasraiH saMsR^ijyamAneva sapuShkarA.asau | prabhAvataH khyApitapuShkarashrIH puNyodakA puShkariNI vibhAti || 8\-28|| sa~nchArajAtaiH shramavArileshai\- rAlakShyamuktAguNamaNDanaM tvAm | vyaktaM nadI vIjayatIyamArA\- dambhoruhairAshritavIchihastaiH || 8\-29|| sahanti vAtA(shItA)tapavarShavAtAM\- stoyeShu tiShThanti ravipratIkShAH | tapasyatastvanmukhakAntilobhAt padmAnimAn pashchimarAma manye || 8\-30|| tara~NgiNIbhiH parirabhya muktaH saMlApavAn bhR^i~NgaravairadhIraiH | ApR^ichChate nUnamataH prayAntaM (?) mandIbhavan kundasamIraNastvAm || 8\-31|| manaHprasAdaM tava darshayantI prAleyasa~NghAtanibhaiH payobhiH | shuddhA navendIvaranIlavAsA\- shChAyeva te shaivalinI vibhAti || 8\-32|| saha prayachChanti tava priyAbhi\- shcha~nchUryamANA iha chakravAkAH | AhUya dAtAra ivAtitheyAH kAlochitAM kastvamitIva vAcham || 8\-33|| vidhUtavAlavyajanAH svapakShai\- shchArusvanApAditachATuvAdAH | abhinnavarNAH pratiyantyamI tvAM rAjopachArairiva rAjahaMsAH || 8\-34|| divA.api govardhananirjharANAM sa~nChAdite vyomni tuShArajAlaiH | ihAtapashchAndramasena dhAmnA vikalpyate bodhitapa~Nkajo.api || 8\-35|| atarkitaprAptamavekShya kAntyA megha~NkaraM mechakamambaraM te | ninAdaniShpAditaShaDjagItA nR^ityantyamI sAnuShu nIlakaNThAH || 8\-36|| nadIbhirArabdhatara~NgalAsyaM nAdairyutaM nirjharadundubhInAm | gAyaddvirephaM giriNA tvadarthaM prAyeNa sa~NgItamiha prayuktam || 8\-37|| kalindajAkachChabhuvAM sakhIbhiH prachChAyavanyAbhiradhityakAbhiH | sUte giriH sUchi(di)tanandano.asau svargaukasAM svairavihAravA~nChAm || 8\-38|| abhyAgataM vIkShya bhavantamArAt sAlA ime sAminatAgrashAkhAH | sudhArasasvAdutamAni bhaktyA svayaM prayachChanti phalAni dhanyAH || 8\-39|| pAtrIbhavantastava vIkShaNAnAM padmAlayAvAsavikalpitAnAm | charAcharAH kAni kiyanti vaite tapAMsyatapyanta bhavAntareShu || 8\-40|| vijAnatAM satpuruShaprabhAvaM puMsAmamI puNyatamIbhavantaH | prAyastvada~NgIkaraNAt prayAsya\- ntyArAdhyatAmadrivanAvakAshAH || 8\-41|| saMskArapUtAbhiritIva vAgbhiH sammodayannagrajamAdidevaH | vijAtalIlo vijahAra hR^iShyan vandyaH satAM vatsagaNAnuyAyI || 8\-42|| svayaMvR^itaH svairavihAralakShmyA muhurvitene vipine mukundaH | sthAnAntaraprAptivibhAvitAni sthiterabhinnAni gatAgatAni || 8\-43|| prabhUtayA puShpaphalaprasUtyA vadAnyavR^ittIni vanAni dR^iShTvA | sasmAra chintAvashavartinInAM vrajasthitAnAM varavarNinInAm || 8\-44|| prAyastadAhvAnavidhau niyoktuM pragR^ihya veNuM pratipannadUtyam | nyaveshayat kuDmalite salIlaM bimbAdhare sUchitachittarAge || 8\-45|| sAmopapannAn kramashaH svarandhraiH sapta svarAn saptabhirudvamantam | prachakrame vAdayituM vanAnte vaMshaM priyo vallavavaMshajAnAm || 8\-46|| mukundavaktrAnilavAdyamAno veNurbabhau veda iva dvitIyaH | rAgAvadhInAM rahasAM yadekaM gItAtmanAM tasya nidAnamAsIt || 8\-47|| tadvaMshanAdaH subhago.anugachChan agresaraM saurabhamAgamAnAm | ayatnaniShpannamanassamAdhIn AbrahmakAn Atanuteva jantUn || 8\-48|| shR^iNvadbhirudvAntamadhupravAhaM vaMshasvanaM tasya sudhaikavaMsham | sayUthyatAM nUnamavApya sarvaiH sattvaiH sthitaM sAminimIlitAkShaiH || 8\-49|| madhudravairulbaNasammadAshrU\- NyAlekhyaniShpandamR^igadvijAni | udagrakoshotpulakAni kR^iShNo vaMshIninAdena vanAnyakArShit || 8\-50|| AsvAdya tadvaMshaninAdamAdhvI\- mAghrAya tatsa~ncharasaurabhaM cha | bhuktAmR^itAnAM bhuvi saurabheyyaH kShiptetarAM kShIbadashAmavApuH || 8\-51|| vaMshasvanAsvAdavashIkR^itAnAM vyaktodayAnAM vanadevatAnAm | sa karburaH snigdhatamaiH kaTAkShaiH sendrAyudho megha ivAbabhAse || 8\-52|| AdhmApayAmAsa sa shR^i~NgamagryaM sha~NkhaM tathAbhUtamivAtmayogAt | jagau cha geyAni bahUni yeShAM gAndharvavedo.api na pAradR^ishvA || 8\-53|| tristhAnayuktasvarabhUShitaM tat tridhA sthitaM grAmavisheShayogAt | ara~njayat sapta jagantyayatnAt gItaM harerAhR^itakinnaraugham || 8\-54|| vilAsavAkyairiva veNunAdai\- rdivyena gItena cha daityahantuH | niveditArthAH sudR^ishaH svavAsA\- dAjagmurAkarShaNamantratIkShNaiH || 8\-55|| aniShTashabdairvalayairapoDhAH kA~nchyA.apyavaj~nAtapadopagatyA | guNAvakR^iShTAH priyamAptumIShuH kAmopadiShTena mahApathena || 8\-56|| AdishyamAnAM priyavaMshanAdai\- rAshAM nijAshAmiva nirvighAtAm | tadAsthitAM prAsthiShatAshu dhanyA\- mAsannasandhyAdhikarAgabhAjaH || 8\-57|| madhuvratAdhijyasharAsanena puShpAtmakaM sandadhatA pR^iShatkam | anuplavena vrajatA babhUve tAsAmana~Ngena tadodyatAnAm || 8\-58|| Adeshayogairatha tatra gopyo nivAryamANA api durnivArAH | Aninyire rAgamayairmahaughaiH kleshApahaM kR^iShNasudhApayodhim || 8\-59|| tvarAsakhInAM purataH prachele tarasvinA niHshvasitena tAsAm | sadAgatiprArthanayA sametaM dUrasthitaM kR^iShNamivopanetum || 8\-60|| prAyeNa vegAt sudR^ishAM vibhinnaH prakIrNamuktAphalapuShpajAlaH | prastAvayan kAmavihAranATyaM hAraH samAlakShyata sUtradhAraH || 8\-61|| avasthitaM kApi kadambamUle balgusmitaM vAditama~njuveNum | sAchIkR^itAkShaM dadR^ishustaruNyaH svAdyaM satAM svastikachAruja~Ngham || 8\-62|| tada~NgashobhAmavalokya divyAM vismerabhAvaM vrajateva dUrAt | amohayat yauvatamAdidhUrtaH santoShadigdhena samIkShaNena || 8\-63|| drutAgativyAkulabhUShaNAstAH ki~nchitsamuchChvAsitanIvibandhAH | paryAkulAkShyaH parivArya tasthuH kR^iShNaM kR^ipAdhInadR^ishaM kR^ishA~NgyaH || 8\-64|| sa vallabhaH saMsadi vallavInAM barhasrajA darshitadAnarAjiH | udagrashR^i~NgadhvanirAbabhAse dR^ipto vashAnAmiva vAraNendraH || 8\-65|| avR^iddhisa~Nkochamivendumanya\- makArmukaM kAmamivA.a.attaveNum | tamadbhutAnAmiva rAshimekaM gopyastadAtmAna ivAnvabhUvan || 8\-66|| surA~NganAbhiH samaye dhR^itAyAM svenaiva gopAkR^itibhUmikAyAm | akarmavashyasya vibhostadAsI\- darchAphalasparshanamAtralIlA || 8\-67|| na khalvamuShya pramadAmadAndhyaM na kutsanaM tattadabhIShTadAtuH | na dharmasaMsdhApanabAdhagandhaH shuddhAnuchintyA hi shubhasya lIlA || 8\-68|| anAgamapratyayasambhavAnAM gurutyajAM gopakumArikANAm | ananyasa~NgAt sa dayAlurAsI\- dasa~NgaghaNTApathasArthavAhI || 8\-69|| puShpAvachAyapravaNena gopyaH prasAdhitAstena sa cha priyAbhiH | abhinnabAhyAntaramaikarasyA\- dAmodamanyonyasagandhamApuH || 8\-70|| svalAlanAdApatitaM sa tAsAM saubhAgyadurmAnamadaM vineShyan | puShpAvachAyavyapadeshalaulyA\- dAsIt davIyAnabahiHsthito.api || 8\-71|| aviprakarShe.api tiraskaraNyA klR^iptAvR^itiM kR^iShNamanIkShamANAH | bhImairadUyanta bhR^ishaM taruNyaH kShaNaiH svaniHshvAsasamIradIrghaiH || 8\-72|| puShpAvakIrNeShu vanadrumANAM mUleShu mohAlasachetasastAH | kR^itAsikAH kR^iShNaviyogakhedAt kAmAstraparya~NkagatA ivA.a.asan || 8\-73|| vilInachittA viShamAstratApAt vilApayantyo vasudhAM vilApaiH | adR^ishyarUpasya hareragAyan guNAMshcharitrANi cha gopakanyAH || 8\-74|| mukundavishleShavimohitAnAM saMshrUyamANAni muhurvanAnte | shamapradAnyAtmavidAmabhUvaM\- strayyantagandhIni vachAMsi tAsAm || 8\-75|| sa mAyayA.a.atmAnamasau pareShAM prachChAdya sandarshayati prasAdAt | itImamarthaM prathayan priyANAM dR^iShTiM shubhAM dAtumiyeSha tAsAm || 8\-76|| tAsAmatha smeramukhAmbujena shyAmena pItAmbarachitritena | AvirbabhUve sahasA purastAt madhudviShA manmathamanmathena || 8\-77|| tamekachittAH pratisannivR^ittaM yAtena nR^ityantamivAdbhutena | gopyaH punarjAtamivAtmanaiva praikShanta sammodapayodhimagnAH || 8\-78|| navendurekhAkR^ishapANDurA~NgI\- stApAshrusandarshitavahnitoyAH | dadarsha gopIravatAragopaH shvAsaistrilokImiva(mupa)shoShayantIH || 8\-79|| avidhyataikaH praNayAparAdhI yogairalakShyo yugapat prayuktaiH | AvarjitabhrUdhanuShAmamoghai\- reNIdR^ishAmIkShaNachitrapu~NkhaiH || 8\-80|| prasAdajIvAtubhira~NganAnAM pratyekamanyAbhiralakShaNIyaiH | vilAsachATUktivilokanAdyai\- rAnandayan sAntvanamAchachAra || 8\-81|| tAsAM tada~NgavyatiSha~NgalobhAt sairandhrikAvR^ittimupeyuShINAm | viraktanidhyeyapadaH sa rAgI rAgAdhikAM prAstuta rAsalIlAm || 8\-82|| tadagrahastagrahaNArthinInAM sa savyato dakShiNatashcha tiShThan | babhAra vidyudvyavadhAnabhAjAM vAtyAjuShAM vArimuchAmabhikhyAm || 8\-83|| dvayordvayorekatayA sa tAsAM madhye sthito maNDalarAsanR^itte | karadvayasparsharasena kAntAH pratyekamAnandya bhR^ishaM nananda || 8\-84|| apAramAvartayatA rasAbdhiM rAmAnujo rAsajavena dIvyan | padAshritAnAM bhramashAntihetuH priyAsahasraM bhramayA~nchakAra || 8\-85|| svamAyayA dhUrNayato mahatyA vishvAni bhUtAni vibhorajasram | rAmAjanaM rAsavashaM vidhAya svasya svayaM prApa nidarrshanatvam || 8\-86|| svapAdapAMsusnapitAkR^itInAM svidyanmukhInAM vrajasundarINAm | lambAlakAnAM lalitasmitAnAM lAbhAt svayaM labdhamanoratho.abhUt || 8\-87|| sanR^ittagItena vihArayUnA gopIjanairantaritena baddham | tadadbhutaprasthiti rAsachakraM javAdalakShyAntaramAbabhAse || 8\-88|| jaguH saharShaM divi devakanyAH divyAstadA dundubhayaH praNeduH | papAta kalpadrumapuShpavR^iShTiH sadarchite saMshritarAsalIle || 8\-89|| gR^ihItahastadvitayAH salIlaM mithyAbhuja~Ngena mR^igIdR^ishastAH | paribhramantyo viparItavR^ittyA prakrAntarAsAM bhuvamabhyajAnan || 8\-90|| manoj~namallIhasitena tAsAM ramyeNa kR^iShNo rajanImukhena | anyAdR^ishIM prItimananyayogA\- dApAdayiShyan virarAma rAsAt || 8\-91|| udbhinnagharmAmbukaNaM vihArAt tAsAM karasparsharasena chainam | latAgR^ihe nandanagarbhashobhinyA\- sInamanvAsata gopakanyAH || 8\-92|| svalambhitaishchitrapalAshapuShpaiH saMvIjyamAno viTapaiH priyAbhiH | nidarshayAmAsa vanAntarAle nIlAdrimudbhrAntamayUravR^indam || 8\-93|| vichitralIlAhitavepathUnAM tAsAmanAsAditavishramANAm | tApopashAntyai tapanAtmajAyA\- mAhlAdanImadbhiriyeSha lIlAm || 8\-94|| mukhena tasya dvijarAjabhAsA tArAbhirAmeNa tamopahena | premodadhiM vardhayatA priyANAM sa~nchikShipe tatra sarojakAntiH || 8\-95|| sandhyAghanAbhaH sa tadA priyANAM madhye babhau vArijareNutAmraiH | shR^i~NgAradigdhairiva dR^iShTipAtaiH shR^i~NgodakairAplutachitradehaH || 8\-96|| sa padminInAM salilasthitAnAM chakAra sammIlanamAshu tAsAm | tuShArajAlaistuhinAMshusaumyaH kAmopanetA karayantramuktaiH || 8\-97|| paTIrapa~NkaiH pratipannaga~NgAM shoNAnvitAM ku~Nkumasa~Ngamena | kastUrikAbhiH prachitAtmavarNAM kR^iShNapriyAH kR^iShNanadIM vitenuH || 8\-98|| akAlajAtapratimendujAlAn AkIrNamithyAshapharAMstara~NgAn | vaktrAkShivakShoruhabimbayogA\- dakalpayan kalpitachakravAkAn || 8\-99|| savibhramA chArupayodharAbhA tAbhiH samaM sUryasutA prapede | alabdhapUrvaM tadananyalabhyaM kR^iShNopabhogena kR^itArthabhAvam || 8\-100|| nitambavakShojanirUDhavR^iddhi\- rmadhye kR^ishA saMshritanimnanAbhiH | vilolapadmAgratara~NgahastA tAsAmabhUdanyatameva sA.api || 8\-101|| asUyayeva pramadAjanAnAM lAkShA~njanAdIni vilopayantI | nisargashobhAtishayaprakAshAt kR^itopakAreva nadI babhUva || 8\-102|| chirapravR^iddhaM dayite.anurAgaM chitte durAsedhamivodvamantI | prAyeNa tatkAntimadhUpabhogAt dR^iShTistadA rAgamuvAha tAsAm || 8\-103|| ana~NgarAgojjvalachittadehA vishvAdhikaM vivyadhurAyatAkShyaH | kahlA (lhA)rashobhArachitaiH kaTAkShaiH kAmasya bANairivatApadIptaiH || 8\-104|| vigAhanAt gopanitambinInAM saMvardhamAne sahasA.ambupUre | tadvaktrashobhAvijitaiH sarojai\- rantarhitaM nUnamavAptalajjaiH || 8\-105|| kR^iShNAmbudaH kalpitahastayantra\- shchakAra gopInayanotpaleShu | dhArAmbusekAdupasambhavantyA rAgashriyA raktasilIndhrashobhAm || 8\-106|| muhuH prayuktAM mukhapuNDarIke kadarthayantyA karayantradhArAm | kAnte kayAchit dadhire karAbhyAM gatAgatAnyutpalakAnanAnAm || 8\-107|| prayApite gopikayA kayAchit kR^iShNAnanaM kIchakayantratoye | nimIlanonmIlanatastadIyAt naktandivaM tatkShaNadR^ishyamAsIt || 8\-108|| tamArdrabhAvAnnibiDAntarIyaM lambAlakaM rAshimivAdbhutAnAm | pashchAdupetA parirabhya tasthau kAchit priyA kAmavadhUrivAnyA || 8\-109|| abha~Ngurapremabalena tasyA vaddhaM priyaM bAhulatAdvayena | samIkShya kAmArpitapAshamanyAH samplAvayAmAsurapetasha~NkAH || 8\-110|| yada~NghriyogAjjagatAM trayANAM mandAkinI mAnyatamA babhUva | tayA.api sambhAvyatamA tadA.a.asIt kR^iShNena sA tena kR^itAvagAhA || 8\-111|| athopachArAn upapAdayantI divyena dehena dinendrakanyA | Anarcha pAdArpitaratnapuShpA gopIsakhaM gopakumAramAdyam || 8\-112|| saridbhiranyAbhirapi prabhAvAt prAyeNa gopItanumAshritAbhiH | toShAdudanvatsutayopabhogya\- stoyopachAreNa vibhuH siSheve || 8\-113|| tamuttarantaM saritaH pravAhA duttArakaM pa~NkamayAt payodheH | marutprayuktA vasanA~NgarAgai\- rAkalpayan apsarasastadarhaiH || 8\-114|| vrajA~NganAshcha tridashA~NganAbhiH prasAdhyamAnA bahumAnapUrvam | ramAsahAyapraNayAnurUpAM sammAnanAM sAdhujaneShvavindan || 8\-115|| vihR^itya tasmin vrajasammukhIne chakraM gavAM shailavanAnnivR^ittam | upAdravat kashchidariShTanAmA kailAsaparyAyatanuH kakudmAn || 8\-116|| khurAgravajreNa vidArayan kShmAM viShANanirbhinnavimAnamUlaH | durvAravego dadR^ishe sa dUrA\- nmR^ityorupakrAntamaho mahokShaH || 8\-117|| shR^i~NgAvarugNaiH shakaTaiH prakIrNaM vR^iShAntarairAshu vimuktamArgam | vrajaM tadA viplutagopavargaM tyaktvA sa kR^iShNAbhimukhaM jagAma || 8\-118|| tamApatantaM pratisa~njihAno nirrhrAdavitrAsitadInadhenum | viShANayugmagrahaNena shauri\- shchakre viniShpIDitapInakaNTham || 8\-119|| apahatya durjayamariShTadAnavaM jagatAmariShTamiva jAtavigraham | vrajasadbhiradbhutavihAratoShitaiH surasattamairapi samaM sa tuShTuve || 8\-120|| anyairapyasuramalimluchairanekai\- rAta~NkAn sthiracharasUtibhiH prasUtAn | gopAnAM pratividadhe gavAM cha kAle rAmeNa stutacharito rathA~NgapANiH || 8\-121|| || iti shrI kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye veNunAda rAsalIlAM nAma aShTamaH sargaH || \section{|| madhurApratyAgamanaM nAma navamaH sargaH 9||} atha bhojapatirjagatpate\- ravatAraM bhuvi nAradAnmuneH | shrutavAn atidevadAnavaM vyathayA pItaviShopamo.abhavat || 9\-1|| nihatA pR^ithukena pUtanA shakaTaM tat parivartitaM mahat | kakubhadvitayaM nipAtitaM prahitaH kvApi nipIDya kAliyaH || 9\-2|| sa cha gomukhavardhano dadhe gamitaH kShodamariShTaparvataH | prathitashcha balaH pralambajit nidhanaM dhenukadAnavo gataH || 9\-3|| davahavyavahashcha jagrase viShadhR^it vindhyasamo vidAritaH | iti nAma vijR^imbhaNe ripo\- ralamekaikamala~NghyatAsthite || 9\-4|| bahubhiH kimiha pratarkitai\- rbalinaH strotasi dhAvato vidheH | yadatItamatItameva tat karaNIyaM punarAyatikShamam || 9\-5|| iti vipratisAravihvalaH svayamutthApitamR^ityuchoditaH | pratihantumiyeSha chakriNaM shalabho dIptamivAshushukShaNim || 9\-6|| divasAntadivAkaropamaH shvasitAndolitajIvitasthitiH | bhayavismayaroShakarburaH sa shiraHkampamavartayat kShaNam || 9\-7|| sa cha dAnapatiM samAdishat bhavato jIvatu bhadra sauhR^idam | ajitena jighAMsitasya me bhaja sAhAyakamAtmarakShaNe || 9\-8|| atimAnuShacheShTitaH svayaM madhujinmAnuShabhUmikAM vahan | asurAn abhihantumIhate damanIyo.ayamarUDhayauvanaH || 9\-9|| avichAritamAshu gamyatA\- madhinandAvasathaM vihAriNau | baladevajanArdanau balA\- dupaneyau bhavatA Chalena vA || 9\-10|| saha nandamukhairasha~NkitaM karadAnavyapadeshava~nchitaiH | aparedyurihopasarpyatA\- masuradhvaMsakR^idagrajAnvitaH || 9\-11|| iti vAchamudIrya durmatiH svavadhopAttakR^ipANikopamAm | sapadi prajighAya keshinaM madhujitpIDanalobhamohitaH || 9\-12|| sa cha vAjimahAsurashcharan anuvR^indAvanamadrisannibhaH | samaheShata sammukhaM prabho\- rashanidhvAnabhayAnakadhvaniH || 9\-13|| kulishopamadantapa~NktikaM kuTilaprekShitajAtavidyutam | khurakhaNDitabhUmimaNDalaM jvalada~NgasphuTaviShphuli~Ngakam || 9\-14|| baDabAmukhavahnidAruNaM vipulAvartavisheShachitritam | dhR^itasindhutara~NgatANDavaM mukhaniShkAsitaphenasamplavam || 9\-15|| kShitibhedakR^itakShaNaiH khuraiH paTudhIradhvaninirjitAmbudaiH | vidadhAnamasheShaghAtinaH shamanasyeva mR^ida~NgavAdanam || 9\-16|| dhR^itavAladhidhUmasaMhatiM chaTulolkAshatachaNDakesaram | grasituM kShamamambudhIn kShaNAt anukalpAshritakalpa(chaNDa)pAvakam || 9\-17|| garuDAnilachittaraMhasaM gatadUrAntikamakramaiH kramaiH | muhurutplutibhinnabhAskaraM nibiDAsyUtapayodakesaram || 9\-18|| bhramaNe kR^itasAlamaNDalaM kramaNe dikShu vidikShu cha sthitam | naTavR^ittimivAshunartane kalitAkAshamivA~NgadhUnane || 9\-19|| madhujidvahanakShamAtmanA daranirbhugnaphaNena bhoginA | muhurunnamitAmayatnato namayantaM nijabhArataH kShitim || 9\-20|| achalakShitisandhibhedanai\- ranilaskandhavibhAgabha~njakaiH | badhirIkR^itanirjarashrutiM bahubhiH sambhramaheShitormibhiH || 9\-21|| dviradAyutasAradurdamaM drutavidrAvitadi~Nmata~Ngajam | asurAdibhirapyanAsthitaM surasenAparabhAgadarshinam || 9\-22|| pratikAyamivAsurashriyaH prathamAkalpamivAntakabhruvaH | parivartamivAmarashriyaH pratighasyeva mahotsavaM navam || 9\-23|| upamAnamivAtmanaH svayaM pratimAne.api same samatsaram | avalepamivA.a.attavigrahaM dviShadutpAtamiva drutoditam || 9\-24|| achamatkR^itapa~nchavaktrakaM kR^itamanyairiha duShTasattvakaiH | apasarpitagokulaM bhayAt abhilInasthalagopayUthapam || 9\-25|| avamatya tura~NgadAnavaM shamayan gopagaNasya sAdhvasam | prajahAsa hariH pratidravan prasabhAsphoTitabhAvitodyamaH || 9\-26|| vivR^itAyatavaktrakandaraM pratidhAvantamivAntakaM prabhuH | bhujasAnumataH praveshanA\- dagamaM vajra iva vyadArayat || 9\-27|| krakachakShatadArubhedavat samapAdAkShilalATanAsike | dadatuH kShitikampamAghnatI shakale saindhavadAnavasya te || 9\-28|| visharArubhirasya vishvataH kaladhautAchalakhaNDapANDaraiH | vitatA pR^ithivI vididyute vibudhaprItilatA~Nkurairiva || 9\-29|| tadanAdhi vibhUtibandhuraM vigatavyAdhi kulaM vrajaukasAm | damitArigaNena dIvyatA yadunAthena sanAthatAM yayau || 9\-30|| tvaritaM cha tadA shvaphalkajaH svahitaM kaMsaniyogamAsthitaH | danujAntakadarshanotsavasthira\- samprItiriti vyachintayat || 9\-31|| api nAma nishAmayiShyate nigamAntairiva nirmitA sthalI | ramayiShyati yatra me dR^ishau rasabhUmA(ramaNIyamAtR^ikA)|| 9\-32|| bhavadurgatadivyabheShajaiH prachitAM tatpadapadmareNubhiH | praNipatya shubhAM vanasthalIM paripUto bhavitA.aha(ya)mapyuta paripUto bhavitAsmyutApyaham || 9\-33|| rasamapratimaM rasAyanaM ramayA cha kShamayA cha sevitam | nayane mama kiM nu pAsyato narakAta~NkanidAnabhedanam || 9\-34|| api sha~NkharathA~NgatoraNa\- dhvajavajrA~NkushamatsyalA~nChanam | viniveshayatAdvibhuH sa me vinate mUrdhani pAdapa~Nkajam || 9\-35|| yaduvaMshamasau sabhAjayan bahumAnena vihArajena mAm | bhujapa~njaramadhyayantritaH pulakodbhAsitanuM vidhAsyati || 9\-36|| shrutisaurabhasaumyayA girA sudhayevaiSha mukhendusUtayA | shamayedapi nAma sa~njvaraM puruShaH puShkaralochano mama || 9\-37|| ahamasmi taveti vAdinaM praNayasmeramukhaH prasannadhIH | viditetaravarjito.apyasau vibhurakrUra vadeti vakShyati || 9\-38|| chirashIlitasaMyamakramai\- ryatibhiryogadR^ishA didR^ikShitam | nidhimadbhutamujjhitAvadhiM paripashyeyamahaM prasa~NgataH || 9\-39|| sa dR^ishA sadR^ishAntarojjhitaH sumukhaH svAgatavAkyagarbhayA | kaluShaM kimapahnuvIta me karuNAsindhusudhormikalpayA || 9\-40|| vyathitaM vR^ijinena dhanvanA viShayAshIviShamohitaM cha mAm | api jIvayitA patiH satA\- mamR^itAsAranibhairavekShaNaiH || 9\-41|| alamatra pR^ithagvidhaiH phalai\- ravashAdadhvani vindato mama | vasudhAvasudevadevakI\- tapasAmekamidaM mahat phalam || 9\-42|| madakhelagatI mahAbalau madhurAla~NkaraNaM vidhitsataH | vrajayUthapatI vashAnugau bhavitArau mama bhAgadheyataH || 9\-43|| kimakurvata puNyamagrimaM mahitAste madhurAnivAsinaH | kR^ipayopagatau nirIkShituM kR^itinaH kR^iShNahalAyudhAvubhau || 9\-44|| ramayA kShamayA cha mAdhavo ramamANaH pratigamya tAM purIm | api charmadR^isho.api mAdR^ishAn avisaMvAdayitA svavaibhave || 9\-45|| avaruddhabhujAntaraH shriyA vidadhAno vasudhAkaragraham | abhiShekamupeyivAnasau kimu nAtho bhavitA kulasya naH || 9\-46|| asahiShNurasahyavikrama\- strijagatkShobhakR^idugrasenajaH | balavAn balabhadrakR^iShNayo\- rhatadhIrhanta kimAchariShyati || 9\-47|| akaThorashirIShakomalaiH kathama~NgaiH pratiyotsyate hariH | kulashailakulInamuShTibhiH kuTilaiH saMyati muShTikAdibhiH || 9\-48|| udayAstamahIdharastanIM chaturambhonidhimekhalAM bhuvam | upabhokShyata eSha kaMsaji\- nna hi duHsAdhamachintyatejasaH || 9\-49|| iti sammatasattvasArathau mahitasthemni manorathe sthitaH | haripAdarajaHpavitritaM vrajamAsAdya rathAdavAtarat || 9\-50|| navanItamukhairupAyanai\- ratha nandapramukhaprakalpitaiH | uchitAmabhinandya satkriyA\- mabhitastAn agaveShayat prabhum || 9\-51|| sa dadarsha gavAmanuplavaM muditaM keshivadhena keshavam | gatimapratighAdhvayAyinAM garuDachChatranivAritAtapam || 9\-52|| ghanasaMvR^itanAradastutaM nigamAghrAtanijA~Nghrisaurabham | taruNAruNatAmravAsasaM shubha\-tApi~nChatulAdharadyutim || 9\-53|| abhilakShyamanushravekShaNai\- raviparyastahitAhitakramaiH | paribhUShitabarhabhUShaNaM kamalAkaustubhanityabhUShitam || 9\-54|| atisUryasudhAMshutejasaM samahAnerupameyamAtmanA | nibiDAdbhutarAshimakShayaM nigamAnAmapi nityanUtanam || 9\-55|| upavINayatastamarbhakAn upagAtR^In upanR^ityatashcha saH | tadavasthatadarhabhUmikAn yamino.ananyamatIn amanyata || 9\-56|| shubhatarNakashobhitAntikAH savidhe tasya cha dhenuvigrahAH | anaghA~NgavatIramanyata shvasitairasya samutthitAH shrutIH || 9\-57|| praNunAva cha bhaktisannataH praNidhAnena vinA samIkShitam | harimadbhutagopakhelanaM shri(shR^i)tasarvAtithimAgato.atithiH || 9\-58|| duritagrahayogaduHkhitaM triguNagranthinibandhanighnitam | patitaM nijapAdapa~Nkaje parigR^ihNIShva ghR^iNAnidhAna mAm || 9\-59|| svapadaplavamAshritAn janAn nayase pAramapAravaibhavaH | ativelamahormisa~Nkule kaluShodanvati karNadhAritaH || 9\-60|| ramayA saha rAjahaMsavat paramaM dhAma vibhUShayan bhavAn | praNidhAnavatAmapa~Nkile padametannidadhAti mAnase || 9\-61|| atirodhirasau nidhiH shrute\- ranimeShavratadeshinI dR^ishoH | tanute tanurIsha tAvakI smaraNaM vismaraNaM cha duHshakam || 9\-62|| vyapadishya mukunda devakIM viharantyA vasudevamandire | janito.asi nijAnukampayA jagatIrakShaNajAgarUkadhIH || 9\-63|| bhavato bhavanATikAM vidan vibhavADambariNAM viDambinIm | anapAyapadAdhiropa(ha)NA\- dapavR^itto(kto)na punarnivartate || 9\-64|| sudhiyastava gopabhUmikAM subhagAM kautukasUtikAM dhiyAm | anuvidya gatAgryabhUmikA\- madhivindeyuranashvarIM shriyam || 9\-65|| duritAni bhajanti sa~NkShayaM tapaneneva tamAMsi dIvyatA | hR^idayAni cha yoginAM tvayA kumudAnIva vikAsamindunA || 9\-66|| guNatashcha vibhUtitashcha te kvachidaMshe.api samAdhikatyajaH | upamAnakalAvikalpitai\- rupalakShyeta jagatpradhAnatA || 9\-67|| mahimArNavavarNanodyatAH parimAtuM guNamekamakShamAH | trapayeva bhajantyasImani tvayi vAchaMyamatAmanushravAH || 9\-68|| tava vishvavido vadAmi kiM jagadekAdhipaterdishAmi kim | kR^ipaNaH paripUrNasampadaH kamivAMshaM paripUrayAmyaham || 9\-69|| prakR^ite kimanena tat prabho bhavadAvirbhavanasthalIM punaH | padapadmarajaHpavitritAM vidadhAno jahi nAtha vidviShaH || 9\-70|| bahushAkhavijR^imbhaNo mahAn avadAtena sugandhinA.adya naH | yashasA bhavatu prasUnavAn yadusantAnamahIruhastava || 9\-71|| tvarate ripurAgatau tava svayamevAvasaraM samarpayan | natarakShaNakiMvadantyasau na vilopaM bhuvi yAtu tAvakI || 9\-72|| svayameva sameyuShAM vadhe vimatAnAM kShitibhArajanmanAm | mR^igayAmiva bhAvayantyasau mahatI sampadupasthitA.adya te || 9\-73|| shatakoTisahasrasAravAn mathanaM prApsyati mAtulastvayA | vyasanaM vipadapyanehasA vinipAtashcha na kasya karmiNaH || 9\-74|| abhisaMhitamaugraseninA kathitaM cha kramasho vyajij~napat | kulajaH kuTilAshayojjhitaH kushalaM pR^iShTavate madhudviShe || 9\-75|| aparedyurasheShato nayan sahasA gopagaNAn sa yAdavaH | sthitamadhvani rAmakeshavau rathamAropayadagryaraMhasam || 9\-76|| vrajatoratha vallavastriyo balabhadrasya janArdanasya cha | anududruvurAshu vartanIM kurarIkUjitasUchakasvanAH || 9\-77|| vyalapanniti bAShpagadgadaM virahArambhaviShAdavihvalAH | valayaiH priyavartmapAtibhiH kShatapuShpA iva gharmavIrudhaH || 9\-78|| apayAti sahAgrajanmanA sahasA nandasuto vihAya naH | anuyAma nivArayAma vA kathamasmAbhirudAsyate mudhA || 9\-79|| shrutiShu jvalanaM vamatyasA\- vadavIyorathachakrachItkR^itiH | drutametya patema tatpade gurubhartrAdiShu muktagauravAH || 9\-80|| praguNatvamiva vrajastriya\- shchalasambandhini nandanandane | mudiradhvanitAM vijAnate shikhinastadrathaneminiHsvane || 9\-81|| ayamuddhR^itagokulekShaNaH kathamakrUra iti prajalpyate | atha vA bhuvaneShu dAruNAH prathitAH puNyajanA nishAcharAH || 9\-82|| baDishAmiShavatprayuktayA ripurakrUrasamAkhyayA.anvitaH | vibhavaM harati vrajaukasAM kimihochyeta vadema kasya vA || 9\-83|| avatAravarAharUpiNA hariNA bhUmiruda~nchitodadheH | virahavyasanodadheritaH ka ivoda~nchayituM kShameta naH || 9\-84|| chirasa~NghaTito.api naH kShaNA\- danurAgo balabhadrakR^iShNayoH | apayAtamahAnadIdvayo bhavitA shoNa ivaiSha niShphalaH || 9\-85|| avikalpitabAlyayauvanaH praNayo.asmAsu balAnujanmanaH | vidhinA viShamapravAhiNA sikatAseturivaiSha bhidyate || 9\-86|| amunA shashineva kalpita\- shchiramasmAsu sharannadIShviva | praNayaH pratibhAsajIvitaH pratimAchandra iva pralIyate || 9\-87|| ahamasmi tava tvameva vA mama dR^iShTistvamiti pralobhayan | vijahAti sa eva vallavI\- ralametAvadataH pareNa kim || 9\-88|| ayamevamashulkadAsikAH svapadopaghnalatAH svayaM prabhuH | bahumatya jahAti niHspR^ihaH kathamAlekhyagatA ivAdya naH || 9\-89|| nirapekSha ivaiSha nIlayA rasikaH pAlikayA sarAdhayA | pR^ithagatra kimetaduchyate kuhakaH kashchidasau kulasya naH || 9\-90|| amR^itasya viShasya cha svayaM prabhavasthAnamabhUt payonidhiH | niyataM tadanena darshitaM nijasaMyogaviyogadAyinA || 9\-91|| mukhachandrikayA mukhAni naH kumudAnIva vikAsamAnayan | kitavo yaduvAcha satyavat kva gataM tat kva ya tena gamyate || 9\-92|| yamunApulineShu dIvyatA yadutAnena vashIkR^itA vayam | viphalapraNayapradAyinA vidhinA hanta vilobhitAstataH || 9\-93|| vijahAti sa eSha gokulaM mathurAmAdriyate manoramAm | bhavitavyatayA shubhAshubhe tadihaivaM parivartitAspade || 9\-94|| sahajaM haratA mahAnidhiM vivashAnAmiva vairiNeva naH | vihitaH sukR^itena kIdR^ishA mathurAyoShidanugraho mahAn || 9\-95|| sahapAMsuvihArasambhR^itaM jahatA snehamana~Ngavardhitam | api nAgarayauvataM kShaNA\- damunA hanta vilobhayiShyate || 9\-96|| naTavat parigR^ihya mAyayA natachintAmaNireSha nastyajan | anurUpatamAsvapi dhruvaM nagarastrIShu na sa~NgameShyati || 9\-17|| nijavaMshaninAdato.api yat svadate shrotrarasAyanaM vachaH | nidadhIta nR^ishaMsadhIrasau purayoShitsvapi vAgurAmimAm || 9\-98|| iha tAvadupekShitA vayaM vashinA.a.alekhyapa(va)rA~NganA iva | viharan virasena chetasA kitavastatra kimAchariShyati || 9\-99|| yuvatIrayamindukAntayet nagare nandakumArachandramAH | smitachandrikayA yadIyayA dravatAmeti manaHshilA.api naH || 9\-100|| api jahyuramuShya darshane navalubdhA nagarastriyaH priyAn | sulabhe sumaNau kathaM matiH kramate kAchana kAchasa~Ngrahe || 9\-101|| lalitAdbhutalAsyagandhiShu dhruvama~NgeShu balAnujanmanaH | navayauvanarAmaNIyakaM nayanaiH pAsyati nAgarIjanaH || 9\-102|| vidhinA viShamapravR^ittinA vyapanIto.api kadAchidAgataH | api naH punarArdrayiShyate madanaprANasuhR^idbhirIkShitaiH || 9\-103|| iha tatpadakA~NkShibhiH stanai\- rnayanaistanmukhapadmaShaTpadaiH | shravaNaishcha taduktijIvitairapi jIvema punastadAdR^itAH || 9\-104|| karuNAbharitaiH kadA punaH svayamullAghayitA sa eva naH | aparasparapAtibhiH shanai\- ragada~NkAranibhairavekShaNaiH || 9\-105|| vividhAruNarAjira~njite vishadasmeravishAlashItale | kimapi bruvatI kR^itArthatAM nayane tasya kadA.anuneShyataH || 9\-106|| badhiratvamivAgatAnyasau shravaNAnyadya punaH sametya naH | ramayiShyati chATubhiH kadA ratisindhoriva vIchipa~NktibhiH || 9\-107|| madayan hR^idayAni vibhramai\- ravi(pi)saMvAdamivA.a.acharan dR^ishA | avibhAgamivAvahan guNai\- rapi naH pratyavapatsyate punaH || 9\-108|| parivartayitA jagattrayI\- maparAvR^ittiranehasaH kramaH | yadatItamatItameva tat punareShyatyapi puShkarekShaNaH || 9\-109|| athavA purasundarIjanaiH subhagambhAvukasaumyavR^ittibhiH | avashAdavaruddhachetasaH kR^itinaH kaiva kathA vrajAgame || 9\-110|| mathurApuramattakAshinImadhurAlA pavilobhitAshayaH | punareShyati nandanandanaH kimivAsmAsu vichintya kAraNam || 9\-111|| bahuvibhramapAshabandhurAM guNagR^ihyaH svayameSha dustarAm | atila~NghayituM na shakruyAt nagarastrIjananetravAgurAm || 9\-112|| na rathaH paridR^ishyate mahAn na cha nemistanitaM nishamyate | na cha reNurito vijR^imbhate tadapi bhrashyati jIvitaM na naH || 9\-113|| iti vAdini vallavIjane yamunAM satvarasUtachoditaH | ghaTayan vasudhAmanorathaM vashinastasya rathaH kShaNAt yayau || 9\-114|| svaguNAnubhavena subhruvAM bhavabhogochitapuNyasa~nchayam | virahavyathayA tu tIvrayA vR^ijinAmbhodhimashoShayat prabhuH || 9\-115|| paravanti jaganti bAdhituM niyatiH kiM na karoti niShThurA | vijahau karuNAnidhiH priyAH virahe tasya cha tAbhirAsyata || 9\-116|| viniveshya rathe sitAsitau vasudevasya sutau sa yAdavaH | maNibha~NgaruchaM mahApagAM divamuShNAMshuriva vyagAhata || 9\-117|| aghamarShaNalInakilviShaH salile magnatanurdadarsha tau | bhujagendrabhuja~NgashAyinau puruShau ki~nchidivAnyalakShaNau || 9\-118|| upasR^itya cha tIramAdarAt tadavasthau niravarNayat rathe | smayamAnadR^ishostayorasau nibhR^itaH svAnubhavaM nyavIvidat || 9\-119|| praNidhAnabahirvilochanaiH pratilabdhAnubhavaH prasAdayan | aninIShata tAvubhau tadA puramArabdhasharAsanotsavAm || 9\-120|| gajasiMhagatI tatashcha tau giritu~Ngena rathena teratuH | gaganadravasannibhAM nadI\- mapunaHprAptibhayAdivA.a.akulAm || 9\-121|| atha viyati sametaiH siddhagandharvamukhyai\- rbhuvi cha bhuvanagopaH saMstuto gopavR^iddhaiH | lalitagativihAro rAmachandreNa sArdhaM raNapariNatikA~NkShI rAjadhAnIM jagAhe || 9\-122|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye madhurApratyAgamanaM nAma navamaH sargaH || \section{|| kaMsarAjyoddhAro nAma dashamaH sargaH 10||} tatastau dadR^ishustatra vishantau rAjavIthikAm | pUrNadR^iShTiphalAH paurAH puNyairekamukhairiva || 10\-1|| chakShuShAmiva bhAgyena sampravR^ittau mahotsavau | yuktau madanashaktyeva yugapanmadhumAdhavau || 10\-2|| abhikhyAvIchivikShepairapR^ithagbhAvachitritaiH | sametairanubhAvAdyaiH saktAviva rasottamau || 10\-3|| kramamulla~Nghya bhUtAnAM bhogamokShAvivodgatau | tayoreva viniShpattyai dharmAviva cha tAdR^ishau || 10\-4|| punantau bhuvanaM pAdaiH puShpavantAvivAparau | si~nchantau kAntivarSheNa sitakR^iShNAvivAmbudau || 10\-5|| madopakramadurdAntau madhuroddhatavibhramau | kalabhAviva sannaddhau kaMsAdinalamardane || 10\-6|| shubhAnAmiva sImantaiH shrutisImantasevitaiH | punantau rAjavishikhAM puNyaishcharaNapa~NkajaiH || 10\-7|| shIlasaMvR^itapAramyaiH shR^i~NgAraparikarmitaiH | dR^iShado.api dravIbhAvaM nayantau divyacheShTitaiH || 10\-8|| didR^ikShAdattadR^iShTInAM manaskAramanIShayoH | sapItirasasantoShaM dishantau dehakAntitaH || 10\-9|| manmathAyutasaundaryau vasantAyutasaurabhau | shashA~NkAyutalAvaNyau chaNDarashmyayutadyutI || 10\-10|| chitratAmiva nItAnAM chittacheShTApahArataH | pratisaudhaM purastrINAM nirvishantau nirIkShaNam || 10\-11|| suprabhAtamiha prAptaM sUShA cha sudinaM cha naH | iti vAdibhiranyonyaM drutachittairanudrutau || 10\-12|| balAdapahR^itaistatra rajakAt rAjasammatAt | parabhAgashriyaM prAptau vAsobhirasitAruNaiH || 10\-13|| labdhapuNyavipAkena mAlAkAreNa lambhitaiH | shabalau dAmabhishchitraiH sandigdhavanamAlikaiH || 10\-14|| kAntinirjitayA kAmAt pradiShTaiH kaMsakubjayA | dadhatau varNakairbhUyo divyagandhau sugandhitAm || 10\-15|| R^ijUkR^itasujAtA~NgyA R^ijubud.hdhyA.atha kubjayA | praNayantyA svagehAptiM prAptamandasmitau mithaH || 10\-16|| tato vivishatuH shAlAM balisadmaguhAmiva | prathitAM pR^ithubhishchApaiH pannagairiva bhIShaNaiH || 10\-17|| tatra shailanibhaM shauristridashairapi durdamam | dadarshAjagavaprakhyaM dambholikaThinaM dhanuH || 10\-18|| svapUrvaprabhavodantamidAnIntanayanniva | tadAnamya dhanurbhImaM babha~nja bhujalIlayA || 10\-19|| mahatA tasya ghoSheNa vidadre dviShatAM manaH | saudhAni madhurAyAshcha shuShkAshaniviDambinA || 10\-20|| chApagopachamUM hatvA tau jagaddhitamAnuShau | atila~Nghya dhanuHshAlAM ra~NgadvAramavApatuH || 10\-21|| tatra mR^ityumiva kruddhaM nidadhyaturarindamau | nAgaM kuvalayApIDaM nihnuvAnamivAmbaram || 10\-22|| tamAsAdya drutaM shauristrAsitatridashadvipam | pa~nchavaktra ivAkramya pAtayAmAsa bhUtale || 10\-23|| tasya dantau samuddhR^itya shvetAdrishikharopamau | vidadhAte yadushreShThau mallayuddhamahAyudhe || 10\-24|| saha gopairadhiShThAya ra~Ngamadhyamarindamau | balijit balabhadrashcha bAlavR^ittairadIvyatAm || 10\-25|| nR^ipopahUtairatha tau vihAraikyamavApatuH | narmakAraka\-jalpAka\-naTa\-vartaka\-gAyakaiH || 10\-26|| janasya mahatastatra janayAmAsatustadA | mahatA kAntivarSheNa didR^ikShAM devamAtR^ikAm || 10\-27|| upavedamadhIyurye raNArthaM ra~NgadarshinaH | tameva te dvidhAbhUtaM tAvubhAvabhimenire || 10\-28|| tadAlokanalAbhena sAmAjikajanastadA | anidampUrvamAhlAdamapavR^ikta ivAnvabhUt || 10\-29|| bimbitAkR^itayo nAryastaddehamaNidarpaNe | tatpariShva~NganirveshamayatnAdiva lebhire || 10\-30|| gItama~njugirastatra nR^ittasaMvAdivibhramAH | ma~ncheShu hariradrAkShIt varastrIrmadirekShaNAH || 10\-31|| dhR^itahetipariShkArAn dhIroddhatavilokitAn | dadarsha pR^ithivIpAlAn devAniva divashchyutAn || 10\-32|| tamasAmiva sa~NghAtaM samAhAramivainasAm | tu~Ngama~nchagataM kaMsaM tuShTo hariravaikShata || 10\-33|| lalitArambhayA vR^ittyA ra~NgabhAjAM rasAvahA | naravR^ittAntavihR^itirvavR^idhe rAmakR^iShNayoH || 10\-34|| vidadhe siMhanAdena tAreNa yadusiMhayoH | garjitaM daityamallAnAM gomAyugaNavAshitam || 10\-35|| tAvubhau DimbhavapuShau khyAtavIryaparAkramau | chANUro muShTikashcha dvau niyoddhumabhijagmatuH || 10\-36|| aho mahadupakrAntamatyAhitamidaM yataH | ashikShitaraNau bAlau mallayuddhe niyojitau || 10\-37|| shirIShalalitaira~NgaishcheShTitairapi peshalaiH | adrisArakaThorAbhyAM kathaM yoddhumimau sthitau || 10\-38|| pashyadbhiravashairnUnaM paurajAnapadairjanaiH | pApametadanuj~nAtaM parapiNDaparAyaNaiH || 10\-39|| madhukaiTabhadurdAntau mallavR^indArakAvimau | yadi jeShyati yaH kashchit sa kiM na puruShottamaH || 10\-40|| athavA pUtanAdInAmaprayatnena ghAtukau | ni(na)yuddhe mallamukhyebhyo nAlametau na vA katham || 10\-41|| janavAdamimaM shR^iNvan jAtahAso janArdanaH | bhujamAsphoTayAmAsa bhUbhAraharaNe kShamam || 10\-42|| tadAsphoTitashabdena sphaTatkarNasya bhUyasA | kaMsamallagaNasyA.a.asIt kathA gopAlakAshrayA || 10\-43|| gopayuddhadhiyA jihR^ichchANUraH kUNitekShaNaH | puShpapeShamivotpashyan Adravat puShkarekShaNam || 10\-44|| yathoche viShamaM tatra niyuddhaM sthUladR^iShTibhiH | tattvadR^iShTibhirapyevaM vishvAdhikabale harau || 10\-45|| nyUnAdhikasamArambho vibhustatra vihArataH | viShAdaprItisandehAn sabhyAnAM samatAnayat || 10\-46|| sa bAlaH prachayaM prApa bAlAtapa iva kramAt | nIhAra iva chANUraH shanairapachayaM yayau || 10\-47|| vAriteShvatha vAdyeShu viShaNNena mahIbhR^itA | divyadundubhayo nedurnigamadhvAnanirbharAH || 10\-48|| valgatA balabhadreNa kR^iShNena cha vasundharA | vAditramiva dadhvAna madhurendrabhayAnakam || 10\-49|| bhImakAliyabhogIndrasphaTAra~NgamahAnaTaH | mallara~NganaTaM daityaM madhumAthaM mamAtha(ntha)saH || 10\-50|| muShTighAtena rAmasya muShTikashcha nipAtitaH | bhojAdhipamahotpAtaM bhUmikampamavartayat || 10\-51|| rAmarAmAnujAbhyAM tau rAvaNendrajitAviva | namayAmAsatuH pR^ithvIM nagapAtaM nipAtitau || 10\-52|| shAyitau vIrashayane dR^iShTvA chANUramuShTikau | drutamabhyadravan kR^iShNaM tatra tosakalA(tosalakA)dayaH || 10\-53|| sa tAnapi niyuddhena vasudhAyAM nyapAtayat | kAlo yugapadudbhUtAn kalpAntamihirAniva || 10\-54|| garutmAniva bhUbhAgAt gaganAbhogamAyatam | kaMsama~nchamapadvArAdudaplavata keshavaH || 10\-55|| kachagraheNa vivashaM kaMsamAkR^iShya pAtayan | patan vakShaHsthale tasya tatsattvamudapATayat || 10\-56|| mahAmohamivAkramya mAtulaM madhusUdanaH | viveka iva vR^ittasthamugrasenamamochayat || 10\-57|| dadau cha kaMsabhR^ityAnAM dadatAM tatra jIvitam | unmukhatridashaprekShyAmUrdhvAM gatimanuttamAm || 10\-58|| kaMsakarShaNamaNDalyo gambhIrAstatra chikyire | raNalakShmInivAsasya ra~Ngasya parikhA iva || 10\-59|| sudAmanAmA kaMsasya sodarastvaritaH krudhA | balena gamitaH kShipramagrajena gatAM gatim || 10\-60|| anAyudhamahAyuddhaM dR^iShTvA hR^iShitaromabhiH | pravAtakadalaprakhyaiH prAshnikairabhitaH sthitam || 10\-61|| kR^itinastAdR^ishaM yuddhaM kiliki~nchitayantritAH | lInA iva cha pashyanto likhitA iva chAbhavan || 10\-62|| siddhAshcha divi tattAdR^iktAlakalpitatANDavAH | harShadugdhAbdhikallolaM hAhAkAramakalpayan || 10\-63|| atha tau bhImadordaNDakaNDUkarShaNatoShitau | pitR^ibhyAM dR^iShTajanyAbhyAmupasR^itya praNematuH || 10\-64|| tau cha tau mR^iditArAtiraktachandanara~njatau | ashrubhiH prItiniShyandaiH pitarAvabhyaShi~nchatAm || 10\-65|| vibudhatvamiva prApto vasudevaH sutekShaNAt | satattvapratibodhena sAttvatAM patimastuta || 10\-66|| namaste nAbhinAlIkarajasA sR^iShTavedhase | ajAya sarvavedAnAmekavedyAya viShNave || 10\-67|| ananyAdhAramAdhAramananyeshvaramIshvaram | anushR^iNvanti santastvAmananyAdhipatiM patim || 10\-68|| abha~NgurarasaM bhogyamanapAyaM rasAyanam | akShayaM dharmasarvasvamavidustava kIrtannam || 10\-69|| anugrahadashAdIptamasheShArthaprakAshakam | dayAsamplutamAhustvAM dIpamantastamopaham || 10\-70|| devakI danujasthUNA divyaM dhAma vrajA~NgaNam | ramA rAdhAdayashcheti rAshibhedairna bhidyase || 10\-71|| niyantA sarvabhUtAnAM niyantavyairniyamyase | pitAmahamukhaiH putrI mama putro.asi mAyayA || 10\-72|| mahatA tvatpadenaiva mArutinyAyamAshritAH | nistarantyachirAt santo dustaraM bhavasAgaram || 10\-73|| ahitodanvadaurvAgnimasheShotkarShamAtaram | bhavabhaimarathIM bhaktiM bhajanti tvayi sAdhavaH || 10\-74|| bharanyAsAshvayuktena bhAvavegapradhAvinA | manorathena gantavyaH sArathishcha bhavAn satAm || 10\-75|| vayaM tu bhavatA grAhyA vAsanAdurgabhedinA | manAgiva samudbodhya mA punarmUmuhadbhavAn || 10\-76|| mahatAmapi niShkampA manuShyatvamatistvayi | dR^iDhalakShitachihnAnAM di~Nmoha iva durdamaH || 10\-77|| durantasukhakhadyotaM duHkhAndhatamasAvR^itam | nijenaiva prakAshena nishIthamuparunddhi naH || 10\-78|| mashakAniva mAta~NgaH kaMsamukhyAn imAn kShipan | yadi vismayanIyastvaM vismaye kiM na vismayaH || 10\-79|| nakhalIlAvidAryeShu nAtheShu vibudhadviShAm | pariShkaraNaparyAyAH pa~nchApi tava hetayaH || 10\-80|| kAlanemivikAre.asmin kaMse vimathite tvayA | IdR^ishAmitareShAM cha datta eva jalA~njaliH || 10\-81|| namitAyataviShkambhA dAnavaprabhavaiH kShamA | ki~nchiduttambhitevAdya kaMsabhArApahArataH || 10\-82|| na khalvatishayaM ka~nchidiyamAdhAtumarhati | sumaNAvaj~naklR^ipteva stutirasmatkR^itA tvayi || 10\-83|| iti vij~nApitastena vrIDAdiva nato vibhuH | bAlopalAlanamidaM bhavyavR^ittirabhAvayat || 10\-84|| sa vAchA sAntvayAmAsa pitaraM dInachetasam | svavaktrenduviniShyandisudhApUritakulyayA || 10\-85|| gambhIramadhurAM tasya giraM nigamagandhinIm | shrutvA muktisakhIM prApa mudamAnakadundubhiH || 10\-86|| devakI cha pariShvajya sutaM vAtsalyanirbharA | nandagopavadhUlabdhaM navamAnandamanvabhUt || 10\-87|| bhUyaH prAdurabhUttasya bhujayugmaM tirohitam | tathApi tAdR^ishaM martyaM tamamanyanta tAmasAH || 10\-88|| babhUva balabhadrasya tena vishvAtishAyinA | shirasA vidhR^itasyApi kirITasyeva sheShatA || 10\-89|| kriyamANapariShkAraH kirITAdyaiH sa bandhuraiH | tAni tAnyeva divyAni tattada~NgairabhUShayat || 10\-90|| ashobhata shubhaM ChatraM tasya rAjanyalakShaNam | tannAbhipuNDarIkasya rUpAntaramivoditam || 10\-91|| chAmaradvitayaM shaureH samayA mukhapa~Nkajam | shushubhe sapratichChando haMsamUrtiriva svayam || 10\-92|| sa chandra iva sampUrNaH prathamo yadubhUbhR^itAm | punarunnidrayAmAsa kIrnti kumudinImiva || 10\-93|| abhajanta dvijendrAstamatadbhogaparA~NmukhAH | sargAdhikArAnnirvidya(rvApya)shAntA iva pitAmahAH || 10\-94|| ahAryAn yaduvaMshasya sa bhogAn samakalpayat | svaparya~Nkabhuja~Ngasya phaNAmaNigaNAniva || 10\-95|| amaratvAya paryAptaM tanmukhendusamudbham | sudheva parivArebhyaH sasvade sUnR^itaM vachaH || 10\-96|| prArthito.api sa rAjyAya prabhAvaj~nairyadUttamaiH | arochayata rAjAnamugrasenaM vayodhikam || 10\-97|| nyastarakShAbharo rAj~nA yauvarAjyamupAshritaH | shushubhe pAratantryeNa svAtantryavashavartinA || 10\-98|| tasya gopAyataH pR^ithvIM gopAlakuhanAtyajaH | paryupAsta padaM dhanyA parthivashrIranuttamA || 10\-99|| kR^itavIrAbhiShekaM taM klaptakalyANakautukam | tuShTuvuH samaye vedAH sausnAtikapuraskR^itAH || 10\-100|| shaktibhistisR^ibhirdIpto vivasvAniva diptibhiH(ghR^iShTibhiH)| svapadaM pR^ithivIM chakre suhR^idbhiH sUribhirvR^itaH || 10\-101|| viklR^iptaM tasya barhAdyaM hemaratnavibhUShaNaiH | vairochanihR^itAnItaH kirITo na vyakalpata || 10\-102|| saptibhiH sainyasugrIvameghapuShpavalAhakaiH | vyaktimanto.abhavan vedAstyajanto dhenubhUmikAm || 10\-103|| padmAkamaladAyAdaM padaM tasya svamaulibhiH | shrutayo dhArayAmAsuH pAdapIThIkR^itAtmabhiH || 10\-104|| sa veNuH sha~NkharUpeNa prAchA paripachelimaH | agopIsaMvibhAgArhaM papau tasyAdharAmR^itam || 10\-105|| didesha sAndIpanaye dhanurvedopadeshine | svapadArUDhatanayapratyAnayanadakShiNAm || 10\-106|| prahitAM puruhUtena svasa~NkalpAnuvartinA | kaMsajit kaMsapitaraM sudharmAmadhyavAsayat || 10\-107|| asheSharatnachitrAM tAmatItastutigocharAm | advaitamiva sarveShAmadbhutAnAmamanyata || 10\-108|| sa cha tasyAnubhAvena nidhyAtanayapaddhatiH | prajApAlanadharmasya pAradR^ishvatamo.abhavat || 10\-109|| kR^iShNapakShamapi prApya sa rAjA vishvara~njakaH | prApadyata parAM vR^iddhiM sumanaHsvAdanakShamAm || 10\-110|| malinaiH satatAsArairmantribhishchapalAnvitaiH | vimuktaH sa babhau bhAsvAn meghairiva jaDA(lA)shrayaiH || 10\-111|| prachitaM bahubhistIrthaistasya gUDhaM chikIrShitam | ,sArasvatamiva srotaH sthAne sthAne vyajR^imbhata || 10\-112|| mAnasaMrakShakastasya mantrastarka ivAnayaH(ghaH)| a~Ngapa~nchakasampattyA vipakShe daNDatAM yayau || 10\-113|| svataH shuddhAM yathAsthAnaM roSharAgavatIM dhiyam | sa dadhe yamunAshoNashabalAmiva jAhnavIm || 10\-114|| saptabhiH sAmadAnAdyairupAyaiH sthAnapAtibhiH | dvinavadvIpasambhUtaM ratnajAtamajIharat || 10\-115|| anugantA svanetR^INAmudaye vishvara~njakaH | dUrIkR^itatamAH so.abhUt dvitIya iva bhAnumAn || 10\-116|| sa~nchitasya dhanaughasya sthAnasa~nchAraNena saH | taTAkasyeva pUrNasya parIvAhamakalpayat || 10\-117|| AsAgarAntamavamatya mahIpatIndrAn bhUmnA nijena parihR^itya yayAtishApam | ojonirodhakamilAshrayamugrasenaM rAjAnamekamakarojjagadekanAthaH || 10\-118|| kShiptAvadyaM kShatriyavR^ittyA bahushAkhaM magnaM shApodanvati mAnyaM yaduvaMsham | ichChAdhInasvetarasarvaH svamahimnA rakShAgopo rAmayavIyAn udahArShIt || 10\-119|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye kaMsarAjyoddhAro nAma dashamaH sargaH \section{|| dvArakAdhiShThAnaM nAma ekAdashaH sargaH 11||} tadadbhutaM krIDitakaM krameNa shrutvA(shrotR^In)harerapratimAnashakteH | mahAbalAn kaMsavadhAdijanmA manyuH prapede magadhendramukhyAn || 11\-1|| gopAlaDimbho narapAlahantA kule yadora~nchitamAtapatram | anyachcha bhUmyAmadharottaratvaM hanteti vAdAn prabhurabhyanandat || 11\-2|| halAdibhirhetivarairyathArhaM rathA~Ngamukhyairapi rAmakR^iShNau | svavR^ittiyogyAvasaropayAtaiH prAchIM shriyaM prAdurabhAvayetAm || 11\-3|| sa daityajit vadhyavarUthinInAM samprApakaM sArathimAtrasheSham | punaH pravR^ittAnushayaM purIM svAM ninye jarAsandhaM ahAryasandhaH || 11\-4|| samAhR^itaiH sainyamahAsamudrai\- rAyAtamaShTAdasha sAmparAyAn | dehAvasheShaM prajighAya dInaM dehena bhImena vibhettumichChan || 11\-5|| svadattashaktyA muchukundadR^iShTyA bhasmAvasheSho bhavitA drutaM yaH | kalerivAtmAnamanantadoShaM yaM kAlapUrvaM yavanaM prachakhyuH || 11\-6|| balasya cha svasya cha bAhubhUmnA yadAhR^itamlechChamR^igAdhipAnAm | sahasrakoTIguNitaM sahasraM pa~nchatvamAyAsyati pa~nchasa~Nkhyam || 11\-7|| tadAgame yAdavapu~NgavAnAM viprAvamAnopanataM viShAdam | nivArayAmAsa na vAsudevaH prakhyApayan brAhmamR^iSheH prabhAvam || 11\-8|| nisarganidhyeyaparAvaraH saH sammantrya sArdhaM yaduvaMshavR^iddhaiH | vihAtumichChan madhurAM shubhaMyuH sa~NkalpayAmAsa purIM tadanyAm || 11\-9|| svayaM pravR^ittairapi vR^iShNivIrai\- strAtuM kShamAM trAsitadaityalokaH | ananyasAdhAraNashaktiranyAM sa~NkalpayAmAsa purImapUrvAm || 11\-10|| jahau dharitrImiva jAmadagnyaH(gnaH) kaulImayodhyAmiva kosalendraH | achintyavR^ittirmadhurAmanindyAM tajjanmajAto mahimA tu nainAm || 11\-11|| parityajannapyabhimatya tiShThan vyAptaH shubhaM vyaktipadaM tadagryam | ananyabhAjAmabhajat sa deva\- stasmin satAM prAgiva sannidhAnam || 11\-12|| ahaMsapadmAmiva vAhinIM tAM vItendutArAmiva vAsateyIm | samAptakAryAmiva satrashAlAM shUnyAM purIM prekShya jagAma shauriH || 11\-13|| chitrAvasheShadviradAshvayodhA shukAdisambhAShaNasheShasUktA | maNiprabhAsheShitadIpikA sA nAmnaiva mAdhuryavatI tadA.a.asIt || 11\-14|| prAchImanAdR^itya nivAsabhUmiM pratya~NmukhIM paddhatimAdadAnA | sthiraM padaM prAptumiyeSha senA satvAdhikA dhIriva sAtvatAnAm || 11\-15|| utsArayan dhUlimivAgrayAyI vinirdishan vAsamivAtidUrAt | pratyudgamAya tvarayannivAbdhiM marudvavau mandavidhUtaketuH || 11\-16|| prabhUtabhImonnatanAganakrA pAriplavairUrmimatI tura~NgaiH | apUrvavArAnnidhimAvrajantI svayaM tathA shaurichamUrabhUt sA || 11\-17|| sameti mAM sAttvatavAhinIyaM siShNAsayA hanta jigIShayA vA | iti prabhUtAdbhutavaibhavAM tA\- mupendranAthAmudadhiH shasha~Nke || 11\-18|| gatAgatairyoddhumiva pravR^ittai\- rAsIdatAmadbhutabhImavegau | mithaHpratichChandatayA pratIkShyau velAvane sainyamahAsamudrau || 11\-19|| mahIyasA sainyaraveNa sadyaH payodhirantarhitatIvraghoShaH | prakampamAno bhR^ishamAbabhAse bhayena tUShNImiva bhAvyamAnaH || 11\-20|| pratIkShya senAmupadhAvamAnAM patyA nadInAM praNidhIyamAnaH | prakAshayan sarvajanAnukUlyaM samIraNo mandataraM chachAra || 11\-21|| vadanniva svAgatamAgatebhyaH prabhUtasantoShabhavaiH praNAdaiH | tara~NgahastaprahitaiH sarasvAn abhyarchayAmAsa yadUn payobhiH || 11\-22|| chiraprayAtaM parihR^itya shayyA\- mabhyAgataM vAridhirAdareNa | mithaHsamAyojitavIchihastaH prAyaH prabhuM prArthayata prasAdam || 11\-23|| niveshya senAmudadheH samIpe tAlA~NkasambhAvitarAjatAle | dayArdrameghopamadehabhUmA vishvambharo vishramayA~nchakAra || 11\-24|| kadAchidAtmAnamavAptaratnaM kapAlinaM chandrakalAvataMsam | kShamaM subhikShAM cha divaM vidhAtuM (divaM subhikShAM kR^itavantamevaM) dhyAtAgataM sindhumathAdidesha || 11\-25|| anArataprAptajayodyamAnAM dharmaM nijaM dhArayatAM yadUnAm | apatyarakShochitamantarIpaM divyopamaM deyamiha tvayeti || 11\-26|| sa tasya dikpAlanivAsakalpAM vidhitsato vR^iShNipurIM vishAlAm | agAdhapAthaHparikhAbhiguptaM dvIpaM dadau durgavidhAnayogyam || 11\-27|| balottarANAmapi bahvamitraM sphItaM yadUnAM kulamIkShamANaH | avandhyayan vishvavit arthashAstraM durAkramaM durgamiyeSha kartum || 11\-28|| sa shAsitA shAstramanupratasthe karmA.a.adade karmaphalapradAtA | prabhuH svabud.hdhyaiva jaganti goptuM kurvIta bAhyairapi kiM na guptim || 11\-29|| prabhUtaratnadyutikesaraM tat pravAlapatraughaparItapArshvam | sthAnaM hareriShTatamaM tadAsIt sambhUtirAjIvamivendirAyAH || 11\-30|| prachoditastatra cha vishvakarmA nAthaprasattyai nalinAsanAdyaiH | rathyAdivaichitryavatIM vitene rAshiM guNAnAmiva rAjadhAnIm || 11\-31|| sa shilpavidyAM vidhinopadiShTA\- masheShato nUnamadhItya dAkShyAt | shubhAni tasyAM bhavanAni kartuM saudheShu divyeShu chakAra yogyAm || 11\-32|| gatAgatArthaM harivAhinInAM setuM cha yogena babandha sindhau | chakAra digbhAga(kkAla)vimUDhatAM yaH pratyarthinAM chakradharaprabhAvAt || 11\-33|| nalena pUrvaM svasutena sR^iShTAt navInamanyUnataraM svakalR^iptam | samIkShya tuShyannapi vishvakarmA nAthAya rocheta na vetyatAmyat || 11\-34|| sa seturAskanditakUlayugmaH sa~Nkalpito vAsavalokatakShNA | mahApurIM tAM cha mahIM cha mAtuM madhye tulAdaNDa ivArpito.abhUt || 11\-35|| niveditAM nirjarashilpinaiva svayaM chamatkAravatA sukalR^iptAm | adR^iShTapUrvAmiva vishvadarshI dR^iShTiH satAM draShTumiyeSha nAthaH || 11\-36|| nijapratichChandanidarshanIyAM mR^igyopamAnAntaramR^iShTakAntim | udanvatA dattakareNa devaH pradarshitAM pUrvamavaikShatainAm || 11\-37|| ananyadR^iShTiM nagarI navInA vismeratAM vishvapatiM ninAya | svayamprabhaiH saudhabharairudAraistu~NgaiH sumeroriva ratnashR^i~NgaiH || 11\-38|| tAmadbhutAM tArakitAgrasaudhAM dharmasya pUrNAmiva yogasiddhim | sapaurabhR^ityaH samayAnvavekShI vivesha vR^iShNyandhakayUthanAthaH || 11\-39|| pareNa nAkaM pralayAnabhij~nA\- madhIyate yasya purImachintyAm | sa lokanAtho vidadhe sanAthAM dUrAdhikAM dvAravatIM divo.api || 11\-40|| vidhAya ta(ya)syAM viditaiH svachihnai\- ryadUn yathAsthAnaniveshatuShTAn | tAmeva nAthastridashAbhinandyAM tyaktAmayodhyAM madhurAM cha mene || 11\-41|| udanvati vyomatale cha lagnAM dR^iShTobhayAH darpaNadarshanIye | yAmadbhutAmAtmapurIM cha devA\- shChAyAmamanyanta mithaH samIkShyAm || 11\-42|| prAkArachakraM pR^ithubhistara~Ngai\- rAsphAlayan ambudhirAttavegaH | amartyamukhyairapi jAtakopai\- rakShobhyatAM vyAkuruteva yasyAH || 11\-43|| yatsaudhaparya~NkajuShAM vadhUnAM sa~NgR^ihya niHshvAsaguNaM samIraH | padmeShu nUnaM pradishan prabhAte gatAgataM yAti gavAkShavartmA || 11\-44|| jAlAni yatrAgurudhUmajAlaiH sandigdhapArAvatasannidhAnaiH | avAsayan nUnamahAryagandhAn AseduShAM nAkasadAM vimAnAn || 11\-45|| parArthyaratnaprachitAtmabhiryA prAsAdamAlAbhirala~NkR^itA~NgI | nAthopabhogAnuguNAM payodhau nananda dR^iShTvaiva nijAmabhikhyAm || 11\-46|| maNipradIpaprashama(me)prayukte vihArachUrNe viphale vadhUnAm | apatrapAyAH samaye.api yasyA\- mabhUdanAsthA paramArthadIpe || 11\-47|| prAyeNa yatra pramadAjanAnAM nityaM guNairapratimairni(ba)ruddhAH | saMskArayogAdapi labdhasattvA\- shchitrArpitA nAkasado na(vi)cheruH(luH)|| 11\-48|| yadantare yAmikavAraNAnA\- mAseduShAmambunidherabhikhyAm | karAbhimarsheShu punashchakA(marshAvasare.achakA)suH kallolalagnA iva karNasha~NkhAH || 11\-49|| saudheShu yasyAM yuvaseviteShu triviShTapAdapyadhikonnateShu | vrIlAtibhArAnnamitA ivA.a.asan vaimAnikairadhyuShitA vimAnAH || 11\-50|| na ShaDbhirAsan vyasanAni puMsAM yadvAsinAmItibhirUrmibhirvA | ayogayatnena vinaiva chAnte jaj~ne jagaddhAtari buddhirekA || 11\-51|| adeshakAlapravibhAgabhAjA bhUmnA jagaddhAturachintyabhUmnaH | yasyAM vihAropavanAnyabhUvan samAdhiyogyAni tapovanAni || 11\-52|| anaMhasAmadhvaradIkShitAnA\- mAhvAnataH prAgapi sannidhAnAt | abhu~Nkta kR^itsnAni havIMShi nityaM yatra svayaM yaj~natanuH sa devaH || 11\-53|| ratiprasUtA iva rAjakanyA rasodadherUrmipadaM bhajantyaH | viraktabhAvyaM tamavApya yasyAM rAgopapannA ramayAmbabhUvuH || 11\-54|| pravAlachitrIkR^itajAlakashrIH sAlAvR^itA sambhR^itapatrajAlA | pariShkR^itA bhadra\-mR^igAdibhiryA babhau smarasyeva vihAravanyA || 11\-55|| dhvajAgrabhinnAt tuhinAMshubimbA\- danukSharantyA sudhayA.anuliptaiH | chirapraklR^iptairapi yatra saudhai\- rnityaM navInairiva nirbabhAse || 11\-56|| svavaibhavairapratirUpashobhaiH vyaktashriyo vA~NmanasAni(ti)vR^ittaiH | tirodadhuryatra narendravAsAH svayamprabhAM devasabhAM sudharmAm || 11\-57|| vibhUtibhedairanupaplavairyA bhogArthinAM bhUmigatA.apyabhaumaiH | nivArayAmAsa tapodhanAnAM vAsAdaraM vAsavarAjadhAnyAm || 11\-58|| yatsaudharatnaprakareShu viShvak prasAritairanvahamaikamukhyAt | karaiH sahasreNa gR^ihItadIptiH pradyotate nUnamatIva bhAsvAn || 11\-59|| yachchandrashAlAsu niSheduShINAM mR^igIdR^ishAM hAramaNiprakAshaiH | tiraskriyAM prApya vilajjamAnA\- stArAgANA nUnamadhashcharanti || 11\-60|| gR^iheShu yasyAM maNibhittibhAge pratikShaNaM dR^iShTamukhendubimbaH | vadhUjanaH kevalamagrahastai\- rAdatta ma~NgalyatayA.a.atmadarsham || 11\-61|| anantachitrapratimAbhirAmai rajasramAkrAntadishAvakAshaiH | abhAvayat gopuravaibhavairyA vishvaprasUteriva vaishvarUpyam || 11\-62|| sarobhirullAsitapuShkarashrIH sa~NgojjhitaiH sa~NgamitaprayAgA | prabhAsitA ratnagaNAMshubhiryA dharmAshrayANAmiva saMsadAsIt || 11\-63|| hasadbhiruchchaiHshravasaM hayAgryai\- rairAvataM dantivaraishcha dR^iptaiH | narottamairnAkasadashcha yA.abhUt subhrUbhirapyapsarasaH svayaM dyauH || 11\-64|| vapreShu yasyAH sphaTikapradeshAn dvArAbhimAnAt drutamApatantaH | avApurAgantujanAH salIlai\- rantaHsmitairnAgarakairnirodham || 11\-65|| payobhirachChasphaTikadravAbhaiH davIyasAM darshanamAdadhAnaiH | sudhAdhikasvAdurasairavindan svAntopamAM yatra satAM sarasyaH || 11\-66|| yAmekachittaH prasamIkShya tuShyan yAdonidherAhitadiShTi(ShTa)vR^iddhim | lajjAmayAsIdiva vishvakarmA la~NkAdinirmANakathAprasa~Nge || 11\-67|| samagraratnaughashubhAkR^itiM yAM sanAyakAM madhyajuShA tridhAmnA | hR^idyAmajasraM hR^idayena bhUShAM ratnAkaro nUnamadhatta ramyAm || 11\-68|| (ramyAM hi hR^idyAM hR^idayena nUnaM ratnAkaro ratnamadhatta bhUShAm)|| 11\-68|| abhinnasattvAnnabhasaH parasmAt kShIrodadheraMshumatashcha bimbAt | ramAsakhasya praNidhAnabhAjAM yA.abhUt priyaM vyaktipadaM pR^ithivyAm || 11\-69|| yatsaudhabhAjo(jAM)nishi sundarINAM mukhendubhishchUShitakAntimindum | sadyaH svaniShyandasudhApravAhai\- rApyAyayAmAsurivendukAntAH || 11\-70|| udvelacha~nchatturagormimAlA\- mudghoShitAmutsavatUryaghoShaiH | prabhUtaratnaughanidhiM payodhi\- ryAmadbhutAM yA cha tamanvakArShIt || 11\-71|| yadvaprashaileShu divA.api sindho\- rAsphAlanAdutpatitaiH pR^iShadbhiH | utkShiptamuktAphaladarshanIyai\- rAlakShyatAraughamabhUt vihAyaH || 11\-72|| kalatraputrAdijuShAmajasraM dIrghAyuShAM yatra satAM janAnAm | dharmaikabhAjAmitare pumarthAH prAyaH svayaM sannidadhuH svabhUtyai || 11\-73|| rarAja sA rAmajanArdanAbhyAM prAptaprakAshA.api yadupravIraiH | satyeva tArAnikare trilokI chakShuShmatI chandradivAkarAbhyAm || 11\-74|| prabhuNA sahasravadanena varNyatAM dviguNairamuShya nayanairavekShyatAm | shrutibhishcha tasya bahudhA nishamyatA\- madhikAM tataH shriyamavApa sA purI || 11\-75|| svayamajani kimatra shvetamevAntarIpaM pariNatamuta ki~nchidbhAgadheyaM pR^ithivyAH | varuNanagaramanyat vAridherutthitaM vA kimidamiti puraM tat kIrtayanti sma paurAH || 11\-76|| rAmapraShThairadhivasati sA rAjadhAnI jagAhe lokAdhIshe saha bahumatairlokapAlairivAnyaiH | AshcharyANAM prakR^itiriyamityadbhutAveshayogyAM apratyUhAmanitaratulArohaNIyAmabhikhyAm || 11\-77|| tanmadhye virachitashilpamerukalpaM vaichitryAdapahR^itavaijayantagarvam | praspaShTaM nijamiva pArameShThyamurvyAM prAsAdaM prabhuradhivAsayA~nchakAra || 11\-78|| rAmaHpunarvrajamupetya vihArabhedai\- rAshvAsayan sahacharaiH suhR^idashcha sarvAn | vishrANitAM duhitaraM varuNena vindan sIrAvakR^iShTayamunAsnapito vijahre || 11\-79|| pratya~nchamabdhimavadhUtavato.atidUraM dagdhushcha kUlamiva dakShiNamastrabhUmnA(dhAmnA)| AkarShatashcha saritaM savitR^iprasUtAM rAmasya tasya shushubhe rasikasya lIlA || 11\-80|| padmayonivachanAdupanItAM prAktanIM priyatamAmiva kAntim | revatasya tanayAmanurUpAM revatIM cha pariNIya sa reme || 11\-81|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye dvArakAdhiShThAnaM nAma ekAdashaH sargaH || \section{|| rukmiNyabhyudayo nAma dvAdashaH sargaH 12||} tathAvidhAnandamahApayodhe\- stara~NgavR^ittyA bhajato.avatArAn | asheSharUpeShvanurUparUpA devI jaganneturanuprajaj~ne || 12\-1|| sA tasya nityoditadivyadhAmnaH patyuH priyA bhAnumataH prabheva | adhyAsiturdvAravatImadUrAt(re) vyaktiM shubhAM prApa vidarbhadeshe || 12\-2|| shikhaNDakaM niShpratimaM shrutInAM shR^i~NgAralIlopamavishvakR^ityam | adhIyate tanmithunaM svabhAvA\- danyonyajIvAtumananyabhogyam || 12\-3|| dayeva nityaM dayitA tridhAmnaH sarveShu bhAveShu samAnabhAvA | parAvarANAM jananI prajAnA\- mAsIt vidarbhAdhipaterapatyam || 12\-4|| mahItalAnmaithilasIrakR^iShTAt kShIrodadherAhitamanthashailAt | bhR^igUdvahAt khyAtimatashcha yA.abhUt sA bhIShmakAdabhyudiyAya bhUyaH || 12\-5|| amanyatainAM tanayAM sa rAjA rukmI cha (rukmashcha)mohAdanujAmajanyAm | yAmekapatnImanaghasya puMsaH prajAsR^ijAM mAtaramAmananti || 12\-6|| tyaktvA parAH strIrgu(strIgu)NarAshirenAM sharaNyabhUtAM sharaNaM prapede | prAyeNa doShairaviviktavAsA\- dbhItaH svayaM bhIShmakarAjakanyAm || 12\-7|| ArabdhadehAmiva bhAgadheyai\- rakShINi lakShyAntarato niyantrIm | sutAmimAM prApya sudhAmivAnyA\- mamartyakalpau pitarAvabhUtAm || 12\-8|| ananyavR^ittyA ghanatAmupetai\- raprauDhasUryendumayUkhajAlaiH | suvarNaratnairathavA praklR^iptAM sutAM sujAtAkR^itimanvabhUtAm || 12\-9|| mahIyasIM ma~NgaladIpamAlAM vidyutprakAshA vidadhe kumArI | AkalparatnAMshutiraskaraNyA dIptyA rajanyAmapi dInabhAsam || 12\-10|| kalAmivArdhAmakaThoradhAmnaH puNyodayAnAmiva pUrvacharyAm | prarohavelAmiva kAntivallyAH praikShanta shuddhAntamR^igIdR^ishastAm || 12\-11|| AtmAdhikArAdadhikAmavasthA\- mayatnato nUnamavAptukAmA | vArtAnabhij~ne vayasi sthitAM tAM\- vAgdevatA vandimukhe(khaiH)vavande || 12\-12|| praditsamAnena harerabhIShTaM kAmena sA kalpalateva sR^iShTA | pitrorivAnanyadR^ishAM prajAnA\- mAshaMsayA sArdhamavApa vR^iddhim || 12\-13|| padmAdirekhAprathamAnabhUmA nirdhAryamANA nigamairabhij~naiH | tada~NghrivinyAsamiSheNa jaj~ne bhUmestadA bhUShaNapa~NktiragryA || 12\-14|| adR^ishyabhedairatisUkShmabhAvA\- jjaj~ne jaganma~NgalatAM dadhAnaiH | vihAralaulyAd viShameShu tasyA gateShu vAkyeShu cha nR^ittagItaiH || 12\-15|| yadapsaraHpANisarojamuktaM prasUnavarShaM nipapAta tasyAm | apUri tasyaiva rajobhiragryai rapAMsulA pAMsuvihAravA~nChAm || 12\-16|| yadR^ichChayA tatra parAgajAlai ryAneva sA keligR^ihAn akArShIt | tataH paraM tvaShTuramI samIchI mahendrashAlAvidhimAtR^ikA.abhUt || 12\-17|| chaturdashaitAni jaganti yasyAH kShemAshritaM krIDanakaM babhUva | paryAptalIlA mumude tadaiShA pA~nchAlikApa~njarashArikAdyaiH || 12\-18|| AsvAdanIyAnyadhikaM shrutInAM mugdhAbhijAtAni vachAMsi tasyAH | prAyeNa laulyAdadhikR^itya khinnA vidhipriyA vyAharatAnyabhAShAH || 12\-19|| aviplutavyAkaraNAni tasyAH krameNa shikShAniyatAkSharANi | anushravANAmanaghapravR^itte\- rAdeshadAyIni vachAMsyabhUvan || 12\-20|| vibhUtayastatra vishAmpatInA\- mAtmIyayA devatayA.avatIrNAH | svachihnabhedAn paribarhayantyaH prapedire tatparivArabhAvam || 12\-21|| vedAlavAle vihitasthitiM tAM ramyapratAnAmiva ratnavallIm | stanAdilakShya(kSha)stabakAdichihnai\- rAviShkR^itaM yauvanamAvivesha || 12\-22|| tadIyasarvA~NgajuShoragAdhaM saundaryalAvaNyasudhAsravantyoH | mamajjurApatya dR^ishaH sakhInA\- manyonyasambhedamapUrvatIrtham || 12\-13|| nisheva chandreNa ghanavyapAye naisargikI buddhiriva shrutena | phalena sA nItirivApramAdA yuktA babhau nUtanayauvanena || 12\-24|| AlakShyasaMlApalavairapA~Ngai\- ra~Ngairana~NgodayapUrvara~NgaiH | viyAtamugdhairapi vibhramaiH(lakShaNaiH)sA vilakShayAmAsa vibhUShaNAni || 12\-25|| amuktakaumArayuvatvasImnA kAntyA babhau kalpitarAgabhUmnA | jaratpalAshaprasavAnuShaktA pratAninI pallavasampadeva || 12\-26|| prasAdhanAnAM parikarma divyaM vijR^imbhaNaM vibhramajAlakAnAm | vayaH shubhaM vAmadR^ishashchakAshe pashyaddR^ishAM bhAgyamananyabhogyam || 12\-27|| avApya sA mugdhadashAmapUrvA\- mavyAjalIlAgatirAbabhAse | ramyA ramotpattidashAvisheShAt jAmbUnadI ja~NgamapadminIva || 12\-28|| tasyAstanuM varNayato mamaivaM hInopamA doShapadaM na vindet | nidarshanaM tairapi nityadR^iShTaM yeShAM nikarSho.api guNo yataH syAt || 12\-29|| tAreNa tasyAshchikurAndhakAre tArAyitaM mauktikajAlakena | prAyeNa yo.asau pralayAvasAne nishIthasR^iShTerabhavannidAnam || 12\-30|| dyutiM shikhAratnasahasrarashme\- rjyAetsnAM cha muktAphalajAlajAtAm | tatkuntalashreNimayI tamisra\- maitrIM dadhau manmathachApamaurvI || 12\-31|| mukhAbjasaundaryamadhudvirephAH kAntyApagAshaivalapu~njakalpAH | shoNena chUDAmaNinA sasandhyAM tamImapuShyan alakAstadIyAH || 12\-32|| sharatprasannendukalAbhirAmA lalATarekhA sudR^isho rarAja | kAmena tatkAntilatAsamR^id.hdhyai svayaM praklR^ipteva sudhAsravantI || 12\-33|| kastUrikAklR^iptavisheShakaM tat pashyan mR^igA~Nko vadanaM mR^igAkShyAH | vibhAvya tAdR^ikparabhAgashobhAM kala~Nkayukto.api jahau viShAdam || 12\-34|| tAruNyanadyAstanuvIchikalpe tadbhrUlate shAr~NganidAnadR^ishye | ana~NgavedapraNavasya ratyA lekhAkSharaM nyastamasUchayetAm || 12\-35|| prasUtapadmotpalakAnanashrIH prArabdhavIchIvibhavA vilAsaiH | dR^iShTistadIyA dadR^ishe dayArdrA drAghIyasI manmathadIrghikeva || 12\-36|| taddR^iShTirAyAmavatI sujAtA shyAmojjvalA chAruvishAlamadhyA | manye sameShyanmadhuvairilakShyA chetobhuvaH shaktirabhUdamoghA || 12\-37|| nigR^ihNatI ratnatilaprasUnaM nAsA tadIyA nayanAbdhisetuH | abodhi niHshvAsasamIragandhai\- rantargatAn vedagaNAn vamantI || 12\-38|| navendusandhyAprabhR^itIni loke nirvarNyamAnAni nidarshanAni | na khalvavindan kalayApi tasyAH smitAdharavyAptikR^itAmabhikhyAm || 12\-39|| ahetu rajyan adharastadIyaH prasUnamuktAyitamugdhahAsaH | lakShmIlatAyA lalitodadheshcha pravALayogaM prathayAmbabhUva || 12\-40|| mukhaM tadIyaM virarAja mugdhaM saurabhyalAvaNyasamuchchayena | vyavasthitAnyonyavisheShalobhA\- dekatvamApannamivendupadmAm || 12\-41|| varNAnupUrvIsubhagena kAle bhavyAM shrutiM bhAvayatA yathAvat | tArasya saMsthAnamivAnvakArShIt kaNThena sA kA~nchanakambubhAsA || 12\-42|| madhudviShaH kaNThapariShkriyArthaM kAmAtmanA mAlyakR^iteva klR^ipte | babhUvaturbAhulate tadIye shampAtviShau champakamAlike dve || 12\-43|| AsIdadhiShThAnavisheShasImA vakShojayora~NkuratoramuShyAH | mukundavakShassthalamudraNArhAM bhavyAmavasthAmiva bhAvayantI || 12\-44|| samAvR^itau hAramayUkhasUtrai\- stasyAH stanau chArutarAvabhUtAm | jigIShatastatpriyachittavR^ittiM manobhuvo ma~NgalapUrNakumbhau || 12\-45|| tasyAstadA tadvadalakShyamadhyaM tanvyAH stanadvandvamavApa vR^iddhim | kAle yathA tatprathimaprabhUtaM kR^ichChrAdabhUt kR^iShNabhujAntarAlam || 12\-46|| madhyaM krashimnA virarAja tasyA nAbhihradAnnAlamiva prarUDham | priyAgamodarkamabhUt yadagre kuchAtmanA kA~nchanapadmayugmam || 12\-47|| stokAnatA~NgI stanabhArabhUmnA mugdhA babhau muShTimitAvalagnA | bhR^i~NgAbhinandyena guNena yuktA kAmasya sA kA.api dhanurlateva || 12\-48|| rarAja lAvaNyatara~NgaramyA valitrayI madhyagatA mR^igAkShyAH | antaHsthitAnAmiva darshayantI niveshasImAntamanushravANAm || 12\-49|| madhyevalagnaM sudR^isho vilagnA romAvalI kAmadhanurguNAbhA | jigAya nAbhIsarasaH sujAtA\- mullAsinImutpalareNupa~Nktim || 12\-50|| anuprayAtaH svavashAmabhikhyAM yUthojjhito yauvanagandhahastI | tadromarAjivyapadeshadR^ishyAM nUnaM dadhau nUtanadAnarekhAm || 12\-51|| prakAshitAvartaruchiH prabhAbdhau nAbhiH suvR^ittA ruruche natA~NgyAH | romAvalIratnalatAnurUpaM rukmeNa niShpannamivAlavAlam || 12\-52|| pR^ithvI chakAshe stanasampadasyA lAvaNyamambho niyataM cha tejaH | shvAsodayo gandhavahaH shubhA~NgyAH nAbhishcha madhyaM cha nabho vibhaktam || 12\-53|| gajendrahastAdiShu tatsamatve dUre satAM doShaguNAvamarshaH | bhaviShyataH shAr~NgabhR^itastadUrU lIlopadhAne kimato.adhikena || 12\-54|| manoj~navR^ittaM madhubudbudAbhaM chakShuShmatAM sAdaradarshanIyam | svadehakAnteH savisheShadR^iShTau jAnudvayaM darpaNatAmayAsIt || 12\-55|| udeShyataH pa~nchasharasya tasyA mutpAdayiShyan uchitaM niSha~Ngam | vidhiH svayaM mAtR^ikayA kilArthI ja~NghAyugaM vIkShya jaharSha tasyAH || 12\-56|| kalAchikAM kA~nchanasAraklR^iptAM kAnteH shubhAM kAmapi kAhalIM cha | shasha~Nkire.ananyasamIkShyashobhAM jaganti ja~NghAmavalokya tasyAH || 12\-57|| alaktakAdapyadhikAtmarAgA padadvayI padmadR^ishashchakAshe | prAchInajanmapraNayAnurodhAt sambhAvyamAneva sarojalakShmyA || 12\-58|| pAdAmbuje dattamadhuprasaktyA nirNejayAmAsa nakhendukAntyA | prAyeNa sA satpathamAshrayantI pa~NkAn asatsa~NgabhavAn pR^ithivyAH || 12\-59|| tasyAH padAmbhojamR^iNAlabhAsA prakAshabhUmnA nakhamauktikAnAm | prakIrNapuShpAH sudhayA.avasiktAH vihArabhUmyo yugapadbabhUvuH || 12\-60|| tasyAH shrutishreNishikhAmaNInAM sakesarA dIdhitibhirnakhAnAm | prasAdhikAlochanabhR^i~NgalaulyaM padmadvayI pAdamayI nirAsa || 12\-61|| mukhenduniShyandanibhairamuShyAH mandasmitairinduravAptamAndyaH | prAyaH prabhUtAdbhutakAntilobhAt nakhAtmanA tatpadameva bheje || 12\-62|| alakShi devairavatAralakShmyA\- stasyAH shubhA pAdanakhendupa~NktiH | AgAmikalpeShvadhikAralobhAt tArAvalistatpadamAshriteva || 12\-63|| yAtena ma~njIraravaishcha tasyAH prAyaH parAbhUtagatipraNAdAH | shikShAvisheShArthamivAdhichakruH pAdAnuvR^itiM praNayena haMsAH || 12\-64|| rarAja divyairadhirAjachihnaiH sh shlAghApadaM tatpadamAgamAnAm | ashmAnamAsthApayatA parastAt yat pANinA vishvapateravApyam || 12\-65|| atItya kR^ichChrAt samudAyashobhAM pratya~NgasaundaryaparA didR^ikShA | paryabhramat prAptavihAraDolA puShpeShu bhR^i~NgIva muhuH sakhInAm || 12\-66|| shR^i~NgArayoneriva shilpavidyAM divyAM trilokyA iva diShTavR^iddhim | sImAntarekhAmiva sampadastAM jaguH striyo ja~NgamaratnasR^iShTim || 12\-67|| vayasyayA.abhIShTavarAnuyoge sA.apashyadAtmAnamamandalajjA | asUchayannUnamanena tasyAH svalakShaNaM shaurimananyalakShyam || 12\-68|| alipsata shveva havistadainAM daityasvabhAvo damaghoShajanmA | tasmai cha kR^iShNaikamanorathAM tAM rUpAdhikAM dAtumiyeSha rukmI || 12\-69|| parasparaM bhUShayataH pratIkAn audvAhikaM ma~NgalamudvahantyAH | prAyaH svadIpteratirodhimichCha\- ntyAvArayan AbharaNAni tasyAH || 12\-70|| lAvaNyakalpadrumama~njarIM tAM shR^i~NgAradigvAraNavaijayantIm | saundaryadugdhodasudhAprasUtiM sairandhrikAH prekShya mithaH shashaMsuH || 12\-71|| svabhAvajAdabhyadhikaM tada~Nge ShvAsAditaM saurabhama~NgarAgaiH | sa sarvagandho.api yadanvayena prabhUtamAmodavisheShamR^ichChet || 12\-72|| vyAmAtiriktastanakumbhabhUmnA vyAptAkR^itiM yauvanaku~njareNa | prasAdhayantyaH patidevatAstAM nAthochitAM prekShya na tR^iptimApuH || 12\-73|| maulau sukeshyAH sphuTarashmijAlaM muktAmayaM jAlakamAbabandhuH | krIDochitaM kR^iShNamR^igaM gR^ihItuM tena smaro vAgurikastadA.abhUt || 12\-74|| mukhendulAvaNyasudhApravAhe muhuH pratIpaplavanodyatena | tatkarNabhUShAmakareNa manye mandIkR^itA manmathalA~nChanashrIH || 12\-75|| ananyadR^iShTiM vitatAna tAma\- pyAdarshasa~NkrAntivisheShadR^ishyam | prasAdhanaiH prAptaguNaiH pratIkShyaM tasyA mukhaM tAmarasAyatAkSham || 12\-76|| manuShyatAka~nchukitAtmabhUmnaH kAle chakAshe kuchaka~nchukashrIH | ratnAchale bhogishayapriyAyAH svatalpanirmoka ivAvalInaH || 12\-77|| aMsAvalambinyasitekShaNAyAH kampojjvalA kAchana ratnamAlA | alakShyatollAsitaramyarashmiH kAmArpitA kAntivihAraDolA || 12\-78|| prabhApravAhoditasaikatAbhe stanadvaye tAmarasekShaNAyAH | tatkandharAsha~NkhamatallikAyAH prasUtirAsha~Nkyata hAravR^ittyA (muktAH)|| 12\-79|| abhAsatA.a.atmasmitasaumyabhAsA hAreNa hR^idyena jagatpratIkShyA | priyasya chandraM hR^idayAdvidhAtuH prAptAnusAreva nisargashuddham || 12\-80|| rarAja muktAbhiravAptaphenaM ratnA~NgadaM prAptaguNaM tada~Nge | pravAhavR^itteH parivR^ittibhedAt mahIyasI maNDaliteva kAntiH || 12\-81|| pratikriyAmAtmatiraskriyAyAH prAyaH svayaM vyApR^itayA vidhAtum | tada~NgayogojjvalaratnadhAmnA sa~nChAditaM mekhalayA.antarIyam || 12\-82|| shikhaNDakAni shrutisundarINAM chArUNi pAdAbharaNAni tasyAH | padeShu sa~NgharShavashAdivAsan mithaH purobhAgipadAspadAni || 12\-83|| anukShaNaM bandhujanairamuShyA\- mAmuchyamAneShu vibhUShaNeShu | ayatnatastAni tadantarAle kR^itAspadA kevalatA.atyasheta || 12\-84|| abhinnarUpAmanuvelabhinnAt prasAdhanAdabhya(pya)dhikAM prasattim | vilokayantI janatA tadIyAM vyAvartayAmAsa tato na dR^iShTim || 12\-85|| Adarshabimbena tada~NgakAnte\- rakShAmyatA niShpratimatvavAdam | pratipravR^ittiM pratimAM vidhAya prakhyApitA vR^ittavatAmapIrShyA || 12\-86|| ninIShitAM devagR^ihaM yayaitA\- mAkalpalakShmyA samayojayanta | mukundasaMsparshamavAptumarhA saiva sthirA dhanyatamA babhUva || 12\-87|| pativratAH pArthivayoShitastAM pratya~NgasaundaryanimagnabhAvAH | kR^itAshiShaH kR^iShNamanorathasthA\- mAropya karNIrathamanvagachChan || 12\-88|| ma~Ngalyasa~NgItasametayAtrA manuShyadevIbhiranudrutA sA | ninaMsitaiShA svayameva devI nAnyeti sadbhirniraNAyi nAthA || 12\-89|| bhAvAntareShu pratipannalIlA paitAmahAdIni padAni dAtum | svadattashakteH kuhanAmanuShyA kutashchidiShTaM svayamAshashaMse || 12\-90|| praNamya mUrdhnA nihitopahArA\- muttasthuShImutsavadevatainAm | avochadArAdasharIrivAchA parairajayyaM patimApnuhIti || 12\-91|| patyA nijena pariNItimavAptukAmA labdhvA varaM lalitamutsavadevatAyAH | tenaiva sA samasamIhitasiddhirAsIt mAnAdhikA jagati manmathamanmathena || 12\-92|| UruH savyo nayanakamalaM bhrUlatA chApi tasyAH prAvepanta priyamupagataM sUchayanti svavR^ittyA | ArAdAsIdalaghutulasIgandhasaumyaH samIraH pratyAsannaM muhurudacharat pA~nchajanyapraNAdaH || 12\-93|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye rukmiNyabhyudayo nAma dvAdashaH sargaH || \section{|| rukmiNIpariNayo nAma trayodashaH sargaH 13||} prasAdabhAjaH pratinirgatAM tAM prAsAdato vAsavavallabhAyAH | samagrashaktiH samayopayAtaH prANeshvarIM prAptumiyeSha shauriH || 13\-1|| tAmadbhutAM siddhimivAdbhutAnAM saubhAgyavidyAmiva sadguNAnAm | sattAmananyAmiva sadgaNAnAM yathAshrutaM praikShata yAdavendraH || 13\-2|| a~Ngairavaj~nAtakadambagolai\- raspandamandena vilochanena | lIlopashAntyA likhiteva sA.abhUt dAmodare dR^iShTipathaM prayAte || 13\-3|| padmAkarANAM pariShanniveshe paryAptachandrAyutakAntipU(sA)re | ananyalabhyAM labhate sma tR^iptiM tasyA mukhe dR^iShTiratIva shaureH || 13\-4|| vAchaspatitvaM cha vanaspatInAM divyetareShAM cha divaspatitvam | dAtuM kShamAyA dayite tadAnI\- mAj~nApako nUnamabhUdana~NgaH || 13\-5|| tasmin dvitIyAmiva vaijayantIM sA cha priye sAchivisheSharamyAm | kaTAkShamAlAM nibabandha kR^iShNe kAmAdhike kautukamedurAkShI || 13\-6|| alakShyabhedatrividhAmbujAbhai\- rAlakShyashR^i~NgAraguNAnubandhaiH | svayaMvarasragbhirabhAvi tasyAH kAlodite kaMsaripau kaTAkShaiH || 13\-7|| sa vaijayantyAdivibhAvashAlI nirvyAjaniShpannanijAnubhAvaH | shR^i~NgAravIrAdbhutachitritAtmA ramyastayA nirvivishe raso.anyaH || 13\-8|| AkekarANAmanaghastadAnI mekakShaNaM lakShyamabhUt bahUnAm | tasyAH sthirAnandapariplutAnA\- marthaspR^ishAmardhavilokitAnAm || 13\-9|| tasyAshchirAkA~NkShitalAbhadhanyai\- rapatrapAmantharitairapA~NgaiH | babhAra bhUyo bahumAnapUrvaM bAlye dhR^itAM barhikalApabhUShAm || 13\-10|| santAnasaubhAgyaghanena yUnA siktA sudhAsAranibhairapA~NgaiH | udbhinnaromA~nchatatirbabhAse kAntaprarohA kalamasthalIva || 13\-11|| svakAntisAmyAdiva jAtasa~NgaiH\- shauristadA svAgatasUktigarbhaiH | priyAsakhInAmabhajat prahR^iShTai rudvIkShaNairutpalapuShpavR^iShTim || 13\-12|| sa rukmiNInetrachakorachandraH sA tatpraharShAmbujapUrvasandhyA | tadadbhuta(taM)dvandvamavekShya sadyo yayustulAmapsarasAmanUnAm || 13\-13|| tayaiva tAdAtmyamivA.a.agatAnAM tasyAH sakhInAM samamAvirAsan | parasya vIkShAM pratisalla.Npanto vakroktigarbhA iva mandahAsAH || 13\-14|| sa kaustubhAbhyarNaniveshayogyaM kanyAmayaM kAmapayodhiratnam | parItamArAt pratihArapAlaiH pashyan kShaNaM pAntha ivAvatasthe || 13\-15|| taM mAlyabhUShAparikarmitA~NgaM dhArAtaTitvantamivAmbuvAham | samIkShya bAlA tadananyadR^iShTi\- shcharyAmavAlambata chAtakAnAm || 13\-16|| talodarIM tAlaphalastanIM tAM tAmrAdharAM chArunavotpalAkShIm | kiM nAma bhAvIti vibhAvayantIM kR^iShNastadA ki~nchidivA.a.asasAda || 13\-17|| durdarshamadhyAM dviradendrayAtAM vyUhakramavyaktavichitragAtrIm | parairabhedyAM pratijagmuShIM tAM kAntAtmikAM kAmachamUM sa mene || 13\-18|| sa chandrikAM chandra ivAbhiyAta\- shchandrAnanAM yAdavavaMshachandraH | nirveshanIyaH savisheShamAsIt nedIyasAM netrachakoravR^indaiH || 13\-19|| ahaM tvayA dUtamukhena dUrAt sAdhvyA samAhUta ihopayAtaH | mA te bhayaM bhUditi ma~njubhAShI tAmagrahIdagrakare mukundaH || 13\-20|| priyeNa sA tena gR^ihItahastA tadvaktradivyAmbujaShaTpadena | vilochanena vyavR^iNot sakhIbhyaH kR^itArthatAM kShIbadasholbaNena || 13\-21|| prAcho.avatArAn atishayya bhUmnA sA rukmiNI tena vR^itA chakAshe | tasyaiva rUpAntaradUravR^ittiH kandarpajanmAnuguNeva kAntiH || 13\-22|| mallIvikAsojjvalamandahAsA romAdgamairAhitakorakashrIH | sameyuShI sandadR^ishe tadA sA vasantalakShmIriva mAdhavena || 13\-23|| agharmajasvedakaNAvakIrNA\- mabhItijaM vepathumudvahantIm | anuShNabAShpodayamantharAkShIM vilokya devIM vibhurabhyanandat || 13\-24|| haripriyAM kesariNImivainAM durAsadAmanyanR^ipadvipendraiH | sakhIjanaH prItamanA nidadhyau yayau cha khedaM nijaviprayogAt || 13\-25|| mitho guNaistanmithunaM nibaddhaM viyogavaideshikasamprayogam | ajAyatAnyonyanilInabhAvaM sakhIdR^ishAM sAdaradarshanIyam || 13\-26|| jagattrayArtiprashamAya jAtAM vihArasa~NkShobhitavairisindhuH | deveShu pashyatsivava pUrvamenAM jagrAha tAM jAgrati rAjaloke || 13\-27|| sa puShpakaM rAma iva priyAM svA\- muttAritAM shatrubhayAdudIrNAt | manojavaM satyamanorathastA\- mAropayAmAsa rathaM rathA~NgI || 13\-28|| sA chAmaraughairupacharyamANA vAtAvadhUtairiva kAshajAlaiH | rarAja nAthena rathodayAdrau chandreNa pUrNena sharannisheva || 13\-29|| parasparaprAptaguNena bhAsA (dhAmnA) barhAvR^itaM vyoma vibhAvayantau | virejatustu~NgarathAshrayau tau vidyutpayodAviva mandarasthau || 13\-30|| prabheva devena tamopahena pratyagdishaM tena saha prayAntI | nityAnapAyitvamajAnatInAM satyApayAmAsa nijaM prajAnAm || 13\-31|| tAmudvahaMstAmarasAyatAkSho ratnaughadIptena rathena devIm | AtmAnamevAryamamaNDalasthaM vidyAsakhaM vya~njayati sma vIraH(devaH)|| 13\-32|| atItadarshAmiva chandralekhAM shAntoparodhAmiva shAradIM dyAm | amaMsta nirvighnaphalAmivechChAM shokatyajaM shUrakuleshvarastAm || 13\-33|| sametya siMhImiva tAmananyAM yAnodyataM yAdavapa~nchavaktram | AghuShya gomAyurivAmiShArthI chaidyaH krudhA dIptamukho.anvadhAvat || 13\-34|| rukmI cha tUrNaM pratipannaroShaH puro bhavan bhUmibhR^itAM sakhInAm | parAbhavasya pratikAramichChan jagrAha pArShNiM jagadaikanetuH || 13\-35|| jighAMsite bhrAtari jAtakhedaiH kAntAbhilApaiH katakairivAmbhaH | manaH prapede sahajAM prasattiM satvAdhikaM sAttvatavaMshagoptuH || 13\-36|| sa vIkShamANaH savilAsanetraM valgusmitaM vAmadR^isho mukhAbjam | taduktibhiH svAdutamAbhirAsI dApyAyito nUnamanAvilAbhiH || 13\-37|| anudrutAM vairichamUM sa vIro balena ruddhvA nijabAhunaiva | vinirdishan mArgabhavAn visheShAn vishvAsayAmAsa vidarbhakanyAm || 13\-38|| priyAsahAyaH padavIM sa gachChan drAghIyasIM dArukasArathistAm | udagravegAn udadheranUpe vItIn kShaNaM vishramayAmbabhUva || 13\-39|| bhayArNavAduddhR^itayA svayA.asau shriyeva sAkShAdanubhUyamAnaH | payodhirUpAM parighAM vila~Nghya dyusammitAM dvAravatImayAsIt || 13\-40|| pariShkR^itAM kA~nchanatoraNaistAM valgudhvajAM vandanadAmachitrAm | rAmAsahAyaH prasamIkShya reme ramyaprasUnA~nchitarAjavIdhIm || 13\-41|| mahIyasAM ma~NgaladundubhInAM nAdairavaj~nAtapayodhishabdA | shrutotsavAnAM vidadhe purI sA svargaukasAM shrotrasudhAmapUrvAm || 13\-42|| pratyeyuShAM kaMsaripuryadUnAM devadrumANAmiva ja~NgamAnAm | anargharatnAbharaNapradhAnAn Adatta divyAn upadAvisheShAn || 13\-43|| tasmin mahAnIlamaNiprakAshe tAM rukmiNImAhitarukmakAntim | purA~NganAH prekShitumIhamAnAH svargAdhikAn AruruhuH svasaudhAn || 13\-44|| kalakvaNannUpurachAruvAdyaM karNAvataMsoditabhR^i~NgagItam | kasyAshchidanvAgatanATyavedaM lIlAgataM lAsyamabhUdapUrvam || 13\-45|| parichyutaM ki~nchidivAntarIyaM kAchitsamAlambya sahaiva kA~nchyA(kAntyA)| kShipteva tIvreNa kutUhalena kShaNena vAtAyanamAsasAda || 13\-46|| Amuchya tATa~Nkamana~NgachakraM savyetare satvaramAvrajantI | anyena kAchidbhR^ishamAbabhAse karNena kaivalyavibhUShaNena || 13\-47|| uda~nchitA bAhulatetarasyA maulisrajA hastagR^ihItayA.a.asIt | jagajjigIShormadanasya jaitrI patAkayevAdbhutaketuyaShTiH || 13\-48|| prakoShThabhAjaH priyashArikAyAH payaH svayaM sAdaramarpayantI | gavAkShamAgamya gajendrayAtA kAchit prasasmAra kR^itAvasheSham || 13\-49|| prachAravegAt truTitena chakre\- hAreNa muktAphalavarShiNA.anyA | adUrataH sannihitasya shaure rAchAralAjA~njalipUrvara~Ngam || 13\-50|| stanAMshukaM srastamabudhyamAnA sakhIjane sasmitamIkShamANe | parAmR^ishantI vitatAna kAchit pratikriyAM pANinakhAMshujAlaiH || 13\-51|| sakhIdhR^itaishchAmaratAlavantai\- rAshyAnatAM prApitama~NgarAgam | vilokite shAr~NgiNi vihvalA.anyA shvAsAnilaiH shoShamivAninIShat || 13\-52|| prasAdhayantImavadhIrya dhAtrI\- ma~NgairasambhAvitabhUShaNA.anyA | samIkShya kR^iShNaM sahasopajAtaiH pariShkriyAmAdriyateva bhAvaiH || 13\-53|| bhruvA sphurantyA madanasya maurvIM jyAghAtarekhAmabhi(pi)darshayantI | anyAnuShakte.api harau viyAtAM prAyu~Nkta dUtImiva dR^iShTimanyA || 13\-54|| sameyuShImapratimena yUnA tAM rukmiNIM vIkShya vilInabhAvA | bhAgyaM kimasyA iti bhAvayantI tadAtmatAM nUnamalipsatAnyA || 13\-55|| tadIkShaNe bharturiva smarantyA kanyAdashAM kAmavashAdbhajantyA | svayaMvarArhe svayameva tasmin kayAchidAdhAyi kaTAkShamAlA || 13\-56|| kakShyAnibandhachyavane salIlaM stanAhitasvastikabAhubandhA | jagatpatau pashyati jAtabhIShA prAyastadAli~NganamabhyanaiShIt || 13\-57|| rathena taM rAjapathe prayAntaM nirvyAjasa~Ngena nishAmayantI | tyaktA nimeShairaparA.anvakArShIt chitrA~NganAnAM surayoShitAM cha || 13\-58|| samIkShitasyApi sahatvasa~NgAt duShprApalobhAdapi dUyamAnA | galadbhiranyA valayaprasUnai\- rabhyarchanAmAtanuteva shaureH || 13\-59|| samAnakAntyA priyayA samete dR^iShTe jagaddhAtari jAtarAgA | praNAmayogyeyamitIva matvA prAptaM padaM mekhalayAparasyAH || 13\-60|| tAsAM tadekotsukadarshanAnAM samAdhibhAjAmiva shemuShINAm | alaM prabhusso.api na mAtumAsI\- dapAraharShAdanaghAmavasthAm || 13\-61|| avAruNIsambhavasaurabhaistai\- rananyasAdhyAdharabimbarAgaiH | nira~njanopasthitanetrashobhaiH sa pipriye pauravadhUmukhAbjaiH || 13\-62|| sa paurakanyAkaraviprakIrNAn prAyaH pratIchChan upachAralAjAn | achIcharat syandanamabjanetraH savyApasavyena gatena vIdhI(dhyA)m || 13\-63|| kahlArapadmotpalakAntichoraiH kaTAkShaNaiH pauravadhUjanAnAm | mugdhenduhAso mumude mukundaH pashyan priyAM prApitapuShpavR^iShTim || 13\-64|| kR^iShNasya tAM skandhamupaghnayantIM suradrumasyeva suvarNavallIm | avekShya nUnaM chaturaH pumarthAn ananyalabhyAmalabhanta paurAH || 13\-65|| vaktraiH sudhAsodarakAntipUraiH kastUrikApatrakala~NkadR^ishyaiH | alakShyadehA vidadhurmR^igAkShyaH pratyuptapUrNendushatAn gavAkShAn || 13\-66|| shuchismitAH saudhatalAntarasthAH padmekShaNaM prekShya parisphurantyaH | sharatpayododarasaMshritAnAM kShaNadyutInAM dmutimanvavindan || 13\-67|| apA~NgajAlairasitotpalAbhaiH kR^iShNAtmakaM bhAvamivodvamantyaH | vitenire rAjapathe mR^igAkShyaH tadAdR^itAM barhavitAnashobhAm || 13\-68|| harerabhikhyAmanupAdhiramyAM vilochanairvItanimeShavighnaiH | AsvAdayantyaH sudR^ishastadAnI\- mayatnaniShpItasudhA ivA.a.asan || 13\-69|| ambhoruhANAmavalepasImAM karNotpalAnAmapi kAntikakShyAm | vila~NghayantaH sudR^ishAM kaTAkShA vililyire kR^iShNamavApya lakShyam || 13\-70|| tamAtmavantaM paravidyayeva parAkramaM tatparayeva lakShmyA | tameva devaM dayayeva juShTaM sammenire tattvavidaH sabhAryam || 13\-71|| tAM prApya chitrAmiva tArakeshaH stavyaiH stuto vandigaNairabhaumaiH | vivesha dhAma svamudIrNadhAmA vaivAhikIM sampadamAptumichChan || 13\-72|| vihArayogena vibhajya yuktaM mitho.anurUpaM mithunaM tadAdyam | upAcharan vyomacharA yathArhaM samprINanairutsavasaMvidhAnaiH || 13\-73|| sadA.abhigamyairabhigamyamAnaM vishrANane vaishravaNAt prabhUtam | taM sha~NkhapadmapramukhA mahAntaH siShevire shevadhayaH sametAH || 13\-74|| akR^itsnasaMvedini jIvaloke sa~NgrAhayan dharmamathAtmavR^ittyA | pratyarchayAmAsa munIn upetAn prabhuH svayaM preShya ivopachAraiH || 13\-75|| apatrapAviplutachetaso ye tyaktvA vipakShaM tarasopaseduH | yathAkrasaM sAtyakirutsavAdau sebhAvayAmAsa sabhAsadastAn || 13\-76|| shubhaMyavaH svAmimahotsavena svArAjyamakShayyamivAptavantaH | dattopachArA vasudevadAraiH puNyAshayAH paurajanAH jaharShuH (prahR^iShTAH)|| 13\-77|| sahodaranyastabharastadAtmA rukmANi ratnAni cha rauhiNeyaH | adatta santoShavashAdabhIkShNaM vA~nChAdhikaM vandivanIpakAnAm || 13\-78|| ananyabhaktairanubhAvyabhUmnA dattekShaNo dAnapatistridhAmnA | samAhitaiH sammatamuddhavAdyaiH purodhasAM pUjanamAchachAra || 13\-79|| AhanyamAnA dhR^itahemakoNaiH gandharvamukhyairiva gADhavidyaiH | jAtAnunAdA jagatAM trayANAM doShachChido dundubhayaH praNeduH || 13\-80|| vibhAvitaM shikShitanATyavedai rudvAhasa~NgItamudAraklR^iptam | prasAdanaM dR^iShTimanashshrutInA\- madivyamAskanditadivyamAsIt || 13\-81|| lAvaNyapUraM lalitA~NgayaShTeH kArtsnena nirveShTumapArayantyaH | a~NgAni vadhvAH kulavR^iddhanAryaH prasAdhanairantarayAmbabhUvuH || 13\-82|| prayujyamAnAni tayoryathArhaM ma~NgalyamAlyAbharaNAkShatAni | prAyeNa lokAbhyudayaM pradAtuM tatsa~NgamAt tAdR^ishatAmakA~NkShan || 13\-83|| arAtipakShArNavamandarAbhe haste hareryattadabandhi sUtram | tadAdade sthAnavashAdabhikhyAM saMvItanAgendranidarshanIyAm || 13\-84|| samedhitastasya vivAhavahniH purodhasA puNyakR^idagrimeNa | pradakShiNAvR^ittashikhAkalApaH prAyeNa nIrAjanamAtatAna || 13\-85|| AshAsya lAjA~njalihomabhAjA kShemAshiShA ki~nchidasheShahR^idyam | anyonyamAkekarasasmitAkShA\- vapashyatAmAdimadampatI tau || 13\-86|| vailakShyaDolAmiva saMshritAnAM vilochanAnAM vavR^idhe vihAraiH | tayorananyAdR^ishavaibhavAnA\- manyonyarAjIvamadhuvratAnAm || 13\-87|| parasparaM pANisarojayogAt babhUvatustau pulakA~nchitA~Ngau | asvidyatAM cha jvalanastu mandai\- rasUta dhUmairadhivAsamAtram || 13\-88|| samantrakaM sAkShiNi havyavAhe sakhyochitAM saptapadIM bhajantau | svashAsanena svayamanvayaintA\- mAchAramAgantukadampatInAm || 13\-89|| anvetu viShNuH svayamityudIrya priyAM parAdhIna ivAnugachChan | jAyApatInAM jagadudbhavAnAM bhavyAM dashAM bhAvayati sma nAthaH || 13\-90|| AtmAnameva svayamagnirUpaM parikramaiH paryacharat sa devaH | vishvasya bAhyAntaranityavR^ittyA na karma kartA cha ya eva yeShAm || 13\-91|| pradakShiNena kramaNena tAbhyAM dattArchano divyavadhUvarAbhyAm | nUnaM tathA.a.anarcha vighUrNanena svAntaH sthitau vahnirapi svayaM tau || 13\-92|| tasyAH salIlaM charaNAravindaM kAmI gR^ihItvA karapa~NkajAbhyAm | AsthApayat yAM dR^iShadaM mukundaH sA.abhUt svayaM maulimaNiH shrutInAm || 13\-93|| yadatra karmaNyayathAkR^itaM tat sviShTaM kriyAdagniriti bruvANaH | svatejasA bhAvitavishvatejAH svAhAsakhaM devamupAsta devaH || 13\-94|| rAmasya sIteva rameva viShNo\- ramuShya bhUyAstvamihaikapatnI | ityUchiSho yAdavavR^iddhadArAn prItAshayA praikShata sA sanAthA || 13\-95|| vareNa vandyena surAsurANAM ma~NgalyasImAntabhuvA cha vadhvA | samIkShitA brahmasutasya patnI sarvairabhUt sAdaradarshanIyA || 13\-96|| tadekabhAvA tamananyabhAvaM nAthapriyA nAthamanuvrajantI | abhIShTasiddheradhidevateyaM yadvA savitrIti yathArthamUche || 13\-97|| manuShyatAM mAnayato vihAraiH svAmeva devImupayachChataste | samedhatAM ma~NgalamityushantaH satyAshiShastaM munayaH shashaMsuH || 13\-98|| kR^itAshiShaM kR^iShNagR^iheshvarIM tAM purodhasA puNyamanorathena | sakautukAM kautukinaH suratnaira\- bhyarchayAmAsuramAtyavR^iddhAH || 13\-99|| pradAya tAbhyAmupadAH samIchIH pratyAgatAH svAni gR^ihANi paurAH | AshApatInAM vibhavAdanUnAM tatraiva te sampadamanvabhUvan || 13\-100|| strIpuMsanAmnA bahudhA vibhaktaM vishvaM yayoreva vibhUtimAhuH | nayo jahau dvAravatIM na tAbhyA\- ma~NgIkR^itAmAdimadampatibhyAm || 13\-101|| vadhUsakhe tatra jagannivAse vasatyamaryAdaguNAnubhAve | tasminnivA.a.asIdanapAyabhAvA tasyAM nagaryAmapi rukmiNI shrIH || 13\-102|| tasyAH kaTAkShairvihitAbhiShekaH tadbAhunA kalpitakaNThamAlyaH | avApa shobhAmadhikAM mukundaH saubhAgyasiMhAsanasArvabhaumIm || 13\-103|| kadambagolashriyamAkShipantaM kandarparUpodayapUrvarUpam | priyApariShva~Ngarasena dhanyaM prItAshayo bahvamatA.a.atmadeham || 13\-104|| tAM prApya kR^iShNaH prabhutAmiva svAM manaHprasUteriva mantrasiddhim | AsIdabhItaiH sahasA.abhigamyo mitrairamitrairapi sAparAdhaiH || 13\-105|| shrIvatsasaMsthAnajuShA prakR^ityA sthAnena chihnena cha lakShaNIyau | dR^iShTAvabhIShTaM bhajatAM dadAte jagatpatI tAviha dampatI dvau || 13\-106|| na te manuShyA na cha devatAste prAyeNa tAveva tathAbhavantau | yairevamanyonyavibhUShitaM tat dvandvAtigaM dvandvamavaikShi dhanyaiH || 13\-107|| atha samuditaharShairAdR^ito mantrivR^iddhaiH surapatidayitAbhiH stUyamAnApadAnaH | ruchimiva nirapAyAM rukmiNIM prApya hR^iShyan yadupatiradhichakre yAyajUkAdhikAram || 13\-108|| subhagamupalabimbe shAtakumbhe.api ratnaM kanati vipinabhAge kAlakaNThe.api ga~NgA | vashikanR^ipagR^ihe sA vAsudeve.apyadIvyat na hi bhavati visheShaH kvApi nityonnatAnAm || 13\-109|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye rukmiNIpariNayo nAma trayodashaHsargaH || \section{|| syamantakamUlastrIpariNayo nAma chaturdashaH sargaH 14||} athaikadA rodhasi pashchimodadhe\- radabhrasatrAjitabhaktiyantritaH | trayImayashchandrasamIkR^itadyutiH prasedivAn prAdurabhUt divAkaraH (prabhAkaraH)|| 14\-1|| analpatejonidhimapramAdyatAM prasUtimiShTasya dhanasya bhUyasaH | svakaNThalagnaM dyumaNiH syamantakaM mahAmaNiM bhUmibhR^ite varaM dadau || 14\-2|| tamugrasenArthamiyeSha kaMsajit na vAryate rAjani ratnahAritA | pratItya satrAjita etadapriyaM kvachinnichikShepa guNAdhike(kaM)maNim || 14\-3|| yadekamekena cha labdhamekato rasena ratnAmiShamarthakA~NkShiNA | babhUva tat bandhuvirodhamAdadhat kramAt bahUnAM vinipAtakAraNam || 14\-4|| syamantakodantavisheShasambhavAM mR^iShAbhishastiM shamayannathAtmanaH | prasenavidhvaMsakasiMhaghAtino bilaM yayau jAmbavato balAnujaH || 14\-5|| stanandhayopAntanibaddhagItayA dadarsha dhAtryA vidhR^itaM kareNa saH | dhanAShTabhAraprasu(bha)vaM dinedine maNIshvaraM darshitakaustubhashriyam || 14\-6|| jighR^ikShayA dattadR^ishaM cha tatra taM jarAniruddho.api javena jAmbavAn | arodhanIyaM vibudhairapi svayaM rurodha naisargikasattvaroShitaH || 14\-7|| malimluchaM ka~nchidivAgataM hariM vanecharaH prekShya tadarhavikriyaH | ahetihastaM svayamapyanAyudhaH prasahya taM sA(bA)dhayituM prachakrame || 14\-8|| ananyatantrasya pituH pitAmahaH sutasya chA.a.arabdhamavekShya saMyugam | samIhitodakamidaM dvayoriti prabudhyamAno na nirodhamAdadhe || 14\-9|| mithastayorastadayaM vimathnato\- ranAyudhaM yuddhamapetakaitavam | akalpitaprAshnikamanvavaikShyata svayaM chaturbhirdashabhishcha sAkShibhiH || 14\-10|| ariShTachANUramukheShvalakShitaM pradarshayan R^ikShapateH parAkramam | chiraM dadau yuddhamachintyaveShTito manasvinastasya madhuprabha~njanaH || 14\-11|| prakIryamANA nijamuShTimudgara\- kShatAkR^iterjAmbavataH kShatodbhavaiH | rarAja rAmAvarajasya sA tanuH sashakragopA vasudheva shAdvalA || 14\-12|| sa R^ikSharAjaH kShatajairjayashriyaH kuchArpitaiH ku~Nkumakardamairiva | pariShkR^itA~NgaH prachitonnatAkR^itiH sagairikakShmAdharasampadaM dadhau || 14\-13|| asheShayaj~nAgraharaM samAgataM jigIShayA.anuvratayA sa dIkShitaH | atoShayat saMyugasaptatantunA vibhAvyaR^itvigvidhinA bhujAdibhiH || 14\-14|| talaprahArairatha muShTipAtanaiH padAbhighAtairbhujayantrapIDanaiH | mithaHpratikShepapunargR^ihItibhiH niyuddhacharyAnipuNau nijaghnatuH || 14\-15|| kR^itapratIkAravisheShatoShitau parasparachChidraniveshitekShaNau | dishAgajendrAviva darpadurmadau dinAni tau ninyaturekaviMshatim || 14\-16|| ahIyata pratyahamR^ikShabhUpatiH svalIlayA kaMsaripuH samaidhata | tamaHprakAshAviva tau dinAgame vabhUvatuH saMyati pUrvapashchimau || 14\-17|| sa tejasA yAdavatigmatejasaH samidhyamAnena nivAritonnatiH | sharannadIpUra iva sphuTAshayaH shanaishshanaiH shAntimavApa jAmbavAn || 14\-18|| valIbhirApAdatalaM tara~NgitaH sirAludehaH palitaissitAsitaH | chirapravR^ittAhavasambhR^itashramo na chetasA R^ikShapatiH prachukShubhe || 14\-19|| svavikramAdapratimAt suradviShAM bhayAnakAt AnakadundubhessutaH | abibhyataM prekShya tamR^ikShapu~NgavaM mahAsuraM kevalamasmaranmadhum || 14\-20|| yugAntadambholinipAtabhIShaNai\- rnihanyamAnaM nijamuShTimudgaraiH | svanAbhipadmodbhavajR^imbhikAsutaM balAnujanmA yudhi bahvamanyata || 14\-21|| dashAnanAyodhanakeliki~NkaraM parAmR^ishan R^ikShapatiM paraH pumAn | balIyasastasya bahUpakAravit babha~nja darpaM bhujayantralIlayA || 14\-22|| tamAdito mAnuShamAtramAgataM sadR^ikShamR^ikShAdhipatistataH param | athAdhikaM sAminiruddhapauruShaH kramAdamImAMsyamamaMsta karmabhiH || 14\-23|| uvAcha chainaM vidhivaktrasambhavaH svavikramaprItamanukramAt vidan | sagadgadaM sannamitena maulinA nakhatviShA puShpitama~njaliM vahan || 14\-24|| aho mahat sattvamaho parAkrama\- stvamIshvaro nUnamaho nirIshvaraH | atItadevAsuranAgarnaiR^itaH patiH patInAM pratibhAti me bhavAn || 14\-25|| anekamanvantaradarshinA mayA na khalvarAmo dadR^ishe bhavAdR^ishaH | nijaujasA rnaiR^itayUdhaghAtinaM niyodhayan (mAM)yannibhR^itaH pravartase || 14\-26|| guNairapi pratyavamR^ishyate bhavAn dashAnanAdyairyudhi dR^iShTavaibhavaH | shrutaM mayA siddhajanAdiha svayaM guhAshayaH prApsyati te guhAmiti || 14\-27|| vanaM tadetanmahitaM tapovanaM giriM cha vedmi tridiveshvarAlayam | pachelimaM kinnu(~ncha)tapo bilasya me prasAdhitaM yat tava pAdapAMsubhiH || 14\-28|| svanAbhitaH saptamajanmabhAgino vijR^imbhamANasya vidheryadR^ichChayA | tvameva mAM vedamadhuvratAshritA\- nmukhAbjataH svAnucharaM vyajIjanaH || 14\-29|| tribhiH kramairdIvyati divyavAmane svamAyayA mohitadAnave tvayi | jaganti vishvAni mitAni viShNune tyaghoShayaM drAgiva jaitraghoShaNAm || 14\-30|| jighAMsite deva dashAnane tvayA hatArisa~NghairhariyUthapairvR^itaH | avartayat sUryasutasya sannidhA\- vayaM janaH ki~NkaravR^ittimAhave || 14\-31|| gateShu sugrIvamukheShu tAvakaM padaM tadaprApyamahaM tviha sthitaH | tvadIkShaNAt prAptaphalo.asmi sAmprataM jaran punaryauvanamAptavAniva || 14\-32|| na tAdR^ishAH samprati santi bhUtale R^ite bhavattaH pratisandhibhAvanaiH | hanUmataikena vibhIShaNena vA mayA.api vA so.ayamiti tvamUhyase || 14\-33|| rasAvahairekadhiyAM rasAyanaiH shubhaiH shrutishreNishirovibhUShaNaiH | apetabhArAM atidevamAnuShai\- rvihArabhedairavanIM vidhAsyasi || 14\-34|| vishuddhamishraishchaturashravR^ittakai\- ragAdhatu~NgaiH pramitAmitakramaiH | ananyabhAvAn anukampate bhavAn achintyachintyairavatAranATakaiH || 14\-35|| na vardhase karmabhirIsha sAdhubhiH na hIyase cha tvamasAdhubhiH kR^itaiH | jagatparitrANapareNa kevalaM vidhirniShedhashcha na la~Nghyate tvayA || 14\-36|| guNodadhistvaM guNakarburAtmanA tiraskariNyA pihitAtmadR^iShTibhiH | na dR^ishyase deva sadA sahaiva san didR^ikShamANairapi devadAnavaiH || 14\-37|| jagat tavAntarbahirapyamuShya cha tvamevamevaMvidhachitravaibhavaH | samAdhidR^iShTyA munibhiH samIkShyase sanAtano nUtanabhUmikAshritaH || 14\-38|| tavaiva sa~NkalpakalAMshataH kvachit samarthavAdAH parameShThinAmapi | tvayi pratidvandvini kasya kiM balaM ka eva jetA na bhavet tvadI(ye)kShitaH || 14\-39|| asahyametanmadhukaiTabhAdibhiH svatalpasArolbaNabAhunA tvayA | nipIDanaM yannibiDaM viShahyate mayA.alpasattvena tavaiva tadbalam || 14\-40|| tvayA jito.ahaM ka ivAjitaH paro na rudhyase nAtha mayA na kiM paraiH | dayAlunA.apAsyata darpa eva me bhujAhave cha vyudapAdi bhUShNutA || 14\-41|| na nItivartanyatila~NghitA mayA na cha tvadAdeshaviparyaye sthitaM (taH)| tathA.api sarvAdhikasatkriyochite viruddhacheShTA vidadhe vimoha(hi)taH || 14\-42|| jagatpate jAmbavatImihArhaNAM gR^ihANa patnIM gR^ihamAgataH svayam | maNiM cha divyaM dyumaNeH syamantakaM yutaM dhanairyautakamarpayAmi te || 14\-43|| mamA.a.atmajA.api shriyamevamapsaraH prasUtireShA vahatI(ti)(dadhatI)shriyA samAm | tvadarhashIlAdiguNaprasAdhitA svayaM vR^iNIte.adya bhavantamekadhIH || 14\-44|| tvadAgamAt R^ikShabilaM paraM padaM tvadIkShaNAt sUrigaNA ime vayam | tvadAshrayAt sindhusutai(te)va matsutA tvayA dhR^ito.asau maNirastu kaustubhaH || 14\-45|| tvadAhitasvAtishayaiH svayogataH paratra sAdhyo.atishayaH sthiratrasaiH | ananyasAdhyAtishayasya tasya te svasheSha(Shi)tA.asau na vighAtamarhati || 14\-46|| svayogabhUmnA chulakIkR^itAkhilaiH mukunda devairapi kiM na muhyate | vivekavairAgyavideshavartinA vanaukasA mAMsadR^ishA mayA na kim || 14\-47|| abhArgavo nApanayeta na kvachit na vaktyasAdhUnyabR^ihaspatirna cha | avAsavo na chyavate na chAhavAdate cha te tadvadahaM tu kiM punaH || 14\-48|| bhavArNave karmavipAkavAtyayA bhavadbhirAvartagaNaiH paribhraman | kR^itoparodhaH kR^ipayA tvadIyayA bhavatpadaM kUlamiva prapadyate || 14\-49|| avindatastvAmamitAmR^itodadhiM vigADhatR^iShNAvivashAntarAtmanaH | vigAhanIyAH pratibhAnti vIchikA marIchikAnAmiva bhogasampadAm || 14\-50|| guNodadhiM yaH pramitapramANayA girA tvadIyaM parimAtumichChati | sa pAtumIheta samagrachApalaH payoja(saroja)nAlena payaHpayonidhim(dheH)|| 14\-51|| akarmatantrasya jaganti karmabhi\- rnibadhyamAnAni vimu~nchatastava | alIkaleshairanupaplutA stutiH tathA.apyakalyeyamayAvaduktitaH || 14\-52|| ajAnata (abhutsi na)tvanmahimAnamadbhutaM vimo(tiro)hitaM deva tavaiva mAyayA | kR^itAparAdhaM kR^ipayA vashIkR^itaH kShamasva mAmityapatat kShamAtale || 14\-53|| vilUnamUladrumasannibhaM sa taM vilakShamutthApya vihArayAdavaH | priyA~NgarAgavyatihAragandhinA bhujAntareNopajugUha sAdaram || 14\-54|| sa kanyakAratnamachintyavaibhavaM vadAnyaratnaM cha samaM samarpayan | sarasvatIvallabhavaktrasambhavo mahAmanAH pUrNamanoratho.abhavat || 14\-55|| vanaukasAM patyurahIndrashobhinA vimathyamAnAdachalena bAhunA | nananda labdhvA hR^idaya~NgamAM priyAM maNiM cha divyaM madhukaiTabhAntakaH || 14\-56|| stanApadeshastabakAvabhAsinI vilAsabhedairabhinItapallavA | ramApatau gAruDabhUdharadyutau rasAdhikA ratnalateva sA babhau || 14\-57|| savismayA pUrvamatha pramodinI tato madArambhamivAbhijagmuShI | tadanyasaMskAranirodhataH kramAt tadIkShaNe tanmayatAmavApa sA || 14\-58|| sa paryaNaiShIt tridashairupasthito vidhiryadAj~nA vidhijanmanassutAm | bile tadIye vibudhAlayopame vikalpyamAnAkR^itimapsarogaNaiH || 14\-59|| avApya jAmAtaramAdipUruShaM jagatpratIkShyatvamavApa jAmbavAn | vidarbharAjena videhabhUbhR^itA samakramaM dugdhapayodhinA cha saH || 14\-60|| manuShyabhAvAbhinayavyavasthitAM kushIlavArhAM kuhanAM vahan prabhuH | punastamR^ikShendrapadAnubhUtaye paraM cha bhoktuM padamanvamanyata || 14\-61|| prahR^iShyatA jAmbavatA niveditAM pravAlajAmbUnadaratnasaMhatim | plava~NgabhallUkagaNairanuplavai\- raviplavAM dvAravatImajIgamat || 14\-62|| tatastamAmantrya chaturmukhAtmajaM pratiprayAtaH svapurIM priyAsakhaH | syamantakaM saMsadi dAnavAntakaH svato.anaghaH svAmivashe nyavIvishat || 14\-63|| jagatpatiM jAmbavatIsakhaM tadA niyuddhachihnaiH parikarmitAkR^itim | nirIkShya taM dvAravatInivAsino nanandurAnandajalAvilekShaNAH || 14\-64|| apetasammohamivA.a.atmavedinaM divAkaraM rAhumukhAdivodgatam | amaMsta nAgendramivAstashR^i~NkhalaM prashAntavAchyaM prakR^itiryadUdvaham || 14\-65|| jitAhito jAmbavatIniShevitaH sa tatra satrAjitasAtkR^ite maNau | svachauryadurvAdamamArjayat svayaM na vidyate yasya na ki~nchidaNvapi || 14\-66|| syamantakasya dyumaNeriva tviShA (vodaye)nimeShamApuH kumadAkarA iva | hriyA cha mithyAparivAdinastadA pare cha padmA iva tadviparyayam || 14\-67|| svagocharAnevamagocharo girAM balAnujo bAladhiyAmapAharat | rahassu rathyAsu cha labdhasambhavAn avarNavAdAn anagho guNArNavaH || 14\-68|| akIrtirAropyata kIrtirAgatA yadapriyaM prochuridaM priyAptaye | na karmatantreShu materamohatA na cha svatantre syuraniShTahetavaH || 14\-69|| prashAntakhedaH(bhedaH)pratilabhya sanmaNiM jagadvineturvasudevajanmanaH | dadau dharitrImiva sadguNAdhikAM sa satyabhAmAM tanayAM nayAmbudhiH || 14\-70|| yathA girIsho girirAjasambhavAM pulomakanyAM cha divaukasAM patiH | svayaM cha dugdhodasutAM sudhAsakhIM tathA sa reme sadR^ishImavApya tAm || 14\-71|| anuvratA kAmakalAsvadhItinI vichitrashastrAstravihAravedinI | bahupriyasyApi hareratIva sA vabhUva devI bahumAnagocharaH || 14\-72|| yathA na khedAya gataH kShaNo bhavet yathA cha tanvIta na bhItimAyatiH | anantaniShkampaguNAmanukShaNaM priyaH priyAM prItimalambhayat tathA || 14\-73|| sa vallabhAbhistisR^ibhiH prakAshayan paratvamAdyaM pratipannaSha~NguNaH | nayo mahIyAniva shaktibhissamaM sametasiddhiH prachikAya sampadam || 14\-74|| svadivyadehaprakR^itIrivAparAH parAshcha devIravR^iNIta pa~ncha saH | yathArhasevAvasare pramAdyatAM yadanvitassan abhigamyatAM yayau || 14\-75|| akhaNDitAshoktibhirekavR^ittitaH(bhiH) sa tAbhiranyonyasamanvitAtmabhiH | vibhUShayAmAsa vibhUtivaibhavaM dishAbhiraShTAbhirivAtmanaH padam || 14\-76|| avApya devyaH patimagryanAyakaM mahaujasaM manmathasUtrasaMyatAH | udagrnasadvaMshabhuvo mithassamAH suvR^ittamuktAvali(phala)saumyatAM yayuH || 14\-77|| Adau lakShmIrabhajata hariM rukmiNIrU padR^ishyA prApustasyAH pratinidhipadaM tatpriyAH sapta devyaH | siddhIraShTau dadhadiva tadA sevitastAbhirekaH krIDAyogI niravadhimasau nirvR^ittiM nirvivesha || 14\-78|| prAchInAsu prakR^itiShu yathA prAdurAsan prajaughAH tadvajjAtAH samamiva jaganneturaShTAsu tAsu | pashchAtprApte(pta)praNayini tathA ShoDashastrIsahasre teShAmekaH kimayamathavA tatsamAno babhUva || 14\-79|| shamitanigamakhedaiH sAdhubhiH shlAghanIyaM charitamidamudAraM shAstR^i(tasya)chANUrahantuH | shrutamanukathitaM vA shuddhimagryAM dadhAnaM samatanuta pR^ithivyAM shAshvataM dharmasetum || 14\-80|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdAvAbhyudaye mahAkAvye syamantakamUlastrIpariNayo nAma chaturdashaH sargaH || \section{|| shishupAlavadho nAma pa~nchadashaH sargaH 15||} atha padmabhuvaH pituH sakAshA\- dabhigachChan yadupu~NgavaM didR^ikShuH | muniradhvani vallakIsahAyaH prajagau lAsyatara~NgitaprachAraH || 15\-1|| ahamasmi pitAmahasya sUnuH sa vibhorAtmabhuvaH sarojanAbheH | bhajate bhuvi sAmprataM sa devaH svayamevA.a.anakadundubheH sutatvam || 15\-2|| avaropitagopasUnubhAvaH sa naTaH samprati devakIsutassan | paritoShitabhAvukaH svavR^ittyA shrutilakShyAM mahatIM priyAmavindat || 15\-3|| tadahaM tamasaH sthitaM parastA\- danapAyadyuti bhAsvatA.a.atmanaiva | kamalollasitena darshanIyaM dinamAdyantavivarjitaM didR^ikShe || 15\-4|| guNasindhurasau guNAtivartI gatirantaHsthitirAgamaikagamyaH | dayitAsahito dayaikasa~NgI gururAdyo mayi gauravaM vidhAtA || 15\-5|| jagadekahitena janmanA.asau danujairAkramaNaM bhuvo nirundhan | kalahapriyamadvachasonurodhAt na kathaM vigrahamArabheta nAthaH || 15\-6|| adhikAravilambitApavarga\- sthirasa~NgAdapakautukastrivarge | vidhinA niyatena dharmaguptau viniyukto.asmi virodhanena dIvyan || 15\-7|| vidadhe viniveditaM mayA.asau vividhaM vishvahitaM vidhAsyate cha | svajanatvadhiyA surAsurANAM bahumAnaikapadaM yato.ahamAsam || 15\-8|| vinivedayatA riporudantaM diviShadvaibhavadAvachitrabhAnum | ajitasya jigIShato mayA.asau vijayArambhamahotsavo vidheyaH || 15\-9|| iti bhavyamanoratho mahIyAn prabhumAsInamupahvare.abhiyAtaH | viditAkhilaveditavyamitthaM muditaH prAha jagaddhitaM munIndraH || 15\-10|| jaya deva jagattrayAntarAtman na niyantA na cha te samastvadanyaH | bhavabhItinishIthinIvibhAtaM paramaM brahma bhavantamAmananti || 15\-11|| uditaH praNavA~NkurAtmanA tvad\- vividhaskandhavibhaktarUDhashAkhaH | tvadanugrahapuShpitaH prajAnAM phalamiShTaM nigamadrumaH prasUte || 15\-12|| viShamaM nijakarmabhedayogAt bahumAnAspadabandhamokShalIlaH (lam)| janitaM bhavataiva putranItyA jagadetat svayameva rakShasi tvam || 15\-13|| guNachitritajantudanture.asmin jagati tvadvihite hitetarebhyaH | api vishvasR^ijAM samAhitAnA\- mayathAchintitamApatantyavasthAH || 15\-14|| sukR^itopachayena jAtasiddhi\- stvadasau kashchidupasthitAparAdhaH | anubhUya hiraNyarAvaNatve bhajate samprati chedirAjabhAvam || 15\-15|| triShu janmasu te vihAradakShaM (shikShA) vidhinA siMhagajakrameNa sR^iShTaH | sahajaH kila rukmiNInimitte sa ripuH samprati kR^itrimashcha jAtaH || 15\-16|| vipathena sadaiSha vipradhAvan vibudhagrAma(vyUha)vipannidAnabhUtaH | bhavato bhajatAmananyasAdhyaM vinipAtaM praNipAtavR^ittya(gatya)narhaH || 15\-17|| damanaM damaghoShasambhavasya prabalasyApi yadarthyate tadetat | madhukaiTabhamerumardinaste mashakAmarshanamAtramityavaimi || 15\-18|| athavA jagadetadodanaste tadupaghnan upasechanaM cha mR^ityuH | mahadAdi vilApayan mahimnA damanairA(nenA)driyase na dAnavAnAm || 15\-19|| suhR^ido.api sadA surAsurANAM praNatAnugrahabhAvitAtmanaste | kvachidApatito.api pakShapAtaH samatAmeva samarthayeta satyAm || 15\-20|| prathamA charamA cha devatA tvaM varaNIyA varadA cha vishvavandyA | nigameShu satI pureShu chaikA janayitrI janapa~NktihAriNI cha || 15\-21|| kalashai (ghaTakai)riva karmapAshanaddhaiH sthirakAlAtmakachakrayantranighnaiH | viharasyadharottarakrameShu svavashaireva surAsuraiH svatantraH || 15\-22|| savane bhavamuktisandhi(ktisiddhi)rUpe vidhinA vishvapate vichitrahetim | hR^idi shAntadhiyaH samindhate tvA\- managhAtmakratuhavyavAhamAdyam || 15\-23|| aNimAdibhireka eva bhinnaH paravidyAmaNidarpaNeShu bhAnAt | sudR^ishAM bhajasi tvamAtmabhUtaH sukhasandarshanayogyamAbhimukhyam || 15\-24|| api dR^iShTamapi shrutaM prabhAvaM bhavadIyaM bhavinastamobhibhUtAH | na vidanti yathAvadAtmavanta\- stvanupashyanti karasthitAmbukalpam || 15\-25|| sahadharmacharIM sadA.anuvR^ittAM svayamuddIpayatA tvayA.anukampAm | sharaNAgatarakShaNavratasya pratilabdho.ayamiha prayoga(prabodha)kAlaH || 15\-26|| ahitaM na hi(vi)chintitaM mayaitat chiraduShkarmakR^ito.api chedibhartuH | saha nAkasadAmasau vimAnaiH sukR^ititvaM labhatAM tvadastrapUtaH || 15\-27|| svapataH kila jAgratashcha tasya tvayi vaireNa vidIptachittavR^itteH | tvadanusmaraNaprabhAvayuktA niyatistvanmayatAmivAtanoti || 15\-28|| viniveditavishvakArya itthaM kR^itinA tena kR^itArhaNo yathArham | munirAtmamanIShikAvadAtaH khalachetomalinaM khamutpapAta || 15\-29|| vasudevasutashcha pANDavena kratumArabdhavatA kR^itopahUtiH | samarapriyayA saha dhvajinyA savanaM tasya jagAma satpratIkShyaH || 15\-30|| yadubhissaha yAdaveshvaraM taM pariShatprApta(pya)mupetya pa~ncha pArthAH | vibhavochitamIshvarAnurUpaM suhR^idarhaM cha samarchayAmbabhUvuH || 15\-31|| kratumapyanaghaM sa dharmasUnu\- rhaviShAM bhoktari dattasannidhAne | vidhivat svadhiyA samarpya chakre bahudhA.anushrutatatprabhAvabhUmA || 15\-32|| haridashvasamudbhavaM pradAne dhanaguptau cha suyodhanaM nyayu~Nkta | svayameva samAhitena vavre hariNA viprapadAvanejanAMshaH || 15\-33|| samaye pariShatsabhAjanArhe diviShatpUjyapado.api daityahantA | kimasAviti yAdaveShu kashchi\- nnR^ipa ityaikShi janairalakShyapAraH || 15\-34|| avisheShitasheShavR^ittivAchaM (bhAjaM) nijapAramyanigUhanAdhigamyam | apR^ithagvibhavaistamAsanAdyai\- rupamR^idnanta ivA.a.asata kShitIndrAH || 15\-35|| atha yuktavimarshibhishchaturbhi\- rgurubhiH pashchimapANDavo niyuktaH | pravivesha sabhAmasheShakartu\- ryaduvIrasya vidhAtumagrapUjAm || 15\-36|| avadachcha tametamagragaNyaM vibudhAnAM pitaraM patiM guru~ncha | harimarchitumarchyamudyatAssma\- stadasheShairanumanyatAM sudhIbhiH || 15\-37|| jagadekapateramuShya pUjAM sthiradharmadrumamUlasekarUpAm | nikhilAnumatAM nR^ipo vidhatte nirapAyapriyapathyabhAvabhavyAm || 15\-38|| iti darshayataH padaM samAje balinAM mAnabhR^itAM mahIpatInAm | mahatI bahuvAramuttamA~Nge sahadevasya papAta puShpavR^iShTiH || 15\-39|| harimarchayituM ya Ihate taM surapuShpaiH svayamarchayanti devAH | iti nUnamagApayat dvirephaiH prasR^itaH pANDusute prasUnavarShaH || 15\-40|| avalokya tadadbhutaM mahIyaH pratipannAnumate narendraloke | nijagAda hasan amarShavegAt kShitipAlAn shishupAla unmadi(tpati)ShNuH || 15\-41|| viditaM bhavatAmidaM yadetat svayamAhUya mahIyasaH kShitIndrAn | avamanyata evamadhvarasthaH kuTilo hanta kumAra eSha kuntyAH || 15\-42|| ayamashvisuto.api tAvadAstAM yadi mAdrItanayaH sa pANDusUnuH | rabhasAdavamatya rAjalokaM yadi jIvedalamanvavAyavAdaiH || 15\-43|| kR^ipaNena kimatra sAdhunA naH sahadevena niyogasAdhakena | chaturaH punarasya pUrvajAtAn manasA yAta shaThAn manuShyadevAH || 15\-44|| dviradAyutasattvashAlino me yadi dharmadhvaja eSha dharmasUnuH | miShataH paribhUya dharmapAlAn yajate pashyata pashchimeShTimasya || 15\-45|| athavA vasudevabandhudR^iShTyA vayamAsImahi mandahAsagarbham | svayamasya pitA kathaM sa dharma\- stamimaM dharmaviparyayaM saheta || 15\-46|| ayamasmadanuj~nayA vijitya kShitimAsAditarAjasUyadharmaH | prasavopagame patipratIpA vanitevAdya bibharti vaiparItyam || 15\-47|| paripashyati hanta rAjaloke pashupAlasya vidhIyate saparyA | atha tatra samarthataiva tantraM tadasau vIravareNya ekalavyaH || 15\-48|| kuruvR^iddhamupekShya jAhnaveyaM jayasamprINitajAmadagnyarAmam | itarAnapi tAdR^ishAnihaitAn na cha gopo na cha yAdavaH samarchyaH || 15\-49|| atimartyabalA virATashalya\- drupadAdyA bahavo hi santi vR^iddhAH | atila~Nghanamabhyupaitu ko vA guNakarmashrutashAlinAmamIShAm || 15\-50|| kvachidarchanamindrajAlatashchet kuhakAH santi parashshatAH pR^ithivyAm | atha kashchana satya eSha bhUmA kva gato.asau yavanAdisainyagandhe || 15\-51|| aya(ida)magraja eSha rauhiNeyo balashAlI vapuShA cha shuddhavarNaH | anatikramaNaM tadasya yuktaM yadi sheSho.ayamaviplutaH kramo vaH || 15\-52|| naTavat dhR^itasha~NkhachakrachihnAH kati nAmAtra viDambayanti viShNum | anukartumayaM cha tadvadIshaH kathamIshatvamanUrmiShaTkahIne || 15\-53|| na cha vishvasimo na vR^iddhavAkyaM balavanmAnavila~NghanaM na chet syAt | na vadantyanidampareShu santaH stutivAkyeShu yathAshrutArthasiddhim || 15\-54|| iti tatra mudA vikatthamAnaM kaThinaM kaNThavilagnamR^ityupAsham | paridR^iShTaparAvarastamISha\- dvinayan viShNupadIsuto babhAShe || 15\-55|| shR^iNu tAta hitaM samAhitastvaM rushatIM vAchamapAsya roShajAtAm | avimR^ishya vipattimApatantIM na hi tiShThantyahiteShu buddhimantaH || 15\-56|| atipatya mukundamantikasthaM pathi(vashi)kAn architumunmanA bhavet yaH | avadhIritakaustubhaH sa nUnaM kuruvindeShu kutUhalaM vidhatte || 15\-57|| stutibhiH katichit trivargamR^ichCha ntyapavargaM cha yamekamAshritAbhiH | niraye nipatanti nindayA.anye yadi tadvettha vadaiSha yatkriyArhaH || 15\-58|| sahajaM nayanaM cha tat tR^itIyaM bhujayugmaM cha tava sthitAtiriktam | sahasA yadupAgamena naShTaM svayamAkArayasi svamR^ityumenam || 15\-59|| na hi santi na nishchitAgamArthAH na gatAH sannihitAshcha na prasuptAH | api tu trapayA natAstvaduktI\- sta ime nanviha chetasA hasanti || 15\-60|| yadi jIvitumIhase chirAya pratipadyasva hitaM yadasmaduktam | atha na prahito jalA~njaliste; shR^iNutAnye ya iha shrutau nirUDhAH || 15\-61|| yugakoTishatAyutAni vedhAH svapadaM prApa yamekamarchayitvA | manujasya tadarchane vigAyan matihInaH pashureSha marShaNIyaH || 15\-62|| vidhihastadhR^itAt yada~NghripadmAt chyavamAnA pavamAnaveganItA(hInA)| vipunAti jaganti divyasindhuH kramate hanta tadarchane vivAdaH (tat kathameSha doShavAdaH)|| 15\-63|| sa cha kashchana sarvamedhayajvA havirAtmAhvayamAtmanaiva hutvA | yata eva babhUva devadevaH sa kimasmAbhiradaivatairanarchyaH || 15\-64|| ya ihAdya bhajanti yaj~nabhAgAn kR^itinaH kArtayugena karmaNA te | ayajanta purA yamekamAdyaM varivasyAmiha tasya vArayet kaH || 15\-65|| athavA vibudhAdipUjanIye manujairarchanamatra mA vidhAyi | iti nAma vimanyatA(viramyatA) midAnImapashutvAya cha kalpatAmayaM naH || 15\-66|| dhanabandhuvayaHkriyAdimAtrai\- radhikeShvapyachamatkriyA vihatyai | jagadekapatau sadopakarta\- ryapakR^ityaiSha bhajeta kAmavasthAm || 15\-67|| kvachidarchayati prabhUtapuNye triyugaM tadvadalabdhabhAgadheyaiH | yadi nAma dhiyA na shochitavyaM na kathaM darshanato.api nandanIyam || 15\-68|| yadanugrahanigrahaprayukte sukhaduHkhe shR^iNumaH svayambhuvo.api | vimatiM bhajatastadarhaNAyAM na cha deyo(vidheyo).anunayo na sAntvanA cha || 15\-69|| na panAyati chet asau na jihvA na namasyatyatha naitaduttamA~Ngam | yadi nArchayato na tau cha hastau kR^ipayA kalpitasannidhAnamenam || 15\-70|| nirupAdhikasarvabandhumenaM dviShatA.anena na bhAShaNaprasa~NgaH | nirayajvalanendhanIbhaviShyan kR^ipaNaH kevalameSha shochanIyaH (chitavyaH)|| 15\-71|| sahanIyatayA pratishrutaM yat vasudevasvasurachyutena pUrvam | aparAdhashataM tadadya pUrNaM bhavitA chaidyavipattaye paraM yat (tat)|| 15\-72|| kuruvR^iddhavachastadetadarthyaM damaghoShaprabhavo nishamya dIptaH | prabhayA.anukR^itapravargyadIptiH pratirundhAnadurAsado rarAsa || 15\-73|| nipuNairatibAlavR^iddhavAkyaM na parigrAhyamiti bruvanti santaH | sahadevavadeSha ityanindyaM pR^ithukatvena pitAmahaM nininda || 15\-74|| ativR^ittimavekShya tasya ghorA\- mashanikShobhanibhAM sabhAsadaste | sadasatpratipattimUDhachittAH kShaNamAlekhyasamarpitA ivAsan || 15\-75|| jahasuH katichidvinindya chaidyaM pidadhuH karNayugaM pare karAbhyAm | surasindhusutaM shashaMsuranye vyachikitsanta cha kechidalpasattvAH || 15\-76|| munibhiH pulakA~nchitAkhilA~NgaiH kSharadAnandadhubAShpadigdhadehaiH | anumodanajAtamaulikampaiH harikIrtishravaNonmukhairabhAvi || 15\-77|| stutinindanayorabhinnarUpaM mukharAgaM madhuhanturIkShamANaiH | yadubhiH pratiruddharoShavegaiH kShamayA tiryagavaikShyata kShamaiva || 15\-78|| madhujitparivAdajAtaroShaM sahasA chedipatervadhAya sajjam | gadayA saha bhImamujjihAnaM shamayannitthamavochadApageyaH || 15\-79|| balabhImasuyodhanairamuShmin parihINAyuShi na pravartitavyam | atiparyanuyogayA niyatyA hariNaivaiSha bhavAbdhivannivartyaH || 15\-80|| tyaja sAhasamujjhyatAmamarShaH samaye vikramasampadAdriyeta | sadanAgatasUdanApavAdo mahatAM samprati mA cha bhUdayaM vaH || 15\-81|| bhajatu prathamArhaNAM yathArhaM bhagavAneSha bhavArNavaikasetuH | prakR^itasya vidhAtumantarAyaM svayametasya shubhasya na kShamaM vaH || 15\-82|| iti shAntanave prabhAShamANe nikhilAnushravasaMshayapramoktA | mudito munirabjayonijanmA muhurAdhUtakarastadabhyanandat || 15\-83|| kShitipAlagaNodadhistadAnIM viShamArambhavirodhasetubhinnaH | stimitakShubhitAkR^itirbabhAse gaganAmbhodharasannibho gabhIraH || 15\-84|| nanR^ite muditena nAradena kShipatA ma~NkShu mR^igatvaguttarIyam | surasindhusutoditaM vipa~nchI\- masakR^idgApa(~nchIMsakR^idAvAda)yatA.anunAdavR^ittyA || 15\-85|| udagIyata yat tadA vidhij~naiH samamudgAtR^ibhirekatAnanAdaiH | madhumardanagIta(ti)garbhayA tad vishadaM nAradavINayA.anvavAdi || 15\-86|| vrajayoShidapA~NgavedhanIyaM madhurAbhAgyamananyabhogyamIDe | vasudevavadhUstanandhayaM tat kimapi brahma kishorabhAvadR^ishyam || 15\-87|| nikaTeShu nishAmayAma(ni)(mi)nityaM nigamAntairadhunA.api mR^igyamANam | yamalArjunadR^iShTabAlakeliM yamunAsAkShikayauvanaM yuvAnam || 15\-88|| padavImadavIyasIM vimukte\- raTavIsampadamambuvAhayantIm | aruNAdharasAbhilAShavaMshAM karuNAM kAraNamAnuShIM bhajAmi || 15\-89|| adharAhitachAruvaMshanAlAH makuTAlambimayUrapi~nChamAlAH | harinIlashilAvibha~NganIlAH pratibhAH santu mamAntimaprayANe || 15\-90|| jayatAdiha devakIsuto.asau jagatAmAdiranAdyanantabhUmA | avatArayituM bharaM pR^ithivyA vasudevasya gR^ihe kR^itAvatAraH || 15\-91|| kraturatra samarpitaH kR^itArthaH sa cha dharmaH kamivAchachAra dharmam | jagadekapateramuShya pUjAM vidadhAnena yudhiShThireNa putrI || 15\-92|| iha nAkasado na mAnuShAste ya ime kR^iShNamihArchayantyananyAH | ayameva maho mameti gAyan sa tadA mUrta ivA.a.asa nATyavedaH || 15\-93|| abhinanditavR^ittirAryamishrai\- ravisaMvAdibhirAgamoditeShu | vinayAdavanamya vishvabhartuH sahadevaH svayamAharat saparyAm || 15\-94|| arajastamasAM mahIpatInA\- manumatyA munimukhyasammate cha | puruShasya parasya pUrvapUjAM sahadevaprahitAM shashaMsurAryAH || 15\-95|| tR^iNabhukpratimastR^iNAya matvA sa tadA chedipatiryudhiShThirAdIn | ajahatparuShoktihetijAlo darasheShendhanavahnivat didIpe || 15\-96|| ajugupsata bhUbhR^itaH sahiShNUn parivAdaishcha tirashchakAra pArthAn | avamatya mukundamarbhako.asA\- viti dhikkR^itya pitAmahaM jagarha(rhe)|| 15\-97|| anagho.ayamatandritaH kriyAyAM gurubhiH shikShitashuddhadhIranekaiH | kuruvaMshapitAmahaH kuto.asau matimohena mahIyasA gR^ihItaH || 15\-98|| ashaThairajaDairaneDamUkai(muhurAdR^itamohashAntikR^ityai)\- rmunibhishchAtra kima~NgyakAri maunam | athavA kimarAtipakShasaktai\- rahamasmIti muhurjahAsa mUDhaH || 15\-99|| parivartahutAshanapradIptaM vadanaM tasya ruShA vijR^imbhamANam | phaNabhR^idbilabhIShaNaM tadA.a.asIt jvaladulkAshatadurnirIkShanetram || 15\-100|| baDabAnaladhUmarAjirUkShA bhrukuTI tasya mukhe parisphurantI | dadR^ishe tadasUn prasahya pAtuM shamaneneva niveshitA bhuja~NgI || 15\-101|| bhasitIkR^itachandanAnulepaH kvathitadrAvitahemapuShpadAmA | sahasA hR^idi tasya kopavahniH samadIpi sphuTitaprakIrNahAraH || 15\-102|| kaThinau paripiMShataH karau dvau bahushastasya varormikA vishIrNA | dhruvamaprashamAya roShavahne\- stuShavikShepamadhatta ratnachUrNaiH || 15\-103|| svavadhAhataDiNDimasvanAbhAn asakR^ichchediniyanturaTTahAsAn | abhito maNibhittibhiH sabhA sA prajahAseva vijR^imbhitapratishrut || 15\-104|| pratipadya ruShA vivarNabhAvaM tamasA bibhradala~NghyamaikarAshyam | uparakta ivAryamA.astamR^ichChan sa bhR^ishaM sadbhirabhUdadarshanIyaH || 15\-105|| shvasitairavi(pi)dUravR^ittimadbhiH parivArairiva tatyaje trasadbhiH | nijamaMsamarAtivannijaghne pravikalpena padena chAsya bhUmiH || 15\-106|| nibhR^itairapi pUrvamaikamatyAt vikR^itasyAtha viruddhacheShTitAni | dadhire damadhoShasambhavasya pratibimbairiva tasya mitrabhUtaiH || 15\-107|| vikR^itAkR^itiveShacheShTitAnA\- mavalepagrahaluptamAnasAnAm | avadhIritajAhnaveyavAchA\- mapahAsaH paramAdade mahadbhiH || 15\-108|| upahUya raNAya vR^iShNivIrAn nR^ipalokAdatha nirjagAma chaidyaH | tamamaMsata yAdavAstadAnI\- manalaskandhavinissR^itaM sphuli~Ngam || 15\-109|| katibhishchana kAmachArasaktai\- rupasa~njAtamadairudagrashR^i~NgaiH | gajayUdhapaterivAgrabhAjo gatiretasya gajairivAnujagme || 15\-110|| atha tAn anumatya pANDavAdIn samarasthAnamupAgataH sasainyaH | harirapratirodhanIyavR^ittiH dviradAdhIshamiva dviShaM rurodha || 15\-111|| rathahastitura~NgapattirUpai\- ryuyujAte pR^itane yathArhama~NgaiH | sthitikarmabhirAbhimukhyavadbhi\- ryudhi bimbapratibimbavadbhavantyau || 15\-112|| garuDA iva pannagAn udagrAn drumaShaNDAniva mArutAH prachaNDAH | ahitAn abhinighnato nijaghru\- ryaduvIrA madhuvairihetikalpAH || 15\-113|| sthitamapratime rathA~NgapANiM garuDaprakhyagatAgate rathAgrye | patanodyatatArakAnukArI shalabho vahnimivA.a.asasAda chaidyaH || 15\-114|| jvaladujjvalahetivR^indashAlI vipulasyandanavedimadhyadIptaH | svayameva babhUva chedirAjaH svavibhUterabhichArahavyavAhaH || 15\-115|| yadupu~NgavasUryasannidhAne shishupAlaH pratisUryavat pradIptaH | kimato bhavatIti khinnachittaiH sakhibhiH svargibhirapyavaikShyataikaH || 15\-116|| madaluptadhiyA tadA.abhiyukto yadusiMhaH shishupAlaku~njareNa | vijahAra guhAshayastarasvI nikhilAraNyakanirvighAtavR^ittiH || 15\-117|| madhumardanakArmukapraNAdaH sumanashshrotrasudhArasAyamAnaH | trijagadbhayashAntikaprayogo raNavedapraNavo babhUva ramyaH || 15\-118|| achiradyutibhAsva(su)ro.atha chaidyaH puruhUtAyudhachAruchitrachApaH | pralayastanayitnubhImanAdaH sharavarSheNa mukundamabhyavarShat || 15\-119|| gadayA tadapohya bANajAlaM pratinirdhUtahimaprabhAkarAbhaH | ahitaM vishikhairahan mukundo\- .adaravedhe.api daravyathAvimuktam(ktaH)|| 15\-120)|| muShitAmbaramastrashastrabhUmnA danujArerdamaghoShajanmanashcha | atirAghavarAvaNaM tadAnI\- mabhavat dvairathamAkulendusUryam || 15\-121|| rathinoratha vAdinorivA.a.asIt yudhi shastrAstramayaiH pramANatarkaiH aparasparapAtibhiH prabhatai\- ravadhAnena parasparaM jigIShA || 15\-122|| prathitau raNayaj~nayAyajUkau dhanurAmnAyasamAhitaprayogau | tadananyarasAna(va)toShayetAM naradevAn upahUtasannidhAtR^In || 15\-123|| yadusUryamavApya chaidyachandraH shanakairyatra babhUva mandadhAmA | gaNanA na babhUva kR^iShNapakShe hatabhagnAdivikalpite.api tasmin || 15\-124|| rabhasabhramaNena hetirAjo raNanIrAjanamAchachAra shaureH | tamamaMsata sainikAstadAnIM dviShadutpAtamalAtachakrarUpam || 15\-125|| sukR^itena purAkR^itena chaidyaH pratipannaprakR^itiH prashAntavairaH | kShaNamadbhutakR^iShNarUpadarshI shithilAkR^iShTashilImukho.avatasthe || 15\-126|| samayodayasambhR^itaprasAdaH triguNagranthichikitsakaH shritAnAm | vilulAva sudarshanena kR^iShNaH shishupAlasya shiraH kirITajuShTam || 15\-127|| saha bhR^ityagaNaiH samitravarge nihate chedipatau nivR^ittakhedAH | abhituShTuvurAdareNa devA naradevAshcha tamIDyamAdidevam || 15\-128|| hariNA nidhanaM tadIkShaNaM cha prayatAmapratibodhasamprayuktam | jagadadbhutadivyabhogahetuH pratibodhe tu duratyayA vimuktiH || 15\-129|| sahasA harichakrasamprayoga\- kShaNasamprAptavipAkayA niyatyA | anaghasthitimantimAmavasthAM sa tadA saMyaminAmavApa chaidyaH || 15\-130|| rabhasena rathA~NgalUnakaNThAt vapuShashchedipaterudIyamAnam | tapanAyutasannibhaprakAshaM yaduvIrasya tanuM vivesha tejaH || 15\-131|| avalokya tadadbhutaM mahIyaH kShitipAlairamaraissalokapAlaiH | munibhishcha muhuHkR^itAvamarshai\- ridamitthantvavini(tthantviti ni)shchayo na lebhe || 15\- 132|| iti sambhR^i(hR^i)tavIrasaptatantuH kR^itinA dharmabhuvA kR^itAnuyAtraH | vinivartya tamagrajAnuvartI parameshaH svapurIM punaH pratasthe || 15\-133|| jagadvandyaH prApto jaladhirashanAmAtmanagarIM yathArhaM saMsR^iShTo yadubhirakhilairarchitapadaH | dharitrIbhArArdha(bhArasya)vyapanayanadharme dhR^itamatiH mahiShyA rukmiNyA mahitacharitaHsAdhumumude || 15\-134|| alaghubhiraparAdhairAsharIraM pravR^ittaiH shritamapi shishupAlaM shR^iNvatAmapyasahyaiH | vidhivashaniyatena vyAjamAtreNa mu~nchan ajani parijanAnAM shaurirAshvAsapAtram || 15\-135|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye shishupAlavadho nAma pa~nchadashassargaH || \section{|| narakavadho nAma ShoDashaH sargaH 16||} airAvatamathAruhya shvetAdrimiva ja~Ngamam | purIM dvAravatIM shaurerAjagAma purandaraH || 16\-1|| apatyabhAvamApannamAtmAnamamR^itodadheH | nimeSharahitaiH paurairdevabhUtairnirIkShitam || 16\-2|| adR^ishyaM mandapuNyAnAmamandaprItidAyinam | Attadehamiva svargamAsechanakadarshanam || 16\-3|| mahanIyapariShkAraM valgudhvajamatallikam | mahotsavamivAshAnAmAshAbhyadhikasampadam || 16\-4|| udadheriva manthena pIDitasya samutthitaiH | dR^iDhalagnairivotpattau dIptaM shoNitabindubhiH || 16\-5|| daityadAnavadarpaghnairdantairdalitamandaraiH | siMhAnAmapi hantAraM siMhavaktravibhUShaNaiH || 16\-6|| merukalpena rUpeNa medinIdhR^itihetunA | tridashaprItidAtAraM styAnasindUradhAtunA || 16\-7|| mUrdhnA vipulatu~Ngena menakAstanabandhunA | dadhataM mauktikAkalpaM ga~NgAbudbudanirmalam || 16\-8|| ajahadbhR^i~NgagItena garjADambarashobhinA | svakAntyA karNatAlena kL^iptasa~NgItakhelanam || 16\-9|| nartayantamamartyAnAM netrakautukasUtikAm | nAsAM tridashanArINAmUrunirmANamAtR^ikAm || 16\-10|| ma~NgalatvamivechChadbhirhaimasha~NkhAdimaNDanaiH | AshritaM ratnapUrNena kumbhena cha mahIyasA || 16\-11|| vibhUtisharadambhodaiH kIrtivallIguluchChakaiH | kAntisAgarakallolaiH sapakShamiva chAmaraiH || 16\-12|| sahajaM prabhayA chandraM vAruNIM madasampadA | sUchayantaM svamUrtyA cha sudhAM shuddhAnubhAvyayA || 16\-13|| jagadAmodajanakaM dAnArdrakarapuShkaram | dabhrayantamivaudAryAt divyapAdapasampadam || 16\-14|| udagrabahudantAMshuM bR^iMhitavyAptadi~Nmukham | hasantamiva di~NnAgAn anyAn atibalAnapi || 16\-15|| udvahantaM kadalikAM kA~nchanIM ki~NkiNIphalAm | vaprAbhighAtabhItasya sumerorupadAmiva || 16\-16|| chitrakambalasa~nChannaM kAntaM kanakakakShyayA | vidyuteva pariShvaktaM vAsarAntasharadghanam || 16\- 17|| avadhiM darshanIyAnAmAkalpamanaghaM divaH | jIvAtuM devasainyAnAM darpabha~NgaM virundhatAm || 16\-18|| ghaNTAyugalanAdena nagendreShvanunAdinA | kSharantamamR^itakShvelau karNeShvamarataddviShAm || 16\-19|| mahatA madagandhena tasya vignA vibabhramuH | utkhAtavipulastambhA nAgAstruTitashR^i~NkhalAH || 16\-20|| sa taM dvAravatIdvAre samavasthApya sAnugam | AsasAda hareH sthAnamavaj~nAtatriviShTapam || 16\-21|| shubhAnAmiva sAmrAjyaM shvetadvIpamivAparam | niveditasamAhUtaH prAsAdaM prAvishat prabhoH || 16\-22|| sa tena vihitAM shakraH pratigR^ihya priyArhaNAm | nijagAda nijAM bhItiM gadgadodgama(ta)yA girA || 16\-23|| dayanIyeShu deveShu devadeva tvayA.adhunA | apA~NgAH paripAtyantAmanukroshAnuvartinaH || 16\-24|| suShuve narasiMhaM tvAM bhaktaprahlAdasammukham | rakShArthamiha dInAnAM ratnasthUNeva devakI || 16\-25|| nAtha tvayi nirAbAdhaM trilokIM trAtumAgate | narako nAma daityendraH kadarthayati nAkinaH || 16\-26|| dharmasUkararUpasya tavasau kShamayA.anvaye | utpAta iva bhUtAnAmudbabhUva bhayAnakaH || 16\-27|| jananI sarvabhUtAnAM patnI tava vasundharA | prasUya narakaM devI dUyate tvadupekShayA || 16\-28|| na hiraNyahiraNyAkShau na madhurna cha kaiTabhaH | upamAnapade tasya tvachChaktijanitAtmanaH || 16\-29|| eSha kalpAntavR^ittAntamidAnIntanayanniva | vidhunoti tvadAlambaM brahmastambamidamparaH || 16\-30|| vikramasrotasA tasya bR^ihantyapi balAni naH | sahasA bhedamAyAnti saikatA iva setavaH || 16\-31|| yadR^ichChopagame.apyasya yAnti devagR^ihAshritAH | pradhAvitumanIshAnAH sAkShitAM sAlabha~njikAH || 16\-32|| mahatA matprayuktena vajreNa jvalitAtmanA | nililye tasya dormadhye niShkAbharaNavarShmaNA || 16\-33|| tvatkopa iva dIpto.api jvalano na prakAshate | jyotiri~NgaNavat tasya dyumaNeriva sannidhau || 16\-34|| amoghatvayashobha~NgabhayAdiva nivartate | akhaNDitabale tasmin daNDo daNDadharArpitaH || 16\-35|| nayanArchiShmatastasya rnaiR^iteshvaravAhinI | apasR^ipya purobhAgAdadyApi na nivartate || 16\-36|| taM suptamapi vA mattaM vAruNo vairidAruNaH | na roddhuM kShamate pAsho nalastamba iva dvipam || 16\-37|| shaktaH shamayituM tasya saMvartArhajavo.api san | nabhasvAn khelataH sa~Nkhye na svedakaNikAmapi || 16\-38|| dhanadena gadA tasya mahatI mUrdhni pAtitA | abhittvA pauShpamApIDamanApIDatvamAdadhe || 16\-39|| jaTilAn kR^ittivasanAn niyamaM tIvramAsthitAn | tapasvina iti j~nAtvA sa rudrAn nAtivartate || 16\-40|| aharat vAruNaM ChatraM mAmakaM maNibhUdharam | amR^itasyandinI chAsmajjananyA maNikuNDale || 16\-41|| Adarshamiva sampatteramR^itAbdherivAshayam | aupavAhyamasau matkamArurukShati sAmpratam || 16\-42|| devadAnavasiddhAnAM nR^ipANAmapi kanyakAH | apahR^itya tvadekArhAstvarate pANipIDane || 16\-43|| sa bhaumastvannirastAnAM samavAya ivotthitaH | bAdhate vibudhAnevaM balavIryaparAkramaiH || 16\-44|| tadevamavasIdatsu dayA deveShu pAtyatAm | anapahnutadAsyAnAM doShanihnavasAkShiNI || 16\-45|| tamardhaM bhUmibhArasya tvayaivotpAditaM prabho | trilokIkaNTakaM tIkShNaM tvamevoddhartumarhasi || 16\-46|| nivartye dharmashalye.asmin nidAne sarvapApmanAm | nivedanamihAsmAkamaMsho nirvahaNaM tava(tvayi)|| 16\-47|| mashakAmarshavat yasya madhukaiTabhamardanam | tadanyadanujadhvaMse tasya te kimivAdbhutam || 16\-48|| nigamAnteShu nigadavyAkhyAtanijavaibhavaH | vidhatsva vipaduttIrNAn amartyAn anukampayA || 16\-49|| iti vij~nApitodantaM dattahastaM baladviSham | vinivartya jagannAtho vainateyamathAsmarat || 16\-50|| anuchintitamAtrastamupatasthe khageshvaraH | ahIndradAmabhirbhImairaMsalambibhiraMsalaH || 16\-51|| pakShamArutaghoSheNa trailokyaduritachChidA | chaturNAmiva vedAnAM sambhUtimiva bhAvayan || 16\-52|| taruNArkaprabhA\-sAra sAmarasyajuShA tviShA | taptahemadravaughena limpanniva disho dasha || 16\-53|| svAmidarshanasantoShAt prahR^iShyadbhistanUruhaiH | yugAntasandhyAjaladaH taTijjAlairiva jvalan || 16\-54|| vipulAdbhutasaMsthAnairdyotito divyabhUShaNaiH | bhujagendraphaNAratnasha~NkArhamaNichitritaiH || 16\-55|| tu~NgavajravraNA~Nkena suvistIrNena vakShasA | abahirbhAvayan kR^itsnamavakAshaM vihAyasaH || 16\-56|| pR^ithunA bhujayugmena bhogIndraparikarmaNA | mandaradvitayeneva sameto rukmaparvataH || 16\-57|| vyAlakhaNDanasa~NkrAntaviShapa~Nkaka la~NkinA | dadhAna iva tuNDena daityadarpagajA~Nkusham || 16\-58|| takShakashroNisUtreNa dR^iDhabaddhena bandhuram | mAnyamagrajavarNena vasAno divyamambaram || 16\-59|| nAthabhaktipariShkAryAM nR^ittalIlAmiva spR^ishan | nijena sthAnakenAgre nihitonnatajAnunA || 16\-60|| vapuShA bhaktinamreNa dhIronnatamahIyasA | shAntavIrAdbhutarasAn samAhR^ityeva sampatan || 16\-61|| mUrtimAniva saMrambho rUpavAniva mArutaH | tara~NgAn pakShatIkR^itya sa~NkShipta iva sAgaraH || 16\-62|| saMvarta iva nAgAnAM sa~NghAta iva raMhasAm | vAlakhilyacharitrANAM vipAka iva ja~NgamaH || 16\-63|| pabhustaM daityasiddhInAM prasUtakili(la)ki~nchitam | olaNDitamivApashyadugraM samaratANDavam || 16\-64|| dattanIrAjanastena dadR^ishe vAhaneshvaraH | pradakShiNIkR^itaH shashvat pratApavijayashriyA || 16\-65|| sa tadA.a.asphoTayAmAsa vindhyamerusamau bhujau | rudrayA cha sukIrtyA cha mR^iditau kaNThabhUShaNaiH || 16\-66|| dudhuve pakShatI cha dve DolAyitakulAchale | vIjayan ghoradurvAdigharmataptAmiva trayIm || 16\-67|| muhurAmreDayAmAsa jayAlokayabhAratIm | mugdhamadhyapragalbhAbhirdashAbhiH karburAmiva || 16\-68|| sa tadA sannataskandho baddhA~njaliraniHshvasan | mumude mUrdhni saMspR^iShTo mukundena praseduShA || 16\-69|| tasmin prathamamAropya satyAM virahaviklavAm | Aruroha tataH shaurirAkhaNDalakR^itastutiH || 16\-70|| nivartya svanivAsAya shakraM shamitasAdhvasam | prayayau dIptasannAhaH prAgjyotiShapuraM prabhuH || 16\-71|| shreyaHparipaNaM tasya shrutishreNishiro.amR^itaM (rodhR^itam)| praNataH prati(pari)jagrAha shAsanaM pAkashAsanaH || 16\-72|| yathAsvaM nagaradvAre yAdavA dAnavAshcha tam | tarasvigaruDArUDhaM satyamaikShanta tatkShaNam || 16\-73|| samantAt vairidurgasya kShiptachakraH kShaNena saH | kShurAntAn achChinat pAshAn AtatAn shatayojanam || 16\-74|| muraM pa~nchajanaM saptasahasrANi murodbhavAn | shalabhIkR^itya chakrAgnirupadudrAva tat puram || 16\-75|| tataH prAgjyotiShadvAre daityadAnavasUdanaH | pA~nchajanyamupAdadhmau pralayAmbudhinisvanam || 16\-76|| vIkShya taM vivishurdurgaM divAbhItA ivAsurAH | udyantamiva tigmAMshumudayAdrau garutmati || 16\-77|| abhimAnoditavyaktiraha~NkAra ivolbaNaH | mahato daityanagarAnniragAnnarakAsuraH || 16\-78|| tamastramAyAbhyadhikA dAnavAH paryavArayan | prakaTachChannakauTilyAH pAShaNDamiva haitukAH || 16\-79|| saMyuge rajasodrikte tasmin sattvatamastviShoH | arthipratyarthinorAsIdanabhivyaktarUpatA || 16\-80|| sharadhArAsahastreNachChAdayan narako dishaH | svahetumabhisampede samudramiva toyadaH || 16\-81|| narakAmbudamuktAbhirnAtho nArAchavR^iShTibhiH | vipadbhiriva tadbhakto viShamAbhirna vivyathe || 16\-82|| dR^ipyatAmatha daityAnAM dhvanirutkampayan divam | pA~nchajanyapraNAdena paryabhUyata bhUyasA || 16\-83|| didR^ikShopagatAnAM tat devAnAM romaharShaNam | adIvyata raNadyUtamantarasthayashaH paNam || 16\-84|| prativivyAdha daiteyaM bANairashanibhIShaNaiH | pakShavantamivAdrIndraM prakupyan pAkashAsanaH || 16\-85|| sharasaMhatayastasya kSharantyaH shAr~NgashailataH | dvidhA chakruH svavegena dviShadbalamahArNavam || 16\-86|| tasya jyAsvanagItAni samayujyanta saMyuge | kariNAM karNatAlaishcha kabandhAnAM cha tANDavaiH || 16\-87|| daityashoNitadigdhAbhistadbANatatibhirnabhaH | rurudhe roShatAmrAbhiH kR^itAntasyeva dR^iShTibhiH || 16\-88|| dviradAH sharanirbhannakumbhanirmuktamauktikAH | kSharantaH karakAsAraM kalpameghA ivA.a.ababhuH || 16\-89|| nAsAvAladhibhirnAgAH kSharanto raktanirjharAn | shashaMsurlAghavaM tasya niShpatrAkR^ita sAyakam || 16\-90|| agrimaM vishatAM skandhamAmUlamahitAM chamUm | sharANAM tasya sandhAnanipAtau na dviSho.aviduH || 16\-91|| lakShyamekamabhUt tasya sharANAmutpalatviShAm | amarastrIkaTAkShANAmapyabha~NguradhanvanaH || 16\-92|| chiraprArthitabhItAnAM sa tAsAmeva shAtravAn | svayaMvarapatIMshchakre sudhanvA surasubhruvAm || 16\-93|| tyaktvA bhItivR^itAMstatra vimuktAn jIvitAshayA | sArdhamapsarasaH kIrtyA vIrAn svayamavR^iNvata || 16\-94|| anantasya tadA.anantairasurairAhavotsavaH | jayashriyaM cha satyAM cha saMmate samatoShayat || 16\-95|| svabAdhaniyatastatra parabAdhAbhilAShiNAm | prayAsaH surashatrUNAM jAtyuttaramivAbhavat || 16\-96|| visandhivigrahAH kShiptayAnAsanasamAshrayAH | dvaidhIbhAvasR^ijo yodhA durnayasthA ivAbhavan || 16\-97|| anaghavyavasAyAnAmasa~NgatyaktavarShmaNAm | yoginAmiva tatrAsIdaparAvartanA(rtinAM)gatiH || 16\-98|| tanuM tatra mukundena tyAjitAn mahatI svayam | avR^iNodanaghA kIrtiradhivinnApsarogaNAn || 16\-99|| nissahAyIkR^itastatra sharavarShairdharAsutaH | bahvamanyata tenaiva dvandvayuddhamupasthitam || 16\-100|| kR^itapratikR^itairastraprayogaiH krIDatostayoH | adR^iShTAntamabhUt yuddhamanyadR^iShTAntavarjitam || 16\-101|| vakravR^ittiH sarudhiro lohitA~Ngo mahIsutaH | prApya yAdavabhAsvantaM mUDhaH samabhavat kramAt || 16\-102|| svAyudhaikasahAyastu devaH svachChandayAdavaH | nirayAparaparyAyaM ripuM chakre nirAyudham || 16\-103|| krodharaktatanurdaityaH kSharachChoNitanirjharaH | gR^ihItapAdasa~nchAro gairikAdririvA.a.ababhau || 16\-104|| nishitaistasya nArAchairnirbhinnarathasArathiH | AsphoTitabhujastArkShyamajighAMsadamartyajit || 16\-105|| nisargatamasastasya jihmagasyA~Ngamuttamam | rathapAdena chichCheda rAhoriva ramApatiH || 16\-106|| udatiShThata hAkArastato yugapadekadhA | devadAnavasaudhebhyo harShashokasamudbhavaH || 16\-107|| sphuradbhrukuTi daityasya roShadaShTAdharaM mukham | nikR^ittamapi na draShTuM prababhUvurdivaukasaH || 16\-108|| nikR^ittashirasaM devI nijA~Nke patitaM sutam | mahatI medinI dInaM kampamAnA.anvakampata || 16\-109|| atha sA daityahantAraM praNamya natajIvitam | ayAchata dayAsindhumAtmajasya shubhAM gatim || 16\-110|| tuShTAva cha patiM tuShTA medinI vishvavedinI | snapayantIva saMyattaM(sA devaM)dantadIdhitiga~NgayA || 16\-111|| ahamasmi vibhUtiste bhUtadhAtrI tvayA dhR^itA | asheShAdhAramekaM tvAmanAdhAramadhIyate || 16\-112|| tisR^ibhishshaktibhiryuktaM ShADguNyaprathitodayam | adhirAjamasheShasya jagadustvAM jitAhitam || 16\-113|| api koTimukhaiH sarvairanantenApyanehasA | nAtha tvadguNadugdhAbdhipR^iShadAsvAdanaM kShamam || 16\-114|| akartumanyathAkartuM kartumapyakhilaM kShamam | lakShmIlakShaNamAhustvAM la~NghitatrividhAvadhim || 16\-115|| sthiratrasavibhaktaM te chidachidbhedachitritam | svasR^iShTamidamudyAnaM tvadanyo nAsti rakShitum || 16\-116|| svAtantryaparatantrastvaM pAratantryasvatantritaiH | viharasyAtmasUtrasthaiH shakunairiva jantubhiH || 16\-117|| sitAsitaguNArabdhaiH pAshajAlairduratyayaiH | nibaddhAH pashavo nAtha tvadekAdhInamuktayaH || 16\-118|| yasya tvaM yashcha hR^idyaste yasyAsau tasya yastathA | nAtha tvatpadamAruhya na punastairnivR^ityate || 16\-119|| surAsuravibhAgo.ayaM tulAgranyAyatastvayA | kalpitaH kAlaparyAyAnnimnonnatasamakramaH || 16\-120|| kastvada~NgIkR^itaM hantA kastrAtA tvajjighAMsitam | nihansi pAsi chaikastvaM svena vishvaM pareNa vA || 16\-121|| vR^iddhisa~NkochaviShamA gatAgatasahAyinI | niyatiH kena la~Nghyeta nijachChAyAnukAriNI || 16\-122|| naputravadhamanvIkShya na dUye tvanmatasthitA | na cha putrAbhimAno me matprasUteShu jantuShu || 16\-123|| sUdane kR^itasa~NkalpaH svabhaktaparipanthinAm | yadi tIrNapratij~nastvaM kiM mayedaM na mR^iShyate || 16\-124|| tvanmAyAjR^imbhitairdeva brahmANDairapi lIyate | janmanyapi surodheShu jantuvargeShu kA kathA || 16\-125|| tvatprasUtastvayaivAsau vadhi(rdhi)tashchakradhArayA | kA nAma kR^itinastasya paridevayitavyatA || 16\-126|| niruddhe narake nAtha nityadharmAtmanA tvayA | niShpratidvandvikaM svargasukhamAsvAdyatAM suraiH || 16\-127|| niryAtitamidaM bhUyaH tvajjananyai mayA svayam | shravaNAbharaNadvandvaM shItalArkayugaprabham || 16\-128|| iti vij~nApya sA tasmai viShAdAbhAvamAtmanaH | virarAma tato devI vilakShA vishvadhAriNI || 16\-129|| tAmasheShajagaddhAtrIM sannatA~NgImasAntvayat | sahadharmacharIM pUrvAM vAsudevo vasundharAm || 16\-130|| puraskR^itaprasAdastAM pUrvasambhavagehinIm | gR^ihItakuNDalo gantumanvamaMsta gadAgrajaH || 16\-131|| tataH sA tatsamAdeshAt satyabhAmAbhivanditA | ramyaM pratiyayo sthAnaM ratnasAnushikhaNDakam || 16\-132|| dadarsha yaduvIro.atha daityavIraniveshanam | achintyamiva mAyAnAM prabhAvamanupaplavam || 16\-133|| vichakShaNavaraM daityaM vairisampatkaragrahe | vibhUtisa~nchayaprekShI bahvamaMsta balAnujaH || 16\-134|| sudhAniShyandibhiH sthUlaiH muktAdAmabhirAvR^itam | pashyan pAshabhR^itashChatraM vishvakartA visiShmiye || 16\-135|| nidadhyau kanyakAstatra nidarshitaparasparAH | amudrAbha~NgasubhagA nIvIriva rateH shubhaH || 16\-136|| lAvaNyajaladhau lakShmyAshChAyA iva sahoditAH | madhusvachChandatAsImno mAnmathIriva dIrghikAH || 16\-137|| kAmakIrtipatAkAbhiH sa tAbhiH pratyavekShitaH | AtmAnamamR^itodanvadantassthitamamanyata || 16\-138|| suprabhAtamabhUt tAsAM sudinaM cha tamopaham | bhavadoShAryamA yAsAM devo dR^iShTipathaM gataH || 16\-139|| ratnashailanibhAMstasya bhujAn kaTakabhUShitAn | upadhAsyanti yAstAsAM shreyasI bhavitavyatA || 16\-140|| sarvasvamiva puNyAnAM sAmrAjyamiva sampadAm | samAjamiva siddhInAM sa tadyauvatamagrahIt || 16\-141|| bhujamandaravegena chakrabhramavatA vibhuH | mathitAt dAnavAmbhodheramR^itaM tadavindata || 16\-142|| maNiparuvakasampanmAnanIyastanInAM manasijavapuSheva svena sa~NkalpitAnAm | sakalajagadabhikhyAsArasImnAM sa tAsAM svayamajuShata siddhiM svaprasAdaprasUtAm || 16\-143|| puramatha gamayitvA bhUShitaM yAdavAgryaiH\- shatasamadhikasa~NkhyaM ShoDashastrIsahasram | avanitanayabhItAn prINayan AditeyAn\- pariNayanavilambaM padmanAbhaH prasehe || 16\-144|| divi bhuvi cha samiddhaM dIparUpeNa rUDhai\- stribhuvanavibhavAnAma~NkurairekarUpaiH | janitanigamasakhyaM dAnavInAM vilApai\- rnarakavadhadinaM tannAthapUjArhamAsIt || 16\-147|| airAvatapratinidhInatha ShaTsahasraM stamberamAn pR^ithuladantachatuShkabhAjaH | kAmbhojavAjiniyutAni cha satri\- saptAnyabhyAnayannijapuraM narakasya bhR^ityaiH || 16\-146|| udgamya durgajaladherudayAdrikalpaM tu~NgaM viha~NgamapatiM tvarayA.adhirohan | ullAsaheturabhavat yaduvIrabhAsvAn vaimAnikapraNayinIvadanAmbujAnAm || 16\-147|| || iti kavitArkisiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye narakavadho nAma ShoDashaH sargaH || \section{|| pArijAtAnayanaM nAma saptadashaH sargaH 17||} Atapatramatha tat prachetaso mandarasya maNishR^i~Ngamunnatam | sAvarodhamapi sAttvatAM patiM lIlayaiva garuDo vahan yayau || 17\-1|| taM kShipantamadhikena raMhasA mArutasya manaso.api shIghratAm | vAlakhilyasukR^itaM vipaktrimaM prANamaikShata bahishcharaM prabhuH || 17\-2|| lokataH khagarathena madhyamA\- dutpatantamavanamya mAdhavam | nirjarAH stutibhirabhyapUjayan puShkalAbhirapi puShpavR^iShTibhiH || 17\-3|| pA~nchajanyaninadopahUtayA paryachAri paritoShanighnayA | bhaktibhAranatayA sadonnataH svargiNAM pariShadA yadUdvahaH || 17\-4|| prApya yAdavapatistriviShTapaM devamAturupanItakuNDalaH | agrajena hariNA hariH svasaM(yaM) bhAvitena samabhAvyatochitam || 17\-5|| bhAgadheyaparipAkatastadA vAsavo vasatimabhyupAgatam | devadAnavasamAnadaivataM paryupAsta parikalpitArhaNaH || 17\-6|| tatra saMmada (ta)vatIbhira~njasA lokapAlamahiShIbhirarchitAm | dehinImiva jayashriyaM nijAM bahvamaMsta dayitAM balAnujaH || 17\-7|| saprasAdamabhinandya sannatAn nAkino narakabhItivarjitAn | kR^ityasheShavidhaye kR^itI bhuvaH pratyapadyata nivR^ittipaddhatim || 17\-8|| svaprabhAvavinivR^ittasAdhvasAM so.atipatya nagarIM suparvaNAm | puShpadhanvana ivopakAri(rya)kAM praikShatopavanasampadaM puraH || 17\-9|| vartate dashashatekShaNo.api san ekachakShuriva yannirIkShaNe | tatra dattanayano viyadvane vishvadR^iShTiranagho visiShmiye || 17\-10|| darshayaMstadanu rAmaNIyakaM nandanasya vasudevanandanaH | ityuvAcha madhurasmitekShaNAM preyasIM praNayapeshalAkSharam || 17\-11|| puNyakR^idbhirabhikA~NkShitaM tvayA pauruhUtamanubhUtamAspadam | asya sampadamanekashAkhayat prekShyatAmidamihAnyadadbhutam || 17\-12|| a~nchitasmitamakevalekShaNaM bha~Ngurabhru parivartitAnanam | ki~nchidatra taralAkShi tAvakIM (kaM) nandanaM nayanavR^itti (tta)marhati || 17\-13|| vishvametadavadhena jeShyataH ShaTpadajyadhanuSho (sumano?)dhanurbhR^itaH | atra nityamR^itubhissahoditaiH ShaDvidhaM balamivaikatAM gatam || 17\-14|| aikamukhyamamarendratuShTaye saMshritairiha vasantapUrvakaiH | shobhate sunayane guNairiva svAnurUpaphalasampadAhitA || 17\-15|| jambuchUtarasajagdhira~njitaiH snigdha\- kaNThi kalakaNThanissvanaiH | tyaktagehada(ga)manAya niShpatan puShpaketuriha ghuShyate dhruvam || 17\-16|| arditAn makaraketusAyakai\- ratra devi dayitAn padAshritAn | mudrayanti chakitAn surastriyaH patrabha~NgamakaraiH stanArpitaiH || 17\-17|| kaishchidatra kR^itibhiH kR^itAspadaiH nirmamairmanasijo nirasyate (nigR^ihyate)| sambhavantyupavane vane.api vA sAvadhAnamanasAM samAdhayaH || 17\-18|| pallavairadharakAntiraMshataH smerakuDmalaruchA smitaM cha te | vallarIbhiriha dorlatAguNa\- shchoritAni nihitAni vA tvayA || 17\-19|| vAditeShu vihageShvanukShaNaM ma~nju gAyati cha ShaTpadavraje | mArutena chatureNa nartitA lAsyamatra parichinvate latAH || 17\-20|| mantharashvasanasaurabholbaNA vallarIH sphuritapallavAdharAH | manmathena kratusa~NgamAt imA nirvR^itA iva nishAmayAdbhutAH || 17\-21|| kelishailamaNimekhalApadA\- dudgatAmiha tamAlavATikAm | pashya nandanabhuvaH sumadhyame romarAjimiva madhyasaMshritAm || 17\-22|| sambhrameNa vanapAladArikAH sAmila~Nghi(mbhi)taparAgarodhasam | AlavAlavalayeShu shAkhinAM vAhayanti makarandavAhinIm || 17\-23|| chakravAkamithunoditastanI vIkShyatAmiha vihAravApikA | puShpareNuruchirA madhushriyaH putrikeva puruhUtasaMmatA || 17\-24|| divyapadmavadanA maNiprabhA dIrghikeyamasitAbjalochanA | antarikShamaNidarpaNAntare bimbiteva bhavatI vibhAvyate || 17\-25|| apsarassu nikhilAsvalakShitAM rUpasampadamasau tavAdbhutAm | pashyatIva puruhUtavApikA bhR^i~NgatArakitapadmalochanA || 17\-26|| bibhratI tvadabhilApachetasoH svAdutAM prasadanaM cha shAshvatam | dR^iShTirutpalavanaM dishatvasau dIrghikApayasi dIrghalochane || 17\-27|| shoNakuDmalamukhI sarojinI shobhate haritapatrashAlinI | saMvR^itA tridashapAdapairasau shArikeva maNipa~njarasthitA || 17\-28|| vyAhR^itikShamadashAtivartinIM viplutAmbuja(mbara)ruchiM rajaHkaNaiH | sevate madhumadena mohitaH puShpitAM bhramara eSha padminIm || 17\-29|| eSha chAtra samayA sarojinI\- mekatAnayati chittachakShuShI | pAdapairabhi(rupa)gatashchaturvidhaiH pArijAta udadhIndrasambhavaH || 17\-30|| padmarAgaramaNIyapallavaM pashya komalaharinmaNichChadam | puShpabhUtavarashilpabhUShaNaM taptahemaruchiratvachaM(tviShaM)tarum || 17\-31|| namratAmupagataH phalairasau valgubhR^i~NgavirutairabhiShTuvan | ArdrabhAvasubhago vibhAvyate kAmaki~Nkara ivochitakriyaH || 17\-32|| akShadAmarachanochitaiH phalai\- rdevatAnuguNapuShpasampadA | valkalaishcha vasanaishcha vindate vItarAgadhR^itarAgahR^idyatAm || 17\-33|| tvatsagandhatulasIsahodaraH puNya eSha puruhUtapAdapaH | prANinAM yadavalokanakShaNe pUrvajAtiShu bhavatyanusmR^itiH || 17\-34|| eSha kalpalatikApariShkR^itaH pratyavekShayati pallavAruNaH | sAgarendrasutayA samanvitaM dhAma kaustubhamayUkhara~njitam || 17\-35|| pashya jAlakitapallavAdharai\- rmauktikairamR^itabindunirmalaiH | sUchitasmitaruchiM suradrumaM bAlachandramaNirAjasodaram || 17\-36|| asya nUnamamR^itAdhikaiH phalaiH sevitairanudinaM divaukasAm | na prasaktirapavarganandathau na kShudhA na cha jarA na cha vyathA || 17\-37|| tvAmiha tridivadarshanAgatAM ma~njarIbhiravanamya bhUribhiH | mAnayatyayamasau suradrumo manmathopavanadevatAmiva || 17\-38|| dvArakApariShadaM prayAsyato dUravartmapathikasya me dR^ishA | prAtarAshavadihAsya bhujyate saptalokatilakasya chArutA || 17\-39|| gADhabaddhanayanA tvamIhase kAmadhenusahajanmani drume | nUnamasya maNibhUbhR^itA saha sthApanaM nijaniveshaniShkuTe || 17\-40|| vyutthiteShu vimukheShu vA svayaM nirnimeShanayaneShu nAkiShu | tvadvivakShitamataH paraM kathaM puShpamasya bibhR^iyAt pulomajA || 17\-41|| sha~NkhapadmasurapAdapAdibhiHshsh shlAghitAM tridivato guNAdhikAm | mAnanIyacharitA mayA saha dvArakAM tvamadhivatsyasi priye || 17\-42|| dugdhasindhuduhituH sahodare vAsameyuShi vadAnyapAdape | shakradAravadane.api durlabhAM lapsyate tava vihArabhUH shriyam || 17\-43|| itthamAdikavinA samIritA sA.anvabhAvi kila satyabhAmayA | sAmarasyamiva tena jagmuShI saukumAryasubhagA sarasvatI || 17\-44|| yojito.atha yaduvaMshaketunA khyAtakIrtiramR^itApahArataH | utkShipan khagapatiHsuradrumaM pakShapa~Nkti vipine nyavIvishat || 17\-45|| etamashrutacharaM purandaraH shushruvAn kShaNamudantamaishvaram | bhItikopasamavAyarUpayA dolayeva samakR^iShyata dvidhA || 17\-46|| apratikriyamapi prabhoridaM cheShTitaM pratichikIrShatA tadA | manyureva shatamanyunA mahAn AgR^ihItamanasA.abhyamanyata || 17\-47|| dIptadR^iShTyachirarashmisantati\- rvajraghoShaparuSho marutsakhaH | chitrachApasharavarShavAMstataH pratyadR^ishyata marutvadambudaH || 17\-48|| nyastakarburakuthottaraM nijaM vAraNendramadhiruhya vAsavaH | naikadhAtumati raupyabhUdhare shobhate sma nijaratnashailavat || 17\-49|| apratarkyavR^ijinotthamAsuraM bhAvamAsthi(shri)tavatA valadviShA | durjayo.api vijigIShito vibhuH sasmitaH samarasaMmukho.abhavat || 17\-50|| devarAjayadurAjayoridaM dvairathaM pratibhayaM didR^ikShavaH | vedhasA saha sanandanAdaya\- styaktasaMyamadhiyo.avatasthire || 17\-51|| bhIShaNapralayameghasannibhaM kR^iShNameghamatha meghavAhanaH | Apatan asurabhedakaM(naM)kShaNA\- dAchakarSha R^ijurohi(pi)taM dhanuH || 17\-52|| chakrapANivijayAya chakritAt bhImaghoShadalitAkhilashruteH | vajrapANidhanuShaH sharormayaH sambabhUvurudadherivormayaH || 17\-53|| vajriNaH sharagaNaH samApatan vAhane khagapatau muradviShaH | tasya tejasi babhUva bhasmasAt tUlarAshiriva kAlapAvake || 17\-54|| plAvito vishikhavR^iShTibhistadA jambhabhedi(vairi)jaladaprasU(he)tibhiH | anvadIpi garuDaH pratApavAn Ajyasikta iva vahnirAdhvaraH || 17\-55|| vR^itrahanturachamatkriyAmimAM vishvavit svaviShaye vibhAvayan | pashyati sma vibudheShu kAshyapiH pannageShviva parAkramaM kShamam || 17\-56|| tasya devapR^itanAvidhUtaye jR^imbhamANavapuSho mahaujasaH | aprabhUtamabhavajjagatttrayaM bibhratastrijagadekadampatI || 17\-57|| tu~NgapakShatishatA~NgashAlino bhImanAgaghaTitAkR^iterabhUt | vAhatAM cha vahataH sapattitAM sainyatA.asya surasainyavedhinaH || 17\-58|| pArijAtapavanormibR^iMhitai\- rvAsukiprabhR^itibhirmahoragaiH | gADhatAM harirathasya bibhrataH sArathishcha turagAshcha sAhasam || 17\-59|| gADhadIptagaralAnaloShmalA tArkShyabhUShaNabhuja~NgaphUtkR^itiH | pItanirbharasudhArasonmadAH pAkashAsanachamUramUmuhat || 17\-60|| apratarkyataraso garutmataH pakShavegapavanena tADitAH | Atmaka~NkaTamapohya vajriNaM babhramurdashasu dikShu mArutAH || 17\-61|| tasya pakShamarutA nivartitai\- rvAhinI diviShadAmasheShataH | vR^itrashAsanasharAsanachyutaiH pratyavidhyata sharairajihmagaiH || 17\-62|| vainateyanakharairvidArito bAhyamAntaramapi tyajan madam | shoNitairviruruche suradvipaH shvetashaila iva dhAtunirjharaiH || 17\-63|| kShveDitena muShitAshayAniva ploShitAniva dR^ishA pradIptayA | dAritAniva patatramArutaiH nirjarAn atanutAruNAnujaH || 17\-64|| svAsu dikShu samavasthitAstadA diShTava~nchitadhiyo divaukasaH | toyadA iva yugAntabhAskaraM sannikR^iShya samavR^iNvatAchyutam || 17\-65|| nAjighAMsadaparAdhino.api tAn nAkanAyakagaNAn (bhaTAn)janArdanaH | AnR^ishaMsyamathavA na bhajyate tasya saMshritajaneShu jAtuchit || 17\-66|| teShu shikShaNaparaH shilImukhAn prAhiNot prabhuramarmabhedinaH | a~Nkushena nishitena hastipo durmadAn prashamayanniva dvipAn || 17\-67|| taM sametya nirapAyatejasaM saptasaptimiva tArakAgrahaiH | sadbhireva vibudhairasatsamA kA.api durgrahadashA.anvabhUyata || 17\-68|| aShTabhishcha haritAmadhIshvarai\- raryamaprabhR^itibhishcha saMhataiH | vR^iShNivIrasharakhaNDitAyudhai\- rvihvalairajani vItashaktibhiH || 17\-69|| akramAt dasha disho.avalokayan dattadR^iShTirabhitaH kramAt vR^iShA | srastakArmukashirastraka~nchukAM prekShya devapR^itanAmadUyata || 17\-70|| astrashastravinipAtamohitAn arditAn asuravairisAyakaiH | satrapeva sapadi trapA jahau dainyamIlitadR^isho divaukasaH || 17\-71|| apsaronayanatoyakajjalaiH shoNitaishcha vibhunA suparvaNAm | AtmakIrtisudhayA vishodhite chitramambaratale vyalikhyata || 17\-72|| pa~nchavaktravadanasthamAmiShaM prAptukAma iva bAlava~nchakaH | prasthitAmabhiniveshavAn punaH pratyapadyata dhR^itiM purandaraH || 17\-73|| vajramAttamarihantR^i jiShNunA viShNunA cha yudhi chakramudyatam | dR^iShTavanti bhuvanAni jaj~nire kampitAni kaluShANi cha (tat)kShaNAt || 17\-74|| tau parasparajigIShayodyatau vIkShya niShpratimavIryavaibhavau | vyomabhittilikhitairiva sthitaM vyaktavismayabhayaiH surAsuraiH || 17\-75|| kasya kena paribhUtirApatet kashcha veda raNavartanImiti | sandihAnamanase(sai)va tatkShaNaM madhyasImni vijayashriyA sthitam || 17\-76|| preShitAM harihayena bhIShaNAM(?) hrAdinIM hR^itavati tridhAmani | lolitA nivavR^ite parasparaM lokapAlapR^itanA parA~NmukhI || 17\-77|| kAndishIkajitakAshinorimAM vyApR^itiM vibudhavR^iShNivIrayoH | prekShya durmadavivekayoriva prasthiteva chakitA.amarAvatI || 17\-78|| taM tathA samaradainyaviplutaM shAntadarpamayathApuraM sthitam | vyaktanR^ittahR^idayaM valadviShaM vIkShya vishvamakhilaM vyalajjata || 17\-79|| vrIDayA taralitairvilochanai\- rvepamAnakamalAkaropamaH | sannataH kShaNamavaikShi vAsavaH sApahAsamiva satyabhAmayA || 17\-80|| yAdavendravibudhendrayostadA ratnayoriva tulAdhirUDhayoH | gauraveNa dadR^ishe samunnati\- rlAghavena cha natistadadbhutam || 17\-81|| yat prabhau narakamardane.abhavat devadarpadamane tato.adhikam | puShyati sma makarandameduraM puShpavarShamamR^itodbhavastaruH || 17\-82|| ityanAkalitapUrvasatkR^itiM vR^ikShamAtrakalaholbaNaM vibhuH | nirjigAya miShatAM divaukasAM AttashastramamarAvatIshvaram || 17\-83|| dIpyamAnamanaghena tejasA devakIsutamavekShya devatAH | astrajAlamavadhUya siddhidAn a~njalIn abibharuH karAmbujaiH || 17\-84|| so.atha saMyati palAyanonmukhaH pAkashIla iva pAkashAsanaH | satyayA vihasito.api sattvavAn pratyabodhi parameShThinaM punaH || 17\-85|| dhik pramAdamadirAM vimohinIM dhik parigrahavisheShamIdR^isham | dhik cha me tridasharAjatAmiti svaM jagarha maghavA(n)muhurmuhuH || 17\-86|| tena tatra vihagendravAhano vAraNAdavanatena bibhyatA | nirjitena hariNA hariH svayaM paryavaikShi sharaNaM priyAsakhaH || 17\-87|| tuShTuve cha puruShaM puruShTutaM (puraHsthitaM) prA~njaliH paribR^iDho divaukasAm | raktabhAvavigamojjvalaM mukhaM rAhumuktamiva chandramudvahan || 17\-88|| shakra eSha sharaNaM prapadyate bhaktajIvita ! bhavantamIshvaram | mitrabhAvasamupAgataM janaM na tyajeyamiti nAtha manyase || 17\-89|| mAtaraM trijagatAM tava priyAM mAnuShIti manute sma madvadhUH | tena nUnamanubhUtamIdR^ishaM dainyametadavashoditaM mayA || 17\-90|| nirjito.ahamajitena yat tvayA lambhitonnatiranena na trape | na hyajayyamiha ki~nchidasti te sarvaneturatiriktamAtmanaH || 17\-91|| astu, mA sma bhavadityananyayA vIkShayA jagadidaM niyachChatA | nAtha ! niShpratighatejasA tvayA nanvayaM mama parAjayo jayaH || 17\-92|| AtmaghAtibhirahaMmatigrahAt mAdR^ishaistvaditareShu rAgibhiH | avyavasthitajayetarakramaM dyUtametadaghR^iNairniShevyate || 17\-93|| AdhikArikapadeShu te vayaM sveShu yAvadadhikAramAhitAH | prApitAstava paraM padaM tvayA nirvishema nivishemahi tvayi || 17\-94|| na kShipedapi tR^iNaM samIraNa\- stvatprayuktamanalo na nirdahet | na prajApashupatI na chetare tvadvipakShamabhirakShituM kShamAH || 17\-95|| agraje mayi divaukasAM pituH putrabhAvamupaseduShA tvayA | mAnito.ahamavamAnitaH svayaM vAnarAnucharitaiH svacheShTitaiH || 17\-96|| madvidhA viShamavR^ittishAlinaH shAntaghorasamayAtila~NghinaH | poShayanti bhavataH kShamAnidheH prAyashaH prahasanochitaM rasam || 17\-97|| asmadiShTamanaghAstriviShTapaM duHkhamishramavadhArya durgatim | tvatpadaM paramananyachetasaH saMshrayanti nirapAyamAshrayam || 17\-98|| alpamasthiramapAyadanturaM svargasaudhamavadhIrya sUrayaH | nistaranti jagadekahetunA setuneva bhavatA bhavArNavam || 17\-99|| tvatpadaikadR^iDhabhaktirUpayA muktivAsaravibhAtasandhyayA | kShIyate jagati kasyachit prabho ! mohasantatimayI mahAnishA || 17\-100|| deshakAlagaNanAtila~NghibhiH mAtumAgamagaNena vA~nChitaiH | bhUShito guNavibhUtisAgaraiH tvatsamastvamitare mithassamAH || 17\-101|| kA kathA tava same.adhike.api vA hIna ityapi ka eva gaNyate | merusarShapanidarshanaM cha te mA sma bhUt tvaditarasya chAtmanaH || 17\-102|| bhUtabhavyabhavadAtmanaH prabho ! yannidAnamakhilasya shAshvatam | yat pravishya na punarnivartate yat paraM padamushanti tadbhavAn || 17\-103|| jAtivarNarachanAvichitritaM vishvachitramudamIlayadbhavAn | AtmabhittiniyatasthirAshraya\- stUlikAM triguNalakShaNAM vahan || 17\-104|| aprayachChati duratyayakrame tvayyasheShajagadekadhAtari | iShTamanyadubhayaM cha mishritaM kasya kena kimivopapadyate || 17\-105|| Ayatanta bhuvanAnyasheShata\- stvayyatastvamanupAdhirIshvaraH | vardhanIyavibhavA vayaM punaH tvatpradiShTapurapattaneshvarAH || 17\-106|| janmakarmabhirasau nibadhyate tAni yastava na vetti tattvataH | tvatkathAmR^itarasaM pibanti ye te bhaveyurapunasstanandhayAH || 17\-107|| kathyate chidachidantarAtmanaH shAstrashuddhahR^idayairmanIShibhiH | sR^iShTisaMharaNarakShaNeShu te vishvarUpa nanu karmakartR^itA || 17\-108|| AkumAramanubhAvamIdR^ishaM nAtha lokaviditaM tava kShipan | hanta nUnamahimAMshumaNDalaM taskarastamasi goptumichChati(mudyutaH?)|| 17\-109|| pakShapAtaparihArashuddhayA pashyati praNidadhAnayA dhiyA | yatpR^iShanti nigamAH spR^ishanti taM tvatprabhAvamanapAyamAtmavAn || 17\-110|| mAnuShatvamanugachChatA tvayA mohitaistvamavadhIryase janaiH | tena nastriguNatantrachetasA\- mAgateyamasamIkShyakAritA || 17\-111|| sharvarIdivasavat vighUrNayan (vighUrNate) svApajAgaradashA vidherapi | kiM punastaditarasya tanmayA mohabodhavivashena bhUyate || 17\-112|| yo.asi so.asi cha yathA tathA.asi cha tvAM tvameva khalu vetsi vA na vA | tasya te na khalu tattvavedino vAridheriva vayaM taTasthitAH || 17\-113|| tvatpratIpacharaNAt divaukasAM dAnavAyitavatAM tvayA.adhunA | sthAna eva paribhUtirAhitA nAsuro na cha suro guNAntare || 17\-114|| archanIyacharaNAmbuje bhava\- tyAtatAyipadavImupeyuShAm | nyastashastraparikarmaNAmasau niShkR^itistvadupasattireva naH || 17\-115|| kiM tadasti kushaleShu yanna te tachcha kiM tvaditareShu yat tava | IdR^ishasya bhavataH kimIdR^ishA tasthuShA triyuga ! jagmuShA.api vA || 17\-116|| alpasattvamavalepayantritaM balbajeShu bahumAnashAlinam | tvatkR^ipaikaparihAryaviplavaM pratyavekShaNapadaM pratIhi mAm || 17\-117|| mR^iShyatAM mama vibho vyatikramaH vi(pra)smR^itatvadupakArapaddhateH | kShudra (rudra)kopavivashasya dehinaH kasya nAma na bhavatyapakriyA || 17\-118|| trAtumeva sharaNAgatAn surAn AsurAn abhijighAMsatA tvayA | rAgaroSharahitAtmanA svayaM daityashatruriti nAma gR^ihyate || 17\-119|| tvadgR^ihItaguNasUtrasanditAn dAruputranayataH pravartinaH | nirguNAnapi nisargaki~NkarAn svIkuruShva kR^ipayA svayaiva naH || 17\-120|| vAsavasya vachanaM nishamya tat bhAvashuddhiparikarmitAkSharam | dInaguptijananIM punardayA\- manvavindadaravindalochanaH || 17\-121|| uddhR^itaM cha vibhunA sudarshanaM trANadaM tridivasadmanAmabhUt | tasya dR^iptadamanena dIvyataH shikShaNaikaniyataM hi shAsanam || 17\-122|| Aha chainamanaghena chakShuShA shodhayan amR^itasindhushobhinA | svAdusUnR^itagabhIrayA girA pAritoShikamivArpayan prabhuH || 17\-123|| bhadramastu bhavate divaspate ! nirjarAshcha nirapAyamAsatAm | AtmachauryaduritAkaratyajAM mA.apahArShurasurAH padAni vaH || 17\-124|| mA sma bhaiShTa mayi goptari sthite bhAvitAni bhavikAni santu vaH | vItadAnavaparAbhavAshchiraM trAtumarhatha surAstriviShTapam || 17\-125|| mantrapUtamanupaplavaM havi\- ryAyajUkapariShanniShevi(vedi?)tam | antarAtmani niviShTamantarA vindata sthirasudhArasAntaram || 17\-126|| janmato.api bhavatAM mahIyasA\- mAptabandhuraditerahaM sutaH | devakItanayabhAvato.api me saiva samprati sahodaratvadhIH || 17\-127|| AyudhAni punarakShatAni vaH santu sattvamapi daityasUdanam | pAlayantu balino jagattrayIM te bhavanta upapannapauruShAH || 17\-128|| ityanAvilamanoj~nayA girA nirmalAM nijadayAmivodvaman | saumyadR^iShTirakarot sudhAbhujaH paryavasthitadhR^itIn paraH pumAn || 17\-129|| te cha tena garuDaM niyachChatA gamyatAmiti gabhIramIritAH | adyajAtavadananyavatsale prashritAH sumanasaH pratasthire || 17\-130|| gR^ihyatAM tarurasAviti svayaM bhAmayA bhagavatA cha bhAShite | AgamiShyati punastvayA sahe\- tyAha dAnavaripuM divaspatiH || 17\-131|| shAntagarvagarale divaspatau sanniveshya suralokasampadam | AptumaichChadanujIvirakShitAM svAM purImatha suparNavAhanaH || 17\-132|| AtmAdhikAramanumatya dishApatInAM vajraM pradishya punarapyanaghaM maghone | divyadrumapratigatiM cha paraM vi(punarvi)dhAsyan dattAbhayo danujashatruravApa tuShTim || 17\-133|| atha padavinikIrNamandAravandAruvR^indAraka\- stutishatabahumAnasatyApitehaH sa satyApatiH | amarasamaravegavikhyAtadAkShyeNa tArkShyeNa gAM pratijigamiShitAM(ShatA)purIM trAtumanvak samanvagrahIt || 17\-134|| pashyatyArAdanimiShagaNe pArijAtApahArAt srastAkalpAmiva yadupatiH sthApayan svargalakShmIm | AshApAlairavanatapadastyaktalajjairabhIkShNaM rAmatrAtAM khagapatiratho rAjadhAnIM pratasthe || 17\-135|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya vedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye pArijAtAnayanaM nAma saptadashaHsargaH || \section{|| svargAvataraNamArgavarNanaM nAma aShTAdashaH sargaH 18||} athAtmachintAnuchareNa yAsyan viha~NgarAjena vibhuH purIM svAm | uvAcha patnIM (lakShmIM)dashanAMshulakShAt vamannivA.a.anandamamAntamantaH || 18\-1|| satye ! samIkShasva vipArijAtAM vR^ittena hInAmiva vedavidyAm | nishAmiva proShitashItabhAnuM nArImanAthAmiva nAkalakShmIm || 18\-2|| AlambitA namramukhI bhavatyA hastena raktA~Ngulipallavena | vadAnyavR^ikShasya vibhAti shAkhA vaktuM vayasyeva rahaH pravR^ittA || 18\-3|| suparNavegAnilaviprakIrNaiH suradrumairantaritaH sumeruH | AlakShyate kAlavashena bhUyaH prarUDha(sUta)lUnairiva pakShajAlaiH || 18\-4|| nisargakalyANatayA pratItaM(dIptaM) sarvottaraM tattvamivaikamAdyam | amuM priye nUnamatandritAni jyotIMShi bhaktyA pariyantyajasram || 18\-5|| vitAnavAn vyomatalena meru stArAgaNairAhitamauktikena | nivishya madhyekShitibhadrapIThaM ga~NgodakairAdriyate.abhiShekam || 18\-6|| sahasrabhAnupramukhaiH samantA jjyotirgaNairasya vighUrNamAnaiH | mahIbhR^itAmagrasarasya manye nIrAjanaM vishvasR^ijA prayuktam || 18\-7|| prakhyAtadhAmnAmapi dikpatInAM prAsAdavAsAdaramAkShipantaH | adhyAsitA yogibhirasya nityaM rAjantyamI ratnaguhAvisheShAH || 18\-8|| parisphurantyAH kShitipadmamadhye pArshveShu hemAchalakarNikAyAH | pashya priye ratnavisheShachitrAM kR^ishonnatAM kesarashailapa~Nktim || 18\-9|| valIvibha~Ngairiva varShabhedai\- stribhirvibhaktaM tridashAnubhAvyaiH | sandR^ishyate sAgaramekhalAyA sumadhyame madhyamidaM dharaNyAH || 18\-10|| abha~njanIyaM prathimAnamAptAM sthAneShvarairAkalitAmahAryaiH | charAcharANAM prabhavena dhAryAM chakrAkR^itiM pashya samudranemim || 18\-11|| vikalpitAni tridivena bhUmau varShANi divyAni vilokayethAH | dvandvairiha dvandvaviShAdamuktai\- rnirvishyate yauvanamekarUpam || 18\-12|| ilAvR^itAntAM ni(ntAnni?)ShadhAdavAchIM vila~Ngha ya hR^idyAM harivarShasImAm | khageshvaraH saMshritahemakUTaM ninIShate kimpuruShAspadaM naH || 18\-13|| vapuH shubhaM vAjimukhA~NganAnAM vaktraM cha yu~njanniha kinnarINAm | strIratnasR^iShTiM vidadhe vidhishchet tryakShaH kathaM pa~nchasharasya jetA || 18\-14|| didR^ikShamANasya mamaiSha deshAn savyApasavyena gatikrameNa | amoghavR^ittirgagane garutmAn vicheShTate chittamiva dvitIyam || 18\-15|| nipatya chotpatya cha la~NghayantI nimnonnatAn varShavibhAgadeshAn | ChAyA samena (sameva)svapathena yAntaM tarasvinaM tArkShyamivAtishete || 18\-16|| mahIyaso vegavashena madhye sImantayanneSha sharatpayodAn | yadR^ichChayA sambhR^itachAmarashrIH sandR^ishyate devi tavaupavAhyaH || 18\-17|| viyatpayodhiM taratAM vishAlaM vimAnadIptena garutmatA naH | iyaM puraH shailavanopapannA vishvambharA bhAti vilomageva || 18\-18|| sharaddhanastoma ivopasIdan sandR^ishyate (kiM dR^ishyate)kinnaranAthashailaH | sandhyAvihArachyutasaMhatAtmA shambhorivoddhUlanabhasmarAshiH || 18\-19|| sudhAyamAnAM dhanadasya saudhe svAbhAvikImasya girerabhikhyAm | paryAkulairviShNupadItara~Ngai\- rAmreDayantIva harATTahAsAH || 18\-20|| amuShya dIptonnatadantabhUmno nakShatramAlArchi(~nchi ?)tatu~NgamauleH | pAdeShu bhAnti sphaTikAH prabhUtAH nAkadvipasyeva nakhendubimbAH || 18\-21|| udagravajravraNakarkashAnAM paryAptasAreNa bhujArgalAnAm | anena vikhyApitavikramaM tad rakShaH purA rAmasharavyamAsIt || 18\-22|| ayaM vanaiH shyAmanitambabhAgo gauraH svayaM gairikasambhR^itashrIH | valAhakagrAhyaguNAntarIyaM madAruNaM vya~njayate madA(mA)ryam || 18\-23|| asmin dhanAdhIshvararAjadhAnyA\- mAkarNitaM haimavatIsakhena | tvatkIrtyupaghnaM shR^iNu kinnarINAM gR^ihegR^ihe kinnarakaNThi gItam || 18\-24|| nishamya divyadrumasambhavAnAM nUnaM ravaM nUpurama~njarINAm | uDDIyamAnAH pratiyantyamI tvAM ma~njusvarAH mAnasahaMsadArAH || 18\-25|| ito hiraNyapramukhaiH pra(pramukhopa)bhuktA shoNAdhare shoNitarAjadhAnI | Adau samutkhAtapunarnikhAtaiH kailAsashR^i~Ngairiva bhAti saudhaiH || 18\-26|| mR^ida~NganAdena mR^igA~NkamauliM prasAdayan pAlayatIha daityAn | balerapatyaM balinAM vijetA bANAsuro bAhusahasrashAlI || 18\-27|| rAmAstrarandhroditahaMsayUthaM krau~nchaM giriM lakShaya dUralakShyam | pItAM punaH shrotrapathena kAle bhAgIrathIM jahnumivodvamantam || 18\-28|| amuShya dUrAdasitAkShi ; dR^iShTiM divye girau dAtumihArhasi tvam | marudgaNena hyamunonnatena svAhArasambhUtiramanthi sindhuH || 18\-29|| vilagnadaityeshvarashoNitAnAM vaikuNThakeyUrajuShAM maNInAm | ayatnashANopalatAmapuShyan ArdrAH sudhAbindubhirasya kUTAH || 18\-30|| lakShmIsudhAsa~njananAya tUrNaM vimathnatA vegamanena dattam | AvartabhedairadhunA.apyagAdhai\- rarthApayantyambunidhermahaughAH || 18\-31|| amoghabANasya munerashoShye phenAyamAnAni yashaHpayodhau | gatAgatairhaMsakulAnyamUni chChAyApathaM sa~njanayantyapUrvam || 18\-32|| dhR^itikShamaM devi surasravantyAH siddhAshritaM shambhumiva dvitIyam | pariShkR^itiM bhAratavarShasImnaH prAptA vayaM parvatasArvabhaumam || 18\-33|| anupraviShTaM girijAsakhIbhiH paryantasaMstambhitabhUtavargam | adUratashchaitrarathAtprabhUtaM vaihArikaM pashya vanaM purAreH || 18\-34|| abha~NgurairAhatayorana~NgaH shR^i~NgAradigdhairiha chitrapu~NkhaiH | abhinnamanyonyalayAdakArShIt dehaM dvayorardhasamIkShyabhedam || 18\-35|| divA mahAnIlamayUkhajAlai\- rnaktaM prakAshena mahauShadhInAm | pashyantyamuShmin parivR^ittishUnyaM kAlaM sadA karburamAditeyAH || 18\-36|| aluptameghadyutirindranIlai\- rvajrairasau nityataTitprakAshaH | pravR^ittaga~NgAstanito dadhAti prAvR^iDguNAn prINitanIlakaNThaH || 18\-37|| amuShya mUrdhanyupapatya nimnai\- shchaturdishaM viShNupadI prayAti | chaturbhirunmIlitarAshibhedA vedhomukhairvedamayIva vidyA || 18\-38|| saritsahasrairabhigamyamAnA shilochchayairantaritA dadhAti | pravAlamuktAprabhR^iteH prasUtiH patnI payodheriyamAnurUpyam || 18\-39|| trayImiva kShAlitavishvapa~NkAM trailokyalakShmyA iva sattvashuddhim | tapodhanAH sarva imAM bhajante dharmasya nishreNimiva prabhUtAm || 18\-40|| prakhyAtagotraprabhave.api nityaM parigrahe bhUyasi vartamAne | tvayaiva mAM vetti kalatravantaM nAthaM nadInAmanayaiva lokaH || 18\-41|| patadgrahe tiShThati rukmashaile dharmadravairAtmabhuvA.archyamAnaH | asyAH prasUtiH paramasya puMsaH pAdo nabhassAgarapAradR^ishvA || 18\-42|| tribhistrilokImanaghaiH svapUraiH tArAgaNAmreDitashIkaraughaiH | vimArjayantI vR^ijinAt punIte viShNoriyaM vikramavaijayantI || 18\-43|| abhugnabhAgAntaritaiH payobhiH sambhidyamAnairiyamantareShu | nagendramUrdhanyupayAti shobhAM nakShatramAleva gajendrakumbhe || 18\-44|| srotobhirasyAH paripUryamANaH sudhAmayaM sindhumivA.a.adadhAnaiH | apAM patirnityamabindhanena jvAlAvatA nUnamashoShito.abhUt || 18\-45|| bhagIrathaprArthitasiddhimenAM pR^ithakpravAhAM pR^ithivIM punAnAm | bhasmIkR^itAnAM sagarAtmajAnAM prAhuH sudhAM prApitadevabhAvAm || 18\-46|| sthAnAnurUpaM prasR^itaiH pravAhai\- rmahadbhireShA madhurAvadAtaiH | prAleyashailAt prathitAnubhAvA pravartate vAgiva vashyavAchaH || 18\-47|| udIritAstArkShyajavAnilena tvannUpurAnnUnamadhItanAdAH | bhavantyamI svAgatavAdinaste bhAgIrathIsaikatarAjahaMsAH || 18\-48|| pradIyate sundari dUrakR^iShTai\- rdivyena te shekharasaurabheNa | mayUrapi~nChAtapavAraNa\- shrIrmandAkinIhemasarojabhR^i~NgaiH || 18\-49|| vahannasau kA~nchanapadmareNUn vyomApagAvIchivihArashIlaH | viluptapatrA~NkuramAnane te svedodgamaM na kShamate samIraH || 18\-50|| asyAH samIrairapanItagandhA\- nyalaktakaira~NkitasaikatAni | svairopabhogaM surasundarINAM vivR^iNvate tIralatAgR^ihANi || 18\-51|| rahastvadAshleSharasotsukasya tvadekadR^iShTerapi vishvadR^iShTeH | viyannadI lochanayorasau me vihanti lakShyAntarapakShapAtam || 18\-52|| divyaM badaryAshramametadante devaiH stutaM dakShiNataH pratIyAH | niHshreyasaM darshayatIva vR^ittyA nArAyaNo yatra nareNa sArdham || 18\-53|| nivR^ittarAgaiH paricharyamANo nAthaH svayaM nAkaniketanAnAm | dhanyai(anyai)rananyairanupAlanIyaM dharmaM nijaM dhArayatIha shuddham || 18\-54|| tR^itIyavarNaprabhave nijA~Nge strIratnamutpAdya vihArayogI | ihA.a.atmasammohanalAlasAnA\- mapatrapAmapsarasAmakArShIt || 18\-55|| anyachcha dUrAdanaghaM tadIyaM prAgdakShiNaM bhAti tapovanAgryam | bhajanti yasmin padayoramuShya nyAsaM shubhaM nishchitayogalakShyAH || 18\-56|| atra sthitaM shrAntijuShAM munInAM ChAyAlakR^iShNAjinapallavena | vairochanerdAnajalAvasekAt vardhiShNunA vAmanapAdapena || 18\-57|| imAni cha preyasi tApasAnA\- mekAntahR^idyAni tapovanAni | ihaikapAdasthitimetadIyAM dharmo yuge dhArayatIva turye || 18\-58|| tamo nigIrNe sakR^ideva puMsA\- mAsIdatAmAshramahavyavAhAH | ihauShadhAkhyA(dI)ni havIMShi bhuktvA dhUmopalakShyaM dhruvamudvamanti || 18\-59|| nijAshramebhyaH pratinirjihAnAH dUrAdamI darshitapUrNakumbhAH | satyAshiShaH samprati sAdhuvAkyai\- rabhyarchayantyAhitavahnayastvAm || 18\-60|| samIpavR^ikSheShviha baddhanIDAH shikShopapannAM shrutimudgR^iNantaH | shakuntayaH shoNamukhA bhajante sabrahmacharyaM saha tIkShNadhIbhiH || 18\-61|| dharmasya sambhUtirivAgrataste sAndIpi(pa?)nerAshramabhUmireShA | adhItino yatra mama trivedyA\- mantaH(mAsa)sthirAloka ivAntarAtmA || 18\-62|| samagraratnaughamivAbdhitoyaM tArAgaNairAptamivAntarikSham | visha~NkaTaM vindhyahimAdrimadhyaM puNyaM priye bhUShitametadAryaiH || 18\-63|| pitR^ikriyAnirvR^itajAmadagnyaM kShiptainasAM kShetramidaM kurUNAm | sameyuShAM saMyugadIkShayaitat dehatyajAM dakShiNato na panthAH || 18\-64|| savye bhavatyAH sarayUsametA ramyeyamAbhAti purI raghUNAm | dayAvipAkena charAcharANAM divyaM padaM yatra didesha rAmaH || 18\-65|| tamAlaShaNDaistamaseva dR^i(sR^i?)ShTai\- rvAmetaro vAmavilochane naH | vasundharAkuntalakAntichoraiH kAntairasau bhAti kalindashailaH || 18\-66|| divAkareNAtra bileShu nUnaM bandIkR^itAnAM bahulakShapANAm | ChAyAvisheShaiH prachitaistadarhA\- mApyAyanAmArachayanti vR^ikShAH || 18\-67|| itaH prabhUtAt piturAvrajantI kAlindyasau kAliyadoShamuktA | sametya sakhyeva surasravantyA saritpatiM shuddhimatI prayAti || 18\-68|| svamUlashailasya vibhAti shR^i~Nge dhAtUparakte savitussuteyam | mahAvarAhasya mahIva pUrvaM daMShTrA~Nkure dAnavashoNitA~Nke || 18\-69|| yamasvasustanvi yathArthanAmA mAnyA samIpe madhurA vibhAti | suparvaNAM yatra sabhAM sudharmAM bhUmerahaM bhUShaNatAmanaiSham || 18\-70|| pibatyasau pashchimadakShiNAshAM nUnaM khagesho.ayamanUnavegaH | vilokitAnAmiha na vyavasthA nedIyasAM devi davIyasAM vA || 18\-71|| trayImayastanvi tavaupavAhyaH kAlakramAdApana(ta)to dharaNyAM (NyAH)| sAmAbhirAmadhvanibhiH samantAt pakShAnilairmArjayatIva doShAn || 18\-72|| A pashchimAdambunidheravandhyA sharatprasUtaiH kShitirasya sasyaiH | divaukasAM darshitabhAgadheyA dishatyasau lochanadiShTavR^iddhim || 18\-73|| saritpravAhairvyatikIryamANaiH sa~Nkalpayoneriva shilpabhedaiH | pashya priye tvaM parivR^itya ki~nchit divyopamAn jAnapadAn visheShAn || 18\-74|| tavaiSha jIrNashchalayan purastAt vidyunmayIM vetralatAM pratanvIm | bibharti shuddho dhR^itaka~nchukashrIH prAyaH pratIhArapadaM payodaH || 18\-75|| AdAya shAlistabakAn adUrAt prAptA shukashreNirasau vibhAti | tvadAgamaprItasharatprayuktA vaihAyasI vandanamAlikeva || 18\-76|| AraktaphullairaravindinInAM sUnairamI nUtanasUryakalpaiH | tvatkAntimAdhvImanubhUya raktai\- rnetrairivAbhAnti samudradArAH || 18\-77|| kareNukAbhiH saha gAhamAnAH payaH prasannaM sharadApagAnAm | amI nimIlannayanAH kapolai\- rAvirmadairAvilayanti nAgAH || 18\-78|| sa eSha saptachChadareNujAlaiH krIDannivAlimpati gandhavAhaH | vanyadvipAnAM vrajatAM pratIpaM madapravAhairmalinAn kapolAn || 18\-79|| abhinnavarNA gR^ihiNIva bhavyA velATavI vArinidhervibhAti | nityAnubhUtAmapi navyabud.hdhyA rasairasau nirvishatIva hR^iShyan || 18\-80|| tara~NgavegAt taralAmbudhArI gR^ihNAtyasau gAruDaratnavarNaH | vasundharAvAriruhasya pArshve siddhodayAM shyAmalapatrashobhAm || 18\-81|| vibhAti paryantamahI payodheH phenairasau vIchikaraprakIrNaiH | abhyarchitAnAM tridashAtithInA\- mAhArasheShairiva paryudastaiH || 18\-82|| pravAlavahnau paridIpyamAne mu~nchantyasau mauktikalAjavarSham | amuShya velA dhR^itavepathuste vaivAhikIM smArayati sma velAm || 18\-83|| svasambhavaM samprati pArijAtaM dR^iShTvA chiraproShitasannivR^ittam | Ali~NganArthIva tara~NgahastAn AvirmaNIn unnamayatyudanvAn || 18\-84|| ahIndranishvAsamarutpraNunnai\- rAvartasambhedibhireSha phenaiH | upAyanaM ditsurivAmbudhiste muktAtapatrANi muhuH prasUte || 18\-85|| velAchalAdarbhakapa~nchavaktrAn viha~NgapAtena jighR^ikShamANAn | nimajjanonmajjanavegabhUmnA mAta~NgayAdAMsi vilobhayanti || 18\-86|| pravAlamuktAmaNibhiH pradiShTaiH pratyAhR^itaiH patralatA~NkurAdyaiH | anyonyabhUShAparivR^ittilIlAM karotyasau kUla(tIra)bhuvA payodhiH || 18\-87|| varNaM mahAnIlamaNiprakAshaiH smitadyutiM mauktikachandrikAbhiH | bimbAdharaM vidrumabha~NgabhedaiH vyanaktyasau tanvi tavAmburAshiH || 18\-88|| vivR^iNvatI bADabavahnidIptiM vidyotate vidrumapa~NktireShA | devena sampIDitayostridhAmnA daityendrayorAntraparampareva || 18\-89|| mahAvarAhasya khurAdrighAtaiH kShuNNaH praviddho raghuvIrabANaiH | visaMsthuladvIpatayopalakShyai\- rvIravraNaireSha vibhAti rUDhaiH || 18\-90|| sambhR^itya toyaM sahasojjihAnAn sendrAyudhAn pashya ghanAn sanAdAn | udanvatA durjayamantarikShaM jetuM pravR^ittAniva tasya putrAn || 18\-91|| apAM tara~Ngairayamantara~Ngai\- rAplAvayiShyan samaye dharitrIm | samInayUdhastanute sarasvAn sannAhagandhIni gatAgatAni || 18\-92|| asau parapremapadaM svabhAvA\- dApUryamANo mahatA rasena | Atmeva dR^iShTaH sahasA prajAnA\- madarshanechChAmitareShu datte || 18\-93|| garutmataH kampitadivyavR^ikShaM pakShAnilaM pAtumupetya nAgAH | vitanvate.abAlamaNiprakAshai\- rasUryabAlAtapamantarikSham || 18\-94|| marudbhirAghUrNitasAdrinAgai\- rvegodbhavairasya vimathyamAnaH | utkShiptasha~NkhaprakarApadeshAt bhUyaH sudhAmudgiratIva sindhuH || 18\-95|| dodhUyamAnaM vividhormiyogAt ChAyAgarutmantamavekShya bhItAH | AvartashailImabhinetumichCha\- ntya~NgairamI kuNDalitairbhuja~NgAH || 18\-96|| saphenahAso jaTilaH pravAlai\- rudvartayan Urmibhujairbhuja~NgAn | viDambayatyeSha nisargabhImaH kasyApi kalpAntanaTasya lIlAm || 18\-97|| asheShataH so.ayamachintyabhUmA kumbhIkumAreNa nipItavAntaH | siShNAsayA sampatato.api dR^iShTvA dvijAdhipAn vepata ityavaimi || 18\-98|| pradarshitAtmabhramaNena nUnaM pratyAyitAM mandaranartakena | savyApasavyairbhramaNaistarasvI ramyAmasau puShyati rAsalIlAm || 18\-99|| taistairasau nirmathito vidhUtaH sa~NkShobhito bandhanapIDanAdyaiH | prasAdagAmbhIryanidhiH prathimnA kShamAnvayaM nojjhati shItalAtmA || 18\-100|| vimathya vishrANitametadIyaM daityadviShA devi marutvadAdyAH | sAraM pibantastridashAH kadA.api drAghIyasIM nAnubhavanti nidrAm || 18\-101|| kalatravantaM puruShaM purANaM kapAlinaM chandrakalAvataMsam | airAvatAdyaiH prachitAn akArShIt vaimAnikAn eSha mahAvadAnyaH || 18\-102|| idaM jagaddarshitatAratamyaM yadbhrUlatAlAsyavisheShanighnam | prajApatInAM jananImajanyAM tAmeSha devImanaghAmasUta || 18\-103|| varAya datvA niravadyayUne kanyAmasau kaustubhayautakaM cha | mahotsave vAhanabhojanAdyai\- rAnarcha devAn itarAn yathArham || 18\-104|| jagantyasheShANi yadekadeshe parya~NkatAM tasya gataH prathimnA | ala~NghanIyaM mahimAnamanyai\- rbhajatyasau bhAvitasheShabhAvaH || 18\-105|| anarghamAdyaM harinIlaratnaM lakShmIdR^ishA nityanidarshanIyam | nabhaHpratichChandanibhena nUna\- mantargataM vya~njayati svadhAmnA || 18\-106|| madhudviSho varNamuShAM maNInAM trAsavyapAye.api tirohitAnAm | udantamAkhyAtumivormimAlI karAn asau karShati vIchihastaiH || 18\-107|| pashyAmi sauhArdavatAM tavAkShNA tara~Nganimnonnatala~Nghanena | udvartitAnAM mahasAM maNInA\- mUrdhvaM prasarpantamivormimantam || 18\-108|| anveShayan ditsitadakShiNo.aha\- mAchAryasAndIpinisUnuvR^ittam | AviShTasha~NkhAsurasanniveshaM prA~nchaM mahAsha~NkhamihAnvavindam || 18\-109|| yAdonidhAne yadurAjadhAnyAH samprAptaye seturihopakL^iptaH | rAmeNa sItApatinA nibaddhe la~NkApathe lAghavamAdadhAti || 18\-110|| amUni kailAsanibhAnyadUrAt siddhA~NganAsevyalatAgR^ihANi | puNyAni satye pulinAni sindho\- shchireNa dR^iShTiM charitArthayanti || 18\-111|| taTapradesheShu tara~NgahastaiH prasArayan samprati phenapa~NktIH | sabhAjanArthaM tanute bhavatyAH prAyaH padanyAsapaTImudanvAn || 18\-112|| vila~Nghayan vyomapathena sindhuM tvaddarshane dIptakutUhalAnAm | rathastavAsau tvarayA.atishete manorathaM viShNupadIvadhUnAm || 18\-113|| suradrumastvadvirahAlasAnAM tavAgamaM sUchayituM sakhInAm | madhuvratInAM madhuraiH praNAdaiH priyaMvadaM preShayatIva gandham || 18\-114|| vijitya sa~Nkhye narakaM sanAkaM pratyAgataM mAM pratigantukAmAH | paurAH praharShopanataiH praNAdai\- rambhonidherantarayanti ghoShAn || 18\-115|| vidhAya tArkShyaM gaganAbdhipotaM sArdhaM mayA devi samAvrajantIm | pratyudgateva pratibhAti bhavyA dUrAdiyaM dvAravatI purI tvAm || 18\-116|| nibaddhajaitradhvajapa~NktiramyA puShpairasau pUri(ji)tarAjamArgA | sadAmajAmbUnadatoraNashrIH saudhatviShA sUchayatIva harSham || 18\-117|| pade parasminniva nityamasyAM shuddhena sattvena vibhUShitAyAm | dharmasya vAsAH prathitAH pR^ithivyAM saritpatau goShpadavadbhavanti || 18\-118|| svarashminiShpAditasUryabhedA\- marchirmukhaira~nchi(rchi)tabhavyabhAgAm | nivR^ittidharme niyatasthitInAM naishshreyasIM paddhatimAhurenAm || 18\-119|| saudhoparuddhatridivAvakAshAM ChAyAsamAkrAntabhuja~NgalokAm | purImimAM bhUShitasindhumadhyAM kutra sthitAM vetsi kutomukhAM vA || 18\-120|| udanvatA khAtavatI samantA\- dayatnavaprAyitatu~NgavelA | na shakyate sAtyakinA sanAthA nAthaiH surANAmapi jetumeShA || 18\-121|| prAkArachakraM yadurAjadhAnyAH pashyaitaduttu~NgamasUryala~Nghyam | yadbhAvamevaM bhajate yathArthaM sa~NkochamR^ichChanniva chakrashailaH || 18\-122|| nirmuktasheShoraganirvisheShai\- rniketanairunnamitAntarikSham | udagratAladhvajametadagre sImAntaraM sIrabhR^ito gurornaH || 18\-123|| abhaumasambhAvyavibhUtiyogaM haimaM suratnairachiropanItaiH | anuttamAduttaramAryadhAmnaH khyAtaM tvayA gehamidaM madIyam || 18\-124|| pratIkShamANAn adhichandrashAlaM pashya tvayA shikShitachArulAsyAn | tvatkeshahastasvajanaiH kalApai\- rgopAnasIshChAdayato mayUrAn || 18\-125|| AhArabhedairuchitairbhavatyA saMrakShitAnAM tanayAbhimAnAt | shR^iNu tvadAlokanatarShabhAjAM prajalpitaM pa~njarashArikANAm || 18\-126|| sImantamuktAmaNisannikarShAt prasUtichitrIkR^itashuktiramyAH | amI purastAt bhavatIsakhInA\- mantarmudAma~njalayaH svadante || 18\-127|| mAyAdhikena vidhinA manaseva sR^iShTai\- rAbhAti yAdavagR^ihairanaghA purIyam | nAbhAganAhuShanalAdinarAdhipAnA\- mAjAnasampadapahAsa(valepa)mivA.a.adadhAnaiH || 18\-128|| nityaM dhaneshanagarIM nidhibhiH prabhUtA\- mAkhaNDalena mahitAmamarAvatIM cha | pratyekadhAmavibhavaiH paribhUya dR^iptA saudhairiyaM prahasatIva sudhAvadAtaiH || 18\-129|| ityAlapantamatha tArkShyarathena kR^iShNaM hemAdriNA haritashailamivopanItam | paurAH samIkShya muditAH saha vallabhAbhiH padmAvR^itAM divamakurvata dR^iShTipAtaiH || 18\-130|| pratyudgatapriyasakhIjanadattahastAM satyAM trayImayarathAdavatArayiShyan | nAthastadA nagaramadhyanabhaHpradeshA\- dAsIdati sma nijasaudhasamIparathyAm || 18\-131|| vyatikaritasuvelAM vishvakarmaprasUtiM lavaNajaladhiguptAmApa la~NkAmivAnyAm | dhanapatibahumAnyAM dharmaseturyadUnAM duradhigamasamIpAM dvArakAM rAjadhAnIm || 18\-132|| vijayinamupayAtaM vIkShya satyAsahAyaM vyatanuta muditeva dvArakA vandikR^ityam | amaratarusamIraiH preShitairAhR^itAnA\- mupavanamadhupAnAmunmadAnAM praNAdaiH || 18\-133|| stutishatamukharAbhiH svarganetuH sa jetA savinayamanuyAtaH satyabhAmAsakhIbhiH | nijamagamadagAraM nirvishan preyasInAM smarasharashayitAnAM mandamabhyutthitAni || 18\-134|| abhigatamuShayA tadA.aniruddhaM balitanayena balIyasA niruddham | yadupariShadi sarvalokadarshI kalaharuchiH kathayAmbabhUva yogI || 18\-135|| bANAbhikhyaM balisutamatho baddhabandhuM jigIShuH senotthAnaM sumahati pure shvastanaM ghoShayitvA | chintArUDhatribhuvanahitashchintanIyo munInAM vAsAgAraM prabhuradhigato vAsateyIM ninAya || 18\-136|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudayaye mahAkAvye svargAvataraNamArgavarNanaM nAma aShTAdashassargaH || \section{|| prAbodhikaM nAma ekonaviMshaH sargaH 19||} nityaprabuddhamapi nirmalayA svadR^iShTyA nidrANavat daranimIlitanetrapadmam | prAbodhikIbhirupaseduritIva vAgbhiH svAdhInamartyatanayaM(vapuShaM)shrutivandinastam || 19\-1|| yAminyapaiti yadunAtha vimu~ncha nidrAM unmeShamR^ichChati tavonmiShitena vishvam | jAtaH svayaM khalu jagaddhitameva kartuM dharmapravartanadhiyA dharaNItale tvam(.asmin)|| 19\-2|| ashrAntasantatibhirAbharaNaprakAshaiH ArAtrikaM pramukhayantya ivopachAram | ichChanti te prathamadR^iShTimananyalabhyAM padmAnanAH padaniveshanadhanyahastAH || 19\-3|| vR^iddhAH katha~nchidararaM vyatibhidya haimaM dauvArikAstava gR^ihItasujAtavetrAH | nirgachChataH pravishatashcha nishAmayanto nAtha tvadekahR^idayA na bhajanti tandrIM (ndrAm)|| 19\-4|| vishvaikatIrthabhajanena vishuddhimanto nidrojjhitA nigamasImni nishAtyaye cha | vaitAnikAn vidhivashena vihR^itya vahnIn puNyAshayAH paricharanti purodhasaste || 19\-5|| nidrAvashena nibhR^itekShaNamutthitAnAM dvitrANi mantharapadAnyapagatvarINAm | kAle gR^ihItamuchite rashanAH katha~nchit maunavrataM jahati mugdhavadhUjanAnAm || 19\-6|| santyajyate taralamauktikajAladR^ishyaiH tArAgaNaistridashavartma tamAlanIlam | padmApateramR^itanirmathanAvasAne dugdhAmburAshipR^iShatairiva rUpamagryam || 19\-7|| nAtha sphurantyupayati dyumaNiprakAshe na jyotiri~NgaNagaNA na cha tArakAdyAH | tejasvino.api tamasaiva samR^iddhimantaH tvatsannidhau muShitabhAsa iva tvadanye || 19\-8|| AnartitAn salalitaM divasAvasAne vAchAlaratnavalayairnijahastatAlaiH | nidrAlasAn mR^igadR^isho gR^ihanIlakaNThAn AvAsayaShTishikharAdavarohayanti || 19\-9|| nR^ityantyudIritaghanastanitAmakANDe nedIyasIM tava nishamya vibhAtanAndIm | chitrAtapatraparimaNDalachArubarhAH shR^i~NgArayonisharapatrarucho mayUrAH || 19\-10|| nirgatya chitragaruto nilayAntarebhyaH tArasvanAstaruNavidrumatAmrachUDAH | ratnA~NkaNeShu ramaNIbhiravekShyamANAH krIDAraNaM vidadhate kR^ikavAkuvaryAH || 19\-11|| prAptAstulAM haritakomalabAhyapatraiH ki~nchitparisphuritashoNamukhaiH sarojaiH | vAmabhruvAM valayapa~NktiShu sa~ncharantyo ma~nju kvaNanti maNipa~njarashArikAste || 19\-12|| pratyakShite tamasi yAsyati viprakarShaM sa~nChannabhAnumati samprati jIvaloke | ga~NgAyamAnasalilaM nijarashmiyogAt siShNAsayeva sitabhAnurupaiti sindhum || 19\-13|| pratyUShagharmasamayena samagradhAmnA shoShaM vrajatyamR^itarashmimayUkhapUre | ahnAya kaishchidabhighAtamavApnuvatya\- stArAH prayAnti vilayaM tanubudbudAbhAH || 19\-14|| patyustviShAM prajahataH prathamAbdhitalpaM sandhyAsaroruhadR^ishaH prathamotthitAyAH | sImantite timirakuntalamadhyabhAge sindUrarAjiriva bhAti mayUkharekhA || 19\-15|| jyotsnApadeshamavadhUya sitottarIyaM stokAvasheShitasadAbharaNaprabandhA | a~NgIkarotyaruNabhAvitama~NgarAgaM prAchI dishA dinapatiM paribhoktukAmA || 19\-16|| nirNijya samprati nishA~NganiveshalagnaM kAleyapa~Nkamiva santamasaM kala~Nkam | kShoNIbhR^itAmaruNadIdhitayo.anuraktAH pAdAn alaktakarasairiva ra~njayanti || 19\-17|| prAdurbhaviShyati charAcharajantuvarge prAptA.aruNena vidhunA tamasA cha velA | AbhAti bhAvitaparasparaleshayogA mAyAvipaktiriva lohitashuklakR^iShNA || 19\-18|| unnidrapadmanayanaH subhagotpalAbhaH sambhAvito munigaNairupapannabodhaiH | rAgottarAM shriyamavApya rathA~NgashobhI jAtaH sa eSha samayo jagadekasevyaH || 19\-19|| nItaH shramaM nihatarAtrivarUthinIkaH chandrAtapatravinipAtaviluptabhUmA | pratyUShavairivibhavena parAhatAtmA kAlapratIkSha iva gachChati kAmavIraH || 19\-20|| yo.asau janasya dishatIva sudhAnidhAnaM jAtadhvaniH shrutiShu jAgaradundubhiste | manye sa eva madanasya nishAcharasya svachChandasauptikanivR^ittimabhivyanakti || 19\-21|| antarbahishcha tamasA parimuchyamAne jAgaryayA jagati samprati dIpyamAne | pa~nchAyudhashchiraparishramashAntimichChan nidrAmupaiti hR^idayeShu nitambinInAm || 19\-22|| agre bhavan gururiva svayamAnakAnAM AdiShTasampadiva kandharayA tavaiShaH | vyaktaplutena ninadena vishuddhavarNaH prastauti nAtha nigamAn pratibodhasha~NkhaH || 19\-23|| mugdhAH svamuShTiparimeyamanoj~namadhyAH paryAyachApalatikA iva pa~nchabANaH | prAsthAnikapraNayadurvinayopashAntyai pratyakShayan pratinivartayatIva yUnaH || 19\-24|| antashchakAsadasitotpalama~NkayogAt (lakShAt ) bhAsonmadeva parimIlitatArakArdhA | niShpItakAntimakarandarasaM pratIchyAM nIhArabhAnuchaShakaM nidadhAti sandhyA || 19\-25|| dR^iShTvA nimIlitavatIM niyatiprabhAvAt AtmapriyAM kumudinImavadhUtadhAmA | chyotattuShAranayanodakabindurinduH prasthAnamichChati mahat pratipannadainyaH || 19\-26|| bhoktuM divaM nijaviyogaviluptadIptiM prAgeva tIvraruchinA prahiteva sandhyA | mAlinyayogamapanIya karAvamarshaiH prAyo yathArhamanulimpati ku~Nkumena || 19\-27|| ardhena pATalamanUrukarAnuSha~NgAt ardhAntareNa maNimechakamantarikSham | aspR^iShTatAmadhirohati nistamaskaM saMvItapItavasanena tulAM tvayaiva || 19\-28|| padmApadAmburuhayAvakapi~NgabhAsA (dhAmnA) bhAsA nitAntamudayAntaritasya bhAnoH | Arajyate gaganamadya jagatprasUteH nAbhIsaroruhabhuvA rajaseva gAtram || 19\-29|| dagdhuM tamo danujavR^indamivAmburAsheH uttasthuSho madhuriporiva tigmadhAmnaH | unmeShiNI sumanasAmuditA purastAt chakraprabhAmanukaroti marIchimAlA || 19\-30|| dR^iShTidvayaM niyatakAlamidaM prajAnAM ekA nimIlati tayoritarA.apyalakShyA | tattAdR^ishostava dR^ishoryugapatprabodhAt AlokayogamanaghaM bhajatAM trilokI || 19\-31|| prAchInashailaviShaye prachurAMshurekhAM sandhyAdashAmaruNarAgaghR^itAvasiktAm | kAlo nidhAya sR^ijatIva shanaistadante tigmadyutiM tribhuvanaikamahApradIpam || 19\-32|| paryAptarashminikareNa suvR^ittabhUmnA sUryendubimbayugalena samasthitena | AbhAti kAlavaNijA parikalpyamAnA naktandivakShaNatuleva nabhassthalashrIH || 19\-33|| naishaM tamaH kShipati nanditachakravAke padmAn prabodhayati bhAvitamitrabhAve | dR^iShTiM prasAda(dha)yati darshitasatpathe.asmin doSholbaNA kumudinI bahumAnashUnyA || 19\-34|| pAdaspR^ishAM dishati bhUmibhR^itAM prakAshaM sattvaM samedhayati sadbhirudIritArghyaH | tejogaNAnapi tiraskurute svadIptyA chakrapriyastvamiva samprati chaNDabhAnuH || 19\-35|| AjAnapANDaratanuH parabhAgamR^ichChan nIlAmbaradyutimuShA nijalA~nChanena | sphItAkR^itiH parigato madarAgalakShmyA vIra tvadagraja ivaiSha vibhAti chandraH || 19\-36|| sandhyoparAgasamayaM pratilabhya puNyaM snAtuM nishA gaganasaudhatalAvatIrNA | AraktarUpamavalambayatA karAgraM patyA saha pravishatIva paraM samudram || 19\-37|| deva tvayIva divasAgamajAgarUke saMraktavishvamudayaM savitaryupete | astaM shanairabhipatan bhajate mR^igA~NkaH tvadvairivAravanitAvadanendvavasthAm || 19\-38|| rAjA.astameti suhR^idA madanena sArdhaM dInAkR^itiH kumudinI dR^iDhabaddhakoshA | vairI sameti viShamAshva itIva bhItA ChAyAchChalena bhajate gaganaM triyAmA || 19\-39|| AmR^ishya rAtrimaruNodayajAtapuShpAM prAptAnutApa iva satpathala~Nghanena | jyotsnAMshukaM dvijapatiH paridhAya nUnaM vrIDAnato vishati vArinidhiM vivarNaH || 19\-40|| abhyeti bhAnurudayAdrimasahyatejAH sthAtuM sa eSha samayo na mameti pashyan | prAyaH samAshrayati pAshabhR^itA.abhiguptaM tArApatishcharamasAgaratoyadurgam || 19\-41|| mUle manAg bhavati mu~nchati pUrvabhAgaM shaithilyamR^ichChati tamAlaruchistriyAmA | AkR^iShyate charamashailavane vihartuM sIrAyudhena yamuneva sudhAMshuneyam || 19\-42|| prasthAnakAlabhajanAt paritoShitena jyotsnAtmikAM harivadhUsahajena dattAm | prAyeNa nAkavanitAnakhadIptilaghvIM sheShApaTIM charamabhUbhR^idasau bibharti (dadhAti)|| 19\-43|| sUkShmAbhirAmanijadIdhitisUtralambI paryantalagnatimirAlakadarshanIyaH | sindUrara~njita ivaiSha vibhAtalakShmyAH sImantamauktikamaNiH pratibhAti chandraH || 19\-44|| prAleyarUShitamidaM prathametarAbdhau magnaikadeshamanuyAti mR^igA~Nkabimbam | mAnachChidAM makaraketanasAyakAnAM shANopalaM chiranigharShaNakarshitArdham || 19\-45|| Adau varAbhamuditaM sharapANDu madhye pashchAnmadhUkaparidhUsaramindubimbam | sampadyate punaradR^ishyatamAmavasthAM kAlArpitaM karajachihnamiva kShapAyAH || 19\-46|| naishaM tamisramaruNena viluptasAraM nishsheShayan ayamudeti mayUkhamAlI | satsevanena purato muShitaikadeshaM vidyAvatAM vR^ijinarAshimivAntarAtmA || 19\-47|| udgachChatA puruShakesariNeva pUShNA kAle tamo vidalitaM karajaiH pravAlaiH | gADhaM hiraNyakashiporiva gAtramanyat sandhyAchChalena rudhiraM kSharatIva sAndram || 19\-48|| prAptodayasya tapanasya taveva dhAmnA kShipto guhAntaraniruddha ivAndhakAraH | vishvAvalokananirodhaviyAtavR^itteH atyAhitasya paripAkamivaiSha bhu~Nkte || 19\-49|| magnA chiraM mahati santamasAmburAshau daMShTrAbhirAmaruchinA divasAgamena | utkShipyate danujashoNitalohitena prAyo varAhavapuShA vibhuneva bhUmiH || 19\-50|| nidrAmapAsya tamasA cha dR^isho nirodhaM pratya~NmukhaM prathamataH prathayan prakAsham | niHshreyasapratipadena nijena dhAmnA vishvaM samAdhiriva darshayate vivasvAn || 19\-51|| AshAparItamavivekamivAndhakAraM sha~NkAshatAspadamalakShitasarvatattvam | nirdhUya samprati nishAmiva bAhyavidyAM tattvAvasAya iva bhAti vibhAtakAlaH || 19\-52|| nirvishya chandrasitapadmarasaM nishAtmA lolambajAtirabhito lulitAnyapuShpA | tvadvaktrachandranirapAyarasAn idAnIM padmAn upaiti paritoShitarAjahaMsAn || 19\-53|| nAtyantataH kumudinI pratipannanidrA nAtIva bodhamupayAti sarojinI cha | etena nUnamanayoravisheShadR^ishyA nAthAnuvR^ittiniyateva bhavatyavasthA || 19\-54|| paryasyatA surabhipadmaparAgajAlaM pakShAnilena paridhUnanasambhavena | sandhukShayanti makaradhvajahavyavAhaM shAntaM punaHpunaramI sarasIShu haMsAH || 19\-55|| kAlotthitAH sthitibhR^ito guNayantritatvAt dAnodakArdrakarapuShkaradarshanIyAH | sambhAvayantyabhimukhAH samayopayAtAn bhR^i~NgAn vanIpakajanAniva vAraNendrAH || 19\-56|| ga~njAmupetya madaku~njaragaNDapAliM mattAn samIkShya madhupAn parighUrNamAnAn | shuddhAni hanta kumudAni tamasyapete bhUyastadanvayabhayAdiva sa~Nkuchanti || 19\-57|| sattvakkShamAdhikatayA shayitAH pR^ithivyAM nidrAmayIM vyapagamayya nijAmavidyAm | nissa~NgavR^ittiniyatAH sthirasaMyamArhAH mu~nchanti samprati madaM muditA gajendrAH || 19\-58|| sainyA(shaibyA)dayastava hayAH samaye prabuddhAH chatvAra eva nigamAstava mUrtimantaH | AvartayantyatanuheShitavIchibhedaiH vairAtrikaM (vaibhAtikaM)vaTubhiradhyayanaM pravR^ittam || 19\-59|| Ayodhane viharaNe.apyavadhAnavantaH prAjyaiH parichChadapariShkaraNopachAraiH | saMyojayanti rathayogavidaH shatA~NgaM tArkShyaM dvitIyamiva sArathayastvadIyam || 19\-60|| nidrAvasheShavigame.api madAnuSha~NgAt mandaM dR^ishau mukulayanti madAvalendrAH | eShAmanUrukiraNairaruNIkR^itAnAM saptasrutAM bhavati sAndhyapayodalakShmIH || 19\-61|| AkR^iShya (AlakShya)dUramavarodhagR^ihAdamuShmAt svAbhAvikaM vadanamArutasaurabhaM te | ambhoruhAM guNamapatrapayan samIro mandaM paribhramati mandiradIrghikAsu || 19\-62|| AghUrNitAni mR^idunA pavanena padmA\- nyAvedayanti madaleshamayImavasthAm | nirgachChatAM tava cha vAravadhUjanAnAM nidrAvasheShakaluShANi vilochanAni || 19\-63|| reNUtkarAH sarasijotpalakairavANAM kurvantyanUrutimirenduruchiprakAshAH | prAyaH samudrataruNIparikarmabhUtAM charchAM navInaghusR^iNAguruchandanAnAm || 19\-64|| adhyAsitaM kumudatalpamapohya kAle padmotpalAni shanakaiH shriyamAvrajantIm | saMvIjayantyalaghuchAmaradarshanIyaiH pakShaiH svayaM parijanA iva rAjahaMsAH || 19\-65|| pratyUShalakShaNarasAyanasamprayogAt prAleyarashmimahasA jaraseva muktAH | padmotpalaprabhR^itibhiH parikarmavatyo gR^ihNanti yauvanadashAM gR^ihadIrghikAste || 19\-66|| audyAnikIShu sumanassvanavAptapUrvaM nUnaM saroruhavaneShu cha nUtaneShu | Aditsate vadanamArutasaurabhaM te shayyAnikAyyamabhito viharan samIraH || 19\-67|| archyasya samprati satAmavagADhatIrthA manye pragR^ihya nalinI makarandamarghyam | vyaktadvirephaninadA vihitAbhimukhyA patyustviShAM praNayatIva karaprasAram || 19\-68|| jyotsnAsakhIM kumudinIM bhramaraH prahR^iShyan nirvishya nityaparishuddharuchiM nishAyAm | rAgAdupaiti nalinIM rajasA.abhijuShTAM kiM nAma nAcharati manmathahastavartI || 19\-69|| sandhyAChalena puruShottama sAmprataM te saivAdhunA (pUrvoditA ?)bhR^igusutA tamasAM nihantrI | bhUyassamutthitavatI dhR^itapuNDarIkA bhogAya sAgaragR^ihAdbhuvanaikayUnaH || 19\-70|| chandrAtapatridivashaivalinIpravAhe magnotthitAM kamalinImupasevamAnAH | pratyagrabhinnamukulaprasR^itaiH parAgaiH utthApayantyagurudhUpamivotpalinyaH || 19\-71|| paurandarIM dishamanUrunibaddharAgAM dR^iShTvA tathA pariNamatyaparA dishA.api | strINAM gatAnugatikapratipattibhAjAM khyAtaM tato bhavati kAmitakAminItvam || 19\-72|| nidrAyate kumudinI chirasamprabuddhA suptA prabodhamupayAti sarojinI cha | yAmeShu vR^ittimanayoradhigamya nUnaM shiShyAyitaM tvadavarodhanitambinIbhiH || 19\-73|| mitrasya luptatamaso.apyatirAgabhAjaH samprekShaNaM mama na yuktamitIva matvA | mIlatyasau kumudinI saha tArakAbhiH prAptaM vrataM tadiha rAjaparigrahANAm || 19\-74|| AmodayogamavashAt sahasA.a.ashrayante patyustviShAM tava cha pAdaniShevaNena | kShiptAstvayA hR^idi gR^ihItashuchaH kShitIndrAH svAntarniviShTamadhupAshcha sarojakoshAH || 19\-75|| AvissmitairamR^itasindhutara~NgakalpaiH AkekarapriyatamAjanadR^iShTibhogyaiH | tvatsaukhashAyanikasUrigaNena sArdhaM nirveshayogamupayAma nirIkShaNaiste || 19\-76|| adhigatanilayAnAmaupavAhyadvipAnAM madapayasi vitanvan majjanonmajjanAni | pravahati pavamAnaH spandayan mandamandaM pariNamadaruNimnaH pa~NkajAraNyakoshAn || 19\-77|| upavanamadhupAnAmunmadasvairagItaiH tanumarudupadiShTaishchArulAsyairlatAnAm | daravilulitadAnairdantinAM karNatAlaiH samayasamuchitaM te bhAti sa~NgItakR^ityam || 19\-78|| harati rativihArairardhavisraMsitAnAM yuvajanahR^idayAni shrAntapa~nchAyudhAni | upahitaguNamArAdutthitAbhirvadhUbhiH kuTilaniyamitAgraM gumbhanaM chUlikAnAm || 19\-79|| kShitiriyamavadhUtadhvAntanIlottarIyA vikasitamukhapadmA vyaktasandhyA~NgarAgA | abhimatakaradAnA nirvyapekShA tvadanyaiH anubhavitumiva tvAM darshayatyAtmarUpam || 19\-80|| madhuna iva dayAyAssAmarasyaM dadhAnaiH kamalavanamananyAM kAntimadhyApayadbhiH | phaNipatiramaNIyaM deva parya~Nkamujjhan pariNamaya shubhaM naH pAvanairakShipAtaiH || 19\-81|| dinamukhamiti nAma shrAvitaHsUtaputrai\- rabhajata jitanidro jAgaraM yAdavendraH | saridapa(sharadupa)gamakAle sAdhu saMrakShaNArthaM munibhiriva sa eva stUyamAno mukundaH || 19\-82|| dhanamiva nigamAnAM dharmamuttambhayiShyan trijagadanuvidheyaM(yaH?)karma niShpAdya sAnghyam | sitaguNaparidhAnaiH sevito mantrimukhyaiH alamakuruta nAtho haimamAsthAnapITham || 19\-83|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye prAbodhikaM nAma ekonaviMshaHsargaH || \section{|| uShAvivAho nAma viMshaH sargaH 20||} athopahUtaiH puruhUtajetA seneshvarairapratimAnavIryaiH | abhIShubhiH sUrya ivAbhidIptaH kuberaguptAM kakubhaM pratasthe || 20\-1|| prayANatUryadhvanirasya bhUyAn gharmAntajImUtaravAnukArI | anartayaddharmamayUramAdyaM prAptasthitiM pAdayugena bhUmyAm || 20\-2|| nabhaH pR^ithivyorupadiShTakampe nAthasya yAtrApaTahapraNAde | uShetarAsAM nayanaM chakampe vAmetaraM bANapurA~NganAnAm || 20\-3|| tasyendubimbaM sitamAtapatraM bhAsvAn maNIndro mahanIyatejAH | tArAshcha muktAvalayA(yo?)virejuH shikhI rathA~NgAkR^itirAtmadhAmnaH || 20\-4|| agre mukundasya tadagrajanmA daityaissamaM janyavihAramichChan | avAhayadyAdavabhUpatInAM varUthinIM shambaravairipUrvAm || 20\-5|| katha~nchidutkShiptakareNa soDhaM bhugnAgrabhogaM bhujageshvareNa | AsannabhArAtyayajAtaharShA vishvambharA sainyabharaM viShehe || 20\-6|| prasthAnabhAji prathame yadUnAM pR^ithvI svayaM tadbalareNulakShAt | bhArAvatArapriyavAdalubdhA prAyo yayau padmabhuvassakAsham || 20\-7|| asheShatashChAdayatA digantAn ArohatA bhUmibhR^itAM cha mUrdhnaH | prAyeNa senArajasA svameva prAduShkR^itaM lAghavamulbaNena || 20\-8|| rathAdighoShairatha shAr~NgapANeH kalpAtyayaikArNavanAdakalpaiH | vitrAsiteva tridashArilakShmIH iyeSha gantuM yaduvIradurgam || 20\-9|| atha kShaNAdAtmabhuvaM prayAntaM pariShkR^itaM pa~nchabhirAyudhAgryaiH | AshAbalena svayamuttarAshA prAyaH pratIyAya jagatpratIkShyam || 20\-10|| puraM tataH shoNitapUrvamagre dadarsha daityAdhipadarpahantA | khagendrapakShAnilatIvraghAtAt trAsAdivotkampitaketuhastam || 20\-11|| puropakaNThe purabhinniyogAt prAkArabhAvaM pramathA bhajantaH | pralambahantuH prasamIkShya vegaM bhItAH palAyanta bhR^ishArtanAdAH || 20\-12|| itastatassampatatAM yadUnAM vyaktAnubandhaM birudairudAraiH | suradviShaH shushruvurekatAnaM kaladhvaniM kA~nchanakAhalInAm || 20\-13|| kashAgrasaMsparshamamR^iShyamANaiH samIravegaiH samarAvaliptAH | udagraheShAmukharaistura~NgaiH vR^iShNyandhakA vairipurImavR^iNvan || 20\-14|| udvelavegAn stanato gabhIraM aurvapratichChandavidIptadR^iShTIn | achodayan dAnavavaprabha~Nge stamberamAn sAgarapotakalpAn || 20\-15|| prAkArabha~Nge prasabhaM prayuktAH dambholibhImAyatadantakANDAH | UrdhvapravR^ittairnijahastatAlaiH (nAlaiH) uttambhayAmAsurivAntarikSham || 20\-16|| asahyavegaiH sahasA balaughai\- rAkramyamANA balinA yadUnAm | prachukShubhe daityapurI prabhUtA saMvartabhinneva samudravelA || 20\-17|| yathArthashauryA yaduvIrayodhAH sthAnAni chittAni cha dAnavAnAm | vyakampayan vikramasatkathAnAM siddhAntabhAgairiva siMhanAdaiH || 20\-18|| jahAra chittAni bibheda saudhAn shrotrANyarINAM badhirIchakAra | ananyashabdaM cha jagadvitene ghorastadA yAdavasainyadhoShaH || 20\-19|| vimathyamAnAt svapurAdyadUnAM manthAchaleneva mahAbalena | viniShpapAta tridashArinetA kAle samudrAdiva kAlakUTaH || 20\-20|| sa roSharUkSho bahudIptahetiH disho didhakShanniva daityavahniH | kR^iShNAmbuvAhapramukhaM pratasthe tApachChidA tena shamaM prayAsyan || 20\-21|| saritpatInAmiva sannipAte vArShNeyadaiteyabalodadhInAm | adabhrasa~NghoShamabhUtapUrvaM yugAntasaMvAdi babhUva yuddham || 20\-22|| baladvayakShuNNamahItalotthaM rajastadA saMvR^itasarvalokam | akalpayat svetaratattvalopAt apa~nchabhUtAmiva vishvasR^iShTim || 20\-23|| prathIyasA sUkShmanirantareNa kShaumAbhirAmeNa parAgabhUmnA | prachChannasenA~NgatayA tadAnIM AsIjjayashrIravakuNThiteva || 20\-24|| rajonubandhAdabhisaMvR^itA~NgI bhAsvatkarasparshamanashnuvAnA | nivAritAshAvitatistadA.a.asIt nabhassthalI nAkibhirapyadR^ishyA || 20\-25|| raNAkhyadarshe rajasotthitena prachChAdyamAne tamaseva bhAnau | nistriMshadhArAsalile nimagnAH shuddhiM parAmanvabhavan suyodhAH || 20\-26|| asR^ikChaTAsAravashAt dhvajinyA rajassamete tamasi prashAnte | sattvAnurUpaM vidadhe pramodaM samAn mithassammukhayan prakAshaH || 20\-27|| tato harastrAtumAnAH svabhaktaM dattAbhayaM dAnavasArvabhaumam | anudruto bhUtagaNairanantaiH pratyudyayau vishvapatiM prakupyan || 20\-28|| tamunmadodagravR^iShAdhirUDhaM sitAchale merumiva jvalantam | sharaiH pratiprAsthita shAr~NgadhanvA devaM sudhAsUtikalAvataMsam || 20\-29|| shilImukhaiH shauridhanurvimuktaiH vismAritAn pUrvavikatthanAni | palAyamAnAn pramathAn asheShAn mene pashUneva patiH pashUnAm || 20\-30|| AsvAdanIM dAnavashoNitAnAM akuNThitAmadrividAraNe.api | anAhatAstro yudhi shambarAriH saMstambhayAmAsa guhasya shaktim || 20\-31|| kleshAdidoShairaparAhatena krIDAmanuShyeNa janArdanena | jvare niraste girishaprayukte vItajvaraM vishvamidaM babhUva || 20\-32|| atha prayuktAn asurendraguptyai prasahya vahnInapi pa~ncha jitvA | ajR^imbhayad bhAvitajR^imbhaNAstro vR^iShadhvajaM viShNurachintyabhUmA || 20\-33|| sharavyabhUtatripure.apyamoghaM shUlAyudhe shauryamavekShya shaureH | purandarapratyuparodhajAtaM vyayojayan vismayamAditeyAH || 20\-34|| bANaH sahasreNa bhujaiH sa(pra)mAdyan AtmAnurUpairasuraiH sametaH | asahyashastrAstrabalo balAdIn pratyagrahIt pratyayitaprabhAvAn || 20\-35|| sa vajranirghoShanibhATTahAso gAtreNa rundhan gaganAvakAsham | udagradhanvA sharavR^iShTimugrAM utpAtajImUta ivojjagAra || 20\-36|| sharAsanairardhasahasrasa~NkhyaiH yoddhuM pravR^itto yugapatprakR^iShTaiH | pratidrutAn prArdayata prakupyan ekaH samastAnapi yAdavAgryAn || 20\-37|| atha kShaNAdantaritAntarikShA vAtyA viha~NgendravihArajAtA | alAtachakrapratimAn akArShIt bANAshanIn bANaghanaprasUtAn || 20\-38|| garutmataH pakShamarutprachArAt dUrIkR^ito vAruNanAgapAshaiH | uShAsahAyaH sarathaH sadhanvA jagrAha daiteyabalasya pArShNim || 20\-39|| vinighnato daityabalaughamagre chApAbhiyogo yudhi shambarAreH | chakAra chakrIkR^itachandralekhaM shambhoshshiraHkampamananyalabhyam || 20\-40|| rAmo.api la~NkAdhipatessamAnAn musalyavR^ittIn musalena bhindan | chamatkR^itiM chakradharasya kurvan Adatta sa~NgrAmavihAramagryam || 20\-41|| udagrashR^i~NgolbaNabAhubhUmnA sa~nchArikailAsanibhena tena | amR^iShyatA kShipramakAri sainyaM nAgAdhipeneva vanaM nalAnAm || 20\-42|| sa lA~NgalAkarShaNanirvicheShTAn niShpiShya nAgAn niShadhapramANAn | raNakShitiM shoNitamAMsapa~NkaiH AmagnanispandarathAn akArShIt || 20\-43|| halAyudhotkShiptarathaughapUrNaM samIkShya devAH sahasA.antarikSham | Asha~Nkya daiteyabalopayAnaM dR^iDhArgalAM devapurImakurvan || 20\-44|| prabhushcha ki~nchit prathayan amarShaM krIDochitAn prekShya kR^itAbhiyogAn | vivyAdha bANAnucharAn ayodhyaH shAr~NgodadherUrminibhaiH sharaughaiH || 20\-45|| adR^iShTatUNIramanuplavAnyaiH agrAhyasandhAnavimokShabANam | amaMsatainaM sthirachApachakraM pratyekamAtmAbhimukhaM pratIpAH || 20\-46|| niSha~NgadattAgrakare murArau nirbhidya daityAn bhuvamAvishantaH | lakShyANi dUrAdalabhanta bANAH rasAtalasthairapi dAnavendraiH || 20\-47|| na sehire shAr~NgapayodajAtAM nArAchavR^iShTiM danujendrayodhAH | amoghavAchA kavinA prayuktAM antarvatIM sUktimivAnabhij~nAH || 20\-48|| yatoyato dAnavasainyamAsIt tatastato daityachamUrapAyAt | gatAni tejastamasorivA.a.arAt AshAvikalpena tayorabhUvan || 20\-49|| ashUrasandarshanatApashAntyai svahetidhArAgR^ihamAshrayantIm | vihArayAmAsuriva svavR^ittyA vIrashriyaM vR^iShNikulapravIrAH || 20\-50|| kR^ipANabhinnadvipakumbhamuktA muktAH patantyo raNavaprabhUmau | prarohatAM vIrayashastarUNAM bIjAnyabhUvan bahudhA vikIrNAH || 20\-51|| dvipAchalebhyaH sharavR^iShTipAtaiH ApAtitAnAM rudhirApagAnAm | akalpayan yodhamukhendukL^iptAH kaumudvatIM sampadamaTTahAsAH || 20\-52|| adR^ishyatAnyonyavilUnashIrShai\- rArabdhamanyonyakR^itaprashaMsaiH | anekarUpaikasurA~NganAptaiH apAstavairaM raNara~NganR^ittam || 20\-53|| prayojitaiH prANatR^iNaiH pragalbhA rathyAbhigamyeShu raNApaNeShu | kShaNaprabhAlolatarairavindan yAvadyugAntAni yashodhanAni || 20\-54|| kR^itApadAnAH kR^ishajIvitAshAH svanAthanAmA~N ka jayoktimantaH | jayashriyaM doShNi niveshayantaH kIrMita digantAvasathAmakurvan || 20\-55|| amoghashastrAstratara~NgabhIme vairopasandarshitabADabAgnau | vikatthanaM saMyati viklavAnAM vIrodadhau goShpadavadvililye || 20\-56|| jigIShubhirjIvitasaMshayAkhyA dolA.adhirUDhA dR^iDhavairabandhA | adUrato yAdavamarShavegaM (gAt)(yAvadamarShavegaM) mithaH pratikShepashatAni chakre || 20\-57|| sharaprayogochitaviprakarShaM sampAdayiShyantyaparA~NmukhAnAm | prashaMsanIyAni babhUvurAjau pashchAtprayAtAni dhanurdharANAm || 20\-58|| pratIpavR^ittyA pratigR^ihya shUrAH shatruprayuktAM sharavR^iShTimugrAm | triviShTapAnokahapuShpavR^iShTiM vaimAnikairanvabhavan vimuktAm || 20\-59|| tasmin aghachChedini dharmayuddhe kAyatyajAM kR^iShNasamIkShitAnAm | suhR^iddviShadbhedavatAM samo.abhUt svargApavargAntagatiH supanthAH || 20\-60|| babhUva kIrtyA dhR^itaketakashrIH nistriMshadhArAdharapa~NktinIlA | raNasthalI yAdavadAnavAnAM AkAlikI prAvR^iDivAstravarShaiH || 20\-61|| ala~NghanIyA rathavAraNAdyaiH AsAgarAdapratighapravAhAH | udagrabhUbhR^itprabhavAH pR^ithivyAM uttasthire shoNitashaivalinyaH || 20\-62|| jvalatpratApAnalajAtadIptiH samidvatI sainyayugasya lIlA | jayashriyA vIrapatiMvarAyA vaivAhikI sampadivAbabhAse || 20\-63|| amarShavaishvAnaradhUmalekhAM anyonyasaMhAranishAM kR^ipANIm | avekShya mR^ityorbhrukuTImanandan vIrAH svavikrAntishirIShamAlAm || 20\-64|| manasvinaH saMyati vIrashayyA\- mabhUShayan prItikR^itaH shivAnAm | sukhAvahAH svargavilAsinInAM vihArashayyAmapi vIraloke || 20\-65|| samAshritairAhavasatradIkShAM kurvadbhiranyonyamivopakAram | alabhyata shlAghitamapsarobhiH daityairmanuShyairapi devabhUyam || 20\-66|| paryastapAdaM patitaiH pR^ithivyAM vajrAhatairadrigaNairivAnyaiH | dvipendrayUthairdrutasarpiNInAM dvIpAyitaM shoNitavAhinInAm || 20\-67|| hatAvashiShTA danujendrabhR^ityAH pradyumnavikrAntibhayAnnivR^ittAH | tatketuchihnasmaraNena bibhyuH nishAmya dR^iShTIrnijavallabhAnAm || 20\-68|| svakopachApena tataH praNunno maheshvarAnugrahasaMhitAtmA | atItya maurvImiva daityasenAM bANaH svayaM shauribalaM vivesha || 20\-69|| vyabhajyata vyAptahayormijAlaM balaM yadUnAM balinandanena | ekena paryAptabhujAdribhUmnA nAtho nadInAM nalasetuneva || 20\-70|| astrANi tena prahitAni tUrNaM vihArabhUmnA vitathAni kR^itvA | yugAntasUryAyutayogadIptaM rAmAnujanmA jagR^ihe rathA~Ngam || 20\-71|| athAchChinadbhIShaNasattvasArAM bhujATavIM bhUtapatessamakSham | chakreNa sa~Nkalpanibhena kR^iShNaH kiM vA vidhau vairiNi kena rakShyam || 20\-72|| avR^iNvata kShmAM harichakralUnA mahattarA bANabhujAH patantaH | mahendrahastaprahitena pUrvaM vajreNa bhinnA iva sAnumantaH || 20\-73|| amartyashatroravalepahetau bahirdvaye bAhuvane vilUne | dayAdhanaH (ghanaH)saMyati daityahantA pradIptamastraM pratisa~njahAra || 20\-74|| anIkinImAshritadIrghanidrAM bANo nikR^ittAmapi bAhupa~Nktim | ajAtakhedo bubudhe na nUnaM vipadbhirashrAntadhiyo hi vIrAH || 20\-75|| ashAntadarpastvasuro bhujAbhyAM vikR^iShTadhanvA visasarja bANAn | tadainamanvIkShya nihantumaichChat janyoddhataM daityamananyajanyaH || 20\-76|| tatastamavyAhatadivyashaktiM madhyAhnamArtA(rta)NDavidIptahetim | pashyan mukundaM pratibodhabhUmnA jayoktipUrvaM girisho jagAda || 20\-77|| maivaM prabho matparivArabhUtaM balessutaM bAdhitumarhasi tvam | mayaiSha rakShyo danujastvayA.api svabhaktabud.hdhyaiva samIkShaNIyaH || 20\-78|| tvamAdidevaH triyugastridhAmA shuddhAmashuddhAM cha vibhAvya sR^iShTim | akarmatantrairavatArabhedaiH krIDasyanantairapi jantujAtaiH || 20\-79|| ayaM sa te vedamayo garutmAn vedairasheShairapi vedyase tvam | vibhAgamR^ichChantyamarAstvadanye shAkhaikadesheShu shakuntakalpAH || 20\-80|| sisR^ikShataste bhuvanAni sapta prasAdato nAtha babhUva vedhAH | saMhartukAmasya tavaiva kopAt ahaM tvayA dattanijAdhikAraH || 20\-81|| avikriyashcheShTayasi tvameko vishvAni bhUtAni vihArashaktyA | acheShTamAnaprakR^itInyayAMsi sthAtA(svato.a).apyayaskAnta ivAbhimukhyAt || 20\-82|| ala~NghyamAyAguNajAlabhItAn ananyachittAn anukampamAnaH | svadattayaiva svapadAbjabhAjA bhaktyA svayaM tArayase bhavAbdhim || 20\-83|| bhArAvatArAya bhuvo.avatIrNaM bhavantamantarhitadivyabhAvam | saMsthApayantaM niyamena dharmaM dharmaM paraM vedavido vidustvAm || 20\-84|| vidhAya daityaprakR^itIn asheShAn nAmAvasheShAn naralokapAlAn | kariShyasi tvaM karuNArdrachetAH nAtha kShitiM nAvamivAstabhArAm || 20\-85|| dayAkShamAbhyAmiha dIvyasi tvaM lakShmImahIbhyAmiva lAlitAtmA | tat kShamyatAmasya madekabhakteH AjAnataH svAtmachamatkriyeyam || 20\-86|| nAtho yadUnAmiti bhUtanAthe svabhaktarakShAmabhiyAchamAne | atarkitapratyupakAraleshA\- mAkasmikImAdriyatAnukampAm || 20\-87|| pravishya dehaM punarutpatantyA svamaulibhAjeva surasravantyA | vAchA manaH prItimivodvamantaM shauristadA shUlinamityuvAcha || 20\-88|| tavaiSha bhakto mama cheti manye kShAntastato nityamasau mayA.api | na chAsti bandhorapi sAmparAye vIravrataM dhArayatopakAraH || 20\-89|| vihAranR^ittAni vitanvataste valgudhvaniM vAdayitA mR^ida~Ngam | bhajatvavichChinnadhR^itirbhavantaM dattAbhayo daityapatirmayA.asau || 20\-90|| athAnvamaMsta trijaganniyantA patyuH pashUnAM praNayAnurodhAt | bANAvarodhapramadAjanAnAM sthAyIni ma~NgalyavibhUShaNAni || 20\-91|| tato.asurendraH praNipAtapUrvaM jagatparitrANarataM jagAda | uShAniruddhAnvayataH samIkShyAH bhR^ityA vayaM prItadhiyA tvayeti || 20\-92|| hiraNyaratnAni hiraNyapUrvaiH balAdupAttAnyupadAya bANaH | nirodhakhinnAvuchitopachAraiH Anarcha sasnehamuShAniruddhau || 20\-93|| sambandhibhAvapratipattibhAjA sandhAya bANena sa satyasandhaH | uShApateryautakalAbhalakShyA(kShA)t jetA jahAraiva vipakShalakShmIm || 20\-94|| hareNa dattAM hariNA.api bANaH sthirIkR^itAmapratighAmabhItim | tanutrayan varjitalekhavairaH shamAnvitAmAsthita shambhusevAm || 20\-95|| yathArthanAmAnamathAniruddhaM kR^itvA sabhAryaM kR^itakR^ityachetAH | sabandhusainyaH savisheShadR^ishyAM pratyAyayau vishvapatiH purIM svAm || 20\-96|| devAH sahasranayanaM danujendramanye nirdhUtamAnamanaghena nishAmayantaH | kUpodakaprabhavakUrmanayena jAtAM asvAmikaprabhuparigrahabuddhimaujjhan || 20\-97|| nItastrilokapatinA nijarAjadhAnIM bhUyaH prajAta iva paurajanaiH pratItaH | daityeshvarasya sutayA sahitaH sa reme rAgAdhiko ratipateranaghaH kumAraH || 20\-98|| atha tamuShAsahAyamupayAtamupAyanavAn janapadapattanaprabhR^itikAdupagamya janaH | upacharati sma samyagupapannadhR^itirbahudhA yadunagare vivAhavijayotsavayantritadhIH || 20\-99|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye uShAvivAho nAma viMshassargaH \section{|| pauNDrakAdivadho nAma ekaviMshaH sargaH 21||} vAsudeva iti nAma dadhAnaH pauNDrakastadanu bhUrimadAndhaH | mAnuShatvakavachAntaritena spardhate sma hariNA hatachittaH || 21\-1|| hetipa~nchakamadhArayata shrI\- vatsakaustubhamukhAni cha mUDhaH | aishvarANi charitAni cha pUrvA\- NyAtmanaH svayamajUghuShadAptaiH || 21\-2|| indrajAlakuhanAdiShu dAkShyAt Isha eSha iti mohitalokaH | adhyasheta bhujageshvarashayyAM Aruroha vihagendravivartam || 21\-3|| anvahaM cha mahatIM vanamAlAM mAlyakR^idbhirupakalpya babhAra | nAmadheyamadishat sachivAnAM nAkanAyakavisheShanirUDham || 21\-4|| baddhakR^itrimabhujAntarayugmaM shasyamAnamanujIvijanena | vishvakarturavatAra iti svaM bahvamaMsta badhiro nigameShu || 21\-5|| itthamIshvaraviDambanarUpaM nATakIyamanurudhya vihAram | shochyatAmapi parAvaravidbhiH hAsyatAmapi jagAma jagadbhiH || 21\-6|| mastakasthitaduratyayamR^ityoH tasya dUta upasR^itya jagAda | kR^ityasheShaviniveshitachittaM nirbhayo nR^ipatisaMsadi nAtham || 21\-7|| kR^iShNakR^iShNa gadato giramarthyAM saMshR^iNuShva mahatImiha mattaH | apramattamatibhissaha mitraiH AptavAkyamavadhIrya na siddhiH || 21\-8|| asti kashchidavadhAritabhUmA pUruShaH shrutigaNeShu purANaH | sa kShitiM parigR^ihItavihAraH pauNDrakatvamadhigamya bhunakti || 21\-9|| tasya nityanirupAdhikabhUmno vishvabhokturadhigamya titikShAm | bhujyate niyatakarmavipAkaiH yuShmadAdibhirilA bahubhAgA || 21\-10|| arthatattvamidamashrutapUrvaM shR^iNvatA.atra(dya)bhavatAbhavitavyam | nishchalIkR^itahitAhitasImnA jiShNunA yadukulasya vibhUtyai || 21\-11|| AdishatyakhilalokaniyantA tvAmasau bhajanasauhR^idanighnaH | IshitavyagaNanAlikhitastvaM mA kR^ithA vitathamIshvaramAnam || 21\-12|| bAhyavartmani parAvaratattva\- vyatyayena vinivR^ittasatatve | chittavR^ittimadhiropya vimUDhAH shreyaso hi bahireva bhavanti || 21\-13|| Ishvarastvamasi chet kuta evaM na(sa)tvadagraja iti pramitiH syAt | dvau yuvAM parama ityapi duHsthaM kastato viShama eva na chAnyaH || 21\-14|| arthavAdakuhanAbhirapi svAn IshvarAn vigaNayanti surendrAH | niShpramANajanuSho janavAdAt kaHsvidIsha iti vishvasiti svam || 21\-15|| gopikAbhirapi karmabhirAstAM baddha eva yadi muktividhAtA | adUbhutasthitiranAntarabAhyaH saptamastu samayo.ayamapUrvaH || 21\-16|| iShTa eva tu madIshvarabhAvaH tvanmukhairna khalu shakyanirodhaH | matsukhAdiShu kathaM vishayAnaiH matparatvamapadaM pratiShedhyam || 21\-17|| nAmadheyamanapAyi madIyaM tyajyatAM prathaya dAsatayA vA | chihnadhAraNamanena gatArthaM kalpanena kathamIshvarabhAvaH || 21\-18|| tAdadhInyaniyamaM yadi buddhvA so.ahamityanububhUShasi tat syAt | anyathA tu nigR^ihItirala~NghyA rAjabhAvatR^iShitairiva bhR^ityaiH || 21\-19|| pApmanAM tamasi pAtayitR^INAM AtmachauryamadhirAjapadastham | choditena niyato.api hR^itAtmA choradaNDamavashAdupayAti || 21\-20|| abhyupetabaDishAmiShanItiM prAptumichChuradhikAramayogyam | iShTamarthamanavApya varAkaH pratyavaiti sahasA paratantraH || 21\-21|| nAparAdhyati ka eva niyatyA paNDitastu vinivR^itya samindhe asti chAdya sharaNAgatirarthyA matparasya tava jIvitumichChoH || 21\-22|| ityudIritavati praNidhau taM pratyuvAcha vihasan prabhurAdyaH | pathyamadya vachanaM tava manye yadbravIShi chiralipsitametat || 21\-23|| ugrasenabhR^itakA vayamete neshitAra iti vibhramavantaH | samprati tvadupadeshamahimnA bhAvayemahi taveshvarabhAvam || 21\-24|| tvayyanIshvaramatiM na cha kurmaH tvaM paro.asi niyamena parasmAt | tvAM didR^ikShava ime vayamAshu tvatpadaM gatabhiyaH pratiyAmaH (ma )|| 21\-25|| tvAdR^ishaM pramitimattamadR^iShTvA tvayyanAdaravatAmatiloke | yAmimAM vadasi vAchamanUchIM bhAgadheyamiva pakvamidaM naH || 21\-26|| drakShyate sharaNametya vibhuste kShepya(psya?)te cha na mayaiva na chakram | gachCha shIghramabhidhatsva tamIshaM tvAmupaiti kukuradhvajinIti || 21\-27|| AttahetirapasarpanivR^ittau chintitAptamadhiruhya suparNam | prAsthita pratibalAvasathAya prANitatridashabhUtiranantaH || 21\-28|| sAhasaikarasikena tato.asau pauNDrakeNa yuyudhe yaduvIraH | tatsakhitvamupagamya cha pArShNiM gR^ihNatA sapadi kAshinR^ipeNa || 21\-29|| tatra vairipR^itane samakAlaM pUrvapashchimatayA prapatantyau | bhAvayannubhayatomukhabhAvaM pratyavidhyadadhisAyakadhanvA || 21\-30|| vairisainyavitateShu samantAt di~NmukheShu samameva pR^iShatkaiH | tasya dIptaruchibhirvinipete madhyagasya kiraNairiva pUShNaH || 21\-31|| vidviShau yugapadutthitavantau sAgarAviva vili~Nghitavelau | rUpiNI iva rajastamasI dve sattvavR^itti(mUrti?)ranaghaH sa jaghAna || 21\-32|| astamevamanayad yadubhAsvAn tAvubhau jagadupadravahetU | pUrvatashcha paratashcha bhavantau durgrahAviva durAsadadIptiH || 21\-33|| tasya tAvubhayato nipatantau bhagnabAhuviTapAyudhapuShpau | jagmatuH pR^ithukabhAvavihAra\- kShipyamANayamalArjunakakShyAm || 21\-34|| nAmachihnavasanAbharaNAdyaiH nAthasampadanukAranirUDhaiH | pauNDrakasthitimavApya sR^igAlo\- .apyanvabhUt kila gatiM cha tadIyAm || 21\-35|| vidviShAM vihitavIragatInAM dvArakopagamitairdviradAdyaiH | kauravAdhyuShitabhAgavibhakteH(ktaiH) AhitapratibharA kShitirAsIt || 21\-36|| pAtiteShu vimateShviti nAma prApya yAdavapuraM parameShThI | preyasIbhiravibhaktarasAbhi\- rvItarAgasubhago vijahAra || 21\-37|| jIvayuktamitarachcha vichitraM dyUtamarpitapaNaM vidadhAnaH | bhAvibhAratamahAhavasiddheH sUchanaM vitanute sma shubhaMyuH || 21\-38|| toShitatrinayanasya nR^ishaMsaH kAshirAjatanayasya purodhAH | kalpitAhutirajIjanadugrAM kAlavahnipadavImiva kR^ityAm || 21\-39|| sA.abhipatya yaduvIrasakAshaM hetirAjavibhavena hatAshA | janmadhAmani nije niyamasthaM ja~njapUkamabhisR^itya jaghAna || 21\-40|| nirdadAha nagarImatha kAshIM visphuli~Nga iva mAdhavadIpteH | yAdavagrasanakautukavatyA kR^ityayA saha (sa cha)rathA~NgakR^ishAnuH || 21\-41|| syandanadviradavAjipadAti\- prAjyasaudhaparipATisamR^id.hdhyA | chakravahnivibhavena tadA.abhUt chandrashekharavilepanabhUmA || 21\-42|| kShetrametadavimuktasamAkhyaM muktiyogyamupasR^iShTamayogyaiH | ityavekShya dahanena tadarhAM saMskriyAmiva chakAra sudR^iShTiH || 21\-43|| aprashAntaruShamadbhutadIptaM dagdhavairipuramAyudharAjam | nirjarAH pratinishAmayamAnAH bibhyati sma jagadushcha jayoktim || 21\-44|| daivatairapi chaturmukhamukhyaiH dattasatkR^itirasau jitakAshI | iShTanirvahaNanirvR^itachittaM viShTarashravasamabhyupapede || 21\-45|| AsuraprakR^itikeShu niraste\- ShvevamebhiranupAlitasakhyaH | vAnaro bhujabalena babAdhe durmatirjagadidaM dvividAkhyaH || 21\-46|| bhUdharAn udaharad bhujashAlI prakShipaMshcha nagarANi mamarda | kShobhayan jalanidhIn anuvelaM plAvayaMshcha vasudhAM prajaharSha || 21\-47|| anyavIrarahitAmiva matvA vArirAshirashanAmavalimpan | AtmanaH sadR^ishamAdriyataikaM dhenukapramathanena niyuddham || 21\-48|| ekadA haladharasya vihAre sampatan amitachApalacheShTaH | dvArakopavanapAdapabhedI vishvataH kilakilAM vitatAna || 21\-49|| tAlaketuyuvatIrviharantIH trAsayan mukhavikAravisheShaiH | krIDanopakaraNAni vibhindan kShveDitAni vidadhe vidhilUnaH || 21\-50|| taM pravR^ittakapikR^ityamadUrAt bAdhitapratibalo baladevaH | ja~NgamasphaTikabhUdharakalpo rukmashailaruchiraM nirurodha || 21\-51|| vAnareNa suhR^idA danujAnAM yAtudhAnasamaraprathitena | preShitAM drumashilochchayavR^iShTiM niShpipeSha musalena halAstraH || 21\-52|| Apatan apasarannapi bheje grAhyatAmiva cha durgrahatAM cha | agrato.abhavadalakShyata pashchAt apratarkyarabhaso harivIraH || 21\-53|| tau parasparagaveShitarandhrau kAmapAlakapisainikapAlau | yojitoddhatakarau yuyudhAte darpadAruNadishAgajasattau || 21\-54|| taM pralambadamanaH plavagendraM viplutaM punarapi plavamAnam | kAlapAshanigR^ihItamarAtiM kalpamAnamabhavAya viveda || 21\-55|| savyadakShiNaparikramaNAbhyAM drAgalAtamayachakranirIkShyaH | AtatAna halapANimadUrA\- dagnisAlavalayasthamivAriH || 21\-56|| taM gR^ihItagaruDAnilavegaM sarvato yugapadeva samIkShya | lA~NgalI jaladhila~NghanadakShaM lAghavena laghayan vichachAra || 21\-57|| andhakAramiva taM pratirundhan aryameva musalI nijadIptyA | di~NmukhAnyakaluShANi vitanvan vishvadR^iShTivibhavAya babhUva || 21\-58|| ghUrNitAkulitakauravadhAmnA lA~Ngalena lalitoddhatalIlaH | yUthanAthamavarudhya kapInAM maulighAtamavadhInmusalena || 21\-59|| vajrapANimahitAdbhutabhUmnA vAnareNa nihatena sa rAmaH | vyAchakAra vinatAbhayadAtA pUrvarAmacharitaM punaruktam || 21\-60|| dharmamarmabhidi daivavipAkAt uddhR^ite dvividanAmani shalye | revatIramaNarechitakhedA nAkinashcha munayashcha nananduH || 21\-61|| trAsiteShu vibudheShu tadagre pItavantamamR^itaM balabhadraH | prApayat plavagamukhyamitIva svargibhissaha sudhAshanabhAvam || 21\-62|| bhUtale haladharAhitaguptau sArabhUtasubhaTagrahaNena | u~nChavR^ittirudarabhbharirAsIt tAdR^ishena tapasaiva kR^itAntaH || 21\-63|| evamIShadavaropitabhArAM bhAvayan bhuvamatoShayadAryAn | pUrvadevajanitAn abhinighnan pUrvajena sahito yadunAthaH || 21\-64|| bhArgavAdibhirabAdhitabhUmnAM nirmameShvapi nikAraparANAm | saubhahaMsaDibhikaprabhR^itInAM sUdanairalaghayachcha dharitrIm || 21\-65|| ugrasenaviniveshitarAjyAM unnamayya yaduvaMshavibhUtim | tasya digvijayakautukamAdyaH saptalokatilako vitatAna || 21\-66|| tanniyogamatha shekharayitvA svaprashAsanavashaMvadavishvaH | yAvaduktaniyatAkhilavR^ittIn yAdavAn upaninAya sudharmAm || 21\-67|| AtmakalpitadhR^iteratha rAj~naH sannidhau sachivapIThaniviShTaH | mantraNAya mahato yadumukhyAn sammukhAn pratinananda mukundaH || 21\-68|| abhajata narapAlamugrasenaM bahumanute sma yadUMstathA.api tu~NgaH | kvachidabhilapane vibhaktishaktyA svaguNavibhUtiguNIbhavannivaikaH || 21\-69|| adhiguNaharivaMshavIrasa~NgAt apachitavAsavasa~NgamAbhilAShA | atishayaruchirAM vahantyabhikhyAM achakamateva sabhA(sadA)tadAdhirAjyam || 21\-70|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye pauNDrakAdivadho nAma ekaviMshaHsargaH || \section{|| dvigvijayo nAma dvAviMshaH sargaH 22||} atha devAnivA.a.ahUtAn naradevAn abhAShata | devadAnavasAmAnyadaivataM devakIsutaH || 22\-1|| eSha vaH kShmApatiH shAsti vidhAteva prajApatIn | mahendra iva dharmeNa sudharmAmAsthitaH svayam || 22\-2|| shekharIkR^itabhUbhAraH sheShatvena vibhoH sthitaH | vedayatyayamAryo.api mitrabhUtAn amitrajit || 22\-3|| vayaM bhavanto ye chAnye mahAntaH sarva eva te | vishvaguptau jagatkartrA viniyuktA vibhUtayaH || 22\-4|| tadasmAbhiravastheyaM dharmavartmani shAshvate | bibhyadbhiranaghAdeshAt vajrAdiva samudyatAt || 22\-5|| dviShantaH khyAtanAmAno nAmasheShAstathA.apyasau | samudravasanA viShvak tAmasairavakuNThitA || 22\-6|| aMsakastUrikA bhUmirbhavatAM bAhushAlinAm | ajugupsApadaM na syAdasadvR^ittimalImasA || 22\-7|| sha~NkitaprachayaH sheShaH shUtraNAM shuShmaNAmiva | Ayatau sukhamichChadbhirna yuktaH kShantumIshvaraiH || 22\-8|| atastrANAya sAdhUnAM duShkR^itAM damanaM kShamam | kaDa~NkarIyarodho hi kalamotsedhakAraNam || 22\-9|| puShyatAM pANDaraM ChattraM puNDarIkamiva shriyaH | dharmo.adharmashcha nAnyo.asti rakShaNopekShaNe(NAt)bhuvaH || 22\-10|| pUrvapUrvanarendrANAmuchChiShTamapi medinI | somapIthinayAt grAhyA svadharmAdhvaramAsthitaiH || 22\-11|| avivekavibhAvaryAM dharmamArgamapa~Nkilam | draShTuM dIpa iva nyasto nAyakena nayAgamaH || 22\-12|| avalambya jagaddhAturhastamAgamavigraham | svayamuddharatA.a.atmAnaM svairaM pAtAlapAtinam || 22\-13|| vyasanAsAravegAnAM vAraNaM na prakalpa(lpya)te | upadeshairanAryANAmuttAnachChatrasannibhaiH || 22\-14|| paNDitaprahatenaiva satpathena sadoditAH | viShameShu skhalanto.api na durgatimavApsyatha || 22\-15|| bhUparikramaNAdanyA bhavatAmatibhAsvatAm | tamasAmiva shUtrUNAM nirAse kIdR^ishI kriyA || 22\-16|| jigIShUNAM cha yuShmAkaM na jetavyapade sthitam | kauravairanukUlAnAM vipAkairiva karmaNAm || 22\-17|| avarodhyAH svayaM dakShairakShipadbhiranehasam | kariNAM karNaDolAbhiH kampitA iva sampadaH || 22\-18|| nItipaddhatirakShobhyA bhavadbhiradhigamyatAm | niyatA svargasaudhasya nishshreNiriva shAshvatI || 22\-19|| khalatyAgaH suhR^itprAptiritIdaM kavachadvayam | vahadhvaM mantradehasya bhedaM parijihIrShavaH || 22\-20|| dhAtUnAmiva kopeShu prakR^itInAmachetasAm | pAtumarhatha paryAptaM prasAdanarasAyanam || 22\-21|| anItimadirAM tyaktvA lobhAdiviShadUShitAm | agada~NkAramAdaddhvaM praj~nA.amR^itamanuttamam || 22\-22|| lulitAsheShasanmArgaM lokavedavirodhinam | parityajata durmAnaM pAShaNDamatajIvitam || 22\-23|| guNashailAgramAropya shanairAtmAnamAtmanA | nityasha~NkitavibhraMshaM nidhyAyata shubhaMyavaH || 22\-24|| trividhAni vidheyAni sampatsu cha vipatsu cha | karaNAnIva mitrANi gopAyata guNagrahAt || 22\-25|| aprashAnteShu visrambhamatisha~NkAM suhR^itsu cha | nItisandaMshinA R^iddheH samuddharata kaNTakau || 22\-26|| sapa~nchA~Ngena mantreNa nItimAhAtmyanirviShAm | niyachChata nijA~NgeShu bhuja~NgImiva sampadam || 22\-27|| avadhIrayatAdharmyAmarthakAmaikasAdhikAm | nR^ishaMsapreyasIM nItiM nArIhR^idayadAruNAm || 22\-28|| pramAdasaptakaM tyaktvA prabudhyopAyasaptakam | a~NgasaptakasampattyA jayata dvIpasaptakam || 22\-29|| arAtigaNakUTasthAn Adau jayata durjayAn | apadakrodhalobhAdIn asheShArthavirodhinaH || 22\-30|| AntareNa balenaiva dvividhAM vahata kShamAm | yasya sattve.apyasattve.api gatArthaM ShaDvidhaM balam || 22\-31|| na shApo nAbhicharaNaM na vahnirna viShaM tathA | nAstrANi na cha shastrANi yathA tIkShNatamA kShamA || 22\-32|| vipakShajAtibhAjo.api kShudrAn anapakurvataH | suparNa iva bhUnAgAn upekShadhvaM tarasvinaH || 22\-33|| kR^ipaNAn kShamamANo.api mahAsattvo na dainyabhAk | mR^igendra iva bhinnebhaH svadaMShTrAlehinaH khagAn || 22\-34|| devAn atishayAnAnAM daityadAnavarakShasAm | vinipAtanidAnAni svayamanvIkShya sukhyata || 22\-35|| yashaHprANaharAn ghorAn vyAmohaviShapAdapAn | samIkShAshANaghR^iShTena dyata shAstreNa shastriNaH || 22\-36|| shrutashI(shA)libhiruktAni durutsekajvarAturAH | apriyANyapi pathyAni mA jihAsata jAtuchit || 22\-37|| kalisandhisamAghrAtaM tyajantaH karma karburam | sadasatprekShaNe syAta sarvato dattadR^iShTayaH || 22\-38|| pallavopamakaumAre prasUnopamayauvane | sthiraM phalamupAdaddhvaM ja~Ngame jIvitadrume || 22\-39|| miShatAM mIlatAM vA.api drutaM dhAvati jIvite | anaghaM tanuta kShemyamAntaraM dhanamakShayam || 22\-40|| akAlaniyatochChrAyamatisUryendupAvakam | kShAttraM kShapitajADyaM vaH kShamaM tejaH samedhitum || 22\-41|| asamplAvitasaptAbdhiratrilokItamopahA | adiksUtasudhAliptiryasya kIrtiH sa kimprabhuH || 22\-42|| sudhAM sumanaso yasya svAdayanti yashomayIm | sa rAjA vR^iddhimApnoti kShIyate na cha kAlataH || 22\-43|| tyaktasAntvena kaThinAn vidrAvayata tejasA | ayasastApasekAbhyAmavasthA kAdR^ishI bhavet || 22\-44|| prasAdhitadisho yuShmAn vimuktAnyamahIbhR^itaH | sampadaH pratipatsyante saritaH sAgarAniva || 22\-45|| sa eSha purato yAtA prAj~naH parimR^ishan pathaH | sa~Nkalpa iva yuShmAkaM sAtyakiHsatyavikramaH || 22\-46|| parivAreNa sampannastyaktakoshashcha kAryataH | nandako.ayamanistriMshaH sammato mama shatrujit || 22\-47|| jaitraM dhvajamivodagramenamAhitalakShaNam | anuyAta disho jetumastravedamivAparam || 22\-48|| vanasiMhanayAd guptirmAnatarkakramAdapi | parasparapuraskArAt bhavitrI bhavatAmiha || 22\-49|| api yuShmAbhiretAvadaha~NkAragrahojjhitaiH | a~NgIkR^itamamuhyadbhirAturairiva bheShajaM (bhojanam)|| 22\-50|| iti sUktisudhAM pItvA shaurivaktrendunissR^itAm | sahasA naradevAste saumanasyaM prapedire || 22\-51|| taduktiM shukavat sarve sa.NllapantaH parasparam | praharShamadadhustasya praviShTA nItipa~njaram || 22\-52|| tR^iShitairiva te shrotraiH sambhU(bhR^i)tashrutisaurabhAm | papuH priyahitAM tasya parishuddhAM sarasvatIm || 22\-53|| asandehaviparyAsAmasa~NkIrNahitAhitAm | trayImiva giraM tasya mAnayanti sma te nR^ipAH || 22\-54|| atha yAdavayUthena sahitaH saMyugapriyaH | sAtyakiH prachitottaMsaH pratasthe bharturAj~nayA || 22\-55|| dharmaguptikR^itAdeshaH sa mene madhuvairiNA | apR^ithaktvamivApannamanyadAyudhapa~nchakam || 22\-56|| svaketukalpanApUrvaM niyuktaM hariNA svayam | tameva tAdR^ishAkAraM tamamanyanta yAdavAH || 22\-57|| sa vIraH shAsanaM bhartuH shirastrANamivodvahan | amanyata jitaprAyAH saha dikpatibhirdishaH || 22\-58|| payodhiM tarNakapadaM parvataM sikatAmayam | pAtAlaM cha sthalIpR^iShThaM praikShatAmitavikramaH || 22\-59|| prayANapaTahastasya pralayAmbudaDambaraH | nUnamAnartayAmAsa bhuvaM saha payodhibhiH || 22\-60|| prayAntI pR^itanA sadyaH praNAdairdyAmapUrayat | vairivAsakasajjAnAM gaNairapsarasAmapi || 22\-61|| adhiruhya rathaM jaitraM sa babhau tArkShyasannibham | jigIShitadishAchakrashchakrapANirivAparaH || 22\-62|| divyadundubhighoSheNa puShpavarSheNa bhUyasA | asharIrijayoktyA cha tena jaj~ne jitaM jagat || 22\-63|| sa viShNuriva vikrAntyA balidhvaMsodyato balI | suShuve triShu lokeShu kIrMita tripathagAmiva || 22\-64|| tato budbudaphenAbhaiH prachitAM ChatrachAmaraiH | ninAya pR^itanAM prAchIM ga~NgAmiva bhagIrathaH || 22\-65|| pR^itanAsAgaraughena pAlayan sAgarAmbarAm | vIro vetasavR^ittInAM na bha~Ngamabhisandadhe || 22\-66|| mahadbhirapi tatsainye sampatadbhiH suhR^idbalaiH | na vR^iddhirabhavad dR^ishyA varShatoyairivAmbudhau || 22\-67|| ashobhata patAkAgrairagrahastairanIkinI | nirdishya gaNayantIva jetavyaviShayAn nijaiH || 22\-68|| tamIdivasayostatra pR^ithivyAkAshayorapi | samapadyata tAdAtmyaM sainyareNusamutthitam || 22\-69|| asUchImukhabhedyaM tat achandrArkapratikriyam | rurodha dviShatAM dR^iShTiM rajasA janitaM tamaH || 22\-70|| apratIpamarutkShiptaH parAgaH prasaran puraH | AsannavinipAtAnAM vaivarNyamadishat dviShAm || 22\-71|| dhUmakambalasAndreNa reNunA gaganasthalI | namantIM sainyabhAreNa shanairanujagAma gAm || 22\-72|| pR^ithivIM vardhayantIva pR^itanA khaNDayantyapi | parAgaiH pUrayAmAsa khAtaM sagarajanmanAm || 22\-73|| dhvajapallavitA senA shastrapuShpA parAgiNI | babhau cha~nchUryamANeva mR^ityorupavanasthalI || 22\-74|| sA nUnamanukurvANA sindhupatnyau sitAsite | kuTilapratikUlarddhi(rddhiH)kUla~NkaShagatiryayau || 22\-75|| vishvataHprasR^itistasyA babhUva bahupaddhateH | vAhabandhanakIlAnAmaparyAptavanadrumA || 22\-76|| avichChinnaguNAMshchakre nistrAsAnnijasenayA | hArAniva bhuvaH shuddhAn agrahArAn parArpitAn || 22\-77|| anAshramapadAsannAmabhIShitakR^iShIvalAm | anaiShInmahatIM senAmavirundhAnagopanIm || 22\-78|| svadeshAdavisheSheNa svIkR^ite shatrumaNDale | na yodhA jagR^ihustatra ki~nchidasvAmisammatam || 22\-79|| vihArAstasya janyeShu vimatAneva nighnataH | samaM dadR^ishire devaistattajjAnapadairapi || 22\-80|| adInasattvaH shatrUNAM dInasaMrakShaNavratI | anvakampata dhAtrIbhirupanItAn stanandhayAn || 22\-81|| adR^iShTasainyarajasAmabANasparshavedinAm | pashyan kvachidamitrANAM sa jihrAya palAyanam || 22\-82|| sa mithashshauryasa~NgharShAdarAtIn abhinighnataH | punaruddIpayAmAsa satkAreNa garIyasA || 22\-83|| krodhapAvakadIptAnAM hetInAM yadupu~NgavAH | vidadhustatra vairistrIbAShpatoyena sechanam || 22\-84|| nihatapratimAta~NgadantatsarupariShkR^itAn | dviShatAM maulishANeShu khaDgAn muhurashAtayan || 22\-85|| shastradhArAdharaistatra vikramAraNyabarhiNIm | vipule bhujashailAgre vIrashriyamanartayan || 22\-86|| niyataM hetayasteShAM nipIte vahnivAriNI | nidadhuH shatrunArINAM chitteShu nayaneShu cha || 22\-87|| alabhanta kShaNAt teShAM purataH paripanthinaH | dhanuShA namatA svargaM vapuShA tu vasundharAm || 22\-88|| ghUrjarAn pArashIkAMshcha prAgeva bhR^itakIkR^itAn | apashchAtpadavinyAsAn akarodagrayAyinaH || 22\-89|| madhyadeshaM vashIkR^itya yogIva prathamaM manaH | pratyantabahirakShANi tyAjitArthAnyathA(rthAni so.a)karot || 22\-90|| gR^ihItacharamAbhbhodhIn garutmAniva jagrase | dhanvinasturagopetAn vimukhAn bhujagAniva || 22\-91|| yadavastatra nistrAsA yavanaiH stanayitnubhiH | shailA iva dadhurbhImAM sharavR^iShTimudIritAm || 22\-92|| raktachandanadigdhAste yashobhiH sragviNastadA | jayashrIparirambhArthaM naipathyamiva bhejire || 22\-93|| kapichUShitatAlabhaiH kR^ittairyavanamUrdhabhiH | dadR^ishe kAlabhR^ityAnAM dattapiNDeva medinI || 22\-94|| pIte yavanasainyAbdhau tatkopabaDabAgninA | shakAdyAH sharaNaM jagmuH sha~NkAta~NkenasAtyakim || 22\-95|| pravALapallavAstIrNAM ratnapuShpaughakarburAm | vihArapadavIM mene velAmaparavAridheH || 22\-96|| prachetasA.api duShprApaiH pravAlamaNimauktikaiH | taM potavaNijastatra prabhUtaiH paryatoShayan || 22\-97|| nirdhUtanigamAMstatra naigamAn aparAntajAn | sa vaidya iva durvyAdhIn durjayAn ajayad vibhuH || 22\-98|| viharan vAruNIbhAjA sa vIro vijayashriyA | babhUva barbarastrINAM paridevanadeshikaH || 22\-99|| udanahyanta vArShNeyAH kuntalAn samarashlathAn | pravALairaparAmbhodherAntrairiva samuddhR^itaiH || 22\-100|| tato vilulitamlechChaH pashchimodadhivelayA | anilapreyasImAshAmamanuShyapadaM yayo || 22\-101|| hArItaharitaistatra mahArghairmaNirAshibhiH | gR^ihItairanvagR^ihyanta tena potopajIvinaH || 22\-102|| pashchimAM dishamAkramya prA~NmukhaM rathamAsthitam | viparItagatiM sUryamudIchyAstamajAnata || 22\-103|| sa kR^iShNavartmavihR^itiryugAnta iva saMyuge | amitralokamadahat dIptahetigaNolbaNaH || 22\-104|| anabhravidyutpratimAH sAyakAstasya dhanvinaH | abhavan hUNanArINAmashruvarShapurassarAH || 22\-105|| dviShato devadR^ishyeShu raNara~NgeShu dIvyataH | tANDavaM grAhayAmAsa nipAtitashirodharAn || 22\-106|| aparasparasApekShAn atUNIraprakAshakAn | ashaMsat pratiyodhAnapyavadhIritajIvitAn || 22\-107|| mahAnto maNDalaM cherurmadhyepratibalaM dvipAH | pralayodanvadAvarte bhramanta iva parvatAH || 22\-108|| tatra sainyarajashchakre pratIchIrapi vAhinIH | asamAhitabuddhInAM chittavR^ittIrivA.a.avilAH || 22\-109|| trAsamuktaM punastatra sindhukAmbhojayoShitAm | ashrubindubhirAbandhi mauktikastanamaNDanam || 22\-110|| akR^iShTapachyaghusR^iNAmachChinnaughamahApagAm | agharmaglapitAraNyAmanaghAM bhuvamanvabhUt || 22\-111|| ashvIyakhuraniShpiShTabhUdharakShodabhUyasA | rAjavIthIsamAM chakre rajasA vAlukAM nadIm || 22\-112|| grAmaNeriva taistasya sainikairavarodhitAH | striyaH puruShadharmANaH strItvamevopalambhitAH || 22\-113|| balena mahatA.a.askandya mainAkapitaraM girim | pralayodanvadArohamAkAlikamalambhayat || 22\-114|| samAjamiva shailAnAM vishvarUpamiva prabhum | uttambhanamiva vyomnaH sa nidadhyau sakautukam || 22\-115|| shvashuraM bhUtanAthasya skandamAtAmahaM girim | prasUtiM sarvaratnAnAM pR^ithivIdhenutarNakam || 22\-116|| gR^ihItAstyAjitatrAsA menApativanaukasaH | mArgamAdidishustasya vahneriva samIraNAH || 22\-117|| tamAruhya niraikShanta jighR^ikShanta ivAndhakAH | vikalpitaravIndvagnIn merukailAsamandarAn || 22\-118|| dadR^ishe (dadarsha)gaganaM tatra divA.api vyaktatArakam | gaurIhAramaNiprakhyairga~NgAnirjharashIkaraiH || 22\-119|| subhagAM kinnarINAM cha svaguNAmodamedurAm | gItiM nishAmayAmAsuH(sa)gajashArdUlakarShaNIm || 22\-120|| guhAsu yaminAM mene sainyaghoShamashR^iNvatAm | shR^iNvatAmapi siMhAnAM samaM sAminimIlanam || 22\-121|| apashyat tatra(shyaMstatra)dUrasthamantikasthamivonmukhaH | kailAsaM kinnarendrasya kIrtikandamivotthitam || 22\-122|| chamarAn siMhashAbAMshcha gandhanAbhimR^igAnapi | jagR^ihustatra vArShNeyAH priyAsamprINanArthinaH || 22\-123|| gu~njAhArabhR^itaH shyAmA barhollAsitakuntalAH | pravAlavasanAH prekShya jahasuH shabarA~NganAH || 22\-124|| shikharAMsapariShkAraiH sainyadvipamadairbabhau | kalkitaH kShmAbhR^itAM nAthaH kastUrIsthAsakairiva || 22\-125|| shrutvA giriguhAnUktaM tatsainyagajagarjitam | api siMhAH palAyanta vanyadviradabhedinaH || 22\-126|| pradIptaratnashirasaM prAleyaparipANDa(NDu)ram | pradakShiNaM vyatIyAya sheShayitvA mahIdharam || 22\-127|| atha kastUrikAmodairadhivAsitabhUdharAn | yashasA.a.avAsya nepAlAn yaduvIraH svadeshayat (n )|| 22\-128|| parvatendrapratinidhIn prAguttaramahIdharAn | supratIkaviShANAgrairavaikShata gavAkShitAn || 22\-129|| dvIpaparvatadurgeShu dvipasiMhanibhAn dviShaH | sa~NgrAmamR^igayAsthAyI jagrAha cha jaghAna cha || 22\-130|| prabha~njana ivAmbhodAn pakShIndra iva pannagAn | prAchyAn prachyAvayAmAsa pa~nchavaktra iva dvipAn || 22\-131|| shoShitaprAchyajaladhiH shauryabADabavahninA | sasarja tadvadhUchitteShvashoShyaM shokavAridhim || 22\-132|| yadUnAM hetayastatra shatrushoNitapATalAH | pratApajvalanajvAlAsampadaM pratipedire || 22\-133|| kR^ipANikAbhiH kukurAH kampitAbhirakampayan | dviShatAM tadvadhUnAM cha chittadakShiNalochane || 22\-134|| vijahruryAdavAstatra vibudhastrIvarapradAH | sharANAM lakShadAtAraH shatrusammatavikramAH || 22\-135|| (yAdavAstatra shatrUNAM kR^itteShuM (ShUn)nUnamapratIn | AshAtadhAnvA dR^ishyeShu shirojAleShu sAyakAn || (adhijyadhanvA vyakirat shirojAteShu sAyakAn ) vikramaprabhave teShAM vijayashrIsvayaMvare | vandikR^ityaM dviShashchakrurapsarobhiH svayaMvR^itAH || 22\-136|| ramApatipadotpannAM ratnAkarapatiMvarAm | puNyAM saritamAsIdat purabhinmaulimAlikAm || 22\-137|| sa mene jAhnavIM yAntImarthamekamivArNavam | pravAhairbahudhA bhinnairbhAShAbhiriva bhAratIm || 22\-138|| kR^ipANadhArAtIrthena shodhayitvA kR^itAgasaH | tridivaM prApayAmAsa va~NgAMstripathagAntare || 22\-139|| vikShipan bhuvi nistriMsho vaktrapuShpANi vairiNAm | raNara~NganaTasyAsya sUtradhAra ivAbhavat || 22\-140|| sainyadantimadopetaiH shatrustrIbAShpakajjalaiH | ga~NgAM ravisutAM chakre yashasA tAM cha tanmayIm || 22\-141|| AttasArA dviShastatra muktAstena mahIyasA | adR^ishyanta yathApUrvaM dantibhuktakapitthavat || 22\-142|| pR^ithuvIchigaNAM tIrtvA pR^ithivIsahajAM nadIm | bAdhitAsheShagauDena balenArNavamAdravat || 22\-143|| alabhanta mahIpAlAH puratastasya nirbhayAH | natena dhanuShA nAkaM vapuShA cha vasundharAm || 22\-144|| vishanto vAhinIM tasya trisrotasamivAparAm | tridivaM pratyapadyanta pratiyodhA nirAgasaH || 22\-145|| kuTilAn praguNIkR^itya svanAmAkSharabhUShitAn | ja~NgamAn darshayAmAsa jayastambhAn mahItale || 22\-146|| shAlIniva satastrAtuM tatra tatra prarohataH | yavasaughanibhAn yApyAn ujjahAra yadUdvahaH || 22\-147|| pratApAgniM puraskR^itya bhuva(bhUya)ssAgaravAsasaH | velAvalayasampannaM karaM jagrAha tatra saH || 22\-148|| purandarasamaH pUrvaM jitvA paurandarIM disham | dIkShitaH satparitrANe dakShiNAbhimukho.abhavat || 22\-149|| upadIkR^itya sarvasvamupasannayadUdvahAH | prAchImavikalAmR^iddhimutkalAH pratipedire || 22\-150|| prahitAnatha kAli~NgaiH panthAnamuparundhataH | rurodha siMhanAdena yadusiMhaH sa sindhurAn || 22\-151|| sa tAn gairikaraktA~NgAn saptadhA srutanirjharAn | ja~NgamAniva vindhyAdIn jagR^ihe gandhahastinaH || 22\-152|| pratiyudhya parishrAntAn gR^ihItvA gajayodhinaH | chakrali~NgadharAMshchakre kAli~NgAnki~NkarIkR^itAn || 22\-153|| sa teShAmapi sAmantAn AhUtAn vindhyadurgataH | dakShAn dviradashikShAyAM chakre nijaniShAdisAt || 22\-154|| vairivAraNamUrdhanyairmauktikairlAjatAM gataiH | raNAgnirdarshayAmAsa vyUDhAM tena jayashriyam || 22\-155|| dAritadviradAMstatra siMhAniva mahAjavAn | nananda svabhaTAn dR^iShTvA nakharashritamauktikAn || 22\-156|| vipakShAn bhUbhR^itastatra kurvatA nirvicheShTitAn | devo harihayastena dvirUpatvamivAnvabhUt || 22\-157|| aparyuShitapAnIyAmanaghasrotasaM shubhAm | ga~NgAmiva vibhaktA~NgIM prApa godAvarIM tataH || 22\-158|| ashAlInamanastve.api svAshritatrANamichChatAm | AndhrANAmAtmadAtR^INAM dadAvabhayadakShiNAm || 22\-159|| patirakShaNatuShTAnAM svaguNagrathitAkSharaiH | AndhreshvarapurandhrINAM sa~NgItaiH pratyananda(ndya)ta || 22\-160|| AdyaM dramiDadeshAnAM tuNDIramatha maNDalam | vivesha bhUShitaM yUpairvedhaso vAjimedhikaiH || 22\-161|| kShiptadoShaH sa taM deshaM kShIrasindhuguNAdhikam | shuddhadharmapariShkAraM shvetadvIpamamanyata || 22\-162|| parityaktapathAMstatra sa kA~nchIkaTakatyajaH | AhUya sthApayAmAsa dharmyAn dharmadhurandharaH || 22\-163|| pralobhayantIM lalitaistataH prathamalakShitaiH | darshanIyeShu choleShu didR^ikShAmanvavartata || 22\-164|| atha kanyAM kaverasya dadarsha kanakAshritAm | apadiShTanadIrUpAmamR^itasyeva devatAm || 22\-165|| udAralaharIlAsyAM lalitAvartarAsikAm | rasikaH praikShata nadIM ra~NgaparyantanartakIm || 22\-166|| rathasetuniruddhA sA ratnAkaramanorathAt | avaruhya jagAmeva sahyasya piturantikam || 22\-167|| dakShiNApathaga~NgAyAH sa tasyA divyasampadaH | dadau ravisutAshleShaM dAnavarSheNa dantinAm || 22\-168|| jananImiva tAM lakShmyAH pAthonidhipativratAm | niyamairuchitairbheje nigamakhyAtavaibhavAm || 22\-169|| yashobhissaha cholAnAmikShuniShyandasammitaM (nibham)| payaH sahyapayasvinyAH papuryAdavayUthapAH || 22\-170|| jahasurjAgarUkAste ja~NghAlaguNashAlinAm | dR^iShTvA dramiDayodhAnAmavaskandamanoratham || 22\-171|| triviShTapanibhAMstatra dR^iShTvA janapadAn bahUn | achamatkAramanyeShu bhUmibhAgeShvadhatta saH || 22\-172|| tatra darpamamitrANAM mitrANAmapi sAdhvasam | akhaNDayadaparyAyAt atyAkhaNDalavikramaH || 22\-173|| ra~NgamAtmabhuvastatra ramyanirmANamAtR^ikAm | anantapIThikArUDhamabhyarchya mudito yayau || 22\-174|| divA.api dIpasApekShaM gahanaM saMshritAn gajaiH | sa chorAMshchUrNayAmAsa cholapANDyopaghAtinaH || 22\-175|| ramyapattanasambAdhAM ratnasaikatashobhinIm | vyalokayata samprIto velAvipinapaddhatim || 22\-176|| mainAkamahasA dIptaM setusImantitodakam | damitaM raghuvIreNa dadarshAbdhiM sa dakShiNam || 22\-177|| parikhAM prekShya la~NkAyAH payodhiM prajaharSha saH | tArAbhUShitadehasya tridivasyeva darpaNam || 22\-178|| sahasotpatatAM tatra dhanvino laghuvikramAH | udadhiM dantinakrANAM kumbharatnai(ktai)rapUrayan || 22\-179|| gaganaM cha nirAlambamagAdhaM cha mahodadhim | vIkShya te bahvamanyanta hanUmantaM gatAgatam || 22\-180|| sa bheje saritAM patyuH pulinaM vR^iShNipu~NgavaH | AsIdavidhavA ga~NgA prasanne yatra rAghave || 22\-181|| vyalokata cha vismero la~NkAgopuramuttaram | raghuvIrasharavrAtaparikalpitajAlakam || 22\-182|| paribhUtaravastasya sainyaghoSheNa sAgaraH | adhikaM kShobhamApannastrAsabhinna ivAbhavat || 22\-183|| tamAlAn pratimAta~NgatrAsAdAlAnamaNDalAn | mamR^idurnUnamAvArya madAndhA gandhasindhurAH || 22\-184|| nalasetuM tato nItvA dR^iShTamuktAnadImukhaH | vIro vishramayAmAsa durnivArAM varUthinIm || 22\-185|| kR^itavyAvartanAstatra ketakIreNurUShitAH | dviShaH skandhAMshcha dudhuvurhayAstumulaheShitAH || 22\-186|| dhanuShA shAr~NgabhImena sAmiviShphAritena saH | lajjitodadhighoSheNa la~NkAdvIpamakampayat || 22\-187|| pratApadUtavashagAH prAjyaratnopahAriNaH | ajIvan yadusiMhasya pAdamAshritya siMhalAH || 22\-188|| mahatImupadAM teShAM dviparatnAdishAlinIm | sa sa~NgR^ihya punashchakre na manaH setubandhane || 22\-189|| dviradAn siMhalendrasya dvichaturdantashobhinaH | potabhUtAMstrikUTasya potAnItAn amanyata || 22\-190|| yashoratnAkarastasya babhau pANDyasamarpitaiH | sainyaka~nchukaparyAptairmuktApulinamaNDalaiH || 22\-191|| somavaMshabhuvAM tatra bhUbhR^itAM yadupu~NgavaH | sayUthyabhAvamudbhAvya sha~NkAjvaramapAnudat || 22\-192|| sa mArutipadanyAsAda~nchitAgrAmadhityakAm | prabhuH pradakShiNIchakre mahendrasya mahIbhR^itaH || 22\-193|| upabhuktA babhau tena malayasya vanasthalI | sainyasammardasambhUtairelAchandanasaurabhaiH || 22\-194|| patagendradhvajatrAsAt bhraShTakuNDalitAtmanAm | jagR^ihuryAdavAstatra phaNAratnAni bhoginAm || 22\-195|| pR^itanAM tasya samprekShya pR^iShadbhAvitasAgarAm | mAnamAtmani tatyAja malayAshramatApasaH || 22\-196|| marutastatra nAgAnAM mR^iditailAsugandhayaH | chandanadrumasaktAnAM prItikopakR^ito.abhavan || 22\-197|| paTIraskandhaviShayAstatra teShAM bhuja~NgamAH | abhajanta phaNAratnairavAtakShobha(kShepa)dIpatAm || 22\-198|| muktAbharaNabhUyiShThA ratna(kta)chandanara~njitA | chakAshe yAdavI senA satAreva pitR^iprasUH || 22\-199|| nidAghamiva parjanyo nirAse sAtyakiH param | prayuktairagrato nAgaiH prAvR^iSheNyairivAmbudaiH || 22\-200|| yugapat pratyavidhyanta yuddhe tasya sharairdviShaH | apA~Ngaishcha surastrINAmasitotpalamechakaiH || 22\-201|| shastrakeliM parityajya svakAntAkeshabha~NgurAm | jagR^ihuH keralAstatra jaitramastramivA~njalim || 22\-202|| adUrAvasthito rAmastatra vR^iShNivarUthinIm | shasha~Nke vismayAviddhaH saptArNavasamAhR^itim || 22\-203|| bhugnabhAgastataH sahyastadAkramaNayantritaH | praNinaMsurivAbodhi paryastashakaTopamaH || 22\-204|| agraskandhena gokarNaM mahendramapi mUlataH | avaskandya yadushreShThaH skandhAvAraM nyavIvishat || 22\-205|| jitvA sahyAshritaM vIro jAmadagnya ivAparaH | dUramutsArayAmAsa dviShadbalamahArNavam || 22\-206|| chAruchandanasampannashailastanamanoharAm | bubhuje dakShiNAmAshAM mauktikAkaramekhalAm || 22\-207|| tatra velAniloddhUtarAjatAlaravAnvitam | svargItaM svAdu shushrAva bhuja~NgastrImukhoditam || 22\-208|| cholakeralapANDyAnAM pashyan anugatiM prabhuH | chakAra punarAdhAnaM dharmyaM hutabhujAmiva || 22\-209|| kAladR^iShTikarAlAbhirulkAbhiriva hetibhiH | durmadadviradodagrAn trAsayAmAsa tauluvAn || 22\-210|| kheTakarparagUDhA~NgAn kIlayitvA sharairdviShaH | sthalakUrmairivAkIrNaM chakAra raNabhUtalam || 22\-211|| sharairabhyarchitAstena ko~NkaNAH samarA~NkaNe | puShpavR^iShTibhirAnarchustameva tridashIkR^itAH || 22\-212|| ku pitAH ko~NkaNastrINAM gaNDUShamadhugarbhitAn | babha~njuramitAmodAn vakulAn vR^iShNiku~njarAH || 22\-213|| pramAdAniva tAn sapta deshAn atipatan prabhuH | sa mamarda mahArAShTraM sainyadakShiNabhAgataH || 22\-214|| apashyad R^ishyamUkAnte sheShamaulimaNiprabhAm | rAmasAyakarandhreNa nissarantIM nabhasspR^isham || 22\-215|| kAmakrodhAvivAskandya sahyavindhyau samAhitaH | vijigye viShamAMstatra viShayAn sattvamAsthitaH || 22\-216|| chApaghoSheNa nirbhinnachakravAlAdrisandhinA | ku~njalInAn dviShastatra divAbhItAn abhe(bhI)Shayat || 22\-217|| avandhyatapasA vindhyaH stambhitaH kumbhajanmanA | yadupu~NgavamAta~NgairvardhamAna ivAbhavat || 22\-218|| sUryarodhitaruchChannAM asUryampashyavIchikAm | somavaMshyAH sudhAM tatra papuH somasamudbhavAm || 22\-219|| teShAM viharatAM tatra shi~njinIbaddharAvaNAm | kArtavIryajalakrIDAM kathayanti sma tApasAH || 22\-220|| nagarIM hehayendrasya kArArpitadashAnanAm | nalAdInAM cha shithilAM sanirvedamadarshayan || 22\-221|| rathavAjipadakShuNNavindhyamastakareNubhiH | revAmAchAmayAmAsa ripustrIbAShpavardhitAm || 22\-222|| vavR^idhe samarastatra subhaga(Ta?)svargasa~NkramaH | siddhagandharvayUthAnAM chittatANDavadeshikaH || 22\-223|| sphuli~NgaiH khaDganiShpiShTadantadambholisambhavaiH | AsIt dviradameghAnAmachiradyutikalpanA || 22\-224|| savyAlamR^igasa~NkIrNA ramyatu~NgarathadrumA | visasarpa chamUstatra vindhyavanyeva ja~NgamA || 22\-225|| tAladvayasaja~NghAgryAH kumbhairuttambhitAmbarAH | garjitaistrAsayAmAsurgajA vanamata~NgajAn || 22\-226|| balayantraNayA tatra gR^ihItairvipinadvipaiH | vyavardhayata tAM senAM vindhyapAdairivonnataiH || 22\-227|| yUthairdviradashailAnAM kanatkadalikAvanaiH | antaraM pUrayAmAsa vindhyanIhArabhUbhR^itoH || 22\-228|| arAtivanitAnetrairashrudhArAdharairimAm | vIro vasumatImitthaM vidadhe devamAtR^ikAm || 22\-229|| dharmayUpanibhaistasya jayastambhaiH samantataH | prarUDhAdbhutaromA~nchA pratyabhAsata medinI || 22\-230|| jitAsheShavipakShasya baddhamuktAvabhAsinI | abhavat kakubhAM tasya kIrtiH shravaNabhUShaNam || 22\-231|| iti grAhyakarAshchakre harito haritoShakR^it | vIraH surabhiNA svena yashasA.a.avAsitAmbarAH || 22\-232|| hR^itasarvasvadInAnAM vrIDAmapanudanniva | adishat kShaumamAshAnAM yashobhirhaMsalakShaNaiH || 22\-233|| sa chakravat parikramya kShamAchakramarindamaH | kShapayitvA ripUn sarvAn shauripArshvaM punaryayau || 22\-234|| sainyasindhupathastasya sthalIsheShitakaNTakaH | vidadhe vismayonnidraprItikaNTakitAM bhuvam || 22\-235|| tamevamakhilAmAshAM parikramyodayasthitam | pradyotanasamaM paurAH prahR^iShTAH pratyupAsata || 22\-236|| sainyaghoShasamAhUtau tato harihalAyudhau | tamabhyAjagmaturdUrAdugrasenapurogamau || 22\-237|| dadR^ishe sAtyakistatra rAmamukhyaiH sarAjakaH | anyaiH saha dishApAlairAkhaNDala ivAparaH || 22\-238|| abhivandya sa tAn vandyAn abhivyaktaparAkramaH | tadanuplavabhAvena prAvishat dvArakAM purIm || 22\-239|| prasthitau parimeyAni pashchAdupachitAni sA | jagrase yadusainyAni jagantIva harestanuH || 22\-240|| aShTAsu dikShu vibhavairupasa~NgR^ihItaiH yakShAspadaprahasanI yadurAjadhAnI | satyAnubhAvavasudevasutaprasattyai sambhUtadikpativibhUtirivAbabhAse || 22\-241|| abhyarchya pUrvavibhavAdadhikaiH pradiShTaiH nAkAdhipAniva navopahR^itAn narendrAn | dharmAnupAlananiyoganirUDhachittAn prAsthApayat pratidishaM prathamo yadUnAm || 22\-242|| maNimakuTasahasrairvAsudevasya bhUpAH padasavidhaniShaNNAM pAdukAmarchayitvA | pratiyayurupalabdhaiH pArijAtaprasUnaiH surabhayitumupetya svAvarodhAn prasAdyAn || 22\-243|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye dvigvijayo nAma dvAviMshaHsargaH \section{|| bhUbhAraharaNaM nAma trayoviMshaH sargaH 23||} athAdhikArachyavanAt ya indrAH pa~nchAbhavan pANDusutAH pR^ithivyAm | jayArthinaste jagadekanAthaM prapedire sattvadhanAH sadArAH || 23\-1|| tamopahaistattvavidAmR^iShINAM vAkyaistrivedImanusa~njihAnaiH | kR^i ShNaM yathAvat kR^itino vidantaH tasyAbhavan prANasamAH sakhAyaH || 23\-2|| tadAshrayAstatpraNidheyakR^ityAH tenaiva nAthena sadA sanAthAH | apArayan yogibhirapyajayyAn bAhyAntarAn jetumarAtivargAn || 23\-3|| pratikriyAH prAgbhavaduShkR^itAnAM prANoparodhe.api niruddhapApAH | dhIrAstrilokIsuhR^idaH prasAdAt vipAkaramyA vipadaH prasehuH || 23\-4|| ala~Nghayan vishvapateH prasAdAt vR^ittiM parAchImiva vItarAgAH | arAtibhishChadmavidhipravINaiH ApAditAmagnijalAdipIDAm || 23\-5|| kali~NganItiM kalahaikatAnAM karNaM cha pArthena nibaddhavairam | AsthAya dushshAsanapUrvajanmA dharmottarAn jetumiyeSha pArthAn || 23\-6|| sa rAjasUyakratudharmapatnIM bhImena gANDIvabhR^itA cha mAnyAm | dyUtachChalaprApitadAsabhAvAM sAdhvIM mudhA paryabhavat sabhAyAm || 23\-7|| ananyanAthAM sthitimApnuvatyA nAthaH svasambodhananAmagarbham | shushrAva dUrAntarito.api shauriH prAkroshanaM pArthapativratAyAH || 23\-8|| mithyAvichArAnmiShatAM gurUNAM prabhuH satAM pANDavadharmapatnIm | dushshAsanavyAkulitotta(tAnta)rIyA\- makShayyakausheyavatImakArShIt || 23\-9|| avAptukAmAH prabalairamitraiH akShachChalenApahR^itaM svarAjyam | nikShiptakartavyabharA babhUvuH sattvAdhikAH sAtvata(sAttvika)yUthanAthe || 23\-10|| svAtantryagandhadviradA~Nkushena svenaiva shIlena vinIyamAnaH | ananyalabhyaM pratilambhito.abhUt prabhuH svayaM pANDavadUtabhAvam || 23\-11|| sa tAdR^ishImAdriyata tridhAmA preShyakriyAM preShitadevavR^indaH | nanu prabhUNAM nirapekShabhUmnAM prasAdhanaM bhaktajane guNatvam || 23\-12|| api prabhUtAnuguNakriyAbhyaH shlAghApadaM tattvavidAM babhUva | ananyatantrasya vibhostadetat nAthochitaM nantR^iShu pAratantrayam || 23\-13|| tapasyataH putrasamudbhavArthaM mArgAgataM mochayataH pishAcham | ajanmano janmabhR^itashcha shaureH svAmitvasaMvAdi babhUva dUtyam || 23\-14|| saroShasIrAyudhahetishaktyA sAchIkR^itAM kauravarAjadhAnIm | adyApi ga~NgAsalilapravAhe prakrAntapAtAmiva samprapede || 23\-15|| khadyotavat darshitakha~njadIptIn praj~nAdR^isho bhUmibhR^itaH sabhAyAm | prAptodayo bhAnuriva tridhAmA prachChAdayAmAsa kurUn svadhAmnA || 23\-16|| tadAgamena pratipannaharShAH taddarshanenA.a.ahitapAravashyAH | atarkitaprasmR^itavairabandhAH vR^ittiM dviShanto vidadhuryathArham || 23\-17|| ulUkhale bhaktaguNe cha baddhaM guNottare gopavadhUstane cha | iyeSha bandhuM jagadekabandhuM duryodhano dustyajamR^ityupAshaH || 23\-18|| prakAshayan ki~nchidivAprameyaH prabhAvamAtmIyamananyavedyam | muhuH pratIpAcharaNotsukAnAM moghAshatAM mUDhadhiyAmakArShIt || 23\-19|| svaveditaM saMsadi dhArtarAShTre sandhitsato dharmasutasya vAkyam | anAdadAne murabhinnivR^ittaH sAnugraho vigrahamanvamaMsta || 23\-20|| narAMshajuShTena dhana~njayena rathI bhavan sArathirAtmanA cha | dhanurbhR^itA tottrabhR^itA cha bheje pR^ithaktvamaikyaM cha yathApramANam || 23\-21|| rathAdhirUDhaM cha rathaM cha rakShan yathArthato darshayati sma yantA | trayyantachintAnirapekShamIshaH tattAdR^ishaM tattvavibhAgamAdyam || 23\-22|| puraHsthite goptari vishvahetau pashchAdavasthAyini tatpravartye (tanniyamye)| ananyayogAt sa ratho babhAra prAdhItavedyAM praNavapravR^ittim || 23\-23|| prabhurbabhau pragrahatottrapANiH kAlAtmanA bhAvitapAshadaNDaH | yadA, tadA devagaNena mene shAntaM balaM shAntanavapradhAnam || 23\-24|| dhurandharaH svarganiketanAnAM dhuryotthitairdhUsarito rajobhiH | rarAja madhye rathayUthapAnAM goShThe pashUnAmiva gopaveShaH || 23\-25|| samudrasa~NghAtanibhe nR^ipANAM sainyadvaye saMyati sampravR^itte | asthAnakAruNyavashAnnivR^ittaM dhana~njayaM vItashuchaM vitene || 23\-26|| phalAdapi svAdutamaprarohaM protsAhane sakhyurivodyataH saH | jagaddhitArthAya jagau dayAvAn anyairavij~neyamananyadharmam || 23\-27|| chirantanasnehadayAdimUlaM chintArNavaM nistarato durantam | kirITinaH keshavasUktirAsIt kAlochitA kAchana potapAtrI || 23\-28|| abha~NgurairdhautaphalAnuSha~NgAt vidyAsharairvishvagurorupAttaiH | vivekadhanvA viShamAn ajaiShIt antassthitAn jiShNurarAtisa~NghAn || 23\-29|| upaghnabhUtAM shrutivallarINA\- mupAsta tuShyan upadeshamudrAm | nakhAMshubhiH kShiptatamaHkala~NkAM nAthasya pArtho natapUrvabhAgaH || 23\-30|| vibhaktasAmAnyavisheShadharmA prAdurbabhUvopaniShat prabhoryA | sa eva tAM vyAsamuniH samIchIM paryagrahIt bhAratavedavaktA || 23\-31|| abha~njanIyAM paradharmasattAM (ktAM) anashvarIM bhAratasUryadIptim | viduH shrutInAmanaghAM vayasyAM gItAmasammUDhajanAvigItAm || 23\-32|| kapidhvajastasya vibhorapashyat tadarpitaM chakShuravApya divyam | viri~nchi(~ncha)pUrvairapi durnirIkShaM vishvAshrayaM rUpamasheShamUrteH || 23\-33|| tasmin abhivyAptasamastaloke sa tatsvarUpeNa vikalpyamAne | viDambitAn gopuradhAribimbaiH devAn vibhoraikShata divyadehe || 23\-34|| prakhyAtadIkShaM praNatArtibha~Nge pArthastadA daityaripuM prapannaH | vinAshayAmAsa balaM ripUNAM vipatpratIkArapareNa sakhyA || 23\-35|| svahastapadmA~nchitatottrapAshaH svachChandalIlAsahadharmachArI | gatAgatairapratimaiH sa chakre jayashriyo jaitrarathena DolAm || 23\-36|| savismayaH saMyati savyasAchI tattAdR^ishA sArathinA sametaH | manojavAnAM nijasAyakAnA\- magresaraM syandanamanvapashyat || 23\-37|| yathA niyachChatyayamindriyAshvAn jIvAshraye deharathe nibaddhAn | tathA.arjunasyandanadhuryanetA babhUva nAnyena nidarshanIyaH || 23\-38|| yadekadeshe nikhilaM tadanyat ta(ya)ddehabhAgeShu cha saMvibhaktam | rathaikadeshe tamavekShya pArthaH prAbuddha taM sArathimapratarkyam || 23\-39|| nivartitaM vairijanopamardAt nyastaM rathe chakramupAdadAnaH | natapratij~nAnuparodhahetoH Atmapratij~nAmajahAt svatantraH || 23\-40|| dviShatprayuktaM durapohamastraM bhujAntarAlena vibhuH pratIchChan | vidhAya vaikalpikavaijayantIM prachChAditaM prANayati sma pArtham || 23\-41|| niveshitAM tasya pade cha pUjAM nishAmya ga~NgAmiva chandra(shambhu)maulau | ananyasAmAnyamamaMsta sakhyuH sa~NkochavaideshikamIshvaratvam || 23\-42|| divAkare.anastamite.atigADhaM tamaH sR^ijaMstAmasamohanArtham | prapannarakShApratipannadIkShaH satyAbhisandhaM vidadhe sakhAyam || 23\-43|| surairasheShairapi jAtaroShaiH sa durjayAn bhIShmamukhAn jigAya | sahAyashaktyA yudhi savyasAchI kiM duShkaraM keshavamAshritAnAm || 23\-44|| svapnaH kimAsIdathavendrajAlaM babhUva gandharvapurI kimeShA | itIva sha~NkAM vidadhe pralInA patAkinI kauravapANDavAnAm || 23\-45|| AkR^iShTadevAsurasAmparAyaiH ojasvinAM shastrabhR^itAmudantaiH | prAyastadA pratyavahAralIlAM AkAlikIM vishvabhuganvabhu~Nkta || 23\-46|| jighAMsuraShTAdasha sampatantIH akShauhiNIradbhutabhImarUpAH | svatantrayAmAsa mithaH pratIpAn sUtrAvasaktAniva dArumartyAn || 23\-47|| kR^iShIvalaH sthAvaraja~NgamAnAM kShetre kurUNAM samakAlapAkAn | anIkashAlIn bhujashAlivargaiH phalopapannAn prabhurityalAvIt || 23\-48|| nistIrya sa~NgrAmamahAsamudraM saMsArapotena pareNa sakhyA | dhana~njayastatpadameva bheje nirdhUtanIhAradivAkarAbhaH || 23\-49|| drauNistadA sauptikamAdadA(dhA)naH kR^ipeNa sArdhaM kR^itavarmaNA cha | hatAhitaiH pANDusutairavAptaM sainyAvasheShaM shamayAmbabhUva || 23\-50|| itthaM dashAShTau cha nipAtya bhUmA\- vakShauhiNIradbhutabhImarUpAH | satAM patiH sattvasamR^iddhirogAt (yogAt) ullAghitAmAtanuteva pR^ithvIm || 23\-51|| vibhuH svasa~NkalpahatAn vinighnan dharmaikatAnena dhana~njayena | pratodasandaMshikayodahArShIt pA~nchAlakanyAparibhUtishalyam || 23\-52|| parAstravisraMsitamuttarAyAH padmAsanAdyairapi pUjitena | ga~NgAdharaNyoH prabhavena garbhaM pasparsha pAdena parAvareshaH || 23\-53|| viploShitaM drauNishareNa bAlaM sa~njIvayan pAdarajaH prabhAvAt | vadhUkR^itakShudrashilAvisheShaM rAmAnujo rAmamivAnvakArShIt || 23\-54|| tasya shrutishreNishirodhR^itAnAM sparshaH prajeshAdibhirIpsito.abhUt | parIkShidutthAnaparIkShitAnAM aghachChidAma~NghrirajaHkaNAnAm || 23\-55|| ajAtadInAM (ajastadAnIM)kAlasya dIptAmiva khaDgarekhAm | vipakShasaMhAramahAbhuja~NgIM veNIM priyaiH saMya(sha)mayAmbabhUva || 23\-56|| pitAmahAya pratatAna pArthaH sharaprayuktaM shayanaM yadagryam | yogAsanaM yojitachittadhairyaM tadeva paryAptaguNaM tadA.a.asIt || 23\-57|| vinyasya dharmatanaye vijayAdhikAraM sakhyA.arjunena yashaseva dhanurdharANAm | dadhmau sa daityamathano yudhi pA~nchajanyaM vR^iShNyandhakAdiparisheShitabhUmibhAraH || 23\-58|| pratyAninAya rathamAttajayaH sa janyAt dhanyAvalokanadhana~njayadarshanIyaH | sArathyasaMvidavadhIritahetijuShTaH senAparAgaparidhUsarakuntalashrIH || 23\-59|| Ali~Ngya gADhamavagADharasaM raNAbdhau vIravraNaiH kR^itavibhUShaNamindrasUnum | anyAvatAraparikalpanakelilobhAt aikyaM ninAya nijamaMshamivAnyaniShTham || 23\-60|| raNabhuvi sharatalpe lIlayA shAyitena svapadasamuditAyAH sUnunA siddhasindhoH | anatichiravilambAdAptakAmaM dharitrIM kalimiva shamayiShyan khyApayAmAsa dharmAn || 23\-61|| apratyUhitasArvabhaumavibhavairabhyarchitaH pANDavaiH pratyAvR^itti(tta)mahotsavena muditAM prAptaH purIM dvArakAm | pratyakShaM prathayAmbabhUva viharan prItaH priyAbhiH samaM shuddhaH sAmapadAgamairadhigatAM svAdhInatAM shrIpatiH || 23\-62|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye bhUbhAraharaNaM nAma trayoviMshaH sargaH || \section{|| bhogAbhyudayo nAma chaturviMshaH sargaH 24||} atha nijavibhavAdajAtashatrau prashamitashatrubale niveshya bhUmim | paricharaNaphalaM prabhuH prayachChan amitaguNAbhiraraMsta vallabhAbhiH || 24\-1|| kratuvidhiniyato.apyakarmavashyaH parichitakAmaraso.api vItarAgaH | nagaravasatirapyasheShavAsaH kathamiva kena vibhuH sa varNanIyaH || 24\-2|| anugamitamidaM svadArarakShAM anaghamanobhavatantramAnanIyam | nirupadhikarasasya neturAsIt nR^ipatimaharShibhira~nchitaM charitram || 24\-3|| shrutishatamahite pade parasmin sitajaladhau ravimaNDale cha siddhAm | bahumatimatishayya sA babhAse narakariporavarodhabhUmiragryA || 24\-4|| nidhigaNamukhavAntaniShkarAshiH prachitaguNA maNibhiH syamantakAdyaiH | pramuditamahiShIgaNena chakre yadunagarI vibhunA nivAsabhUmiH || 24\-5|| avikalavibhavasya vishvamUrte\- radhivasanaM yaduvIrarAjadhAnyAm | anudinamanapAyinIM pratiShThA\- mabhilaShatAmanuchintanIyamAsIt || 24\-6|| saha munibhirupAsta dharmamAdyaM vyavaharaNAni dadarsha vedavidbhiH | aramata cha vadhUjanairyathArhaM bahutanurakramato vichitrashaktiH || 24\-7|| api yugapadavAptanaikadehaiH upanatayogabalaiH svakarmanighnaiH | dhR^itabahuvapuShA jagadvidhAtrA jitakaraNena tu bhujyate tadarthaH || 24\-8|| yadupatiradhirUDhachandrashAlaH saha dayitAbhirananyamAnasAbhiH | jalanidhimabhitaH pradarshayaMstAH nijamiva dhAma nivedayAmbabhUva || 24\-9|| nijapadamanapAyamAshritAnAM prabhurapavargadashAmiva prayachChan | amitabahuguNAmananyalabhyAM atanuta kAmapi sampadaM priyANAm || 24\-10|| svayamudavasite svavAsadhanye triShu bhuvaneShu samAmivAdbhutAnAm | atanuta samavAyamAtmayogAt atishayinImathavA vibhuH samR^iddhim || 24\-11|| vidhisadanamukheShvadR^iShTapUrvAM prathitaparasparasammatiM samR^iddhim | yadupatidayitAgR^iheShu pashyan mudamabhajadbhuvi nArado munIndraH || 24\-12|| lalitaruchiShu kalpavR^ikShapotaiH upavanarAjiShu tasya sa~nchariShNoH | adadhuravayavairmudaM murAreH anukR^itapuShpaphalAdikaistaruNyaH || 24\-13|| adhigatakusumApachAyalIlaH pramadavanAni vibhUShayan svadhAmnA | prajanitamadano manasvinIbhiH guNasurabhiH surabhiH svayaM sa mene || 24\-14|| paripaNamiva manmathotsavAnAM prathamavikasvarapadmadarshanIyam | anuditabahuvibhramaM vadhUnAM abhinavayauvanamanvabhu~Nkta nAthaH || 24\-15|| amR^itamayapayaHpariplutAnAM viShamaguNeShu vihAravApikAnAm | kamalakuvalayAdiShu priyANAM mukhanayanasmitakAntimabhyanandat || 24\-16|| avitathamahimA nijaprasAdAt anaghamanorathatoShitAsu tAsu | svaparijanatayA surairniyuktAH niradishadapsaraso nideshabhAjaH || 24\-17|| bahirupanagaraM balAni dR^iShTvA saha yadubhiH samaye nivartamAnam | dadR^ishuradhigavAkShamekachittAH rathaturagAdiShu rAmapashchimaM tam || 24\-18|| vidhivadanuvidhAya devayAtrAM pratipuravIthiparikrameNa dR^ishyam | patimanudadR^ishustameva dUrAt acharamadevamananyadevatAstAH || 24\-19|| bahuvidhamupahArajAtamagryaM surapatibhiH svayamAhR^itaM mukundaH | api gaganacharairadR^iShTapUrvaM samamavarodhajanasya saMvibheje || 24\-20|| upachitashikhare vadAnyaratnaiH uchitaguhAshritahaMsatUlatalpe | bahuriva sa babhau vihArashaile pratimaNibhittivibhaktachArubimbaH || 24\-21|| yugapadakhilamAdareNa sAkShAt yuvatijanasya nidarshayan mukundaH | asakR^idupagamayya chitrashAlAH anaghasamAdhidashAmivA.a.atatAna || 24\-22|| anitaramanasAM svavallabhAnAM narakajitA nirapAyavaibhavena | bhavabhayavinivAriNI svabhaktiH lalitavihAramukhena lambhitA.abhUt || 24\-23|| pramuditavibudhAhR^itaprakL^iptaiH kanakasarojavanairala~NkR^itAnAm | atishayamavarodhadIrghikANA\- madhisurasindhu samIkShitaM nidadhyau || 24\-24|| viharati vanitAjane tadIyaiH apalapitAmavalokanaprabhAvaiH | punarapi harinIlaratnabhAsA dadhurasitotpalasampadaM sarasyaH || 24\-25|| sthiradhR^itimadhiropya ratnaDolAM guNaghaTitAmiva mAdhavaH svamAyAm | agamayata gatAgatAnyabhIkShNaM sukR^itajuShaH svayama~NganAH svatantraH || 24\-26|| ruchirakanakashR^i~NgavaktravAntaiH pratitanu ku~NkumavAribhiH prasi~nchan | ajanayadanurAgayogamanta\- rbahirapi toyavihArato vadhUnAm || 24\-27|| navamaNiparikalpiteShu nAthaH kamalavanAntarakelimandireShu | shriya iva sudR^isho gR^ihItapadmAH hR^idi nidadhe puruShottamaH pratItaH || 24\-28|| dishidishi makarandavarShadigdhAM vividhaparAgavibhaktachUrNachitrAm | bhuvamabhajata sAkama~NganAbhiH pula(chula)kitadR^iShTiShu puShpamaNDapeShu || 24\-29|| anuvihitamahotsavo yathArhaM vitaraNatoShitavandibandhuvargaH | pariNayanavidhiM latAvadhUnA\- matanuta chUtavaraiH priyArpitAnAm || 24\-30|| sutabahumata(ti)bhAginAM shukAnA\- mupahR^itadivyarasopabhogabhAjAm | shrutimadhuragirAM svashikShitAnA\- matishayasiddhimadarshayat priyAbhyaH || 24\-31|| anukR^itanijashaktibhiH priyAbhiH saha guNabandhavibhaktasanniveshaiH | muhuriha nipatadbhirutpatadbhiH karaNavashairiva kandukairadIvyat || 24\-32|| nijayuvatiShu yadyapi tridhAmA nayanapidhAnavihAramAjahAra | na tadanucharitaM tathA.api tAbhiH tribhuvanadR^iShTinirodhasha~NkinIbhiH || 24\-33|| shrutivihitamavandhya(rja)yan svadharmaM pratidinamanyaparo yadA babhUva | tadupacharaNatastadA.api (sa chApi?)tAsAM samajanayat priyabhogameva kAlaH || 24\-34|| maNiparuvakama~njulastanIbhiH madhusamayApagame varA~NganAbhiH | sitamaNivihitAn sa yantradhArA\- vyatikarashItalitAn abhu~Nkta saudhAn || 24\-35|| sphaTikasadanadIptidattahastAM murabhidasevata sAdaraM sadAraH | apajaladanishoditasya shobhAM haladharakAntibhR^itastuShArabhAsaH || 24\-36|| agurubhirasitairanUrugauraiH navaghusR^iNairapi nirvivesha nAthaH | himaR^itumavarodhasundarINAM stanaparirambhasamarpitairviliptaH || 24\-37|| analashakaTikAbhirapyajayyaM shishirasamIraNama~njasA jigAya | aviralaparirambhalambhanIyaiH stanakalashoShmabhirAtmavallabhAnAm || 24\-38|| upaniShadupadeshasAbhilAShaiH upacharito munibhiH sanandanAdyaiH | ratipatisamayasthito vadhUnAM lalitakalAgamadeshiko babhUva || 24\-39|| kalamadhuragirAM kalAprasa~NgAt atimadanopaniShat paraM rahasyam | priyahitaruchirAkSharaM priyANAM shrutiShu chakara shikhAmaNiH shrutInAm || 24\-40|| nirupadhikanijaprabhAvagarbhaM pariShadi vishvapatiH priyAsahAyaH | kimapi nishamayAmbabhUva gItaM pramuditakinnaradampatiprayuktam || 24\-41|| mR^idukaratalalIlayA mR^ida~NgAn asamayanartitanIlakaNThayUthAn | dhvanayati dayite viDUrabhUmeH shriyamiva tAH pulakodgamairapuShyan || 24\-42|| karakamalaparigraheNa dhanyAM varatanusaMsadi vAdayan vipa~nchIm | aviditagamanAya gAyakaiH svaiH uparatagItibhirunmukhaiH siSheve || 24\-43|| shrutimadhusubhagairadInahR^idyaiH shrutaghananAdashikhaNDinIgaNashrIH | madhuripuvanitAjanaH samAje dhvanibhiramAdyata divyadundubhInAm || 24\-44|| salalitakaraNA~NgahArahR^idyaM saha dayitAbhirudAradivyanATyam | anudinamanimeShadarshanIyaM jitamadhurapsarasAM dadarsha nR^ityam || 24\-45|| abhinayamabhinandya nartakInAM svayamupadiShTamala~Nghitopadesham | punarapi muditastameva yu~njan aviditapUrvamivA.a.adarAdapashyat || 24\-46|| pratiyuvatigR^ihItanaikarUpaH praNayavatIbhirananya ityupetaH | apahR^itamaNipAdukaH kayAchit padamapi gantumashaknuvannivAsIt || 24\-47|| anavahitatayA sakhIsamakShaM drutamupahUya samAkhyayetarasyAH | mu(ru)ShitamanasamadbhutairvilAsaiH idamapi nAma tavetyuvAcha mugdhAm || 24\-48|| samuchitadinala~NghanaM sapatnyAH paripaNitaM svayamabhyupetya nAthaH | smitamadhuramukho jitaH kayAchit vivasha ivAkShavihArato babhUva || 24\-49|| anugatanijabimbamenamanyA maNimukurasthamavekShya mandahAsam | na khalu tadavalokanAya pashchAt vyatanuta sAchividhiM tadekatR^iptA || 24\-50|| pulakini kuchakuDmale parasyAH kathamapi sAdhvasakampitAgrahastaH | sthiracharajagadekadivyashilpI viShamatamaM vililekha patrabha~Ngam || 24\-51|| mR^idusurabhisujAtabandhurAbhiH praNidadhadagranibaddhapa~NkajAbhiH | muhurasitadR^ishAM svakaNThayogyAM bhujalatikAmamimIta mAlikAbhiH || 24\-52|| abhajata sa cha tAshcha dUtikAnAM amR^itapariplutabheShajAyamAnaiH | pratidinamidamAdimaM pramodaM praNayavirodhasitAsitairvachobhiH || 24\-53|| nijapadaparichArakA~NkShiNIbhiH katiShu bhaveShu samarchitA~NghripadmaH | pratividhimabhajat prasAdhikAvat priyaparikarmavidhAnataH sa tAsAm || 24\-54|| nijasamudayasambhavairnishAyAM praNayapayonidhivIchikAvisarpaiH | praNatibhiriva vibhramaiH priyANAM bahumatibhedamavApa yAdavenduH || 24\-55|| sharadupagamashodhitA ivA.a.apaH tuhinakarodayanirmalA ivAshAH | murabhidupagamaprashAntakhedAH pratiyayurunmanasastamAyatAkShyaH || 24\-56|| amR^itamayamivodadhiM tamuchchaiH anusakhi lochanashuktibhiH pibantyaH | avashaniyatachittavR^ittimekAM adadhuradR^iShTaparasparAmavasthAm || 24\-57|| smarajanakatanuH svadarshinInAM nanu virahaH sudR^ishAM nimeSha eva | iti kila vigaNayya vishvakartA niyatamakalpayadapsarastvamAsAm || 24\-58|| anucharabahumAnamAptukAmaiH avasarabidbhiranusmR^itAtmarakShaiH | anudinamupanItamAditeyaiH amR^itamapAyayata priyAH pratItaH || 24\-59|| priyavachanashatairudAravAdI rahasi manushshrutira~njakairvichitraiH | mukhakamalamadhUpamaiH prakAmaM madamuditA iva mAninIrakArShIt || 24\-60|| atishayitaguNaiH priyopabhogAt vasanavibhUShaNamAlikAdibhistAH | mudamadhikatamAM dadhustaruNyaH praNayaraso hi rasaprakarShahetuH || 24\-61|| abhilapanamanaskriyAtipAti\- nyanububhuje yadupu~Ngavena tAsAm | atishayamitaretaraM prayachCha\- ntyabhinavayauvanasampadaprakampyA || 24\-62|| ajaniShata kuto nu bhAgadheyAt tribhuvanama~NgaladIpikAH shubhA~NgyaH | yadupatisahadharmachAriNIbhiH sukhamanaghaM bhuvi yAbhiranvabhAvi || 24\-63|| adhibhujagapati shriyopabhuktaM yugaparipAkavihAriNaM yuvAnam | narapatibahumAnato natA~NgyaH sulabhamivAnvabhavan svatalpabhAjam || 24\-64|| shakayuvatikapolapANDarAbhaiH shashishakalairiva nAgavallipatraiH | smarasubhaTayashonibhairanandat yuvatijanopahR^itaistadarpitaistAH || 24\-65|| jagadupajananAdijAtabhUmnaH ka iva vadhUjanamohano vihAraH | kathamiva sa kutashcha kIrtanIyaH prathitamanobhavatantrapAradR^ishvA || 24\-66|| yatibhiranububhUShitaH sa tAbhiH yadupatiradbhutarUpaveShashIlaH | nirupadhikarasAmR^itaughasindhuH satatamapUrvamapUrvamanvabhAvi || 24\-67|| hariparicharaNena toShitAnAM hariNadR^ishAM vibhavaM vibhAvayantaH | apajahasuravAptasaMyamAH svAn aparimitAn aNimAdisiddhibhedAn || 24\-68|| sarita iva mR^igIdR^ishastamekaM mahitaguNaughamahodadhiM bhajantyaH | abibharuranapAyamaikarasyaM munigaNitashcha sa eva muktabhogaH || 24\-69|| anubhavarasato jagatprasUteH apachitasuptisuShuptisambhavAstAH | vitamasi viShaye sthitA ivAsan virativihInavihArajAgareNa || 24\-70|| pratidinamitaretarAnuguNyAt prachitamayogaviyogasamprayogaiH | rasamadhikamavApurAyatAkShyaH praNayini shAr~NgiNi bhAgadheyabhUmnA || 24\-71|| raviruchiramaNipradIpakeShu sphuradasitAgurudhUmadhUpiteShu | saha yuvatigaNaiH (janaiH)kShaNopameyAM anayata vAsagR^iheShu vAsateyIm || 24\-72|| pulakitavapuShAM savepathUnAM ghanarasabhAvitagharmabindubhAjAm | shlathamiva sudR^ishAmamuShTimeyaM chikuramagumbhayadadbhutaM chireNa || 24\-73|| svavadhUravadhUtabhaumabhAvAH svadamAnAH svayamAtmanaiva tR^iptaH | anubhUya na tR^ipyati sma nAthaH tamapi premavilInachetasastAH || 24\-74|| chapalapratikUlatIkShNarUkShAH striya ityAgamikairnidarshitArthaH | prathito yaduvIravallabhAbhiH parivAdo.ayamapAkR^itaH pR^ithivyAm || 24\-75|| sharaNAgatasarvapApamokShe kR^itasa~NkalpamihAnubhUya kR^iShNam | parito.api tathAvidhAnubhUtiH smaralabdhA pratilambhitA priyAbhiH || 24\-76|| anaghAmanapAyabhaktirUpAM anubhUtiM yaduvIravallabhAnAm | anukartumapi pravartamAnaiH avashaireva samAhitairabhAvi || 24\-77|| udadhau bahavo ramA babhUvuH yadi vaikaiva gR^ihItanaikarUpA | iti nAma vimarshamAdadhAnAH dayitAH prekShya nananda devavandyaH || 24\-78|| ajitasya vishAlatu~NgabhUmnA bhujamadhyena payodharaishcha tAsAm | itaretarasaMvR^itatvamAsIt parirambhe parito mithassamatvam || 24\-79|| parihAsakutUhalI priyANAM vihitadyUtavihArakautukAnAm | ubhayatra jayaM jagAda pR^iShTaH kitavastheyapade niveshitassan || 24\-80|| svayamAdikaviH prakalpitAbhiH praNayolla~NghanaraukShyamuttitIrShuH | prahasan bahushaH prahelikAbhiH matimauDhyaM vidadhe manasvinInAm || 24\-81|| ekIbhavadbhirayutairapi manmathAnAM yatkAntibindu(sindhu)pR^iShatAnukR^itirna shakyA | samprekShya taM yadupatiM yamino.api nUnaM strIbhAvameva manasA bibharAmbabhUvuH || 24\-82|| kR^iShNAnubhUtivibhavena kR^itArthabhAvAH tadvallabhAstridashamAtR^itayA.achakAsuH | yatpAdapa~NkajaparAgajuShAM shashaMsuH janmAdbhutaM jagati gulmalatAdikAnAm || 24\-83|| shyAmo babhUva kimasau sudR^ishAM kaTAkShaiH shyAmAstadanvayavashAdathavA taruNyaH | tAbhiH kimasya vavR^idhe mahimA mahIyAn tAsAmanena yadi veti budhaiH shasha~Nke || 24\-84|| agrAmyameva parihAsarasaM vitene nAshlIlamAha na mR^iShA na cha marmabhedi | dharmAviruddhavibhavochitakAmakAmaH strINAM vareNa bubhuje varado varastrIH || 24\-85|| tArAbhirinduriva bhAnuriva prabhAbhiH yukto vashAbhiriva vAraNayUthanAthaH | vidyAbhirAtmavidivAbhyadhikaM vireje yogeshvaro yuvatibhissaha modamAnaH || 24\-86|| pAyampAyaM preyasaH kAntimAdhvIM mAdyantIbhirma~njulAlApinIbhiH | pratyekoktishlAghanaprINitAbhiH prAyo bhogAH paryavAhyanta tAbhiH || 24\-87|| karaNavyapAyasamaye punarbhavaM vinivartya shAshvatasukhaM pradAsyatA | svapadAnubhUtirudapAdi tAdR^ishI sudR^ishAM svasammati(sanmati?)bhR^itAM gadAbhR^itA || 24\-88|| tadgatena manasA vivashAnAM tanmayIkR^itadhiyAmiva tAsAm | apraluptarahasAmabhajetAM svapnajAgaradashe avisheSham || 24\-89|| shriyamanapAyinIM vasumatImiva dattakarAM saha mahiShIgaNena vibhureka ivAnubhavan | yadubhirananta\-tArkShya\-pR^itaneshanibhaissahito nijapadamasmaranniha nivAsamarochayata || 24\-90|| upachitachitradharmamupashAntavipakShabhayaM muditavadhUjanaH sa mukharaM nigamadhvanibhiH | bahuvidharatnashAli bahumAnyasamagraguNaM valayasamaM bhujasya vasudhAvalayaM bubhuje || 24\-91|| anitarajanalabhyAM prItimAseduShIbhiH suchiramanubabhUve svargamokShAtishAyI (didAyI)| nirupadhikarasAbdhiM nirvishantIbhirAdyaH (dyaM) kulayuvatibhiritthaM ko.api shR^i~NgArabhUmA || 24\-92|| sahajabalasametaH shakrapUrvairajayyaH samuditaviShamAstrastAdR^ishAnandahetuH | avidita(tatha?)rachanena svena pArthAya gItaH svayamajani sa kAmaH ko.api dharmAviruddhaH || 24\-93|| svapadanalinabhAjAM svargamokShau yathArhaM karaNavigamakAle kalpayiShyan krameNa | madhuripuriha nUnaM mandapuNyairalabhyau samatanuta vihAraistAvubhau samprayuktau || 24\-94|| nArIdR^iShTyA niyamitadhiyo nAkanAtheshvaratvaM sambhoge cha pravaNamanasaH shAshvataM brahmacharyam | atraikasyAM puri nivasataH sarvalokAdhikatvaM nidhyAyantastvaritamataran dustarAM tasya mAyAm || 24\-95|| AsIdevaM pariNatamadhidvArakaM dvAparAnte vyAsaprakhyAvibhajanabhavadvedashAkhopamAnAm | chintAtItaM yadupatimanaHprItichintAmaNInA\- mekaM tAsAM bhavarasabhujAM bhAgyamekAtapatram || 24\-96|| gurubhiranaghachittairAhitodArabhUmA surabhitarasametat sUnR^itaM ve~NkaTeshaH | vyatanuta yaduvIraprItimichChan prabhUtAM kavikathakamR^igendraH kShemadaM kAvyaratnam || 24\-97|| || iti kavitArkikasiMhasya sarvatantrasvatantrasya shrImadve~NkaTanAthasya shrImadvedAntAchAryasya kR^itiShu yAdavAbhyudaye mahAkAvye bhogAbhyudayo nAma chaturMviMshaH sargaH || kavitArkikasiMhAya kalyANaguNashAline | shrImate ve~NkaTanAthAya vedAntagurave namaH || ## Compiled by Seshadri \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}