% Text title : OMkAraH lekhaH % File name : OMkAraHlekhaH.itx % Category : misc, article % Location : doc\_z\_misc\_general % Author : Dr. Ramapratap Tiwari % Transliterated by : Saritha Sangameswaran % Proofread by : Saritha Sangameswaran % Latest update : February 11, 2026 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Onkarah (Pranavah) ..}## \itxtitle{.. o~NkAraH (praNavaH ) ..}##\endtitles ## vaidikamantrochchAraNAtpUrvamuchchAryamANo.akhilakalmaShApahArako.akhilavishvarakShakaH mA~NgalikashchAsti \ldq{}o~NkAra\rdq{} iti shabdaH | kimayamo~NkAraH? avati\-rakShati ityo~NkAraH | o~NkAro brahmaNaH putraH gotrashcha | gAM\-pR^ithivIM trAyata iti gotraH\rdq{}(1) | brAhmaNo jAtaH brahmA.achintayad\- \ldq{}ahaM kenaikenAkShareNAkhilaM vishvaM rachayAmi ?punashcho~NkArAdakhilaM vishvamarachayaMt | asuraiH parAvR^itAH devA ekadA \ldq{}o~NkAraM sAhAyyArthaM prArthitavantaH | o~NkAreNoktam\-\rdq{} kiM me pratiphalaM bhaviShyati? punardevairuktam \- varaM vR^iNIShva | tadA o~NkAreNa punaruktam\- o~NkAramuchchArayityaiva janAH vedamantraM vadeyuranyathAlaM tena mantrochchAraNena(2) | o~NkAraM puraskR^itya devA asurAn parAjitavantastasmAdevau~NkArasyochchAraNaM sarveShAM mantrANAmuchchAraNAtpUrvameva kriyate(3) | OM iti padasya ko.arthaH ? \- \ldq{}o~NkAra\rdq{} ityasmin pade \ldq{}ApR^i\rdq{} vyAptau dhAtuH | sarvaM vyApnoti iti \ldq{}o~NkAraH\rdq{} | omiti brahma(4) | omitIdaM sarvam | bR^ihattamatvAdeva \ldq{}brahma\rdq{} ityuchyate | tachcha sarvatra vartate\-IshAvAsyamidaM sarvam (IshopaniShad) | \ldq{}av\rdq{} rakShaNe dhAtorniShpadyate \ldq{}o~NkAra\rdq{} iti padam | avati rakShatyakhilaM vishvimiti o~NkAraH | sarvatra vyApakatvAdeva \ldq{}o~NkAraH\rdq{} sarveShAM rakShakaH | omiti brahma | yato vA imAni bhUtAni jAyante, yena jAtAni jIvanti, yaM prayantyabhisaMvishanti tadvijij~nAsasva tad brahma | o~NkArasya brahmarUpatvAd o~NkArAdeva imAni bhUtAni jAyante, o~NkAreNa jAtAni jIvanti o~NkAramabhisavishanti sarvANi bhUtAni | ataH mokShaprAptaye mumukShunA o~NkArasya j~nAnamabhidhyAna~ncha kartavyam | OM khaM brahma | AkAsho.api vibhutvAd brahma ityuchyate | tadeva o~NkAra iti | omiti padasya \ldq{}Am\rdq{} svIkR^itirityarthaH | amarakaNTakaparvatasya madhye narmadAtaTe o~NkArastIrthamasti | tatrAvashyameva gantavyam | tatra pApanAshanamarchanaM darshanaM durlabhaM vartate(5) | o~NkArasya paryAyAH\- OM, o~NkAraH, om, praNavaH, brahma, udgIthaH, Aditya iti paryAyAH | ya udgIthaH saH praNavaH | eShaH praNava omiti | nishchitaM ya udgIthaH saH praNavaH , yaH praNavaH sa udgIthaH | Aditya udgIthaH | Aditya OM iti svaran gachChati, tasmAdo~NkArasyopAsanA kartavyA | OM ityuchchArayan udgAtA sAmavedasyodgAnaM karoti | praNavaH \- o~NkAra eva praNavaH | prakarSheNa nUyate stUyate.anena iti praNavaH | praNava Ishvarasya vAchaka iti yogadarshane nirdiShTam | AtmA sharo.asti | praNavo dhanurasti | brahma cha tallakShyamasti | yathA dhanurAshritya bANaH svalakShyaM lakShituM shakyate tathaivAtmApi praNavamAshritya svalakShyaM brahma prApya brahmaiva bhavati(6) | o~NkArasyotpattiH \- OMkAro brahma iti svIkR^itaH | satyaM j~nAnamanantaM brahma | omityekAkSharaM brahma | tasya janmanaiva bhavitaM shaknoti | ataH pAramArthikadR^iShTyA naivo~NkArasyotpattirjAyate, kintu vyAvahArikadR^iShTyA tasyotpattiH svIkriyate | purA o~NkArashcha shabdashcha etau dvAvapi brahmaNaH kaNThaM bhittvA vinirgatau | brahmaNaH kaNThAd vinirgatatvAdetau mA~Ngalikau staH(7) | akArokAramakAraNAM samuchchaya eva o~NkAraH | akAraM cha ukAraM cha makAraM cha prajApatirvedatrayAdaduhat(8) | yad vachaH o~NkAreNArabhyate tasya vedavAchaHutpattisthAnaM brahmA eva | o~NkArabrahmaNoH sambandhaH \- omiti brahma | OM tat saditi brahma trirUpeNa nirdishyate(9) | yadyapi brahma nirguNaM nAmarUpAbhyAM virahitamasti tathApi tamavagantuM vyAvahArikadR^iShTyA om, OM, tat, sadityetAni tasya nAmAni sAdhanAni santi | o~NkAra evAkSharaM brahma | etadevAkSharaM parabrahmopasya mumukShuryadabhilaShati tadevApnoti(10) | o~NkArasya \ldq{}akAram\rdq{} brahmaNo rUpam \ldq{}ukAram\rdq{} viShNurUpaM makAra~ncha shivarUpamasti(11) | arddhamAtra~ncha parabrahmarUpamasti\rdq{} | itthamekasminneva U.NkAre brahmAviShNumaheshAdayo devAH samAhitAH | o~NkAre sarve devAH samAhitAstasmAdevAyam o~NkAraH parabrahmetyuchyate | praNavaH sarvatra vyApitvAd devIrUpeNApi svIkriyate(12) | o~NkArasya mahattvam \- yathA nArIShu pArvatI sadA vandanIyA pUjyA chAsti, yathA raseShu sadaivekShurasaH shreShTho.asti, evameva sarvamantreShu praNavaH pramukho.asti(13) | o~NkAra eva brahmaNo nediShThaM sAdhanamasti | o~NkArasya japadhyAnAbhyAmAtmaprAptirjAyate | tajjapastadarthabhAvanamiti yogasUtreNa nirdiShTam | brahmaprAptau \ldq{}o~NkAra\rdq{} eva shreShThAlambanam | o~NkAraM j~nAtvA mumukShurbrahmalokaM prApya mahimAnvito jAyate | o~NkAraH svargadvAram(14) | praNava eva sarveShAmAdirmadhyo.antashcha | praNavaM j~nAtvA mumukShustadrUpa eva jAyate | praNavaH sarveShAM hR^idi sthita Ishvara eva | sarvavyApinamo~NkAraM j~nAtvA vidvAn shokAd vimuchyate(15) | dvaitopashamasthAnaM ma~Ngalamayamo~NkAraM yo jAnAti sa munirityuchyate o~NkAro nirbhayaM brahmapadam | o~NkAre nityasamAhitachittasya kutashchid bhayaM na jAyate(16) | o~NkAramavalambya vidvAMstallokamApnoti yachChAntamajaramabhayaM para~nchAsti(17) | \ldq{}OM\rdq{} ityekAkSharaM brahmAsti | omityekAkSharamuchchArayan bhagavantaM shrIkR^iShNa~nchAnusmaran yo dehaM tyajati sa paraM padaM paramAM gati~ncha prApnoti(18) | o~NkArarUpabrahmadhyAnapUrvakayathAshaktijapena sandhya~NgajapaH siddhyati | yogasiddhaye o~NkAra o~NkArasyochchAraNaM pramukhaM sAdhanamasti(19) | o~NkArasya prayogaH \- praNavaH ChandasAmAdyo.asti(20) | ataH mantrANAmuchchAraNAtprAgeva praNava uchchAryate | brahmavAdinAM shAstravidhivihitAH yaj~nadAnataparUpakriyAH sadaiva o~NkArasyochchAraNenArabhyante(21) | yo sarvatronnatimichChati sa o~NkAraM dhyAyet ta~ncha japet(22) | vedAnAmadhyayanAtpUrvam ante cha o~NkAraM sarvaH sadA uchchArayatu(23) | gAyatrImantrochchAraNAtprAgevo~NkAra uchchAryate | ayameva ekaH pavitraH pApanAshako.antaHkaraNanirmalakArakaH mantreShu \ldq{}Adau\rdq{} uchchAraNIyo.asti | ko.ayamo~NkArasyAdhikArI \- \ldq{}athAto brahmajij~nAsA\rdq{} (brahmasUtram 1/1/1) | asmin sUtre \ldq{}atha\rdq{} \ldq{}ataH brahmajij~nAseti trINi padAni santi | brahmaiva mokSharUpaM niHshreyas phalam, ataH mumukShunA brahmaNo jij~nAsA kartavyA | sAdhanachatuShTayaprAptyanantaramevAtyantanirmalasvAnto mumukShurbrahmAvagantuM shaknoti | nityAnityavastuvivekehAmutrArthaphalabhogavirAgashamadamAdisampatShaTka mumukShutvAni iti chatvAri sAdhanAni | sAdhanachatuShTayaMsampannaH pramAtA adhikArI o~NkAraM brahmAvagantuM shaknoti | brahmopAsanAyAH sAdhanarUpeNa \ldq{}o~NkAraH\rdq{} japyate, dhyAyate cha | yathA viShNvAdInAM pratimAsu viShNuchintanamabhedarUpeNa kriyate, evameva o~NkAre brahmaNashchintanamabhedarUpeNa kriyate | prAyashchidnuShThAnArtham | \ldq{}o~NkArapUrvakAShTasahasragAyatrImantrANAM japaH kartavyaH | brahmaprAptau o~NkArastAdR^ishameva sAdhanaM yathA kasyachitpuruShasya prAptau tasya nAma sAdhanaM bhavaMti | o~NkArasya japena, tasya dhyAnena cha chittaM shAntamekAgra~ncha bhavati | yogino bindusaMyuktaM kAmadaM mokShadamo~NkAraM nityaM dhyAyanti(24) | omiti brahma | tasya dhyAnena japena cha brahmaj~nAnaM jAyate | brahmaveda brahmaiva bhavati | o~NkAre sarve devAH samAhitAH vartante | o~NkAra eva parabrahma | tasya japena tadarthabhAvanena cha yogasiddhirachireNa jAyate | yaj~nAdInAmArambho.api \ldq{}o~NkArochchAraNapUrvakaM bhavati | o~NkAra eva sarveShAM rakShakaH, brahmaprAptau mukhyasAdhanam asti | o~NkAra eva mokShadaH, kAmadaH, sarvakalmaShavinAshako mA~NgalikastasmAttasmai o~NkArAya namaH tasmai o~NkArAya namaH \section{sandarbhAH} 1\. kimayamo~NkAraH, kasya putraH | gopathabrAhmaNaH, pUrvabhAgaH 1/25 gotraH brahmaNaH putraH | tatraiva 1/25 2\. na mAmanIrayitvA brAhmaNAH brahma vadeyuryadi vadeyurabrahma tat syAditi | gopatha brAhmaNaH,pUrvabhAgaH 1/25 3\. o~NkAreNAgrIghrIyAd devA asurAn parAbhAvayanta tad yat parAbhAvayanta tasmAdo~NkAraH pUrvamuchyate | tatraiva 1/22 4\. omiti brahma | omitIdaM sarvam | taittarIyopaniShad 1/8/1 5\. U.NkAreshvarayAtrA cha kAryAtraiva munIshvara | durlabhaM vArchanaM tatra darshanaM pApanAshanam || nAradapurANam, pUrvakhaNDaH 123/14 6\. praNavo dhanuH sharo hyAtmA brahma tallakShyamuchyate | apramattena veddhavyaM sharavattanmayo bhavet || devIbhAgavatapurANam 7/36, vAyupurANam 20/5 7\. U.NkArashchAtha shabdashcha dvAvetau brahmaNaH purA | kaNThaM bhittvA viniryAtau tasmAnmA~NgalikAvimau || nAradapurANam, pUrvakhaNDaH 51/10 8\. akAraM chApyukAraM cha makAraM cha prajApatiH | vedatrayAnniraduhad bhUrbhuvaH svaritIti cha || manusmR^itiH 276 9\. OM tatsaditi nirdesho brahmaNastrividhaH smR^itaH | shrImadbhagavadgItA 17/23 10\. etadevAkSharaM brahma etadevAkSharaM param | etadevAkSharaM j~nAtvA yo yadichChati tasya tat || kaThopaniShad 1/2/6 11\. akAraM brahmaNo rUpamukAraM viShNurUpavat | makAraM rudrarUpaM syAdardhamAtraM parAtmakam || nAradapurANam, pUrvakhaNDaH 34/55 12\. namaH praNavarUpAyaiH | devIbhAgavatapurANam 7/31/53 13\. praNavaH sarvamantrANAM nArINAM pArvatI yathA | tathA rasAnAM pravaraH sadaivekShuraso mataH || matsyapurANam 86/6 14\. o~NkArasvargadvAraM tasmAd brahmAdhyeShyamANa etadAdipratipadyate | ApastambadharmasUtram, prathamaprashnaH 13/6 15\. praNavaM hIshvaraM vidyAt sarvasya hR^idi saMsthitam | sarvavyApinamo~NkAraM matvA dhIro na shochati || mANDUkyopaniShad, AgamaprakaraNam 28 16\. yu~njItapraNave chetaH praNavo brahmanirbhayam | praNave nityayuktasya na bhayaM vidyate kvachit || mANDUkyopaniShad, AgamaprakaraNam 25 17\. tamo~NkAreNaivAyatanenAnveti vidvAn | yattachChAntamajaramamR^itamabhayaM paraM cheti || prashnopaniShad 5/7 18\. omityekAkSharaM brahma vyAharan mAmanusmaran | yaH prayAti tyajan dehaM sa yAti paramAM gatim || shrImadbhagavadgItA 8/13 19\.o~NkArapadamevaikaM yoginAM yogasiddhaye | shANDilyasmR^itiH 5/63 20\. AdyaH praNavaH ChandasAmiva\-raghuvaMsham mahAkAvyam 1/11 21\. tasmAdomityudAhR^itya yaj~nadAnatapaH kriyAH | pravartante vidhAnoktAH satataM brahmavAdinAm || shrImadbhagavadgItA 17/24 22\. abhijiMghAsuH purastAdo~NkAraM prayu~Nkta | gopathabrAhmaNaH, pUrvabhAgaH 1/22 23\. brAhmaNaH praNavaM kuryAdAdAvante cha sarvadA | manusmR^itiH 2/74 24\. U.NkAraM bindusaMyuktaM nityaM dhyAyanti yoginaH | kAmadaM mokShadaM chaiva U.NkArAya namo namaH || shrIrudrayAmale umAmAheshvarasaMvAde shivaShaDakSharastrotam | lekhakaH \- DA.c rAmapratApa tivArI, adhyakShaH saMskR^itavibhAge he0na0ba0 ga.DhvAlavishvavidyAlayasya shrInagaram, uttarA~nchalaH ## Encoded and proofread by Saritha Sangameswaran \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}