% Text title : Bhaktinirjharini Prarupyam % File name : bhaktinirjhariNiprArupyam.itx % Category : misc, article, pradIptakumArananda % Location : doc\_z\_misc\_general % Author : (Copyright) Pradipta Kumar Nanda, Kendrapara, Orissa pknanda65 at gmail.com % Transliterated by : Pradipta Kumar Nanda pknanda65 at gmail.com % Proofread by : Pradipta Kumar Nanda % Description/comments : bhaktinirjhariNyAM pratipAditaM bhaktidarshanam-ekaM samIkShAtmakamadhyayana-prArUpyam % Acknowledge-Permission: (Copyright) Pradipta Kumar Nanda % Latest update : August 19, 2026 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. BhaktinirjharinyAm Bhaktidarshanam-Ekam Samikshatmakamadhyayana-Prarupyam ..}## \itxtitle{.. bhaktinirjhariNyAM bhaktidarshanam\- samIkShAtmakamadhyayana\-prArUpyam ..}##\endtitles ## bhaktinirjhariNyAM pratipAditaM bhaktidarshanam\-ekaM samIkShAtmakamadhyayana\-prArUpyam \section{1\. prastAvanA} bhAratIyadarshanaparamparA vishvasya prAchInatamA, samR^iddhatamA cha dArshanikaparamparA vartate | asyAH paramparAyAH mUlalakShyaM na kevalaM tattvachintanam, apitu mAnavajIvanasya AdhyAtmikapariShkAraH, duHkhanivR^ittiH, paramapuruShArthabhUtasya mokShasya cha prAptiH iti | vedeShu, upaniShatsu, bhagavadgItAyA.n, brahmasUtreShu, purANeShu, AgameShu, bhaktisUtreShu cha pratipAditAni tattvAni bhAratIyadarshanasya dR^iDhamUlAdhAratvena svIkR^itAni | bhAratIyadarshanasya vividheShu sAdhanamArgeShu j~nAnamArgaH, karmamArgaH, yogamArgaH, bhaktimArgashcha prasiddhAH | eteShu bhaktimArgaH sarvAdhikaM lokavyApI, sugamaH, sarvajanasulabhaH cha manyate | nAradabhaktisUtre bhaktiH \ldq{}paramapremarUpA\rdq{}, shANDilyabhaktisUtre brahmAnubhavasya shreShThopAyaH, bhagavadgItAyAM paramAtmaprApteH sulabhatamamArgaH, shrImadbhAgavate mokShAtishAyinI sAdhanA cha nirUpitA | evameva Adhunikasa.nskR^itasAhitye.api bhaktiparamparA na kevalaM jIvitA, apitu navachetanayA samanvitA dR^ishyate | AdhunikakavayaH prAchInashAstrIyaparamparAM samAdR^itya bhaktisAhityasya navInarUpaM samAjAya samarpitavantaH | tAdR^isheShu grantheShu \ldq{}bhaktinirjhariNI\rdq{} visheShamahattvamAvahati | ayaM granthaH kevalaM stotrasa~NgrahaH na, na kevalaM bhaktigItasa~NgrahaH, apitu bhAratIyabhaktidarshanasya sAhityikAbhivyaktiH iti draShTuM shakyate | asmin shrIjagannAthaH, shrIrAmaH, shrIkR^iShNaH, bhagavAn shivaH, AdishaktiH, shrIgaNeshaH, devI sarasvatI cha vividhasvarUpaiH stutAH santi | tatra bhaktiH kevalaM dhArmikakriyArUpeNa na, apitu AtmasamarpaNasya, IshvarAnubhavasya, premNaH, lokama~Ngalasya, naitikajIvanasya, AdhyAtmikavikAsasya cha AdhArarUpeNa pratipAditA dR^ishyate | granthasya sampAdakIyabhAge bhakteH svarUpaM paramapremamayam, amR^itasvarUpam, paramAtmasAkShAtkArasya sahajamArgaH iti pratipAditam | atra brahma, jIvaH, jagat, IshvaraH, bhaktiH, mokShaH, upAsanA, karuNA, samarpaNam, vishvabandhutvam, samanvayabhAvaH cha parasparaM sambaddhatayA nirUpitAH | ato.ayaM granthaH sAhityagranthatvAtiriktaM dArshanikagranthatvenApi vichAraNIyaH | yadyapi bhaktisAhityasya viShaye bahavaH shodhaprabandhAH virachitAH, tathApi bhaktinirjhariNI\-granthasya dArshanikadR^iShTyA, visheShataH bhaktidarshanapariprekShye, samyaganusandhAnaM adyAvadhi na dR^ishyate | nAsya granthasya brahmatattvam, jIvatattvam, mokShatattvam, upAsanAdarshanam, samanvayavAdaH, bhakteH tAttvikasvarUpaM vA pR^ithaganushIlitam | eSha eva prastutashodhasya mUlapreraNAsrotaH tathA anusandhAna\-antarAlaH (Research Gap) asti | prastute shodhe bhaktinirjhariNI\-granthasya sampUrNaviShayavastuM dArshanikadR^iShTyA parIkShya, tatra pratipAditasya bhaktidarshanasya svarUpam, tasya shAstrIyAdhAraH, tasya bhAratIyadarshanaparamparAyAM sthAnam, AdhunikasamAje tasya prAsa~NgikatA cha samyaganushIliShyate | etadarthaM upaniShadaH, bhagavadgItA, brahmasUtram, nAradabhaktisUtram, shANDilyabhaktisUtram, shrImadbhAgavatamahApurANam, viShNupurANam, skandapurANam, pramukhavedAntabhAShyagranthAshcha tulanAtmakadR^iShTyA avalambanIyAH bhaviShyanti | asya shodhasya pramukhalakShyaM na kevalaM granthasya parichayapradAnam, apitu tasmin nihitasya bhaktidarshanasya tAttvikapratipAdanam, bhAratIyabhaktiparamparAyAH samanvayAtmakasvarUpasya prakAshanam, Adhunikasa.nskR^itabhaktisAhityasya dArshanikamUlyanirdhAraNaM cha bhaviShyati | ayaM shodhaH Adhunikasa.nskR^itadarshanasAhitye mahattvapUrNaM yogadAnaM dAsyatIti dR^iDhA apekShA vidyate | \section{2\. anusandhAna\-antarAlaH (Research Gap)} upalabdhasAhityasya samIkShayA j~nAyate yat vedeShu, upaniShatsu, bhagavadgItAyA.n, shrImadbhAgavate, nAradabhaktisUtre, shANDilyabhaktisUtre cha bhakteH svarUpa.n, sAdhana.n, sAdhya.n, mokShopayogitvaM cha vistareNa nirUpitam | Adhunikasa.nskR^itabhaktisAhityasyApi sAhityashAstrIyamUlyA~NkanaM ki~nchit kR^itam | parantu bhaktinirjhariNI\-granthasya dArshanikAdhAraH, tatra pratipAditaM bhaktitattvam, brahma\-jIva\-jagatsambandhaH, samanvayadR^iShTiH, mokShachintana.n, AdhyAtmikamUlyabodhashcha samagrarUpeNa adyAvadhi nAnushIlitaH | ayaM shodhaH tadeva riktasthAnaM pUrayituM prayatiShyate | \section{3\. shodhasya AvashyakatA evaM auchityam} asya shodhasya AvashyakatA nimnalikhitakAraNaiH suspaShTA bhavati\- \-\- Adhunikasa.nskR^itabhaktisAhityasya dArshanikasvarUpasya prakAshanAya | \-\- bhaktinirjhariNI\-granthasya shAstrIyamUlyanirdhAraNAya | \-\- bhaktidarshanasya AdhunikavyAkhyAprastAvanAya | \-\- bhAratIyasamanvayaparamparAyAH punaHpratiShThApanAya | \-\- sa.nskR^itabhaktisAhityasya darshanashAstre yogadAnasya vivechanAya | \-\- AdhunikamAnavajIvane bhakteH naitika\-AdhyAtmikamahattvasya pratipAdanAya | \section{4\. shodhasya uddeshyAH} \section{1\. bhaktinirjhariNI\-granthasya dArshanikasvarUpanirNayaH |} \section{2\. granthe pratipAditasya bhaktitattvasya vishleShaNam |} \section{3\. brahma\-jIva\-jagatsambandhasya vivechanam |} \section{4\. IshvarasvarUpasya tathA upAsanAdarshanasya parIkShaNam |} \section{5\. mokShadR^iShTeH nirUpaNam |} \section{6\. samanvayadR^iShTeH anusandhAnam |} \section{7\. bhAratIyabhaktidarshanaparamparAyAM granthasya sthAnanirdhAraNam |} \section{5\. shodhaprashnAH} \section{1\. kiM bhaktinirjhariNI kevalaM bhaktikAvyasa~NgrahaH, uta dArshanikagranthaH?} \section{2\. granthe bhakteH svarUpaM kathaM pratipAditam?} \section{3\. brahma, jIvaH, jagachcha kathaM nirUpitAni?} \section{4\. kiM bhaktiH mokShasya pradhAnasAdhanatvena pratipAditA?} \section{5\. kiM granthe samanvayavAdasya darshanaM dR^ishyate?} \section{6\. AdhunikasamAje asya granthasya dArshanikaprAsa~NgikatA kA?} \section{6\. parikalpanA (Hypothesis)} asya shodhasya mUlaparikalpanA eShA yat bhaktinirjhariNI kevalaM bhaktikAvyasa~NgrahaH nAsti, apitu bhAratIyabhaktidarshanasya samanvayAtmakaH, vedAntAdhAritaH, AdhyAtmikamUlyasampannashcha granthaH | asmin pratipAditA bhaktiH kevalaM bhAvodrekaH na, api tu brahmasAkShAtkArasya, AtmonnateH, mokShasya cha prabhAvI sAdhanam | \section{7\. shodhapaddhatiH} \-\- varNanAtmakapaddhatiH \-\- vishleShaNAtmakapaddhatiH \-\- tulanAtmakapaddhatiH \-\- dArshanikavyAkhyAtmakapaddhatiH \-\- pAThAlochanAtmakapaddhatiH \-\- Agamana\-nigamanAtmakapaddhatiH \section{8\. adhyAyavibhAjanam} prathamo.adhyAyaH bhaktidarshanasya tAttvikaparamparA \-\- bhakteH vyutpattiH \-\- bhakteH svarUpam \-\- vaidikeShu bhaktiH \-\- upaniShatsu bhakteH sa.nketAH \-\- bhagavadgItAyAM bhaktiyogaH \-\- nArada\-shANDilyabhaktisUtrayoH bhaktidarshanam \-\- bhAgavatapurANe bhakteH svarUpam dvitIyo.adhyAyaH bhaktinirjhariNI\-granthasya parichayaH tathA svarUpavishleShaNam \-\- granthakArasya parichayaH \-\- granthasya rachanAprayojanam \-\- granthasya sa.nrachanA \-\- bhAShAshailI \-\- kAvyavaishiShTyam \-\- dArshanikapravR^ittiH \-\- Adhunikasa.nskR^itasAhitye sthAnam tR^itIyo.adhyAyaH bhaktinirjhariNyAM pratipAditaM bhaktitattvam \-\- bhakteH svarUpam \-\- premabhaktiH \-\- sharaNAgatiH \-\- upAsanA \-\- guru\-bhaktiH \-\- nAmamahimA \-\- bhakteH sAdhanAni \-\- bhakteH phalam chaturtho.adhyAyaH bhaktinirjhariNyAM brahma\-jIva\-jaganmokShatattvAnAM dArshanikamImA.nsA \-\- brahmasvarUpam \-\- IshvarasvarUpam \-\- jIvasvarUpam \-\- jagatsvarUpam \-\- bhakteH mokShopAyatvam \-\- AtmasamarpaNam \-\- AdhyAtmikajIvanadR^iShTiH pa~nchamo.adhyAyaH bhaktinirjhariNyAM samanvayadarshanam tathA samakAlInaprAsa~NgikatA \-\- vaiShNava\-shaiva\-shAktasamanvayaH \-\- dhArmikasauhArdam \-\- lokama~NgaladR^iShTiH \-\- naitikamUlyAni \-\- sa.nskR^itabhAShAsevA \-\- AdhunikasamAje bhaktidarshanasya prAsa~NgikatA ShaShTho.adhyAyaH upasa.nhAraH \-\- shodhaniShkarShAH \-\- maulikayogadAnam \-\- shodhasya sImAH \-\- bhAvishodhasya sambhAvanAH \section{9\. apekShitaniShkarShAH} asya shodhasya ante siddhyeta yat bhaktinirjhariNI na kevalaM bhaktikAvyagranthaH, apitu AdhunikabhAratIyabhaktidarshanasya pratinidhigranthaH asti | asmin bhaktiH paramapremarUpA, mokShopAyabhUtA, samanvayAtmikA, mAnavIyamUlyasamanvitA cha pratipAditA | granthaH bhAratIyadArshanikaparamparAyAH AdhunikavyAkhyAM prastauti tathA sa.nskR^itabhaktisAhitye vishiShTaM sthAnam arhati | asya viShayasya dArshanikadR^iShTyA atyutkR^iShTA maulikatA vidyate | visheShataH \ldq{}bhaktinirjhariNI\rdq{} \-granthe shrIjagannAthaH kevalaM pUjyadevatA na, apitu dArubrahma, vishvabandhu, parabrahma, bhaktavatsalaH, samanvayasya pratIkaH iti vividhaiH rUpaiH nirUpitaH | ataH eShaH viShayaH darshanavibhAgasya vidyAvAridhishodhAya atyantopayuktaH bhavati | \section{10\. sahAyakagranthAH} \-\- bhaktinirjhariNI (mUlagranthaH) \-\- shrIjagannAthadarshanam \-\- shrIkShetrasudhAnidhiH \-\- bhagavadgItA \-\- upaniShadaH \-\- brahmasUtram \-\- shrImadbhAgavatam \-\- nAradabhaktisUtram \-\- shANDilyabhaktisUtram \-\- viShNupurANam \-\- skandapurANam \-\- bhaktidarshanasambaddhAH shodhagranthAH \-\- Adhunikasa.nskR^itasAhityasambaddhAH granthAH \-\- vedAntadarshanagranthAH \-\- bhAratIyadarshanasya itihAsagranthAH \-\- shodhapatrANi, prabandhAH, antarjAlasambandhIyAH samIkShAlekhAshcha anye sambhAvitashodhaviShayAH 1\. bhaktinirjhariNyAM pratipAditaM bhaktidarshanam\-ekaM samIkShAtmakamadhyayanam 2\. bhaktinirjhariNyAM shrIjagannAthatattvasya dArshanikasvarUpam \- ekaM samIkShAtmakamadhyayanam 3\. bhaktinirjhariNIkAvye saguNa\-nirguNabrahmavimarshaH 4\. durgAmAdhavaShaTke pratipAditaM prakR^itipuruShadarshanam 5\. jagannAthasa.nskR^iteH dArubrahmatattvam 6\. bhaktinirjhariNyAM prapattivAdaH 7\. rasakulyAdashake sakhIbhAvasya dArshanikamahattvam 8\. kAtyAyanIstutau brahmavArttAShTake cha o.nkAranAdabrahmavAdaH 9\. dashamahAvidyAgIte shAktadarshanasya vimarshaH 10\. rAmamaTata iti padye nAmasa.nkIrttanasAdhanam ## Prof.Pradipta Kumar Nanda Retd.Head, Dept.of Sarvadarshan SJSV,Puri Written by Dr. Pradipta Kumar Nanda, Kendrapara, Orisa pknanda65 at gmail.com \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}