% Text title : kAvyAdarshaH daNDin % File name : kAvyAdarshaHdaNDin.itx % Category : kAvya, misc, sahitya % Location : doc\_z\_misc\_general % Latest update : September 6, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Kavyadarshah by Dandin ..}## \itxtitle{.. daNDinaH kR^itau kAvyAdarshaH ..}##\endtitles ## \section{prathamaparichChedaH} chaturmukhamukhAmbhojavanahaMsavadhUrmama | mAnase ramatAM nityaM sarvashuklA sarasvatI || 1\.1|| pUrvashAstrANi saMhR^itya prayogAnupalakShya cha | yathAsAmarthyammasmAbhiH kriyate kAvyalakShaNam || 1\.2|| iha shiShTAnushiShTAnAM shiShTAnAmapi sarvathA | vAchAmeva prasAdena lokayAtrA pravartate || 1\.3|| idamandhantamaH kR^itsnaM jAyeta bhuvanatrayam | yadi shabdAhavayaM jyotirAsaMsAranna dIpyate || 1\.4|| AdirAjayashobimbamAdarshaM prApya vA~Nmayam | teShAmasannidhAne.api na svayaM pashya nashyati || 1\.5|| gaurgauH kAmadughA samyakprayuktA smaryate budhaiH | duShprayuktA punArgotvaM prayoktuH saiva shaMsati || 1\.6|| tadalpamapi nopekShyaM kAvye duShTaM kathaM chana | syAdvapuH sundaramapi shvitreNaikena durbhagam || 1\.7|| guNadoShAnashAstraj~naH kathaM vibhajate janaH | kimandhasyAdhikAro.asti rUpabhedopalabdhiShu || 1\.8|| ataH prajAnAM (vl\. padAnAM)vyutpattimabhisandhAya sUrayaH | vAchAM vichitramArgANAM nibabandhuH kriyAvidhim || 1\.9|| taiH sharIraM cha kAvyAnAmala~NkArAshcha darshitAH | sharIraM tAvadiShTArthavyavachChinnA padAvalI || 1\.10|| padyaM gadyaM cha mishraM cha tattridhaiva vyavasthitam | padyaM chatuShpadI tachcha vR^ittaM jAtiriti dvidhA || 1\.11|| ChandovichityAM sakalastaprapa~ncho nidarshitaH | sA vidyA naurvivikShUNAM gambhIraM kAvyasAgaram || 1\.12|| muktakaM kulakaM koShaH sa~NghAta iti tAdR^ishaH | sargabandhAMsharUpatvAdanuktaH padyavistaraH || 1\.13|| sargabandho mahAkAvyamuchyate tasya lakShaNam | AshIrnamaskriyA vastunirdesho vApi tanmukham || 1\.14|| itihAsakathodbhUtamitaradvA sadAshrayam | chaturvargaphalAyattaM chaturodAttanAyakam || 1\.15|| nagarArNavashailArtuchandrArkodayavarNanaiH | udyAnasalilakrIDAmadhupAnaratotsavaiH || 1\.16|| vipralambhairvivAhaishcha kumArodayavarNanaiH | mantradUtaprayANAjinAyakAbhyudayairapi || 1\.17|| ala~NkR^itamasa~NkShiptaM rasabhAvanirantaram | sargairanativistIrNaiH shravyavR^ittaiH susandhibhiH || 1\.18|| sarvatra bhinnavR^ittAntairupetaM lokara~njanam | kAvyaM kalpAntarasthAyi jAyate sadala~NkR^iti || 1\.19|| nyUnamapyatra yaiH kaishchida~NgaiH kAvyaM na duShyati | yadyupAtteShu sampattirArAdhayati tadvidhaH || 1\.20|| guNataH prAgupanyasya nAyakaM tena vidviShAm | nirAkaraNamityeSha mArgaH prakR^itisundaraH || 1\.21|| vaMshavIryashrutAdIni varNayitvA riporapi | tajjayAnnAyakotkarShakathanaM cha dhinoti naH || 1\.22|| apAdaH padasantAno gadyamAkhyAyikA kathA | iti tasya prabhedau dvau tayorAkhyAyikA kila || 1\.23|| nAyakenaiva vAchyAnyA nAyakenetareNa vA | svaguNAviShkriyAdoSho nAtrA bhUrtArthashaMsinaH || 1\.24|| api tvaniyamo dR^iShTastatrApyanyairudIraNAt | anyo vaktA svayaM veti kIdR^igvA bhedakAraNaM (lakShaNam) || 1\.25|| vaktraM chAparavaktraM cha sochChvAsatvaM cha bhedakam | chihnamAkhyAyikAyAshchetprasa~Ngena kathAsvapi || 1\.26|| AryAdivatpraveshaH kiM na vaktrAparavaktrayoH | bhedashcha dR^iShTo lambhAdiruchChvAso vastu kiM tataH || 1\.27|| tatkathAkhyAyiketyuktA jAtiH sa.nj~nAdvayA~NkitA | atraivAntarbhaviShyanti sheShAshchAkhyAnajAtayaH || 1\.28|| kanyAharaNasa~NgrAmavipralambhodayAdayaH | sargabandhasamA eva naite vaisheShikA guNAH || 1\.29|| kavibhAvakR^itaM chihnamanyatrApi na duShyati | mukhamiShTAsrthasaMsiddhau kiM hi na syAtkR^itAtmanAm || 1\.30|| mishrANi nATakAdIni teShAmanyatra vistaraH | gadyapadyamayI kA chichchampUrityabhidhIyate || 1\.31|| tadetadvA~NmayaM bhUyaH saMskR^itaM prAkR^itaM tathA | apabhraMshAshcha mishraM chetyAhurAryAshchaturvidham || 1\.32|| saMskR^itaM nAma daivI vAganvAkhyAtA maharShibhiH | tadbhavastatsamo deshItyanekaH prAkR^itakramaH || 1\.33|| mahArAShTrAshrayAM bhAShAM prakR^iShTaM prAkR^itaM viduH | sAgaraH sUktiratnAnAM setubandhAdi yanmayam || 1\.34|| shaurasenI cha gauDI cha lATI chAnyA cha tAdR^ishI | yAti prAkR^itamityevaM vyavahAreShu sannidhim || 1\.35|| AbhIrAdigiraH kAvyeShvapabhraMsha iti smR^itAH | shAstreShu saMskR^itAdanyadapabhraMshatayoditam || 1\.36|| saMskR^itaM sargabandhAdi prAkR^itaM skandhakAdi yat | osarAdirapabhraMsho nATakAdi tu mishrakam || 1\.37|| kathA hi sarvabhAShAbhiH saMskR^itena cha badhyate | bhUtabhAShAmayIM prAhuradbhutArthAM bR^ihatkathAm || 1\.38|| lAsyachChalitashampAdi prekShArthamitaratpunaH | shravyameveti saiShApi dvayI gatirudAhR^itA || 1\.39|| astyaneko girAM mArgaH sUkShmabhedaH parasparam | tatra vaidarbhagauDIyau varNyete prasphuTAntarau || 1\.40|| shleShaH prasAdaH samatA mAdhuryaM sukumAratA | arthavyaktirudAratvamojaHkAntisamAdhayaH || 1\.41|| iti vaidarbhamArgasya prANA dasha guNAH smR^itAH | eShAM viparyayaH prAyo dR^ishyate gauDavartmani || 1\.42|| shliShTamaspR^iShTashaithilyamalpaprANAkSharottaram | shithilaM mAlatImAlA lolAlikalilA yathA || 1\.43|| anuprAsadhiyA gauDaistadiShTaM bandhagauravAt | vaidarbhamAlatIdAma la~NghitaM bhramarairiti || 1\.44|| prasAdavatprasiddhArthamindorindIvaradyuti | lakShma lakShmIM tanotIti pratItisubhagaM vachaH || 1\.45|| vyutpannamiti gauDIyairnAtirUDhamapIShyate | yathAnatyarjunAbjanmasadR^ikShA~Nko valakShaguH || 1\.46|| samaM bandheShvaviShamaM te mR^idusphuTamadhyamAH | bandhA mR^idusphuTonmishravarNavinyAsayonayaH || 1\.47|| kokilAlApavAchAlo mamaiti malayAnilaH | uchChalachChIkarAchChAchChanirjharAmbhaHkaNokShitaH || 1\.48|| chandanapraNayodgandhirmando malayamArutaH | spardhate ruddhamaddhairyo vararAmAmukhAnilaiH || 1\.49|| ityanAlochya vaiShamyamarthAla~NkAraDamabarau | avekShamANA vavR^idhe paurastyA kAvyapaddhatiH || 1\.50|| madhuraM rasavadvAchi vastunyapi rasasthitiH | yena mAdyanti dhImanto madhuneva madhuvratAH || 1\.51|| yayA kayA chichChrutyA yatsamAnamanubhUyate | tadrUpA hi padAsattiH sAnuprAsA rasAvahA || 1\.52|| eSha rAjA yadA lakShmIM prAptavAnbrAhmaNapriyaH | tadA prabhR^iti dharmasya loke.asminnutsavo.abhavat || 1\.53|| itIdaM nAdR^itaM gauDairanuprAsastu tatpriyaH | anuprAsAdapi prAyo vaidarbhairidamIpsitam || 1\.54|| varNAvR^ittiranuprAsaH pAdeShu cha padeShu cha | pUrvAnubhavasaMskArabodhinI yadyadUratA || 1\.55|| chandre sharannishottaMse kundastabakavibhrame | indranIlanibhaM lakShma sandadhAtyalinaH shriyam || 1\.56|| chAru chAndramasaM bhIru bimbaM pashyaitadambare | manmano manmathAkrAntaM nirdayaM hantumudyatam || 1\.57|| ityanuprAsamichChanti nAtidUrAntarashrutim | na tu rAmAmukhAmbhojasadR^ishashchandramA iti || 1\.58|| smaraH kharaH khalaH kAntaH kAyaH kopashcha naH kR^ishaH | chyuto mAnodhiko rAgo moho jAtosavo gatAH || 1\.59|| ityAdi bandhapAruShyaM shaithilyaM cha niyachChati | ato naivamanuprAsaM dAkShiNAtyAH prayu~njate || 1\.60|| AvR^ittiM varNasa~NghAtagocharAM yamakaM viduH | tattu naikAntamadhuramataH pashchAdvidhAsyate || 1\.61|| kAmaM sarvo.apyala~NkAro rasamarthe niShi~nchati | tathApyagrAmyataivainaM bhAraM vahati bhUyasA || 1\.62|| kanye kAmayamAnaM mAM na tvaM kAmayase katham | iti grAmyo.ayamarthAtmA vairasyAya prakalpate || 1\.63|| kAmaM kandarpachANDAlo mayi vAmAkShi nirdayaH | tvayi nirmatsaro diShTyetyagrAmo.artho rasAvahaH || 1\.64|| shabde.api grAmyatAstyeva sA sabhyetarakIrtanAt | yathA yakArAdipadaM ratyutsavanirUpaNe || 1\.65|| padasandhAnavR^ittyA vA vAkyArthatvena vA punaH | duShpratItikaraM grAmyaM yathA yA bhavataH priyA || 1\.66|| kharaM prahatya vishrAntaH puruSho vIryavAniti | evamAdi na shaMsanti mArgayorubhayorapi || 1\.67|| bhaginIbhagavatyAdi sarvatraivAnumanyate | vibhaktamiti mAdhuryamuchyate sukumAratA || 1\.68|| aniShThurAkSharaprAyaM sukumAramiheShyate | bandhashaithilyadoSho.api darshitaH sarvakomale || 1\.69|| maNDalIkR^itya barhANi kaNThairmadhuragItibhiH | kalApinaH pranR^ityanti kAle jImUtamAlini || 1\.70|| ityanUrjita evArtho nAla~NkAro.api tAdR^ishaH | sukumAratayaivaitadArohati satAM manaH || 1\.71|| dIptamityaparairbhUmnA kR^ichChrodyamapi badhyate | nyakSheNa kShapitaH pakShaH kShatriyANAM kShaNAditi || 1\.72|| arthavyaktiraneyatvamarthasya hariNoddhR^itA | bhUH khurakShuNNanAgAsR^iglohitAdudadheriti || 1\.73|| mahI mahAvarAheNa lohitAduddhR^itodadheH | itIyatyeva nirdiShTe neyatvamuragAsR^ijaH || 1\.74|| nedR^ishaM bahu manyatne mArgayorubhayorapi | na hi pratItiH subhagA shabdanyAyavila~NghinI || 1\.75|| utkarShavAnguNaH kashchidyasminnukte pratIyate | tadudArAhvayaM tena sanAthA kAvyapaddhatiH || 1\.76|| arthiNAM kR^ipaNA dR^iShTistvanmukhe patitA sakR^it | tadavasthA punardeva nAnyasya mukhamIkShate || 1\.77|| iti tyAgasya vAkye.asminnutkarShaH sAdhu lakShyate | anenaiva pathAnyachcha samAnanyAyamUhyatAm || 1\.78|| shlAghyairvisheShaNairyuktamudAraM kaishchidiShyate | yathA lIlAmbujakrIDAsarohemA~NgadAdayaH || 1\.79|| ojaH samAsabhUyastvametadgadyasya jIvitam | padye.apyadakShiNAtyAnAmidamekaM parAyaNam || 1\.80|| tadgurUNAM laghUnAM cha bAhulyAlpatvamishraNaiH | uchchAvachaprakAraM taddR^ishyamAkhyAyikAdiShu || 1\.81|| astamastakaparyastasamastArkAMshusaMstarA | pInastanasthitAtAMrakamravastreva vAruNI || 1\.82|| iti padye.api paurastyA badhnantyojasvinIgiraH | anye tvanAkulaM hR^idyamichChantyojo girAM yathA || 1\.83|| payodharataTotsa~NgalagnasandhyAtapAMshukA | kasya kAmAturaM cheto vAruNI na kariShyati || 1\.84|| kAntaM sarvajagatkAntaM laukikArthAnatikramAt | tachcha vArtAbhidhAneShu varNanAsvapi dR^ishyate || 1\.85|| gR^ihANi nAma tAnyeva taporAshirbhavAdR^ishaH | sambhAvayati yAnyeva pAvanaiH pAdapAMsubhiH || 1\.86|| anayoranavadyA~Ngi stanayorjR^imbhamANayoH | avakAsho na paryAptastava bAhulatAntare || 1\.87|| iti sambhAvyamevaitadvisheShAkhyAnasaMskR^itam | kAntaM bhavati sarvasya lokayAtrAnuvartinaH || 1\.88|| lokAtIta ivAtyarthamadhyAropya vivakShitaH | yo.arthastenAtituShyanti vidagdhA netare janAH || 1\.89|| devAdhiShNyamivArAdhyamadyaprabhR^iti no gR^iham | yuShmatpAdarajaHpAtadhautaniHsheShakilbiSham || 1\.90|| alpaM nirmitamAkAshamanAlochyaiva vedhasA | idamevaMvidhiM bhAvi bhavatyAH stanajR^imbhaNam || 1\.91|| idamatyuktirityuktametadgauDopalAlitam | prasthAnaM prAkpraNItaM tu sAramanyasya vartmanaH || 1\.92|| anyadharmastato.anyatra lokasImAnurodhinA | samyagAdhIyate yatra sa samAdhiH smR^ito yathA || 1\.93|| kumudAni nimIlanti kamalAnyunmiShanti cha | iti netrakriyAdhyAsAllabdhA tadvAchinI shrutiH || 1\.94|| niShTaHyUtodgIrNavAntAdi gauNavR^ittivyapAshrayam | atisundaramanyatra grAmyakakShAM vigAhate || 1\.95|| padmAnyarkAMshuniShThyUtAH pItvA pAvakavipruShaH | bhUyo vamantIva mukhairudgIrNAruNareNubhiH || 1\.96|| iti hR^idamahR^idyaM tu niShThIvati vadhUriti | yugapannaikadharmANAmadhyAsashcha smR^ito yathA || 1\.97|| gurugarbhabharaklAntAH stanantyo meghapa~NktayaH | achalAdhityakotsa~NgamimAH samadhisherate || 1\.98|| utsa~NgashayanaM sakhyAH stananaM gauravaM klamaH | itIme garbhiNIdharmA bahavo.apyatra darshitAH || 1\.99|| tadetatkAvyasarvasvaM samAdhirnAma yo guNaH | kavisArthaH samagro.api tamenamanugachChati || 1\.100|| iti mArgadvayaM bhinnaM tatsvarUpanirUpaNAt | tadbhedAstu na shakyante vaktuM pratikavisthitAH || 1\.101|| ikShukShIraguDAdInAM mAdhuryasyAntaraM mahat | tathApi na tadAkhyAtuM sarasvatyApi shakyate || 1\.102|| naisargikI cha pratibhA shrutaM cha bahunirmalam | amandashchAbhiyogo.asyAH kAraNaM kAvyasampadaH || 1\.103|| na vidyate yadyapi pUrvavAsanAguNAnubandhi pratibhAnamadbhutam | shrutena yatnena cha vAgupAsitA dhruvaM karotyeva kamapyanugraham || 1\.104|| tadastatandrairanishaM sarasvatI shramAdupAsyA khalu kIrtimIpsubhiH | kR^ishe kavitve.api janAH kR^itashramA vidagdhagoShThIShu vihartumIshate || 1\.105|| ityAchAryadaNDinaH kR^itau kAvyAdarshe mArgavibhAgo nAma prathamaH parichChedaH || \section{dvito parichChedaH} kAvyashobhAkArAndharmAnala~NkArAnprachakShate | te chAdyApi vikalpyante kastAnkArtsnyena vakShyati || 2\.1|| kiM tu bIjaM vikalpAnAM pUrvAchAryaiH pradarshitam | tadeva parisaMskartumayamasmatparishramaH || 2\.2|| kAshchinmArgavibhAgArthamuktAH prAgapyala~NkriyAH | sAdhAraNamala~NkArajAtamanyatpradarshyate || 2\.3|| svabhAvAkhyAnamupamA rUpakaM dIpakAvR^ittI | AkShepo.arthAntanyAso vyatireko vibhAvanA || 2\.4|| samAsAtishayotprekShA hetuH sUkShmo lavaH kramaH | preyo rasavadUrjasvi paryAyoktaM samAhitam || 2\.5|| udAttApahnutishleShavisheShAstulyayogitA | virodhAprastutastotre vyAjastutinidarshane || 2\.6|| sahoktiH parivR^ittyAshIH sa~NkIrNamatha bhAvikam | iti vAchAmala~NkArA darshitAH pUrvasUribhiH || 2\.7|| nAnAvasthaM padArthAnAM rUpaM sAkShAdvivR^iNvatI | svabhAvoktishcha jAtishchetyAdyA sAla~NkR^itiryathA || 2\.8|| tuNDairAtAmrakuTilaiH pakShairharitakomalaiH | trivarNarAjibhiH kaNThairete ma~njugiraH shukAH || 2\.9|| kalakvaNitagarbheNa kaNThenAghUrNitekShaNaH | pArAvataH paribhramya riraMsushchumbati priyAm || 2\.10|| badhnanna~NgeShu romA~nchaM kurvanmanasi nirvR^itim | netre chAmIlayanneSha priyAsparshaH pravartate || 2\.11|| kaNThekAlaH karasthena kapAlenendushekharaH | jaTAbhiH snigdhatAmrAbhirAvirAsIdvR^iShadhvajaH || 2\.12|| jAtikriyAguNadravyasvabhAvAkhyAnamIdR^isham | shAstreShvasyaiva sAmrAjyaM kAvyeShvapyetadIpsitam || 2\.13|| yathAkatha~nchitsAdR^ishyaM yatrodbhUtaM pratIyate | upamA nAma tasyAH prapa~nchodayaM pradarshyate || 2\.14|| ambhoruhamivAtAmraM mugdhe karatalaM tava | iti dharmopamA sAkShAttulyadharmapradarshanAt || 2\.15|| rAjIvamiva te vaktraM netre nIlotpale iva | iyaM pratIyamAnaikadharmA vastUpamaiva sA || 2\.16|| tvadAnanamivonnidramaravindamabhUditi | sA prasiddhiviparyAsAdviparyAsopameShyate || 2\.17|| tavAnanamivAmbhojamambhojamiva te mukham | ityanyonyopamA seyamanyonyotkarShashaMsinI || 2\.18|| tvanmukhaM kamalenaiva tulyaM nAnyena kena chit | ityanyasAmyavyAvR^itteriyaM sA niyamopamA || 2\.19|| padmaM tAvattavAnveti mukhamanyachcha tAdR^isham | asti chedastu tatkArItyasAvaniyamopamA || 2\.20|| samuchchayopamApyasti na kAntyaiva mukhaM tava | hlAdanAkhyena chAnveti karmaNendumitIdR^ishI || 2\.21|| tvayyeva tvanmukhaM dR^iShTaM dR^ishyate divi chandramAH | iyatyeva bhidA nAnyetyasAvatishayopamA || 2\.22|| mayyevAsyA mukahshrIrityalamindorvikatthanaiH | padme.api sA yadastyevetyasAvutprekShitopamA || 2\.23|| yadi kiM chidbhavetpadmaM subhru vibhrAntalochanam | tatte mukhashriyaM dhattAmityasAvadbhutopamA || 2\.24|| shashItyutprekShya tanva~Ngi tvanmukhaM tvanmukhAshayA | indumapyanudhAvAmItyeShA mohopamA smR^itA || 2\.25|| kiM padmamantarbhrAntAli kiM te lolekShaNaM mukham | mama dolAyate chittamitIyaM saMshayopamA || 2\.26|| na padmasyendunigrAhyasyendulajjAkarI dyutiH | atastvanmukhamevedamityasau nirNayopamA || 2\.27|| shishirAMshupratspardhi shrImatsurabhigandhi cha | ambhojamiva te vaktramiti shleShopamA smR^itA || 2\.28|| sarUpashabdavAchyatvAtsA samAnopamA yathA | bAlevodyAnamAleyaM sAlakAnanashobhinI || 2\.29|| padmaM bahurajashchandraH kShayI tAbhyAM tavAnanam | samAnamapi sotsekamiti nindopamA smR^itA || 2\.30|| brahmaNo.apyudbhavaH padmashchandraH shambhushirodhR^itaH | tau tulyau tvanmukheneti sA prashaMsopamochyate || 2\.31|| chandreNa tvanmukhaM tulyamityAchikhyAsu me manaH | sa guNo vAstu doSho vetyAchikhyAsopamAM viduH || 2\.32|| shatapatraM sharachchandrastvadAnanamiti trayam | parasparavirodhIti sA virodhopamA matA || 2\.33|| na jAtu shaktirindoste mukhena pratigarjitum | kala~Nkino jaDasyeti pratiShedhopamaiva sA || 2\.34|| mR^igekShaNA~NkaM te vaktraM mR^igeNaivA~NkitaH shashI | tathApi sama evAsau notkarShIti chaTUpamA || 2\.35|| na padmaM mukhamevedaM na bhR^i~Ngau chakShuShI ime | iti vispaShTasAdR^ishyAttattvAkhyAnopamaiva sA || 2\.36|| chandrAravindayoH kAntimatikramya mukhaM tava | AtmanaivAbhavattulyamityasAdhAraNopamA || 2\.37|| sarvapadmaprabhAsAraH samAhR^ita iva kvachit | tvadAnanaM vibhAtIti tAmabhUtopamAM viduH || 2\.38|| chandrabimbAdiva viShaM chandanAdiva pAvakaH | paruShA vAgito vaktrAdityasambhAvitopamA || 2\.39|| chandanodakachandrAMshuchandrakAntAdishItalaH | sparshastavetyatishayaM bodhayanti bahUpamA || 2\.40|| chandrabimbAdivotkIrNaM padmagarbhAdivoddhR^itam | tava tanva~Ngi vadanamityasau vikriyopamA || 2\.41|| pUShNyAtapa ivAhNIva pUShA vyomnIva vAsaraH | vikramastvayyadhAllakShmImiti mAlopamA matA || 2\.42|| vAkyarthenaiva vAkyArthaH ko.api yadyupamIyate | ekAnekevashabdatvAtsA vAkyArthopamA dvidhA || 2\.43|| tvadAnanamadhIrAkShamAvirdashanadIdhitiH | bhramadbhR^i~NgamivAlakShyakesaraM bhAti pa~Nkajam || 2\.44|| nalinyA iva tanva~NgyAstasyAH padmamivAnanam | mayA madhuvrateneva pAyaM pAyamaramyata || 2\.45|| vastu ki~nchidupanyasya nyasanAttatsadharmaNaH | sAmyapratItirastIti prativastUpamA yathA || 2\.46|| naiko.api tvAdR^isho.adyApi jAyamAneShu rAjasu | nanu dvitIyo nAstyeva pArijAtasya pAdapaH || 2\.47|| adhikena samIkR^itya hInamekakriyAvidhau | yadbruvanti smR^itA seyaM tulyayogopamA yathA || 2\.48|| divo jagarti rakShAyai pulomArirbhuvo bhavAn | asurAstena hanyante sAvalepAstvayA nR^ipAH || 2\.49|| kAntyA chandramasaM dhAmnA sUryaM dhairyeNa chArNavam | rAjannanukaroShIti saiShA hetUpamA matA || 2\.50|| na li~Ngavachane bhinne na hInAdhikatApi vA | upamAdUShaNAyAlaM yatrodvego na dhImatAm || 2\.51|| strIva gachChati ShaNDho.ayaM vaktyeShA strI pumAniva | prANA iva priyo.ayaM me vidyA dhanamivArjitA || 2\.52|| bhavAniva mahIpAla devarAjo virAjate | alamaMshumataH kakShAmAroDhuM tejasA nR^ipaH || 2\.53|| ityevamAdau saubhAgyaM na jahAtyeva jAtu chit | astyeva kva chidudvegaH prayoge vAgvidAM yathA || 2\.54|| haMsIva dhavalashchandraH sarAMsIvAmalaM nabhaH | bhartR^ibhakto bhaTaH shveva khadyoto bhAti bhAnuvat || 2\.55|| IdR^ishaM varjyate sadbhiH kAraNaM tatra chintyatAm | guNadoShavichArAya svayameva manIShibhiH || 2\.56|| ivavadvAyathAshabdAH samAnanibhasannibhAH | tulyasa~NkAshanIkAshaprakAshapratirUpakAH || 2\.57|| pratipakShapratidvandvipratyanIkavirodhinaH | sadR^iksadR^ishasaMvAdisajAtIyAnuvAdinaH || 2\.58|| pratibimbapratichChandasarUpasamasammitAH | salakShaNasadR^ikShAbhasapakShopamitopamAH || 2\.59|| kalpadeshIyadeshyAdiH prakhyapratinidhI api | savarNatulitau shabdau ye chAnyUnArthavAdinaH || 2\.60|| samAsashcha bahuvrIhiH shashA~NkavadanAdiShu | spardhate jayati dveShTi druhyati pratigarjati || 2\.61|| AkroshatyavajAnAti kadarthayati nindati | viDambayati sandhatte hasatIrShyatyasUyati || 2\.62|| tasya muShNAti saubhAgyaM tasya kAntiM vilumpati | tena sArdhaM vigR^ihNAti tulAM tenAdhirohati || 2\.63|| tatpadavyAM padaM dhatte tasya kakShAM vigAhate | tamanvetyanubadhnAti tachChIlaM tanniShedhati || 2\.64|| tasya chAnukarotIti shabdAH sAdR^ishyasUchakAH | upamAyAmime proktAH kavInAM buddhisaukhyadAH || 2\.65|| ityupamAchakram || upamaiva tirobhUtabhedA rUpakamuchyate | yathA bAhulatA pANipadmaM charaNapallavaH || 2\.66|| a~NgulyaH pallavAnyAsankusumAni nakhArchiShaH | bAhU late vasantashrIstvaM naH pratyakShachAriNI || 2\.67|| ityetadasamastAkhyaM samastaM pUrvarUpakam | smitaM mukhendorjyotsneti samastavyastarUpakam || 2\.68|| tAmrA~NgulidalashreNi nakhadIdhitikesaram | dhriyate mUrdhni bhUpAlairbhavachcharaNapa~Nkajam || 2\.69|| a~NgulyAdau dalAditvaM pAde chAropya padmatAm | tadyogyasthAnavinyAsAdetatsakalarUpakam || 2\.70|| akasmAdeva te chaNDi sphuritAdharapallavam | mukhaM muktArucho dhatte dharmAmbhaHkaNama~njarIH || 2\.71|| ma~njarIkR^ityadharmAmbhaH pallavIkR^itya chAdharam | nAnyathA kR^itamatrAsyamato.avayavarUpakam || 2\.72|| valgitabhru galaddharmajalamAlohitekShaNam | vivR^iNoti madAvasthAmidaM vadanapa~Nkajam || 2\.73|| avikR^itya mukhA~NgAni mukhamevAravindatAm | AsIdgamitamatredamato.avayavirUpakam || 2\.74|| madapATalagaNDena raktanetrotpalena te | mukhena mugdhaH so.apyeSha jano rAgamayaH krtaH || 2\.75|| ekA~NgarUpakaM chaitadevaM dviprabhR^itInyapi | a~NgAni rUpayantyatra yogAyogau bhidAkarau || 2\.76|| smitapuShpojjvalaM lolanetrabhR^i~NgamidaM mukham | iti puShpadvirephANAM sa~NgatyA yuktarUpakam || 2\.77|| idamArdrasmitajyotsnaM snigdhanetrotpalaM mukham | iti jyotsnotpalAyogAdayuktaM nAma rUpakam || 2\.78|| rUpaNAda~Ngino.a~NgAnAM rUpaNArUpaNAshrayAt | rUpakaM viShamaM nAma lalitaM jAyate yathA || 2\.79|| madaraktakapolena manmathastvanmukhendunA | nartitabhrUlatenAlaM mardituM bhuvanatrayam || 2\.80|| haripAdaH shirolagnajahnukanyAjalAMshukaH | jayatyasuraniHsha~NkasurAnandotsavadhvajaH || 2\.81|| visheShaNasamagrasya rUpaM ketoryadIdR^isham | pAde tadarpaNAdetatsavisheShaNarUpakam || 2\.82|| na mIlayati padmAni na nabho.apyavagAhate | tvanmukhendurmamAsUnAM haraNAyaiva kalpate || 2\.83|| akriyA chandrakAryANAmanyakAryasya cha kriyA | atra sandarshyate yasmAdviruddhaM nAma rUpakam || 2\.84|| gAmbhIryeNa samudro.asi gauraveNAsi parvataH | kAmadatvAchcha lokAnAmasi tvaM kalpapAdapaH || 2\.85|| gAmbhIryapramukhairatra hetubhiH sAgaro giriH | kalpadrumashcha kriyate tadidaM heturUpakam || 2\.86|| rAjahaMsopabhogArhaM bhramaraprArthyasaurabham | sakhi vaktrAmbujamidaM taveti shliShTarUpakam || 2\.87|| iShTaM sAdharmyavaidharmyadarshanAdgauNamukhyayoH | upamAvyatirekAkhyaM rUpakAdvitayaM yathA || 2\.88|| ayamAlohitachChAyo madena mukhachandramAH | sannaddhodayarAgasya chandrasya pratigarjati || 2\.89|| chandramAH pIyate devairmayA tvanmukhachandramAH | asamagro.apyasau shashvadApUrNamaNDalaH || 2\.90|| mukhachandrasya chandratvamitthamanyopatApinaH | na te sundari saMvAdItyetadAkSheparUpakam || 2\.91|| mukhendurapi te chaNDi mAM nirdahati nirdayam | bhAgyadoShAnmamaiveti tatsamAdhAnarUpakam || 2\.92|| mukhapa~Nkajara~Nge.asminbhrUlatAnartakI tava | lIlAnR^ityaM karotIti ramyaM rUpakarUpakam || 2\.93|| naitanmukhamidaM padmaM ta netre bhramarAvimau | etAni kesarANyeva naitA dantArchiShastava || 2\.94|| mukhAditvaM nivartyaiva padmAditvena rUpaNAt | udbhAvitaguNotkarShaM tattvApahnavarUpakam || 2\.95|| na paryanto vikalpAnAM rUpakopamayorataH | di~NmAtraM darshitaM dhIrairanuktamanumIyatAm || 2\.96|| iti rUpakachakram || jAtikriyAguNadravyavAchinaikatra vartinA | sarvavAkyopakArashchettamAhurdIpakaM yathA || 2\.97|| pavano dakShiNaH pArNaM jIrNaM harati vIrudhAm | sa evAvanatA~NgInAM mAnabha~NgAya kalpate || 2\.98|| charanti chaturambhodhivelodyAneShu dantinaH | chakravAlAdriku~njeShu kundabhAso guNAshcha te || 2\.99|| shyAmalAH prAvR^iSheNyAbhirdisho jImUtapa~NktibhiH | bhuvashcha sukumArAbhirnavashAdvalarAjibhiH || 2\.100|| viShNunA vikramasthena dAnavAnAM vibhUtayaH | kvApi nItAH kuto.apyAsannAnItA devetarddhayaH || 2\.101|| ityAdidIpakAnyuktAnyevaM madhyAntayorapi | vAkyayordarshayiShyAmaH kAni chittAni tadyathA || 2\.102|| nR^ityanti nichulotsa~Nge gAyanti cha kalApinaH | badhnanti cha payodeShu dR^isho harShAshrugarbhiNIH || 2\.103|| mando gandhavahaH kShAro vahnirindushcha jAyate | charchAchandanapAtashcha shastrapAtaH pravAsinAm || 2\.104|| jalaM jaladharodgIrNaM kulaM gR^ihashikhaNDinAm | chalaM cha taDitAM dAma balaM kusumadhanvanaH || 2\.105|| tvayA nIlotpalaM karNe smareNAstraM sharAsane | mayApi maraNe chetastrayametatsamaM kR^itam || 2\.106|| shuklaH shvetArchiSho vR^id.hdhyai pakShaH pa~nchasharasya saH | sa cha rAgasya rAgo.api yUnAM ratyutsavashriyaH || 2\.107|| ityAdidIpakatve.api pUrvapUrvavyapekShiNI | vAkyamAlA prayukteti tanmAlAdIpakaM matam || 2\.108|| avalepamana~Ngasya vardhayanti balAhakAH | karshayanti tu dharmasya mArutoddhUtashIkarAH || 2\.109|| avalepapadenAtra balAhakapadena cha | kriye viruddhe saMyukte tadviruddhArthadIpakam || 2\.110|| haratyAbhogamAshAnAM gR^ihNAti jyotiShAM gaNam | Adatte chAdya me prANAnasau jaladharAvalI || 2\.111|| anekashAbdopAdAnAtkriyaikavAtra dIpyate | yato jaladharAvalyA tasmAdekArthadIpakam || 2\.112|| hR^idyagandhavahAstu~NgAstamAlashyAmalatviShaH | divi bhramanti jImUtA bhuvi chaite mata~NgajAH || 2\.113|| atra dharmairabhinnAnAmabhrANAM dantinAM tathA | bhramaNenaiva sambandha iti shliShTArthadIpakam || 2\.114|| anenaiva prakAreNa sheShANAmapi dIpake | vikalpAnAmavagatirvidhAtavyA vichakShaNaiH || 2\.115|| iti dIpakachakram || arthAvR^ittiH padAvR^ittirubhayAvR^ittireva cha | dIpakasthAna eveShTamala~NkAratrayaM yathA || 2\.116|| vikasanti kadambAni sphuTanti kuTajadrumAH | unmIlanti cha kandalyo dalanti kakubhAni cha || 2\.117|| utkaNThayati meghAnAM mAlA vR^indaM kalApinAm | yUnAM chotkaNThayatyeSha mAnasaM makaradhvajaH || 2\.118|| jitvA vishvaM bhavAnatra viharatyavarodhanaiH | viharatvapsarobhiste ripuvargo divaM gataH || 2\.119|| ityAvR^ittichakram || pratiShedhoktirAkShepastraikAlyApekShayA tridhA | athAsya punarAkShepyabhedAnantyAdanantatA || 2\.120|| ana~NgaH pa~nchabhiH puShpairvishvaM vyajayateShubhiH | ityasambhAvyamathavA vichitrA vastushaktayaH || 2\.121|| ityana~NgajayAyogabuddhirhetubalAdiha | pravR^ittaiva yadAkShiptA vR^ittAkShepaH sa IdR^ishaH || 2\.122|| kutaH kuvalayaM karNe karoShi kalabhAShiNi | kimapA~NgamaparyAptamasminkarmaNi manyase || 2\.123|| sa vartamAnAkShepo.ayaM kurvatyevAsitotpalam | karNe kA chitpriyeNaivaM chATukAreNa rudhyate || 2\.124|| satyaM bravImi na tvaM mAM draShTuM vallabha lapsyase | anyachumbanasa~NkrAntalAkShAraktena chakShuSha || 2\.125|| so.ayaM bhaviShyadAkShepaH prAgevAtimanasvinI | kadAchidaparAdho.asya bhAvItyevamarunddha yat || 2\.126|| tava tanva~Ngi mithyaiva rUDhama~NgeShu mArdavam | yadi satyaM mR^idUnyeva kimakANDe rujanti mAm || 2\.127|| dharmAkShepo.ayamAkShiptama~NganAgAtramArdavam | kAmukena yadatraivaM karmaNA tadvirodhinA || 2\.128|| sundarI sA na vetyeSha vivekaH kena jAyate | prabhAmAtraM hi taralaM dR^ishyate na tadAshrayaH || 2\.129|| dharmyAkShepo.ayamAkShipto dharmI dharmaM prabhAhvayam | anuj~nAyaiva yadrUpamatyAshcharyaM vivakShatA || 2\.130|| chakShuShI tava rajyete sphuratyadharapallavaH | bhruvau cha bhugne na tathApyaduShTasyAsti me bhayam || 2\.131|| sa eSha kAraNAkShepaH pradhAnaM kAraNaM bhiyaH | svAparAdho niShiddho.atra yatpriyeNa paTIyasA || 2\.132|| dUre priyatamaH so.ayamAgato jaladAgamaH | dR^iShTashcha phullA nichulA na mR^itA chAsmi kiM nvidam || 2\.133|| kAryAkShepaH sa kAryasya maraNasya nivartanAt | tatkAraNamupanyasya dAruNaM jaladAgamam || 2\.134|| na chiraM mama tApAya tava yAtrA bhaviShyati | yadi yAsyasi yAtavyamalamAsha~NkayAtra te || 2\.135|| ityanuj~nAmukhenaiva kantasyAkShipyate gatiH | maraNaM sUchayantyaiva so.anuj~nAkShepa uchyate || 2\.136|| dhanaM cha bahu labhyaM te sukhaM kShemaM cha vartmani | na cha me prANasandehastathApi priya mA sma gAH || 2\.137|| ityAchakShANayA hetUnpriyayAtrAnubandhinaH | prabhutvenaiva ruddhastatprabhutvAkShepa uchyate || 2\.138|| jIvitAshA balavatI dhanAshA durbalA mama | gachCha tiShTha vA kAnta svAvasthA tu niveditA || 2\.139|| asAvanAdarAkShepo yadanAdaravadvachaH | priyaprayANaM rundhatyA prayuktamiha raktayA || 2\.140|| gachCha gachChasi chetkAnta panthAnaH santu te shivAH | mamApi janma tatraiva bhUyAdyatra gato bhavAn || 2\.141|| ityAshIrvachanAkShepo yadAshIrvAdavartmanA | svAvasthAM sUchayantyaiva kAntayAtrA niShidhyate || 2\.142|| yadi satyaiva yAtrA te kApyanyA mR^igyatAM tvayA | ahamadyaiva ruddhAsmi randhrApekSheNa mR^ityunA || 2\.143|| ityeSha paruShAkShepaH paruShAkSharapUrvakam | kAntasyAkShipyate yasmAtprasthAnaM premanighnayA || 2\.144|| gantA chedgachCha tUrNaM te karNau yAnti purA ravAH | ArtabandhumukhodgIrNAH prayANaparipanthinaH || 2\.145|| sAchivyvAkShepa evaiSha yadatra pratiShidhyate | priyaprayANaM sAchivyaM kurvatyevAtiraktayA || 2\.146|| gachCheti vaktumichChAmi matpriya tvatpriyaiShiNI | nirgachChati mukhAdvANI mA gA iti karomi kim || 2\.147|| yatnAkShepaH sa yatnasya kR^itasyAniShTavastuni | viparItaphalotpatterAnarthakyopadarshanAt || 2\.148|| kShaNaM darshanavighnAya pakShmaspandAya kupyataH | premNaH prayANaM tvaM brUhi mayA tasyeShTamiShyate || 2\.149|| so.ayaM paravashAkShepo yatpremaparatantrayA | tayA niShidhyate yAtrAnyasyArthasopasUchanat || 2\.150|| sahiShye virahaM nAtha dehyadR^ishyA~njanaM mama | yadaktanetrAM kandarpaH prahartA mAM na pashyati || 2\.151|| duShkaraM jIvanopAyamupanyasyoparudhyate | patyuH prasthAnamityAhurupAyAkShepamIdR^isham || 2\.152|| pravR^ittaiva prayAmIti vANI vallabha te mukhAt | ayatApi tvayedAnIM mandapremNA mamAsti kim || 2\.153|| roShAkShepo.ayamudriktasnehaniryantritAtmanA | saMrabdhayA priyArabdhaM prayANaM yanniShidhyate || 2\.154|| mugdhA kAntasya yAtroktishravaNAdeva mUrChitA | buddhvA vakti priyaM dR^iShTvA kiM chireNAgato bhavAn || 2\.155|| iti tatkAlasambhUtamUrChayAkShipyate gatiH | kAntasya kAtarAkShyA yanmUrChAkShepa sa IdR^ishaH || 2\.156|| nAghrAtaM na kR^itaM karNe strIbhirmadhuni nArpitam | tvaddviShAM dIrghikAsyeva vishIrNaM nIlamutpalam || 2\.157|| asAvanukroshAkShepaH sAnukroshamivotpale | vyAvartya karma tadyogyaM shochyAvasthopadarshanAt || 2\.158|| amR^itAtmani padmAnAM dveShTari snigdhatArake | mukhendau tava satyasminnapareNa kimindunA || 2\.159|| iti mukhyendurAkShipto guNAngauNenduvartinaH | tatsamAndarshayitveha shliShTAkShepastathAvidhaH || 2\.160|| artho na sambhR^itaH kashchinna vidyA kA chidarchitA | na tapaH sa~nchintaM kiM chidgataM cha sakalaM vayaH || 2\.161|| asAvanushayAkShepo yasmAdanushayottaram | arthArjanAdervyAvR^ittirdarshiteha gatAyuShA || 2\.162|| kimayaM sharadambhodaH kiM vA haMsakadambakam | rutaM nUpurasaMvAdi shrUyate tanna toyadaH || 2\.163|| ityayaM saMshayAkShepaH saMshayo yannivartyate | dharmeNa haMsasulabhenAspR^iShTaghanajAnitA || 2\.164|| chitramAkrAntavishvo.api vikramaste na tR^ipyati | kadA vA dR^ishyate tR^iptirudIrNasya havirbhujaH || 2\.165|| ayamarthAntarAkShepaH prakrAnto yannivAryate | vismayo.arthantarasyeha darshanAttatsadharmaNaH || 2\.166|| na stUyase narendra tvaM dadAsIti kadA chana | svameva matvA gR^ihNanti yatastvaddhanamarthinaH || 2\.167|| ityevamAdirAkShepo hetvAkShepa iti smR^itaH | anenaiva dishAnye.api vikalpAH shakyamUhitum || 2\.168|| ityAkShepachakram || j~neyahso.arthAntaranyAso vastu prastutya kiM chana | tatsAdhanasamarthasya nyAso yo.anyasya vastunaH || 2\.169|| vishvavyApI visheShasthaH shleShAviddho virodhavAn | ayuktakArI yuktAtmA yuktAyukto viparyayaH || 2\.170|| ityevamAdayo bhedAH prayogeShvasya lakShitAH | udAharaNamAlaiShAM rUpavyaktyai nidarshyate || 2\.171|| bhagavantau jagannetre sUryAchandramasAvapi | pashya gachChata evAstaM niyatiH kena la~Nghyate || 2\.172|| payomuchaH parItApaM harantyeva sharIriNAm | navAtmalAbho mahatAM paraduHkhopashAntaye || 2\.173|| utpAdayati lokasya prItiM malayamArutaH | nanu dAkShiNyasampannaH sarvasya bhavati priyaH || 2\.174|| jagadAnandayatyeSha malino.api nishAkaraH | anugR^ihNAti hi parAnsadoSho.api dvijeshvaraH || 2\.175|| madhupAnakalAtkaNThAnnirgato.apyalinAM dhvaniH | kaTurbhavati karNasya kAminAM pApamIdR^isham || 2\.176|| ayaM mama dahatya~NgamambhojadalasaMstaraH | hutAshanapratinidhirdAhAtmA nanu yujyate || 2\.177|| kShiNotu kAmaM shItAMshuH kiM vasanto dunoti mAm | malinAcharitaM karma surabhernanvasAmpratam || 2\.178|| kumudAnyapi dAhAya kimayaM kamalAkaraH | na hIndugR^ihyeShUgreShu sUryagR^ihyo madhurbhavet || 2\.179|| ityarthAntaranyAsachakram || shabdopAtte prAtIte vA sAdR^ishye vastunordvayoH | tatra yadbhedakathanaM vyatirekaH sa kathyate || 2\.180|| dhairyalAvaNyagAmbhIryapramukhaistvamudanvataH | guNaistulyo.asi bhedastu vapuShaivedR^ishena te || 2\.181|| ityekavyatireko.ayaM dharmeNaikatravartinA | pratItiviShayaprApterbhedasyobhayavartinaH || 2\.182|| abhinnavelau gambhIrAvamburAshirbhavAnapi | asAva~njanasa~NkAshastvaM tu chAmIkaradyutiH || 2\.183|| ubhayavyatireko.ayamubhayorbhedakau guNau | kArShNyaM pisha~NgatA chobhau yatpR^ithagdarshitAviha || 2\.184|| tvaM samudrashcha durvArau mahAsattvau satejasau | ayaM tu yuvayorbhedaH sa jaDAtmA paTurbhavAn || 2\.185|| sa eSha shleSharUpatvAtsashleSha iti gR^ihyatAm | sAkShepashcha sahetushcha darshyate tadapi dvayam || 2\.186|| sthitimAnapi dhIro.api ratnAnAmAkaro.api san | tava kakShAM na yAtyeva malino makarAlayaH || 2\.187|| vahannapi mahIM kR^itsnAM sashailadvIpasAgarAm | bhartR^ibhAvAdbhuja~NgAnAM sheShastvatto nikR^iShyate || 2\.188|| shabdopAdAnasAdR^ishyavyatireko.ayamIdR^ishaH | pratIyamAnasAdR^ishyo.apyasti so.apyabhidhIyate || 2\.189|| tvanmukhaM kamalaM cheti dvayorapyanayorbhidA | kamalaM jalasaMrohi tvanmukhaM tvadupAshrayam || 2\.190|| abhrUvilAsamaspR^iShTamadarAgaM mR^igekShaNam | idaM tu nayanadvandvaM tava taguNabhUShitam || 2\.191|| pUrvasminbhedamAtroktirasminnAdhikyadarshanam | sadR^ishavyatirekashcha punaranyaH pradarshyate || 2\.192|| tvanmukhaM puNDarIkaM cha phulle surabhigandhinI | bhramadbhramaramambhojaM lolanetraM mukhaM tu te || 2\.193|| chandro.ayamambarottaMso haMso.ayaM toyabhUShaNam | nabho nakShatramAlIdamutphullakumudaM payaH || 2\.194|| pratIymAnashauklyAdisAmyayorviyadambhasoH | kR^itaH pratItashud.hdhyoshcha bhedo.asmiMshchandrahaMsayoH || 2\.195|| pUrvatra shAbdavatsAmyamubhayatrApi bhedakam | bhR^i~NganetrAdi tulyaM tatsadR^ishavyatirekatA || 2\.196|| aratnAlokasaMhAryamahAryaM sUryarashmibhiH | dR^iShTirodhakaraM yUnAM yauvanaprabhavaM tamaH || 2\.197|| sajAtIvyatireko.ayaM tamojAteridaM tamaH | dR^iShTirodhitayA tulyaM bhinnamanyairadarshi tat || 2\.198|| iti vyatirekachakram || prasiddhahetuvyAvR^ittyA yatki~nchiTkAraNAntaram | yatra svAbhAvikatvaM vA vibhAvyaM sA vibhAvanA || 2\.199|| apItakShIbakAdambamasammR^iShTAbhalAmbaram | aprasAditashuddhAmbu jagadAsInmanoharam || 2\.200|| ana~njitAsitA dR^iShTirbhrUranAvarjitA natA | ara~njito.aruNashchAyamadharastava sundari || 2\.201|| yadapItAdijanyaM syAtkShIbatvAdyanyahetujam | ahetukaM cha tasyeha vivakShetyaviruddhatA || 2\.202|| vaktraM nisargasurabhi vapuravyAjasundaram | akAraNaripushchandro nirnimittAsuhR^itsmaraH || 2\.203|| nisargAdipadairatra hetuH sAkShAnnivartitaH | uktaM cha surabhitvAdi phalaM tatsA vibhAvanA || 2\.204|| iti vibhAvanAchakram || vastu ki~nchidabhipretya tattulyasyAnyavastunaH | uktiH sa~NkSheparUpatvAtsA samAsoktiriShyate || 2\.205|| pibanmadhu yathAkAmaM bhramaraH phullapa~Nkaje | apyasannaddhasaurabhyaM pashya chumbati kuDmalam || 2\.206|| iti prauDhA~NganAbaddharatilIlasya rAgiNaH | kasyAM chidiha bAlAyAmichChAvR^ittirvibhAvyate || 2\.207|| visheShyamAtrabhinnApi tulyAkAravisheShaNA | astyasAvaparApyasti bhinnAbhinnavisheShaNA || 2\.208|| rUDhamUlaH phalabharaiH puShNannanishamarthinaH | sAndrachChAyo mahAvR^ikShaH so.ayamAsAdito mayA || 2\.209|| analpaviTapAbhogaH phalapuShpasamR^iddhimAn | sochChrayaH sthairyavAndaivAdeSha labdho mayA drumaH || 2\.210|| ubhayatra pumAnkashchidvR^ikShatvenovarNitaH | sarve sAdhAraNA dharmAH pUrvatrAnyatra tu dvayam || 2\.211|| nivR^ittavyAlasaMsargo nisargamadhurAshayaH | ayamambhonidhiH kaShTaM kAlena parishuShyati || 2\.212|| ityApUrvasamAsoktiH pUrvadharmanivartanAt | samudreNa samAnasya puMso vyApattisUchanAt || 2\.213|| iti samAsoktichakram || vivakShA yA visheShasya lokasImAtivartinI | asAvatishayoktiH syAdala~NkArottamA yathA || 2\.214|| mallikAmAlabhAriNyaH sarvA~NgINArdrachandanAH chomaH sarvA~NgaM vyApnotIti sarvA~NgINam | kShaumavatyo na lakShyante jyotsnAyAmabhisArikAH || 2\.215|| chandrAtapasya bAhulyamuktamutkarShavattayA | saMshayAtishayAdInAM vyaktyai kiM chinnidarshyate || 2\.216|| stanayorjaghanasyApi madhye madhyaM priye tava | asti nAstIti sandeho na me.adyApi nivartate || 2\.217|| nirNetuM shakyamastIti madhyaM tava nitambini | anyathAnupapattyaiva payodharabharasthiteH || 2\.218|| aho vishAlaM bhUpAla bhuvanatritayodaram | mAti mAtumashakyo.api yashorAshiryadatra te || 2\.219|| ala~NkArAntarANAmapyekamAhuH parAyaNam | vAgIshamahitAmuktimimAmatishayAhvayam || 2\.220|| ityatishayoktichakram || anyathaiva sthitA vR^ittishchetanasyetarasya vA | anyathotprekShyate yatra tAmutprekShAM viduryathA || 2\.221|| mAdhyandinArkasantaptaH sarasIM gAhate gajaH | manye mArtaNDagR^ihyANi padmAnyuddhartumudyataH || 2\.222|| snAtuM pAtuM bisAnyattuM kariNo jalagAhanam | tadvairaniShkrayAyeti kavinotprekShya varNyate || 2\.223|| karNasya bhUShaNamidaM mamAyAtivirodhinaH | iti karNotpalaM prAyastava dR^iShTyA vila~Nghyate || 2\.224|| apA~NgabhAgapAtinyA dR^iShTeraMshubhirutpalam | spR^ishyate vA na vetyevaM kavinotprekShya varNyate || 2\.225|| limpatIva tamo.a~NgAni varShatIvA~njanaM nabhaH | itIdamapi bhUyiShThamutprekShAlakShaNAnanvitam || 2\.226|| keShAM chidupamAbhrAntirivashrutyeha jAyate | nopamAnaM ti~NantenetyatikramyAptabhAShitam || 2\.227|| upamAnopameyatvaM tulyadharmavyapekShayA | limpatestamasashchAsau dharmaH ko.atra samIkShyate || 2\.228|| yadi lepanameveShTaM limpatirnAma ko.aparaH | sa eva dharmo dharmI chetyanunmatto na bhAShate || 2\.229|| kartA yadyupamAnaM syAnnyagbhUto.asau kriyApade | svakriyAsAdhanavyagro nAlamanyadapekShitum || 2\.230|| yo limpatyamunA tulyaM tama ityapi shaMsataH | a~NgAnIti na sambaddhaM so.api mR^igyaH samo guNaH || 2\.231|| yathenduriva te vaktramiti kAntiH pratIyate | na tathA limpaterlepAdanyadatra pratIyate || 2\.232|| tadupashleShaNArtho.ayaM limpatirdhvAntakartR^ikaH | a~NgakarmA cha puMsaivamutprekShyata itIShyatAm || 2\.233|| manye sha~Nke dhruvaM prAyo nUnamityevamAdibhiH | utprekShA vyajyate shabdairivashabdo.api tAdR^ishaH || 2\.234|| ityutprekShAchakram || hetushcha sUkShmaleshau cha vAchAmuttamabhUShaNam | kArakaj~nApakau hetU tau chAnekavidhau yathA || 2\.235|| ayamAndolitaprauDhachandanadrumapallavaH | utpAdayati sarvasya prItiM malayamArutaH || 2\.236|| prItyutpAdanayogyasya rUpasyAtropabR^iMhaNam | ala~NkAratayoddiShTaM nivR^ittAvapi tatsamam || 2\.237|| chandanAraNyamAdhUya spR^iShTvA malayanirjharAn | pathikAnAmabhAvAya pavano.ayamupasthitaH || 2\.238|| abhAvasAdhanAyAlamevambhUto hi mArutaH | virahajvarasambhUtamanoj~nArochake jane || 2\.239|| nivartye cha vikArye cha hetutvaM tadapekShayA | prApye tu karmaNi prAyaH kriyApekShaiva hetutA || 2\.240|| heturnirvartanIyasya darshitaH sheShayordvayoH | dattvodAharaNadvandvaM j~nApako varNayiShyate || 2\.241|| utpravAlANyaraNyAni vApyaH samphullapa~NkajAH | chandraH pUrNashcha kAmena pAnthadR^iShTerviShaM kR^itam || 2\.242|| mAnayogyAM karomIti priyasthAnasthitAM sakhIm | bAlA bhrUbha~NgajihmAkShI pashyati sphuritAdharA || 2\.243|| gato.astamarko bhAtInduryAnti vAsAya pakShiNaH | itIdamapi sAdhveva kAlAvasthAnivedane || 2\.244|| avadhyairindupAdAnAmasAdhyaishchandanAmbhasAm | dehoShmabhiH subodhaM te sakhi kAmAturaM manaH || 2\.245|| iti lakShyAH prayogeShu ramyA j~nApakahetavaH | abhAvahetavaH ke chidvyAhriyante manoharAH || 2\.246|| anabhyAsena vidyAnAmasaMsargeNa dhImatAm | anigraheNa chAkShANA~njAyate vyasanaM nR^iNAm || 2\.247|| gataH kAmakathonmAdo galito yauvanajvaraH | kShato mohashchyutA tR^iShNA kR^itaM puNyAshrame manaH || 2\.248|| vanAnyamUni na gR^ihANyetA nadyo na yoShitaH | mR^igA ime na dAyAdAstanme nandati mAnasam || 2\.249|| atyantamasadAryANAmanalochitacheShTitam | atasteShAM vivardhante satataM sarvasampadaH || 2\.250|| udyAnasahakArANAmanudbhinnA na ma~njarI | deyaH pathikanArINAM satilaH salilA~njaliH || 2\.251|| prAgabhAvAdirUpasya hetutvamiha vastunaH | bhAvAbhAvasvarUpasya kAryasyotpAdanaM prati || 2\.252|| dUrakAryastatsahajaH kAryAnantarajastathA | ayuktayuktakAryau chetyasa~NkhyAshchitrahetavaH || 2\.253|| te.amI prayogamArgeShu gauNavR^ittivyapAshrayAH | atyantasundarA dR^iShTAstadudAhR^itayo yathA || 2\.254|| tvadapA~NgAhvayaM jaitramana~NgAstraM yada~Ngane | muktaM tadanyatastena so.apyahaM manasi kShataH || 2\.255|| Avirbhavati nArINAM vayaH paryastashaishavam | sahaiva vividhaiH puMsAma~NgajonmAdavibhramaiH || 2\.256|| pashchAtparyasya kiraNAnudIrNaM chandramaNDalam | prAgeva hariNAkShINAmudIrNo rAgasAgaraH || 2\.257|| rAj~nAM hastAravindAni kuDmalIkurute kutaH | deva tvachcharaNadvandvarAgabAlAtapaH spR^ishan || 2\.258|| pANipadmAni bhUpAnAM sa~NkochayitumIshate | tvatpAdanakhachandrANAmarchiShaH kundanirmalAH || 2\.259|| iti hetuvikalpAnAM darshitA gatirIdR^ishI || iti hetuchakram || i~NgitAkAralakShyo.arthaH saukShmyAtsUkShma iti smR^itaH || 2\.260|| kadA nau sa~Ngamo bhAvItyAkIrNe vaktumakShamam | avetya kAntamabalA lIlApadmaM nyamIlayat || 2\.261|| padmasammIlanAdatra sUchito nishi sa~NgamaH | AshvAsayitumichChantyA priyama~NgajapIDitam || 2\.262|| madarpitadR^ishastasyA gItagoShThyAmavardhata | uddAmarAgataralA ChAyA kApi mukhAmbuje || 2\.263|| ityanudbhinnarUpatvAdratyutsavamanorathah | anulla~Nhgyaiva sUkShmatvamabhUdatra vyavasthitaH || 2\.264|| iti sUkShmachakram || lesho leshena nirbhinnavasturUpanigUhanam | udAharaNa evAsya rUpamAvirbhaviShyati || 2\.265|| rAjakanyAnuraktaM mAM romodbhedena rakShakaH | avagachCheyurA j~nAtamaho shItAnilaM vanam || 2\.266|| AnandAshru pravR^ittaM me kathaM dR^iShTvaiva kanyakAm | akShi me puShparajasA vAtoddhUtena dUShitam || 2\.267|| ityevamAdisthAne.ayamala~NkAro.atishobhate | leshameke vidurnindAM stutiM vA leshataH kR^itAm || 2\.268|| yuvaiSha guNavAnrAjA yogyaste patirUrjitaH | raNotsave manaH saktaM yasya kAmotsavAdapi || 2\.269|| vIryotkarShastutirnindaivAsminbhAvanivR^ittaye | kanyAyAH kalpate bhogAnnirvivikShornirantaram || 2\.270|| chapalo nirdayashchAsau janaH kiM tena me sakhi | AgaHpramArjanAyaiva chATavo yena shikShitAH || 2\.271|| doShAbhAso guNaH ko.api darshitashchATukAritA | mAnaM sakhijanoddiShTaM kartuM rAgAdashaktayA || 2\.272|| iti leshachakram || uddiShTAnAM padArthAnAmanUddesho yathAkramam | yathAsa~Nkhyamiti proktaM sa~NkhyAnaM krama ityapi || 2\.273|| dhruvaM te choritA tanvi smitekShaNamukhadyutiH | snAtumambhaHpraviShTAyAH kumudotpalapa~NkajaiH || 2\.274|| iti kramaH || preyaH priyatarAkhyAnaM rasavadrasapeshalam | Urjasvi rUDhAha~NkAraM yuktotkarShaM cha tattrayam || 2\.275|| adya yA mama govinda jAtA tvayi gR^ihAgate | kAlenaiShA bhavetprItistavaivAgamanAtpunaH || 2\.276|| ityAha yuktaM viduro nAnyatastAdR^ishI dhR^itiH | bhaktimAtrasamArAdhyaH suprItashcha tato hariH || 2\.277|| somaH sUryo marudbhUmirvyoma hotAnalo jalam | iti rUpANyatikramya tvAM draShTuM deva ke vayam || 2\.278|| iti sAkShAtkR^ite deve rAj~no yadrAtavarmaNaH | prItiprakAshanaM tachcha preya ityavagamyatAm || 2\.279|| mR^ite.ati pretya sa~NgantuM yayA me maraNaM matam | saivAvantI mayA labdhA kathamatraiva janmani || 2\.280|| prAkprItirdarshitA seyaM ratiH shR^i~NgAratAM gatA | rUpabAhulyayogena tadidaM rasavadvachaH || 2\.281|| nigR^ihya kesheShvAkR^iShTA kR^iShNA yenAgrato mama | so.ayaM duHshAsanaH pApo labdhaH kiM jIvati kShaNam || 2\.282|| ityAruhya parAM koTiM krodho raudrAtmatAM gataH | bhImasya pashyataH shatrumityetadrasavadvachaH || 2\.283|| ajitvA sArNavAmurvImaniShTvA vividhairmakhaiH | adatvA chArthamarthibhyo bhaveyaH pArthivaH katham || 2\.284|| ityutsAhaH prakR^iShTAtmA tiShThanvIrarasAtmanA | rasavattvaM girAmAsAM samarthayitumIshvaraH || 2\.285|| yasyAH kusumashayyApi komalA~NgyA rujAkarI | sAdhishete kathaM tanvI hutAshanavatIM chitAm || 2\.286|| iti kAruNyamudriktamala~NkAratayA smR^itam | tathApare.api bIbhatsahAsyAdbhutabhayAnakAH || 2\.287|| pAyaM pAyaM tavArINAM shoNitaM pANisampuTaiH | kauNapAH saha nR^ityanti kabandhairantrabhUShaNAH || 2\.288|| idamamlAnamAnAyA lagnaM stanataTe tava | ChAdyatAmuttarIyeNa navaM nakhapadaM sakhi || 2\.289|| aMshukAni pravAlAni puShpaM hArAdibhUShaNam | shAkhAshcha mandirANyeShAM chitraM nandanashAkhinAm || 2\.290|| idaM maghonaH kulishaM dhArAsannihitAnalam | smaraNaM yasya daityastrIgarbhapAtAya kalpate || 2\.291|| vAkyasyAgrAmyatAyonirmAdhurye darshito rasaH | iha tvaShTarasAyattA rasavattA smR^itA girAm || 2\.292|| iti rasavachchakram || apakartAhamasmIti hR^idi te mA sma bhUdbhayam | vimukheShu na me khaDgaH prahartuM jAtu vA~nChati || 2\.293|| iti muktaH paro yuddhe niruddho darpashalinA | puMsA kenApi tajj~neyamUrjasvItyevamAdikam || 2\.294|| ityUrjasvi || arthamiShTamanAkhyAya sAkShAttasyaiva siddhaye | yatprakArAntarAkhyAnaM paryAyoktaM tadiShyate || 2\.295|| dashatyasau parabhR^itahsahakArasya ma~njarIm | tamahaM vArayiShyAmi yuvAbhyAM svairamAsyatAm || 2\.296|| sa~Ngamayya sakhIM yUnA sa~Nkete tadratotsavam | nirvartayitumichChantyA kayApyapasR^itaM tataH || 2\.297|| iti paryAyoktam || ki~nchidArabhamANasya kAryaM daivavashAtpunaH | tatsAdhanasamApattiryA tadAhuH samAhitam || 2\.298|| mAnamasyA nirAkartuM pAdayorme patiShyataH | upakArAya diShTyaitadudIrNaM ghanagarjitam || 2\.299|| iti samAhitam || Ashayasya vibhUtervA yanmahatvamanuttamam | udAttaM nAma taM prAhurala~NkAraM manIShibhiH || 2\.300|| guroH shasanamatyetuM na shashAka sa rAghavaH | yo rAvaNashirashChedakAryabhAre.apyaviklavaH || 2\.301|| ratnabhittiShu sa~NkrAntaiH pratibimbashatairvR^itaH | j~nAto la~NkeshvaraH kR^ichChrAdA~njaneyena tattvataH || 2\.302|| pUrvatrAshayamAhAtmyamatrAbhyudayagauravam | suvya~njitamiti proktamudAttadvayamapyadaH || 2\.303|| ityudAttam || apahnutirapahnutya ki~nchidanyArthadarshanam | na pa~ncheShu smarastasya sahasraM patriNAmiti || 2\.304|| chandanaM chandrikA mando gandhavAhashcha dakShiNaH | seyamagnimayI sR^iShTirmayi shItA parAnprati || 2\.305|| shaishiryamabhyupetyaiva pareShvAtmani kAminA | auShNyaprakAshanAttasya seyaM viShayaniHnutiH || 2\.306|| amR^itasyandikiraNashchandramA nAmato mataH | anya evAyamarthAtmA viShaniShyandidIdhitiH || 2\.307|| iti chandratvamevendau nivartyArthAntarAtmatA | uktA smarArtenetyeShA svarUpApahnutirmatA || 2\.308|| upamApahnutiH pUrvamupamAsveva darshitA | ityapahnutibhedAnAM lakShyo lakShyeShu vistaraH || 2\.309|| ityapahanutiH || shliShTamiShTamanekArthamekarUpAnvitaM vachaH | tadabhinnapadaM bhinnapadaprAyamiti dvidhA || 2\.310|| asAvudayamArUDhaH kAntimAnraktamaNDalaH | rAjA harati lokasya hR^idayaM mR^idubhiH karaiH || 2\.311|| doShAkareNa sambadhnannakShatrapathavartinA | rAj~nA pradoSho mAmitthamapriyaM kiM na bAdhate || 2\.312|| upamArUpakAkShepavyatirekAdigocharAH | prAgeva darshitAH shleShA darshyante ke chanApare || 2\.313|| astyabhinnakriyaH kashchidaviruddhakriyo.aparaH | viruddhakarmA chAstyanyaH shleSho niyamavAnapi || 2\.314|| niyamAkSheparUpoktiravirodhI virodhyapi | teShAM nidarshaneShveva rUpamAvirbhaviShyati || 2\.315|| vakrAH svabhAvamadhurAH shaMsantyo rAgamulbaNam | dR^isho dUtyashcha karShanti kAntAbhiH preShitAH priyAn || 2\.316|| madhurA rAgavardhinyaH komalAH kokilAgiraH | AkarNyante madakalAhshliShyante chAsitekShanAH || 2\.317|| rAgamAdarshayanneSha vAruNIyogavardhitam | tirobhavati dharmAMshura~Ngajastu vijR^imbhate || 2\.318|| nistriMshatvamasAveva dhanuShyevAsya vakratA | shareShveva narendrasya mArgaNatvaM cha vartate || 2\.319|| padmAnAmeva daNDeShu kaNTakastvayi rakShati | athavA dR^ishyate rAgimithunAli~NganeShvapi || 2\.320|| mahIbhR^idbhUrikaTakastejasvI niyatodayaH | dakShaH prajApatishchAsItsvAmI shaktidharashcha saH || 2\.321|| achyuto.apyavR^iShachChedI rAjApyaviditakShayaH | devo.apy avibudho jaj~ne sha~Nkaro.apyabhuja~NgavAn || 2\.322|| iti shleShachakram || guNajAtikriyAdInAM yattu vaikalyadarshanam | visheShadarshanAyaiva sA visheShoktiriShyate || 2\.323|| na kaThoraM na vA tIkShNamAyudhaM puShpadhanvanaH | tathApi jitamevAsIdamunA bhuvanatrayam || 2\.324|| na devakanyakA nApi gandharvakulasambhavA | tathApyeShA tapobha~NgaM vidhAtuM vedhaso.apyalam || 2\.325|| na baddhA bhrUkuTirnApi sphurito dashanachChadaH | na cha raktAbhavaddR^iShTirjitaM cha dviShatAM kulam || 2\.326|| na rathA na cha mAta~NgA na hayA na cha pattayaH | strINAmapA~NgadR^iShTyaiva jIyate jagatAM trayam || 2\.327|| ekachakro ratho yantA vikalo viShamA hayAH | AkrAmatyeva tejasvI tathApyarko nabhastalam || 2\.328|| saiShA hetuvisheShoktistejasvIti visheShaNAt | ayameva kramo.anyeShAM bhedAnAmapi kalpane || 2\.329|| iti visheShoktichakram || vivakShitaguNotkR^iShTairyatsamIkR^itya kasya chit | kIrtanaM stutinindArthaM sA matA tulyayogitA || 2\.330|| yamaH kubero varuNaH sahasrAkSho bhavAnapi | bibhrantyananyaviShayAM lokapAla iti shrutim || 2\.331|| sa~NgatAni mR^igAkShINAM taDidvilasitAni cha | kShaNadvayaM na tiShThanti ghanArabdhAnyapi svayam || 2\.332|| iti tulyayogitA || viruddhAnAM padArthAnAM yatra saMsargadarshanam | visheShadarshanAyaiva sa virodhaH smR^ito yathA || 2\.333|| kUjitaM rAjahaMsAnAM vardhate madama~njulam | kShIyate cha mayUrANAM rutamutkrAntasauShThavam || 2\.334|| prAvR^iSheNyairjaladharairambaraM durdinAyate | rAgeNa punarAkrAntaM jAyate jagatAM manaH || 2\.335|| tanumadhyaM pR^ithushroNi raktauShThamasitekShaNam | natanAbhi vapuH strINAM kaM na haratyunnatastanam || 2\.336|| mR^iNAlabAhu rambhoru padmotpalamukhekShaNam | api te rUpamasmAkaM tanvi tApAya kalpate || 2\.337|| udyAnamArutoddhUtAshchUtachampakareNavaH | udashrayanti pAnthAnAmaspR^ishanto.api lochane || 2\.338|| kR^iShNArjunAnuraktApi dR^iShTiH karNAvalambinI | yAti vishvasanIyatvaM kasya te kalabhAShini || 2\.339|| ityanekaprakAro.ayamala~NkAraH pratIyate || iti virodhachakram || aprastutaprashaMsA syAdaprakrAnteShu yA stutiH || 2\.340|| sukhaM jIvanti hariNA vaneShvaparasevinaH | annairayatnasulabhaistR^iNadarbhA~NkurAdibhiH || 2\.341|| seyamaprastutaivAtra mR^igavR^ittiH prashasyate | rAjAnuvartanakleshanirviNNena manasvinA || 2\.342|| ityaprastutaprashaMsA || yadi nindanniva stauti vyAjastutirasau smrtA | doShAbhAsA guNA eva labhante hyatra sannidhim || 2\.343|| tApasenApi rAmeNa jiteyaM bhUtadhAriNI | tvayA rAj~nApi saiveyaM jitA mA bhUnmadastava || 2\.344|| puMsaH purANAdAchChidya shrIstvayA paribhujyate | rAjannikShAkuvaMshasya kimidaM tava yujyate || 2\.345|| bhuja~NgabhogasaMsaktA kalatraM tava medinI | aha~NkAraH parAM koTimArohati kutastava || 2\.346|| iti shleShAnuviddhAnAmanyeShAM chopalakShyatAm | vyAjastutiprakArANAmaparyantastu vistaraH || 2\.347|| iti vyAjastutiH || arthAntarapravR^ittena kiM chittatsadR^ishaM phalam | sadasadvA nidarshyeta yadi tatsyAnnidarshanam || 2\.348|| udayanneSha savitA padmeShvarpayati shriyam | vibhAvayituM R^iddhInAM phalaM suhR^idanugraham || 2\.349|| yAti chandrAMshubhiH spR^iShTA dhvAntarAjI parAbhavam | sadyo rAjaviruddhAnAM sUchayantI durantatAm || 2\.350|| iti nidarshanam || sahoktiH sahabhAvena kathanaM guNakarmaNAm | arthAnAM yo vinimayaH parivR^ittistu sA smR^itA || 2\.351|| saha dIrghA mama shvAsairimAH samprati rAtrayaH | pANDurAshcha mamaivA~NgeH saha tAshchandrabhUShaNAh || 2\.352|| vardhate saha pAnthAnAM mUrchChayA chUtama~njarI | patanti cha samaM teShAmasubhirmalayAnilAH || 2\.353|| kokilAlApasubhagA sugandhivanavAyavaH | yAnti sArdhaM janAnandairvR^iddhiM surabhivAsarAH || 2\.354|| ityudAhR^itayo dattAH sahokteratra kAshchana || iti sahoktiH || kriyate parivR^itteshcha kiM chidrUpanidarshanam || 2\.355|| shastraprahAraM dadatA bhujena tava bhUbhujAm | chirArjitaM hR^itaM teShAM yashaH kumudapANDuram || 2\.356|| iti parivR^ittiH || AshIrnAmAbhilaShite vastunyAshaMsanaM yathA | pAtu vaH paramaM jyotiravA~Nmanasagocharam || 2\.357|| ityAshIH || ananvayasasandehAv upamAsveva darshitau | upamArUpakaM chApi rUpakeShveva darshitam || 2\.358|| utprekShAbheda evAsAvutprekShAvayavo.api cha | nAnAla~NkArasaMsR^iShTiH saMsR^iShTistu nigadyate || 2\.359|| a~NgA~NgibhAvAvasthAnaM sarveShAM samakakShatA | ityala~NkArasaMsR^iShTerlakShaNIyA dvayI gatiH || 2\.360|| AkShipantyaravindAni mugdhe tava mukhashriyam | koshadaNDasamagrANAM kimeShAmasti duShkaram || 2\.361|| limpatIva tamo.a~NgAni varShatIvA~njanaM nabhaH | asatpuruShaseveva dR^iShTirniShphalatAM gatA || 2\.362|| shleShaH sarvAsu puShNAti prAyo vakroktiShu shriyam | bhinnaM dvidhA svabhAvoktirvakroktishcheti vA~Nmayam || 2\.363|| iti saMsR^iShTiH || tadbhAvikamiti prAhuH prabandhaviShayaM guNam | bhAvaH kaverabhiprAyaH kAvyeShvAsiddhi saMsthitaH || 2\.364|| parasparopakAritvaM sarveShAM vastuparvaNAm | visheShANAM vyarthAnAmakriyA sthAnavarNanA || 2\.365|| vyaktiruktikramabalAdgambhIrasyApi vastunaH | bhAvAyattAmidaM sarvamiti tadbhAvikaM viduH || 2\.366|| iti bhAvikam || yachcha sandhya~NgavR^ittya~NgalakShaNAdyAgamAntare | vyAvarNitamidaM cheShTamala~NkAratayAiva naH || 2\.367|| panthAH sa eSha vivR^itaH parimANavR^ittyA saMhR^itya vistaramanantamala~NkriyANAm | vAchAmatItya viShayaM parivartamAnA\- nabhyAsa eva vivarItumalaM visheShAn || 2\.368|| ityAchAryadaNDinaH kR^itau kAvyAdarshe.arthAla~NkAravibhAgo nAma dvitIyo parichChedaH || \section{tR^itIyaH parichChedaH} avyepetavyapetAtmA vyAvR^ittirvarNasaMhateH | yamakaM tachcha pAdAnAmAdimadhyAntagocharam || 3\.1|| ekadvitrichatuShpAdayamakAnAM vikalpanAH | AdimadhyAntamadhyAntamadhyAdyAdyantasarvataH || 3\.2|| atyantabahavasteShAM bhedAH sambhedayonayaH | sukarA duShkarAshchaiva dR^isryante tatra kechana || 3\.3|| mAnena mAnena sakhi praNayo.abhUt priye jane | khaNDitA kaNThamAshliShya tameva kuru satrapam || 3\.4|| meghanAdena haMsAnAM madano madanodinA | nannumAnaM manaH strINAM saha ratyA vigAhate || 3\.5|| rAjanvatyaH prajA jAtA bhavantaM prApya sAmpratam | chaturaM chaturambodhirasanorvIkagrahe || 3\.6|| araNayaM kaischidAkrAntamanyaiH sadma divokasAm | padAtirathanAgAshvarahitairahitaistava || 3\.7|| madhuraM madhurambhojavadane vada netrayoH | vibhramaM bhramarabhrantyA viDambayati kiMnvidam || 3\.8|| (kitra te, kiM nu te) vAraNo vA raNoddAmo hayo vA smaraH dirdharaH | na yato na yato.antaM nastadaho vikramastava || 3\.9|| rAjitairAjitaikShNyena jIyate tevAdR^ishairnR^ipaiH | nIyate cha punastR^ipta vasudhA vasudhArayA || 3\.10|| karoti sahakArasya kalikotkalikottaram | manmano manmano.apyeSha mattakokilanisvanaH || 3\.11|| kathaM tvadupalambhAsAvihatAviha tAdR^ishI | avasthA nAlamAroDhuma~NganAma~NganAshinI || 3\.12|| nigR^ihya netre karShanti bAlapallavashobhinA | taruNA taruNAn kR^iShTAnalino nalinonmukhAH || 3\.13|| vishadA vishadAmattasArase sArase jale | kurute karuteneyaM haMsI mAmantakAmiSham || 3\.14|| viShamaM viShamanveti madanaM madanandanaH | sahendukalayApoDhamalayA malayAnilaH || 3\.15|| mAninI mA ninIShuste niSha~Ngatvamana~Nga me | hAriNI hAriNI sharma tanutAM tanutAM yataH || 3\.16|| jayatA tvanmukhenAsmAnakathaM na kathaM jitam | kamalaM kamala~Nkurvadalimaddali matpriye || 3\.17|| ramaNI ramaNIyA me pATalA pATalAMshukA | vAruNIvAruNIbhUtasaurabhA saurabhAspadam || 3\.18|| iti pAdAdiyamakamavyapetaM vikalpitam | vyapetasyApi vaNryante vikalpAstasya kechanA || 3\.19|| madhureNadR^ishAM mAnammadhureNa sugandhinA | sahakArodbhamenaiva shabdasheShaM kariShyati || 3\.20|| karo.atitAmro rAmANAM tantrItAnavibhramam | karoti seShryaM kAnte vA shravaNotpalatAnam || 3\.21|| sakalApollasanayA kalApinyAnunR^ityate | meghAlI nartitA vAtaiH sakalApo vimu~nchati || 3\.22|| svayameva galanmAnakali kAmini te manaH | kalikAmadya nIpasya dR^iShTvA kAM nu spR^isheddashAm || 3\.23|| AruhyAkrIshailasya chandrakAntasthalImimAm | nR^ityatyeSha chalachchAruchandrakAntaH shikhAvalaH || 3\.24|| uddhR^itA rAjakAdUrvI dhriyate.adya bhujena te | varAheNoddhR^itA yAsau varAheruparisthitA || 3\.25|| karaNe te raNeShvantakareNa dviShatAM hatAH | kareNavaH kSharadraktA bhAnti sAndhyaghanA iva || 3\.26|| parAgatarurIjIva vAtaidhrvastA bhaTaishchamUH | parAgatamiva kvApi parAgatamambaram || 3\.27|| pAtu vo bhagavat viShNuH sadAnavaghanadyutiH | sa dAnavakuladhvaMsI sadAnavaradantihA || 3\.28|| kamaleH samakeshAnte kamaloShryAkaraM mukham | kamalekhyaM karoShi tvaM kamalevonmadiShNuShu || 3\.29|| mudA ramamamanvItamudAramaNibhUShaNAH | madabhramadR^ishaH kartumadabhrajaghanAH kShamAH || 3\.30|| uditairanyapuShTAnAmArutairme hR^itaM manaH | uditairapi te dUti!mArutairapi dakShiNaiH || 3\.31|| surAjitahriyo yUnAM tanumadhyAsate striyaH | tanumadhyA kSharatsvedasurAjitamukhendavaH || 3\.32|| iti vyapetayamakaprabhedo.apyeSha darshitaH | avyapetavyapetAtmA vikalpo.apyasti tadyathA || 3\.33|| sAlaM sAlambakalikAsAlaM sAlaM na vIkShitum | nAlI nAlInavakulAnAlI nAlIkinIrapi || 3\.34|| kAlaM kAlamanAlakShyatAratArakamIkShitum | tAratAramyarasitaM kAlaM kAlamahAghanam || 3\.35|| yAma yAmatrayAdhInAyAmayA maraNaM nishA | yAmayAma diyAsvAtryAyA mayA mathitaiva sA || 3\.36|| ityAdipAdayamakavikalpasyedR^ishI gatiH | evameva vikalpyAni yamakAnItarANyapi || 3\.37|| na pra~nchabhayAd bhedAH kAtsrnenAkhyAtumIpsitAH | duShkarAbhimatA eva dashryante tatra kechana || 3\.38|| sthirAyate yatendriyo na hIyate yaterbhavAn | amAyateyate.apyabhUt sukhAya teyate kShayam || 3\.39|| sabhAsu rAjannasurAhatairmukhairmahIsurANAM vasurAjitaiH stutAH | na bhasurA yAnti surAnna te guNAH prajAsu rAgAtmasu rAshitAM gatAH || 3\.40|| tava priyA sa~ncharitApramatta yA vibhUShaNaM dhAryamihAshumattayA | ratotsavAmodavisheShamattayA na me phalaM ki~nchana kAntimattayA || 3\.41|| bhavAdR^isA nAtha!na jAnate nate rasaM viruddhe khalu sannatenate | ya eva dInAH shirasA natena te charantyalaM dainyarasena tena te || 3\.42|| lIlAsmitena shuchinA mR^idunoditena vyAlokitena laghunA guruNA gatena | vyAjR^imbhitena jaghanena cha darshitena sA hanti tena galitaM mama jIvitena || 3\.43|| shrImAnamAnamaravatrmasamAnamAnamAtmAnamAnatajagatprathamAnamAnam | bhUmAnamAnayati yaH sthitimAnamAnanAmAnamAnamatamapratimAnamAnam || 3\.44|| sArayantamurasA ramayantI sArabhUtamurusAradharA tam | sArasAnukR^itasArasakA~nchI sA rasAyanamasAramavaiti || 3\.45|| nayAnayAlochanayAnayAnayAnayAnayAndhAn vinayAnayAyate | na yAnayAsIrjinayAnayA nayAnayAnayAstaM janayAnayAshritAn || 3\.46|| raveNa bhaumo dhvajavartivIrave raveji sayatyatulAstragaurave | raverivograsya puro harerave raveta tulyaM ripumasya bhairave || 3\.47|| mayAmayAlambyakalAmayAmayAmayAmayAtavyavirAmayAmayA | mayAmayArtiM nishayAmayAmayAmayAmayAmUM karuNAmayAmayA || 3\.48|| matAndhunAnAramatAmakAmatAmatApalabdhAgrimatAnulomatA | matAvayatyuttamatAvilomatAmatAmyakaste samatA na vAmatA || 3\.49|| kAlakAlagalakAlakAlamukhakAlakAla\- kAlakAlapanakAlakAlaghanakAlakAla\- | kAlakAlasitakAlakA lalanikAlakAla\- kAlakAlagatu kAlakAlakalikAlakAla || 3\.50|| sandaShTayamakasthAnamantAdI pAdayodrvayoH | uktAntargatamapyetat svAtantryeNAtra kItryate || 3\.51|| upoDharagApyabalA madena sA madenasA manyurasena yojitA | na yojitAtmAnamana~NgatApitA\- ~NgatApi tApAya mamAsa neyate || 3\.52|| ardhAbhyAsaH samudgaH syAdasya bhedAstrayo matAH | pAdAbhyAso.apyanekAtmA vyajyate sa nidarshanaiH || 3\.53|| nA stheyaH sattvayA vajryaH paramAyatamAnayA | nAstheyaH sa tvayAvajryaH paramAyatamAnayA || 3\.54|| narA jitA mAnanayA sametya na rAjitA mAnanayA sametya | vinAshitA vaibhavatApanena vinAshitA vai bhavatApanena || 3\.55|| kalApinAM chArutayopayanti vR^indAni lApoDhaghanAgamAnAm | vR^indanilApoDhaghanAgamAnAM kalApinAM chArutayo.apayanti || 3\.56|| na mandayAvarjitamAnasAmatyA namandayAvarjitamAnasAtmayA | urasyupAstIrNapayodharadvayaM mayA samAli~Ngyata jIviteshvaraH || 3\.57|| sabhAsurANAmabalA vibhUShitA guNaistavArohi mR^iNAlanirmalaiH | sa bhAsurANAmabalA vibhUShitA vihArayannirvisha sampadaH purAm || 3\.58|| kalaM kamuktaM tanumadhyanAmikA stanadvayo cha tvadR^ite na hantyataH | na yAti bhUtaM gaNena bhavanmukhe kala~NkamuktaM tanumad.hdhyanAmikA || 3\.59|| yashashcha te dikShu rajashcha sainikA vitanvate.ajopama!daMshitA yudhA | vitanvatejo.apamadaM shitAyudhA dviShA cha kurvannti kulaM tarasvinaH || 3\.60|| bibharti bhUmervalayaM bhujena te bhuja~NgampmA smarato mada~nchitam | shrR^iNUktamekaM svamavetya bhUdharaM bhuja~Ngamo mA sma rato madaM chitam || 3\.61|| smarAnalo mAnavivardhito yaH sa nirvR^itiM te kimapAkaroti | samantatastAmarasekShaNo na samaM tatastAmarase kShaNena || 3\.62|| prabhAvato nAmana vAsavasya prabhAvato.anAma navAsavasya | prabhAvato nAma na vA savasya vichChittirAsIt tvayi piShTapasya || 3\.63|| paraM parAyA balavA raNAnAM dhUlIH sthalIvryoma vidhAya rundhan | paramparAyA balavAraNAnAM paraM parAyA balavAraNAnAm || 3\.64|| na shraddhadhe vAchamajja!mithyAbhavaddhidhAnAmasamAhitAnAm | bhavaddhidhAnAmasamAhitAnAM bhavaddhidhAnAmasamAhitAnAm || 3\.65|| sannAhitomAnamarAjasena sannAhitomAnamarAjasena | sannA hitomAnamarAjasena sannAhito mAnama rojase na || 3\.66|| sakR^id dvistrishcha yo.abhyAsaH pAdasyaivaM pradarsitaH | shlokadvayaM tu yuktArthaM shlokAbhyAsaH smR^ito yathA || 3\.67|| vinAyakena bhavatA vR^ittopachitabAhunA | svamitroddhAriNAbhItA pR^ithvIyamatulAshritA || 3\.68|| vinAyakema bhavatA vR^ittopachitabAhunA | svamitroddhAriNAbhItA pR^ithvI yamatulAshritA || 3\.69|| ekAkAraM chatuShpAdaM tanmahAyamakAhvayam | tatrApi dR^ishyate.abhyAsaH sA parA yamakakriyA || 3\.70|| samAnayAsamAnayA samAnayA sa mAnayA | samAnayAsamAna yA samAnayAsamAnayA || 3\.71|| dharAdharAkAradharA dharAbhujAM bhujAmahIM pAtumahInavikramAH | kramAt sahante sahasA hatArayo rasyoddhrA mAnadhurAvalambinaH || 3\.72|| AvR^ittiH prAtilomyena pAdArdhashlokagocharA | yamakaM pratilomatvAt pratilomamiti smR^itam || 3\.73|| yAmatAsha kR^itAyAsA sA yatA kR^ishatA mayA | ramaNArakatAta testu stutetAkaraNAmara || 3\.74|| nAdino.amadanAdhIH svA name kAchana kAmitA | tAmikA na cha kAmane svAdhInA damanodinA || 3\.75|| yAnamAnayamArAvikashonAnajanAsanA | yAmudArashatAdhInAmAyAmAyamanAdi sA || 3\.76|| sA dinAmayamAyAmA nAdhItA sharadAmiyA | nAsanAjananA sokavirAmAya na mAnayA || 3\.77|| varNAnAmekarUpatvaM yadyekAntaramardhayoH | gomUbiketi tat prAhurduShkaraM tadvido yathA || 3\.78|| madano madirAkShINAmapA~NgAstro jayedayam | madeno yadi tat kShINamana~NgAyA~njaliM dade || 3\.79|| AhurardhabhramaM nAma shlokArdhabhramaNaM yadi | tadiShTaM sarvatobhadraM bhramaNaM yadi sarvataH || 3\.80|| manobhava tavAnIkaM nodayAya na mAninI | bhayAdameyAmA mA vA vayamenomayA nata || 3\.81|| sAmAyAmA mAyA mAsA mArAnAyAyAnA rAmA | yAnAvArArAvAnAyA mAyArAmA mArAyAmA || 3\.82|| yaH svarasthAnavarNAnAM niyamo duShkaroShvasau | iShTashchatuH prabhR^ityeShu dashryate sukaraH paraH || 3\.83|| AmnAyAnAmAhAntyA vAg gItIrIrIH prItArbhItIH | bhogo rogo modo moho dhe ye chechChe deshe kSheme || 3\.84|| kShitivijitisthitivihitivartaratayaH paragatayaH | uru rurudhurguru dudhuvuryudhi kuravaH svamarikulam || 3\.85|| shrIdIptI hrIkIrtI gIHprItI | edhete dve dve te ye neme deveshe || 3\.86|| sAmAyAmA mAyA mAsA mArAnAyAyAnA rAmA | yAnAvArArAvAnAyA mAyArAmAmArAyAmA || 3\.87|| nayanAnandajanane nakShatragaNashAlini | aghane gagane dR^iShTira~Ngane!dIyatAM sakR^it || 3\.88|| alinIlAlakalataM kaM na hanti ghanastani | AnanaM nalilachChAyanayanaM shashikAnti te || 3\.89|| ana~Ngala~NghanAlagnanAnAta~NkA sada~NganA | sadAnagha sadAnanda natA~NgAsa~Ngasa~Ngata || 3\.90|| agAgA~NgA~NgakAkAkagAhakAghakakAkahA | ahAhA~NgakhagA~NkAgakhagakAkakaH || 3\.91|| re re rorururorugAgogo.agA~Ngago.agaguH | kiM kekAkAkukaH kAko mAmA gAmA mamAmama || 3\.92|| devAnAM nandano devo nodano vedanindinaH | divaM dudAva nAdena dAne dAnavanandinaH || 3\.93|| suriH surAsurAsArisAraH sArasisArasAH | sasAra sarasIH sIrI sasUrUH sa surArasI || 3\.94|| nUnaM nunnani nAnena nAnanenAnanAni naH | nAnenA nanu nAnUnenainenAnAnino ninIH || 3\.95|| prahelikIprakArANAM punaruddishyate gatiH || 3\.96|| krIAgoShThIvinodeShu tajj~nairAkIrNamantraNe | paravyAmohane chApi sopayogAH prahelikAH || 3\.97|| AhuH samAgatAM nAma gUDhArthAM padasandhinA | va~nchitAnyatra rUDhena yatra shabdena va~nchanA || 3\.98|| vyutkrAntAtivyavahitaprayogAnmohakAriNI | sA syAt pramuShitA yasyAM durbodharthA padAvalI || 3\.99|| samAnarUpa gauNarthAropitaigrrathitA padaiH | paruShA lakShaNAstitvamAtravyutpAditashrutiH || 3\.100|| sa~NkhyAtA nAma sa~NkhyAnaM yatra vyAmohakAraNam | anyathA bhasate yatra vAkyArthaH sA prakalpitA || 3\.101|| sA nAmAntaritA yasyA nAmni nAnArthakalpanA | nibhR^itA nibhR^itAnyArthA tulyadharmaspR^ishA girA || 3\.102|| samAnashabdepanyastasabdaparyAyasAdhitA | sammUDhAM nAma yA sAkShAnnirdiShTArthapi mUDhaye || 3\.103|| yogamAlAtmakaM nAma yasyAH sA pArihArikI | ekachChannAshritaM vyajya yasyAmAshrayagopanam || 3\.104|| sA bhavedubhayachChannA yasyAmubhayagopanam | sa~NkIrNA nAma sA yasyAM nAnAlakShaNasa~NkaraH || 3\.105|| etAH Shosha nirdiShTAH pUrvAchAryaiH prahelikAH | duShTaprahelikAshchAnyAstairadhItAshchaturdasha || 3\.106|| doShAnaparisa~NkhyeyAn manyamAnA vayaM punaH | sAdhvIrevAbhidhAsyAmastA duShTA yAstvalakShaNAH || 3\.107|| na mayAgorasAbhij~naM chetaH kasmAt prakupyasi | asthAnaruditairetairalamAlohitekShaNe || 3\.108|| kubjAmAsevamAnasya yathA te vardhate ratiH | naivaM nirvishato nArIramarastrIvimbinIH || 3\.109|| daNDe chumbati padminyA haMsaH karkashakaNTake | mukhaM valguravaM kurvaMstuNDenA~NgAni ghadR^iyan || 3\.110|| khAtayaH kani kAle te sphAtayaH sphItavalgavaH | chandre sAkShAdbhavantyatra vAyavo mama chAriNaH || 3\.111|| atrodyAne mayA dR^iShTA vallarI pa~nchapallavA | pallave pallave chAdrrA yasyAH kusumama~njarI || 3\.112|| surAH surAlaye svairaM bhramanti dashanArchiShA | majjanta iva mattAste saura sarasi samprati || 3\.113|| nAsikyamadhyA paritashchAturvaNyavibhUShitA | asti kAchit purI yasyAmaShTavarmADhaddhaThThaDa vayA nR^ipAH || 3\.114|| girA skhalantya namreNa shirasA dInayA dR^ishA | tiShThantamapi sotkampaM vR^iddhe!mAM nAnukampase || 3\.115|| Adau rAjetyadhIrAkShi! pArthivaH ko.api gIyate | sanAtanascha naivAsau rAjA naiva sanAtanaH || 3\.116|| hR^itadravyaM janaM tyaktvA dhanavantaM vrajanti kAH | nAnAbha~NgishatAkR^iShTalokA veshyA na durdharAH || 3\.117|| jitaprakR^iShTakesAkhyo yastavAbhUmisAhvayaH | asau mAmutkamadhikaM karoti kalabhAShiNi || 3\.118|| shayanIye parAvR^itya shayitau kAminau ruShA | tathaiva shayitau rAgAt svairaM mukhamachumbatAm || 3\.119|| vijitAnnabhavadveShigurupAdahato jana | himApahAmitradharaivryAptaM vyomAbhinandati || 3\.120|| na spR^ishatyAyudhaM jAtu na strINAM stanamaNlam | amanuShyasya kasyApi hasto.ayaM na kilAphalaH || 3\.121|| kena kaH saha sambhUya sarvakAryeShu sannidhim | labdhvA bhojanakAle tu yadi dR^iShTe nirasyate || 3\.122|| sayA sagajA senA sabhaTeyaM na chejjitA | amAtR^iko.ayaM mUDhaH syAdakSharaj~nastu naH sutaH || 3\.123|| sA nAmAntaritAmishrava~nchitArUpayoginI | evamevetarAsAmapyunneyaH sa~NkarakramaH || 3\.124|| apArtha vyarthammekArthaM sasaMshayamapakramam | shabdahInaM yatibhraShTaM bhinnavR^ittaM visandhikam || 3\.125|| deshakAlakalAlokanyAyAgamavirodhi cha | iti doShA dashaivaite vajryAH kAvyeShu sUribhiH || 3\.126|| pratij~nAhetudR^iShTAntahAnirdoSho na vetyasau | vichAraH karkashaprAyastenAlIDhane kiM phalam || 3\.127|| samudAyArthashUnyaM yat tadapArthamitIShyate | tanmattonmattabAlAnAmukteranyatra daShyati || 3\.128|| samudraH pIyate devairahamasmi jarAturaH | amI garjanti jImUtA harerairAvaNaH priyaH || 3\.129|| idamasvasthachittAnAmAbidhAnamaninditam | itaratra kaviH ko vA prayu~njItaivamAdikam || 3\.130|| ekavAkye prabandhe vA pUrvAparaparAhatam | viruddhArthatayA vyarthamiti doSheShu paThyate || 3\.131|| jahi shatrukulaM kR^istnaM jaya vishvambharAmimAm | na hi te ko.api vidveShTA sarvabhUtAnukampinaH || 3\.132|| asti kAchidavasthA sA sAbhiSha~Ngasya chetasaH | yasyAM bhavedabhimatA viruddhArthapi bhAratI || 3\.133|| paradArAbhilASho me kathamAryaMsya yujyate | pibAmi taralaM kadA nu dashanachChadam || 3\.134|| avisheSheNa pUrvoktaM yadi bhUyo.api kItrye | arthataR^iH shabdato vApi tadekArthaM mataM yathA || 3\.135|| utkAmunmanayantyate bAlAM tadalakatviShaH | ambhodharAstaDitvanto gambhIrAH stanayitnavaH || 3\.136|| anukampAdyatshayo yadi kashchid vivakShyate | na doShaH punarukto.api pratyuteyamala~NkR^itiH || 3\.137|| hanyate sA varArohA smareNAkANvairiNA | hanyate chArusarvA~NgI hanyate ma~njubhAShiNI || 3\.138|| nirNayArthaM prayuktAni saMsayaM janayanti chet | vachAMsi doSha evAsau sasaMshaya iti smR^itaH || 3\.139|| manorathapriyAlokarasalolekShaNe sakhi | ArAdvR^ittirasau mAtA na kShamA draShTumIdR^isham || 3\.140|| IdR^ishaM saMshayAyaiva yadi jAtu prayajyate | syAdala~NkAra evAsau na doShastatra tadyathA || 3\.141|| pashyAmyana~NgajAta~Nkala~NghitAM tAmaninditAm | kAlenaiva kaThoreNa grastAM kiM nastvadAshayA || 3\.142|| kAmArtA gharmataptA vetyanishchayakaraM vachaH | yuvAnamAkulIkartumiti dUtyAha narmaNA || 3\.143|| uddeshAnuguNo.arthAnAmanudesho na chet kR^itaH | apakramAbhidhAnaM taM doShamAchakShate budhAH || 3\.144|| sthitinirmANasaMhArahetavo jagatAmajAH | shambhunArAyaNAmbhojayonayaH pAlayantu vaH || 3\.145|| yatnaH sambandhavij~nAnahetuH ko.api kR^ito yadi | kramala~NghanamapyAhurna doShaM sUrayo yathA || 3\.146|| bandhutyAgastanutyAgo deshatyAga iti triShu | AdyantAvAyatakleshau madhyamaH kShaNikajvaraH || 3\.147|| shabdahInamanAlakShyalakShyalakShaNapaddhati | padaprayogo.ashiShTeShTaH shaShTeShTastu na duShyati || 3\.1148|| avate bhavate bAhurmahImarNavashakvarIm | mahArAjannajij~nAsau nAstItyAsAM girAM rasaH || 3\.149|| dakShiNAdrerupasaran mArutashchUtapAdapAn | kurute lalitAdhUtapravAlA~NkurasobhinaH || 3\.150|| ityAdishAstramAhAtmyadrasanAlasachetasAm | apabhAShaNavad bhAti na cha saubhAgyamujjhati || 3\.151|| shlokeShu niyatasthAnaM padachChedaM yatiM viduH | tadapetaM yatibhraShTaM shravaNodvejanaM yatA || 3\.152|| strINAM sa~NgItavidhimayamAdityavaMshayo narendraH pasyatyakliShTarasamiha shiShTairametyAdi duShTam | kAryAkAryANyayamavikalAnyAgamenaiva pashyan vashyAmurvIvahati nR^ipa ityasti chaivaM prayogaH || 3\.153|| lupte padAnte shiShTasya padatvaM nishchitaM yatA | tatA sandhivikArAntaM padameveti vaNryate || 3\.154|| tathApi kaTu karNAnAM kavayo na prayujyate | dhvajinI tasya rAj~naH ke tUdastajaladetyadaH || 3\.155|| varNAnAM nyUnatAdhikye gurulaghvayathAsthitiH | yatra ta~NktinnavR^ittaM syAdeSha doShaH suninditaH || 3\.156|| indupAdAH shishirA spR^ishantItyUnavarNatA | sahakArasya kisalayAnyAdrrANItyadhikAkSharam || 3\.157|| kAmena bANA nishitA vimuktA mR^igekShaNAShvityayathAgurutvam | madanabANA nishitAH patatanti vAmekShaNAsvityayathAlaghutvame || 3\.158|| na saMhitAM vivakShAmItyasandhAnaM padeShu yat | tadvisandhIti nirdiShTaM na pragR^ihyAdihetukam || 3\.159|| mandAnlena charatA a~NganAgaNDamaNDale | luptamudbhedi gharmAmbo nabhasyasmanmanasyapi || 3\.160|| Asu rAtriShviti prAj~nairaj~nAtanya~NgamIdR^isham || 3\.161|| desho.adrivanarAShTrAdiH kAlo rAtiMradivartavaH | nR^ityagItaprabhR^itayaH kalAH kAmArthasaMshrayAH || 3\.162|| charAcharANAM bhUtAnAM pravR^ittirlokasa.nj~nitA | hetuvidyAtmako nyAyaH sasmR^itiH shrutirAgamaH || 3\.163|| teShu teShvayathArUDhaM yadi ki~nchit pravartate | kaveH pramAdAd deshAdivirodhotyetaduchyate || 3\.164|| karpUrapAdapAmarshasurabhirmalayAnilaH | kali~NgavanasambhUtA mR^igaprAyA mata~NgajAH || 3\.165|| cholAH kAlAgarushyAmAH kAverItIrabhUmayaH | iti deshavirodhinyA vAchaH prasthAnamIdR^isham || 3\.166|| madhuratphullanichulo nidAgho meghadurdinaH || 3\.167|| shravyahaMsagiro varShAH sharadAmattabarhiNI | hemanto nirmalAdityaH shishiraH shlAghyachandanaH || 3\.168|| iti kAlavirodhasya darshitA gatirIdR^ishI | mArgaH kalAvirodhasya manAguddishyate yatA || 3\.169|| vIrashrR^i~NgArayorbhAvau sthAyinau krodhavismayau | pUrNasaptasvaraH so.ayaM bhinnamArgaH pravartate || 3\.170|| itthaM kalAchatuHShaShTau virodhaH sAdhu nIyatAm | tasyAH kalAparichChede rUpasAvirbhaviShyati || 3\.171|| AdhUtakesharo hastI tIkShNashrR^i~Ngastura~NgamaH | gurusAro.ayameraNo niHsAraH khadiradrumaH || 3\.172|| virodho hetuvidyAsu nyAyAkhyAsu nidashryate || 3\.173|| satyamevAha sugataH saMskArAnavinashvarAn | tathA hi sA chakorAkShI sthitaivAdyApi me hR^idi || 3\.174|| kApilairadudbhUtiH sthAna evopavaNryate | asatAmeva dR^ishyante yasmAdasmAbhirudbhAvaH || 3\.175|| gatinryAyavirodhasya saiShA sarvatra dR^ishyatAm | athAgamavirodhasya prasthAnaM darshayiShyate || 3\.176|| anAhitAgnayo.apyete jAtaputrA vitanvate | viprA vaishvAnarImiShTimakliShTAchArabhUShaNAH || 3\.177|| asAvanupanIto.api vedAnadhijage guroH | sevabhAvashuddhaH sphaTiko na saMskAramapekShate || 3\.178|| virodhaH sakalo.apyeSha kadAchit kavikaushalAt | utkramya doShagaNanAM guNavIthIM vigAhate || 3\.179|| tasya rAj~naH prabhAveNa tadudyAnAni jaj~nire | AdrrAMshukapravAlAnAmAspadaM surashAkhinAm || 3\.180|| rAj~nAM vinAshapishunashchachAra kharamArutaH | dhunvan kadambarajasA saha saptachChadodgamAn || 3\.181|| dolAtipreraNatrastavadhUjanamukhodgatam | kAminAM layavaiShamyAd geyaM rAgamavardhayat || 3\.182|| aindavAdarchiShaH kAmI shishiraM havyavAhanam | abalAvirahaklesaviklavo gaNayatyayam || 3\.183|| premeyo.apyaprameyo.asi sakalo.apyasi niShkalaH | ekastvamapyaneko.asi namaste vishvamUrtaye || 3\.184|| pa~nchAnAM pANDuputrANAM patnI pa~nchAlakanyakA | satInAmagraNIshchAsId daivo hi vidhirIdR^ishaH || 3\.185|| shabdArtAla~NkriyAshchitramArgAH sukaraduShkarAH | guNA doShAshcha kAvyAnAmiti sa~NkShipya darshitAH || 3\.186|| vyutpannabuddhiramunA vidhidarshitena mArgeNa doShaguNayorvashavartinIbhiH | vAgbhiH kR^itAbhisaraNo madirekShaNAbhi\- rdhanyA yuveva ramate labhate cha kIrtim || 3\.187|| ityAchAryadaNDinaH kR^itau kAvyAdarshe tR^itIyo parichChedaH || ## \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}