% Text title : Moghadutam a humorous poetry ridiculing love % File name : moghadUtam.itx % Category : misc % Location : doc\_z\_misc\_general % Author : S. Jagannath % Transliterated by : samvadah@proton.me % Proofread by : samvadah@proton.me % Acknowledge-Permission: Copyright S. Jagannatha % Latest update : August 8,, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % % This text is prepared by volunteers and is to be used for personal study % and research. The file is not to be copied or reposted for promotion of % any website or individuals or for commercial purpose without permission. % Please help to maintain respect for volunteer spirit. % \documentstyle[11pt,multicol,itrans]{article} #include=ijag.inc #endwordvowel=.h \portraitwide \parindent=100pt \let\usedvng=\Largedvng % for 1 column \pagenumbering{itrans} \def\engtitle#1{\hrule\medskip\centerline{\LARGE #1}} \def\itxtitle#1{\medskip\centerline{\LARGEdvng #1}\medskip\hrule} \def\endtitles{\medskip\obeyspaceslines} %% \begin{document} \engtitle{.. Moghadutam ..}## \itxtitle{.. moghadUtam ..}##\endtitles ## ##Moghaduta (not Meghaduta), a humorous poetry ridiculing love (written in mandakranta metre) Moghadūta Author: Jagannath Description: Considered the best parody of Meghadūtam, where a politician uses a Gāndhī-ṭopi (political cap) as a futile messenger to convey a message. Characteristics: Uses Kālidāsa’s words verbatim for ironic effect, with beautiful language, structure, and sharp parody. Example verse provided in the article highlights a politician’s failed attempt, mocked by barking dogs at the destination. Theme: Political satire with a humorous take on ineffective communication.## \section{pUrvamoghaH} kashchinmArge kvachana taruNIM dR^iShTavAn kA~nchidAtta premabhrAntiH paramakutukAt prAha tasyAH purastAt | bAle preShThe tvamasi mama hR^itsanniviShTeti ruShTA sAdAdasmai bata shiva shiva drAk kapole chapeTAm || 1|| sraShTuM premNi prabhavatu kathaM sA jaDA dArvyahAnim | kiM jAnAti prakR^itikaThinaM premiNastAvataiva | naiva dvaidhIbhavati hR^idayaM khaNDasho bhavyarUpaM yasminnasti praNayakaNikAshreNiyug rAgarogaH || 2|| chUte phullatvakhilajanatAvismayaH kovidAraH prAchIM tyaktvA dishamitaradikShvaryamA.a.apnotu janma | pa~nchaprANAn praNayapiTake sthApayan AttanidraH spapnAneSha tyajatu kimamUn prItikUTAdhirUDhAn || 3|| vetaNDAsyapraNayanarato vAnarasyeva kartA shuNDAsthAnabhramabahulatAhetuto raktimANam | klR^iptasvAntaH kila kalayituM kanyakAyAH kapole labdhodyogo.asR^ijadahaha taM sve vidhirduShTavarmA || 4|| premisvAntaM hR^idayamadhurodgArabhAvAnabhij~nA jAnAtveShA kathamatiruShA dUShitA bandhurA~NgI | premajvAlAnalakaluShite kApathe pAtitA.asyAsh chittAkArA dravatu hi shilA kAryayuktyA kayA vA || 5|| evaM chintAjaladhipatitaH svoddhR^itau baddhadIkShaM ka~nchit kolaM bhR^ishamata ito.anviShya mithyAkhyara~Nge | nityaM nR^ityaM kila vidadhatIM bAhyashubhrAM tathA.antar gAlIhiMsAkusR^itimalinAM gAndhiTopIM dadarsha || 6|| TopIM dR^iShTvA hR^idayakamalabradhnakalpAmanalpAM prItiM yAtaH sapadi yuvakabhrAntimArgasya pAnthaH | TopyAloke bhavati sukhino.apyanyathAvR^itti cheto martyaH kiM sa praNayajapakR^it kanyayA tADito yaH || 7|| hastadvandvaM svahR^idayasamairashmabhiH pUrayitvA vyAdAyAsyaM sapadi kutukI svAgataM prAha Topyai | astavyastaiH kathanamatha chArabdhavAnarthahInair mUDhastutyaiH padasamudayairvakShyamANaprakAram || 8|| khAdIvastrairjananapadavIM prApitA kutra TopI saMdeshAH kva praNayajaDadhIjantubhiH preShaNIyAH | ityautsukyAdaparigaNayan tAM sa mUrkho yayAche premonmattA mananamalinAshchetanAchetaneShu || 9|| nirmastiShkavrajashirasi sadratnabhUShAyamANe Topi prApi prachurasukR^itairdarshanaM te madIyaiH | kuDyaM kAShThAM badhirapuruShaM vIkShya yad bhAShaNAshma prakShepeNa vyathayasi bhuvaM kaNThashoShaiH kR^itena || 10|| pAdairhIne nayanarahite shrotranAsAviyukte Topi shrImAn sakalamahimA shvetimA kevalaste | AkrAntuM yaM kusR^itiviShaye dhUrtatAyAM cha shaktaM svapne.apyanyat kimapi sakale bhUtale vastu nekShe || 11|| pUrvaM padyAsadanagR^ihiNI yasya kasyApyashuddhe pAdadvandve.anavadhi vihitAmarshanA tvaM tatashcha | kasyApyAsye virachitaghR^itA sAMprataM yA.asi sA.asi kleshe satyapyavarayatanaiH siddhirAsAdanIyA || 12|| svIyapraj~nAshrayaNajanitadhyeyamArgaprakAshAH kechid dhanyA avihitaparaprArthanAH siddhasAdhyAH | mandapraj~no.ahamiha bhavatIM prArthaye bhavyabuddhiM hR^inmInaM te vachanabaDishairAkR^iShan mandamandam || 13|| eSha staumi sphuTamabhinayan nATakaM prItisaMj~naM stutyA toShaM yadi bhajasi saMdarshitasvIyadantA | nirvidyA apyurumadhigatAH shikShaNAmAtyabhAvaM bhAvatkAbjadvayajayipadadvandvabhR^i~NgIbhavantaH || 14|| tvatpAdAbjabhramaritaparopAyaveNyAM shrutAyAM sthAnaprAptau bhavati vishaye shIrShakITAyamAne | bhaktasya syAt kimiha sharaNaM tvatkaTAkShAd R^ite.anyat kAntishreNIjanitajanatAnetrasaubhAgyapAkAt || 15|| jAnAmi tvAM viphalakaraNe jalpane cha prasaktAM kApeyAnAmanitarasamAM saMpadaM ki~ncha pUrNAm | tenArthitvaM tvayi kutaruNItADitaH san gato.ahaM yAch~nA moghA varamaguNiShu prAptakAmA na satsu || 16|| vakraiH kAryairavamatijuShAM Topi chUDA.asi tasmAt saMdeshaM me hara vilapataH kruddhakanyA.a.ahatasya | gantavyaM te gR^ihamatikaTusvAntavatyAH sadA.api shvAnau dvAri shravaNaparuShaM bukkato yatra baddhau || 17|| shrutvA mArgaM tava kathayato me chala tvaM vishuddhaM panthAste syAt yuvakakapibhirvAvadUkairupetaH | prAyo yeShu prabhavati chalachchitragAnAM naTAnAM bhUShAveShairamitamahimA navyarUpo vikAraH || 18|| sakhyuH kAryaM kalayitumitaShTopi yAntyAM bhavantyAM ka~nchinmugdhaM ChalayitumiyaM gachChatIti svadR^iShTIH | agre kR^itvA stimitanayanA unnatabhUvikArAH prekShiShyante sapadi bhavatIM mAnuShA rAjakIyAH || 19|| tvAmIkShitvA sapadi muditA ghoShaNAkroshanAbhyAM svIyonmAdaprakaTanaparA ujjhitasvasvakAryAH | AkrAmeyurjhaTiti bhavatImAshu te bhugnabhAvAsh choro dR^iShTvA na mudamayate pashyatohArakaM kim || 20|| svastItyuktvA tvamapi kakubhAM maNDalaM pUrayitvA dantAn sarvAn mukhapiTakagAn tatpuro darshayitvA | teShAM shIrShe galabilatataiH satyanItyAdishabdaiH sarvaprANishravaNagaralaM bhAShaNaM varShayAshu || 21|| mastiShkAndhAn lasadabhinayAn nATake shokanAmni prAjye rAShTre karaNaviratiprArthanAdhanyajIvAn | vIkShasvAgre yamapuragate mAnuShe rAjakIye yasmin kasmiMshchidapi sahasA sAMsadAMstyaktakAryAn || 22|| AsannirvAchanasamayagAShTopi kAshchit pratij~nAs trAyasvAsmAn kila tadananuShThAnaruDUH prajAbhyaH | evaM bhItyA vilapanaparAn rAjakIyAn prapannAn dR^iShTvA dhairyaM janaya tava dhIH khalvasadrakShaNotkA || 23|| shvavrAtIyaM kalahamatha dhi~N mallajAtaM niyuddhaM yuddhaM pUrvaM kurubhuvi kR^itaM hA mahAbhAratIyam | paryAyeNApyanuvidadhatI sAMsadI kAryashailI rItisphUrjatkavanakaraNe sphUrtidAtrI tava syAt || 24|| yadvA tadvA niyamarahitaM shAsanaM tvaM karoShi kleshAnasmadvidhajanagatAn prachChakaH ko.api nAsti | kroshannevaM vidadhati yadi tvayyanalpAshmavarShaM lokaH shIghraM kakubhamaparAM prANanArthaM gR^ihANa || 25|| kashchijj~njAnan svamativibhavasyopayogaprakAraM jAnannitthaM kavayati nuvan tanmudA.a.akarNaya tvam | shvetA satyapyasasi bahudhA varNavaividhyapUrNA garvAsUyAmilitakuhanAjAtanAnAvikArA || 26|| auchityaM naityayi kamalinIkalpanA kiM bhavatyAM yasyA bhAnurbhavati vitaradrUpyakaH kShudrachetAH | Ahosvit tvayyatha kumudinIdharmadarshI vipashchit ko.api syAdyaH prakaTayati na dravyade kiM shashitvam || 27|| satyapyandhA tvamatha badhirA hanta chakShuShmatI tvaM divyashrotrA.apyasi mama kR^ite Topi bhaktasya nantuH | shrIvatsA~Nkorasi kR^itapade brahmapatnIshakAnte matkAyAM te lasatu patito dakShiNAyAM kaTAkShaH || 28|| etAdR^igbhiH shrutiyugakalastotrapAThapravINair gADhakShveDaiH svahR^idi vachanoddhR^itapIyUShasAraiH | na plAvyestvaM vihitanatibhiShTopi labdhAvakAshair karShiShyadbhistava padayugaM pAtayiShyadbhiragre || 29|| yadyAkShepAH shrutipathagatA mantriNAM kAryavaikharya Asambaddhye smitavaramukhI yachCha mithyottarANi | kruddhA satyapyananR^itavachojAgradudvegalokAd AtmatrANapraNihitamatirvismR^itAnyAvanechChA || 30|| karNadvandve sakalamitarachChR^iNvatI tvaM purANaM mA bhUrvighrapratihatamatirmatkriyAsatkriyAmAm | kArye mukhye kutukaviraho gADhaniShThA cha gauNe svakShemArthaM khalu sakhi khalai rAjakIyaiH kriyete || 31|| Ahosvit saMvidapi bhavatAdAvayoShTopi kAchit kAryaM me tvaM janayasi shubhaM matpriyAgehagantrI | kurve yatnaM tava jayakR^ite bhAvinirvAchane.ahaM mitre lAbhaM paramiha mitho vA~nChataH kShudrabuddhI || 32|| mA bhaiShIryat prati jigamiShustvaM gR^ihaM tannikR^iShTAM mA manyasva prachurabhayadAM saMsadaM mantripUrNAm | yuddhe tvaM che~njayasi na sakhi brUhi nirvAchanAkhye kasyAgre svaM viruchi vadanaM darshayiShyasyavij~ne || 33|| agre tyaktAdhyayanasuruchi svIkR^itAsabhyarIti kShINaj~nAnArjanaphalagati chChAtravR^indaM yadi syAt | tajjAnIthAH samuchitapathe yAntamAtmAnamevaM sAdhurmArgo nR^ibhiranusR^itaH siddhisha~NkAM vidhatte || 34|| yachChetarhi shravaNayugalaM vishvavidyAlayIyaM vR^ittaM j~nAtuM kutukalaharIpUritaM bhUri yatra | gambhIratvaM jahati laghutAM lAnti vAkyAni yUnAM prIte rItau kimapi samayAkurvatAM vyarthameva || 35|| draShTuM dhUrtAn gurutaragurUn vishvavidyAlayasthAn tvatke netre prayatanavashATTopi dIrghAkriyetAm | vaidheyAnAM kapaTakR^itinAM gAlidAne ratAnAM yeShAM chittaM prasitamanishaM karmasu kShullakeShu || 36|| pashyantyAste kimidamiti bhIsaMhitasvAntavR^itter jaijaikAro gamanamayituM yatnavA~nchChrayamANaH | shbdo vidyAnilayachalitachChAtranirvAchanasyety evaM bodhe dharatu paTutAM karNabAdhiryadhIraH || 37|| tvatsakhyArhAn bharatakulajAn vIkShya shiShyAn gurUMshcha sphoTaM yAyAd hR^idayakamalaM prApya te bhUriharSham | tasmAd rajjUn balavadurasi sthApayitvA badhAna prAgevApaddharaNakaraNaM paddhatirdhInidhInAm || 38|| dR^iShTveShrShyAlvorapatitadhiyo drAg vivAhAkhyagarte taddampatyoranitarasamaM mauDhyamudvIkShamANA | ghorAkroshairbhaShakayugalaM smArayitroH shR^iNu tvaM nityaM vAdAn kaThinavachanavrAtajAtAnanalpAn || 39|| dharmo.asmAkaM janayati mithaH premabhavyaM prapa~nchaM divyo dharmaH pariNayakR^itorhanta yUnorvivAhaH | evaMbhUtapravachanachaNaishChinnalA~Ngulapheru snigdhasvAntaistvaritamatisaMdhIyase dhUrtavR^iddhaiH || 40|| adya shvo vA bhavati kanakasphUrjadudyogalAbhas tasmAt putrA upayamayate tyaj~nagIHshraddhayA.aj~nAH | hInodyogAH kR^itapariNayA arthaleshena hInA nUtnAH patnyo.abhinavapatayashchAnukampyA bhR^ishaM te || 41|| tvatkAM kAntiM vikasitamukho melayan dantapa~Nktau draShTavyo.agre nijavadanato dhUnayan vedamantrAn | kAle yUnoH pariNayavidheshchittachAturyabhAsvat paurohityadraviNavisaro dhanyajanmA purodhAH || 42|| tattat kreyaM dhanavadabhidhAstotrapAtratvasiddhyai yadyad vastu sphurati bahudhA TIvivij~nApikAsu | evaM lobhAtishayavilayIbhUtavittaiH pramattair jAyeyAtAM hasitarudite drAgubhe mAnase te || 43|| hInaj~nAnAM pragatipadavIpAnthatAmAdadhAnAn Asye kesheShvadharanakhayorhastayoH pAdayoshcha | pashyannagre kimapi kimapi strIjanAn limpatastvaM gachCheH shokaM dyutivirahitAnujjhitArogyabhAgyAn || 44|| agre pashyeH kavanakalayA jIvikA.avAptimichChor lokaj~nAnAbhyasanavirahAta~Nkasha~NkAkulasya | koshaiH prAchyairapi cha kavanairAdadAnasya shabdAn saMyojyAho kimapi vayato duShkaveH sAhasAni || 45|| pakShiprekShAkutukahR^idayAH ke.api vidyAvariShThAH pashyantastvAM nabhasi Dayate shobhanA shvetakAkI | evaM brUyuH pramuditamanovR^ittayaH saMlapanto dyotagrAhaidyutiyutakR^itIH ki~ncha gR^ihNIyurAshu || 46|| antaHshUnyAM bahiratitamAM shvetimAnaM dadhAnAM ShaShThIchandrAkR^itisamatanuM tvAM vidhAyAmbakeShu | nR^ityAnya~Ngairvidadhati samairejamAnA drutaM te kShiptasvAntaprakaTanapaTubrahmasR^iShTipradhAnam || 47|| Amodaste.adhvani bahuvidho.anyAyataH pAnthamArgeSh udyAneShvapyavidhi nagare nirmitairApaNairdrAk | etadvIkShyApyajagaNasamaiH sajjanaiH kShobhahInaiH kuryAM chintAM jahihi muditA va~nchanAbhiH sthirAyAm || 48|| padyena tvadviShayakanutishreNigaNyena puNyaM vA~nChantyeke vidadhati cha dhIlaDDukaprAshanAshAm | kaishchid dattvA kimapi kimapi prArthyase vItasha~NkaM gUDhasvArthervihitavinayaiH kAmanAM vya~njayadbhiH || 49|| madhyepadyaM prakR^itigamanakleshakAraiH phalAdyaM vikrINadbhiH pratanaphalake hastanunne sachakre | tadrodhAya prayatanapare rakShiNi prAttala~nchaiH snehaM gachChermatigatajayA bhAvinirvAchaneShu || 50|| sR^ityAH pAryau haritadalayugnetraramyadrumAlI ChAyAshItau nishitaparashukrIDanArthA sthalIti | bhAvaM bhUyo manasi dadhatIM pAlikAM nAgarImapy agre pashya drumasamudayatrANane bhAShaNotkAm || 51|| vyAjAnveShI sunipuNamadan sarvakArIyavittaM meyarnAmA bahulamayate yo vimAne videshAn | UrdhvagrIvA nayanapadavIM taM prahR^iShTA naya tvaM mR^itvA svargaM tava jigamiShA puNyasaMpattitashchet || 52|| andhAn eDAnapi rachayatAM vAhanairdhUmabhUmnA paurAnuchchadhvanibhirabhito.analpasaMmarditAnAm | bhItikShobhe sapadi sR^ijatAM kachcharairdUShitAnAM modasva tvaM puri sakhi pathAM vIkShamANA vikArAn || 53|| rajyanmauDhye na kimati chalasyAdarAjjanmanA.andhA kAyasthAnAM nayasi na halA yA.akShimArge kukR^ityam | Topi svAsammatajanakR^itaM prArthanApatrarAshiM kurvANAnAmadhikR^itanR^idR^ikpAtavinyAsadUram || 54|| Adhikyena sphuTati janatA bhUrisaMkhyAni yAnAny adhvAnaH saMkuchitarachanAH sarvametad vilokya | netradvandve sakhi dR^iDhataraM Topi vastraM badhAna vya~NgAn pa~Ngunapi bata kuNIn draShTumichChA na chette || 55|| haMho labdhAkR^itiratitamAM va~nchanA~nshR^i~NkhaleyaM mUrtIbhUtA kimuta kuhanA mastakaM shAkunaM vA | evambhUtA sapadi vishayAH sa~njaniShyanta eva tvadrShTR^iNAM manasi gahanA ye samAdhAnahInAH || 56|| etAvantaM samayamupalaprAyamArge charitvA ghorakShveDAnilamayapuraprAntabhAge DayitvA | shrAntaM te vishramaya karaNaM Topi shAkhoTakordhvaM vR^ikShonmIladvishadakamalashrIbhramotpAdayitrI || 57|| AsmAkInA sitapaTasutA spandate jIvanADI saMchintyaivaM vihitaviratau tvayyagAgre milatsu | pIyUShArdrA tava sachivatAkA~NkiShu dhveDadhArA mitrA dR^ik te patatu padavItyAgapatrechChukeShu || 58|| kAryAnena drutataragatirdarshanIyo.atha rAgI saMpatpu~njaprachitavibhavo rAjakIye.api vij~naH | saMnyAsI yadvasanavigalatkAntitaste.api ki~nchit kAShAyatvaM bhavati vapuShi svAntavaichitryakAri || 59|| etAvatyA vachanabhavayA preraNAnAM saraNyA dhAviShyantI jhaTiti kashayA shAlihotrIva viddhA | utkarNA tvaM shR^iNu varagate Topi kautUhalADhyA preyasyA me sadanamadhunA varNayantIrmamoktIH || 60|| \section{uttaramoghaH} pashchAttApaM na vahati kR^ite.apyAgasi shrImadAd yA yasyAH karNAdhvani mama girAmadhvanInatvamiShTam | tasyA gehAnnayanapathagATTopi romA~nchitA syA vyomavyApishvayugabhaShaNashrotrabha~NgAtighorAt || 1|| tUrNaM tvaM mA pravisha sadanaM harShato j~nAnahInA pashyetAM chejjhaTiti bhaluhau tvadbhaviShyaM na vedmi | prAgevaitad vishaditamato duShThu jAte tato.agre kShepeShUNAM tava na bhavitA lakShyatA mayyamandam || 2|| shvAnau tau stAM taraNijapurIgR^ihyakau krUradaMShTrau tvaM chApyedhi priyasakhi mahAva~nchanAmbhodhinakrA | kampaM te hR^idyanuchitamahaM bhAvaye vastutastu tvatpreShThau tau khalasujanayorbhedanirdhananena || 3|| vishvAsAya prabhavati mahAkUTakArye tadeva prAyaH shvAgre nativirachanAsvAntalIlAvinode | mithyAnItiM yadiha bhavatI nATakArthaM bibharti pratyAdiShTAkhilavaraguNA gADhamAkrAntapIThA || 4|| setsyatkAryA vihitavinayA prArabhasva stutInAM shreNIM yAvadbhaShaNaviratiM na shrayete kilAmU | tvadbodhAya trichaturanutIH shrAvaye darshitAyAM a~NgulyAM tvaM gilasi hi karaM lokasammohanItau || 5|| pUrvaM vANI tridashasamitau vallakImaspR^ishantI hetuM pR^iShTA hR^idayavaramutkAriNi shvapralApe | kasya shrotre sR^ijatu ninadaiH sharma vINetyavAdId vande tAdR^i~NgahimanibiDadhvAnakR^iddhayAM yuvAbhyAm || 6|| baddhaspardhA mR^idutararave kokilo.ayaM yuvAbhyAM hanta prAptuM jayamasaphalaH saMkuchan mAnasena | jAtodvegaH kR^itabahuvidhahrIka utpannashokaH shAkhApatrasthapuTitakhale klR^iptavAn svIyavAsam || 7|| rUkShaM dhvAnaM jaladhisaraNirvAM samAkarNya harShAch ChiShyA bhUtvA sapadi saphalA yA yasho lAti gurvoH | prApyedAnImatibhayabharasphUrjathutvaM hi saiva shrutyoradhvanyaviralamalaM pUrayatyashmavarSham || 8|| shuNDAyA apyamarakariNaH puchChyorvAM varatve suj~nAte satyapi jalapashuM vAhanIkR^itya ka~nchit | prAyaH pashchAttapanajashuchA svargagehAdhipena klinnAkSheNa kShititalapataddR^iShTimUrtyA.ashru sR^iShTam || 9|| satyabjahrIpaTuni yuvayorakShiNIDyau sphurantyAM dantashreNyAmapi bahumiladdADimIbIjapa~Nkayau | nAsAyAM champakavilayanapremavatyAM cha satyAM bardI kashchijjaDamatibhiranviShyate.anveShyashobhaiH || 10|| shailIM vAmAkramaNasamayabhrAjitAmekavAraM vIkShyAtyantaM shishirabahule hInapAnIyaleshe | aprApyAnne himanibiDatAjIvikAbhUrikaShTe kailAse drAgabhajata hariH pArvatIvAhanatvam || 11|| meghAnAM khe jayati chalanaM yauvayo vikramo.ayaM kAmAsUyAjanipaTutarA yauvayI rUpasaMpat | hR^idye gAne pikajayavaraM yauvayaM bhukkaNaM cha kShINA gIrme mitapadajuSho bhUtayorvarNane vAm || 12|| bandhU shvAnau pashusamajasadratnabhUtau nareDyau sAShTA~NgeyaM praNatiradhunA namrabhAvA puro vAm | pAdau mUrdhnA svakR^itisamaye gArdabhau matkarAbhyAM namraM natyAM kimuta dhanikaprItikR^iddhayAM pashubhyAm || 13|| dhUrtasvAmI kR^ipaNagaNarAT ko.apyadattvA dhanaM me svAnte nUnaM prahasati mayA kArayan dUtyakAryam | tasmAd draShTuM laShati tanujAM svAmino yauvayasya svAntaM me ki~nchidapi labhatAmitthamAshAM dadhAnam || 14|| dantairmA mA sapadi dashataM paNDitau mAMsalobhAd vastrairjAtAM chaturahR^idayau yachChataM mArgamantaH | shvetAM shobhAM dharatu sadanaM shvetayA shobhayA me pIThArthitvaM bhavatu yuvayorbhAvinirvAchaneShu || 15|| evaMrUpaM naTanapaTutAM darshayitvA vashaM tAv AnIyAshu prakaTaya nijAM buddhimattAmamoghAm | nItiM ko.api shravasi na harishchandradattAM vidhatte lokaH sarvo.apyabhinayavatAM muhyate pATavena || 16|| vAkyairetairuditahR^idayAmodabhUmnA sakhAyau tvatkau padyAM jhaTiti jahitastvatkR^ite tau dayAlU | sadmAntardrAk pravishasudR^iDhaM mAnuShIyaM na chittaM svAntaM kAle kimu kaligate hanta kauleyakIyam || 17|| gehasyAntarlaghushashanibhe pAdavinyAsataH prAk samyag gachCheH pathi vilasitairvR^ikShakaishcha kShupaishcha | pratyagrANAM bharatajanR^iNAM dambhabhUmA sthito yair asmaddeshaprathitalapitashreNyalabdhAbhidhAnaiH || 18|| agre bhavyaM nayanayugalIparvakR^id rAjasaudhaM vIkShyAshcharyaM tava bhavatu mA shastavastuvrajADhyam | udyoge.anunnatapadavatA tAdR^ishI siddhirAttA gUDhaM j~nAtrI tvamiha na kimatyUrdhvadhI rAjakIye || 19|| yasyAH kasyA api kila purA dhik pishAchyAH purastAn natyaivAdya prachuradhanakR^it pIThamArUDhavatyAH | pratyUho.anyaH sthita iti na kiM dvArapAle.atha dR^iShTe chintotthAsyatyurutarapathastatra kiM te na bhAti || 20|| Ahosvichchet tamabhilaShasi prItimantaM tvayi drAk tasyoShNIShaM vada varataraM daivarAjyAt kirITAt | nIrUpaM taM sakhi kathaya vA manmathaprANanAshaM TopyetAdR^igviShayavisareShvasti te deshikAtvam || 21|| paryAptirna sphurati yadi te tasya chApyetayoktyA mitra brAhmImabhinayajharIM tachChrutau pUrayaivam | Arya tvadR^iShTyanupadamiyaM snehadhArA hR^idutthA shuddhaM sAkShyaM prakaTayati nau pUrvajanmAnubandhe || 22|| pUrvasyAM dishyudayamayate dvAdashAtmAdhunA yad varShatyabdo yadapi pR^ithivIM sasyavastrAM chikIrShan | etallokapriyaghaTanayoH kAraNatvaM bhajante saumya tvatkA hR^idayasubhagA vR^ittayo lokabhavyAH || 23|| kashchid buddhiprasarasahitammanyamAno vishuddhe tvatke karmaNyamalacharite prekShatAM doShalesham | etat kR^itvA prachuramatimAn kR^iShNarandhreShu dR^iShTiM svIyAM badhvAtvatha sa dinakR^inmaNDalashrIsthiteShu || 24|| mA sUryaH svaM rajanijanitaM yAtvavIkShyatvamabhre mApInduH svaM dinasamayajaM dR^ishyatA.abhAvametu | dvAvapyetAvatha sadR^ishatAmArya yAtAM tvayA~Nga shrAmyatyekaH svagR^ihamavituM bhUri naktandivaM yaH || 25|| aindraM vajraM patitamiha kiM svargato hetavo.amIH shApAd bhraMshashchirasamayataH shakrasevotthajADyam | bhUmyAloke paramakutukaM hetuShu triShvamIShu prAgryaM kasyetyativishayayug vIkShya daNDaM janaste || 26|| rAShTrAdhyakShIbhavitumavituM bhArataM kShemahInaM yogyatve satyapi bata bhavAn dvArapAlo yadasti | tannaH spaShTIgamayati kalerduShTajuShTaM prabhAvaM kAkashchUte raTatu virave kokile dInadIne || 27|| anyAyye.adhvanyanudinagatirbhAti siMhAsanasthaH pAntho nyAyye pathi tu varadhIrdvArapAlatvameti | etad dR^iShTvA mama hR^idi tathA jAyate tIvra UShmA sarvo.ambhodhiH priyasakha yathA shuShyati kShmAtalIyaH || 28|| vidyAshUnyairbahukaluShite shikShaNakShetrapIThe koShe deshadraviNanibiDe kenachid bhakShyamANe | vidvanstvAdR^igvarajanakR^ite sthAnamekaM durApaM mitra syAtkiM mayi tava hitaprApayitryAM bhavantyAm || 29|| putrIM draShTuM kathayati gR^ihasvAminaH ko.api vidyA kShetre jAto ya upaminute kShetriyaM sasyameva | tasmAddUrAt padavirahitAbhyAgatA.ahaM kadAchin mUrkheNa j~no bhavati hatadhIrnAshayan svIyakAryam || 30|| sadmAntastvaM tvaraya vada mA tAM gatAM kvApi kAryAn nedaM rAjavyavahR^itigR^ihe rAjakIyaM kukarma | utkR^iShTe sA jayati na pade vetanasya grahItA tvaM nApyantarna hi bhavati sA vaktumevaM niyuktaH || 31|| evaMrUpAM vachanalaharIM niHsR^itAM tvanmukhAbjAd AkarShyAmbhonidhigatasudhAdhArayA baddhamaitrIm | hR^iShTo gehaM vishati sa manAkspR^iShTavaidheyabhAvo tAmAhvAtuM yuvatimadhunA prastutaM vastu yasyAH || 32|| shIghraM netradvayapathagatA kAchidAlokameShyaty aj~navrAtaprathitakathanaprAptarUpA pishAchI | kamprasyAsAvatha viTapino sthUlatAvAn prakANDaH koTI ete jahihi sakhi tAM nishchinuhyUrvashIM me || 33|| Topi shvetA tvamiti bhuvane suprasiddhaiva vArtA kAntistvatkA kimiti sahasA raktaraktA babhUva | jAnIhyasyA adharayugalIliptalipsTikprabhAyAH pAtAnnaShTastava suragajasmArako hanta varNaH || 34|| pUrvaM stotrairjagaditha shunIM sUkarIM vAnarIM vA kAryasyArthe ratihR^idi mahAkShobhasaMpAdayitrIm | tAdR^ishyAste na hi gurutaraM stotramasyA jaDAyA mR^idbhakShitvaM kiyadiva shilAkaNTakAdyadmarasya || 35|| Adau hastAvabhinayayujA mudrayA darshayitvA tvaddantashrIpatanajanitaM shvetimAnaM dadhAnaiH | keshairvR^iddhAbhramapaTutarAM dAmbhikashreShThanAmaM natvA kAryaM mama sakhi chirAd vA~nChitaM prArabhasva || 36|| Topi draShTuM bahubalayutAn prastare nAvanItyaM chAmuNDImapyatishayatayA suprasannIvidhAtR^in | varNAn samyag vada jaDamatishrotrakulyAmR^itotsAn kAlevidyAnibiDahR^idayAmodajanmAnukUlAn || 37|| he svargokaHkusumaruchirodyAnakhelAnimagna strIsaMghAtaprasR^imaramahAtIkShNamAtsaryabhUme | saundaryAbhrasthitalasaddivyatAre manoj~ne lAvaNyAbhonidhigatamaNishrIprashaste namaste || 38|| AyAtA tvAmasati cha vare pAdanetre chalantI netradvandvapratihatasumadvandvashobhAM didR^ikShuH | saundaryaM te guNasamudayaM pronnatAM ki~ncha vidyAM samyak stotuM laShitamiha mAM prApayad dUradeshAt || 39|| prAtaHkAle vikasitavataH puNDarIkasya bandhuM netradvandvaM taruNi vahasItyevamutstotukAmA | joShaM tiShThAmyahaha kamalaj~nAnahInA yatastvaM DerATyUlipprabhR^itisumanodarshanAd dhanyajanmA || 40|| hAsAt tvatkAd vadanarachitAjjalpakAle sakhIbhir jR^imbhe svIye kR^itanarabhaye drAkShaNe cha svakIye | lajjAluH satyanishamadhunA sUkarI garvahInA ghorAraNyaddrumagaNaghanachChAyasaMchAratR^iptA || 41|| kArtaj~nyena praNamati mano nAbhijAtaM madIyaM kAle vishvaprakaTanapare yaH kareNuM sasarja | yena kleshaH kavisamudaye daivato naiva jAtas tvatsAmyADhyaM kimapi kutukAt vastvavAptuM pravR^itte || 42|| nyUnIbhUtaM kathamidamaye bhasma matpretabhUmer evaM chintAjvalanashikhayA dahyamAnAntarAtmA | netrANi trINyapi pashupatiryasya bAle mukhe te TAlkampauDar mukhagatamabhiprekShya chintAM jahAti || 43|| gandharvIyAM shravaNasukhadAM gAnapIyUShadhArAM vANIyAmapyanitarasamAM vallakImaichChamachChAm | svIyArAvaddrutatarajitadhvA~NksaMghe vare yat tatrAgasvA~nChravaNavirahastvatkagItasya bAle || 44|| svIye shvaitye.apyatigamayituM kAntimugrAM tanoste kR^iShNAyAM yo nishi gaganagaH shvetabhAnuH sa darshe | vaiphalyena kShapitavibhavaH pUrNimAyAM punashcha shvetIbhUto rachitavinayo vA~nChati tvatprasAdam || 45|| etAvantaM samayamitare kAvyakarmaNyabhij~nAs tvatsaundaryaM na nijakavane lAnti yat tad vyanakti | teShAmasmi~njagati jananaM puNyaleshena hInaM dhanyaM janma sphurati kila me tvAmaho varNayantyAH || 46|| dvitrAn varNAn vilikhitumapi j~nAnahInA satI tvaM klishnAsIti tvayi dR^iDhamadhikShepaNaM kurvate ye | daurbhAgyAtte dadhati na matiM tvatkavIkShAlaharyAM hastakShetraprachuradhanavArShaNe.abdopamAyAm || 47|| nairakSharyaM na bhavati padAnarhatAyA nidAnaM rAShTre.asmAkaM tadadhikR^itikR^id yogyatAdhikyahetuH | evaM satyAM vada tava kiyAn j~nAnagehapraveshash choro nindyaH sati suvibhave pashyatomArake kim || 48|| yasyAdya tvaM janagaNapuraH kartukAmApamAnaM khinnA haste sa na kupitavAn yogashAstrAdyadhItI | duShTo bhAvo hR^idi sati na kiM janma dhatte kadAchit sAdhau mArge rachitagatayaH pAdadoShAt skhalanti || 49|| yadyapyAgaH kvathayati manaste sadA hanta sAdhiM taM jAnIhi sthirataramatiM kShAntibhavyaM tathApi | tasmAt sa tvAmatikaruNayA tatprasAdArthanotkAM tvAdR^iglokaprasadanapaTurmanmukhenedamAha || 50|| agnerdAho vapuShi janitaH shoNitasya pravAhaH bhedo ghoraH shirasi laguDaistADanAdvA katha~nchit | ko.apyeteShAM jayati na mahAchaNDike tADanaM te brahmAstrAgre sphurati kimiShuprAsakuntAdi yuddhe || 51|| shashvad yogotkaTadR^iDhamanA dhyAnamagno.api bhakta prItyA lokapraNatijatapobha~Ngama~NgIkaromi | tasmAdadya tvayi virachito.anugraho.ayaM madIyaH syurmatpAdadvayanakharucheH pANDarAH shIrShajAste || 52|| premavyaktyai mR^idulavachanaM shrIyate kaishchidaj~nair anyairvAchA bahulakalaho vA~nChyate bhAvabandhe | dhanyairghoraprakR^itibhirilAkampamutpAdayadbhiH prItyunmAdakShubhitamatibhiH shrIyate bAhuyuddham || 53|| shvo vIkShya tvAM hR^idi mama kR^ipA jAyate prAyasho yat kaShTaM te syAnmama padabisAlitvasaMprAptiyatne | ashrAntAsmannayanayugalIdIptirekhAvapAta spardhAlustrIsamudayakR^itAdabhrasaMdarbhabhUmnA || 54|| bhakte mA tvaM bibhihi kupitAt kShipyate shApabANo devAchchet kiM karaNamuchitaM syAnmametyugrachintA | asmatkIrtirnikhilabhuvanavyApikA nIchakR^itya prItasvAnteShvabhayavaradA kiM na yAtA shrutiM te || 55|| he vandAro ramaNi yuvate la~nchadAnaiH parIkShA sUttIrNatvaM tava na hi vayaM rakShiNo.agre bhaNAmaH | prAtaH prApsyasyabhayavachanaM bADhamasmanmukhAbjAd bhIro bAle karajasuShamAra~njitAsmatpadAbjA || 56|| anyat kanye shR^iNu tava piturvetane.alpe.apyakaShTaM naikAn gehAn sa kila kurute rAjarAjAbhilaShyAn | etanmarmAprakaTanavare prArthite pUrayiShye ko vA devo varanari varaM suprasanno na dadyAt || 57|| prApte ramye vayasi katichichChaishavaM rochayante lokaj~nAnAM suvachanamidaM chAritArthyaM dadhAti | ArAd ratnaM svayamupanataM yattiraskR^itya chittaM mauDhyopetaM nikhiladishamudghoShayasyAttabherI || 58|| prAyo.anyasmin nihitahR^idayA tvaM jane prItyanarhe prAkpApIyaM phalamanubhavasyAdarArhaM tyajantI | modaM yAtI sakR^imiNi jale pUtigandhinyashuddhe pIyUShADhye sarasi bhavatAt sUkarI sAdarA kim || 59|| evaM prochya drutamapasara krodhanAyAH karasthAd daNDAchChIrShaM yadi sakhi nijaM manyase rakShaNIyam | AshIrme.ayaM shravaNasubhagaH shrUyatAM shAsakIyAn mA bhuShTopi kShaNamapi na te mastakAd viprayogaH || 60|| iti moghadUtaM sampUrNam | \section{TippaNI} pUrvamoghaH 1\. moghadUtaM mogho vyartho dUtaH AropitadUtatvarUpadharmaH padArthaShTopIrUpo yasmin kAvye tanmoghadUtam | 3\. chUte kovidArasya janma pashchimasyAM dishi sUryasyodayo vA saMbhavenna tu premAtirekavati yuvake premabha~Nga ityarthaH | aryamA sUryaH | 4\. vetaNDAsyaH gajAnano gaNeshaH | 6\. kolam uDupam | kolastu samudre plavate parantu naukeva samudre nAtyantamapekShyate tasya laghutvAt | gAlI nindA | kusR^itiH va~nchanA | bAhyashubhrAm bAhyabhAge shubhrAm | 7\. bradhnaH sUryaH | 8\. vyAdAya tiryagatyantaM vistR^itaM yathA syAttathodghATya | 10\. nirmastiShkA iti rAjakIyAnAM janAnAM saMj~nA | dhUrtatvAdidurguNayuktAnAmapi teShAM vidyAbuddhihInatvAnmastiShkashUnyatvamata eva saMgachChate | 12\. padyA mArga eva sadanaM tatra gR^ihiNI | bhikShukIti yAvat | vihitAmarshanA vihitasparshI | ayaM bhAvaH bhUtapUrvabhikShukI satyapi avaidhaiH karmabhiradhunA dhanikA saMjAtAsi | sati kleshe.avarairyatanaiH prayatnairanutkR^iShTaiH karmabhiH kathaMchidasmAkaM siddhiH sAdhanIyA | 13\. pUrvArdhasyAyaM bhAvaH prAj~nAH svakIyAM praj~nAmAshrayanti | ahaM tvAmAshrayAmi mandapraj~natvAnmama | baDishaiH matsyagrahaNArthaistadAkarShaNopayujyamAnairbhakShyavastuvisheShaiH | 14\. eSha staumi adhunA stotraM prArabha ityarthe prAchInaH prayogaH | ayamAgachChAmi ityAdivat | nirvidyAH vidyAshUnyAH | urum shreShTham | bhR^i~NgIbhavantaH shikShaNAmAtyabhAvam adhigatAH | 15\. bhavati vishaye sati saMshaye | 18\. yuvakakapibhiH yuvakAH kapaya iva taiH | vAvadUkaiH vAdashIlaiH | 20\. bhugnabhAvAH vakrabuddhayaH | bhugnaM vakram | pashyatohArakaH | 21\. kakubhAM dishAm | 22\. karaNaviratiH sharIravishrAntiH kAryakaraNAbhAvaH | 23\. ruDbhyaH roShAbhyaH ruTkrudhau striyAmityamaraH | 24\. shvavrAtIyam shunAM samUhasya sambandhi | anuvidadhatI anukurvatI | 25\. lokaH janatA | prANanArtham jIvanArtham | 26\. kashchit svArthI svabuddhyA kAryasAdhanopAyaM jAnan | nuvan stuvan | Nu stutau | asasi shobhase | asa shobhAyAm | shvetApi TopI vividhamAnasikavikArahetorvarNAnekatvaM bibhartIti bhAvaH | 27\. ayi Topi auchityaM na eti kim | tvaM kamalinyathavA kumudinI | tava kR^ite dhanadAtA sUryo.athavA chandraH | 28\. shrIvatsA~Nkasya viShNururasi saMpAditasthAne lakShmi brahmapatni sarasvati IshakAnte pArvati | 29\. kShveDo viSham | kalo madhuraH | padayugaM karShiShyadbhiH pAtayiShyadbhishcha | 30\. AsaMbaddhaye asaMbaddhatve | 31\. mukhyagauNayorgauNa kAryasaMpratyaya iti navIno rAjakIyo nyAyaH | 32\. saMvit paraspareNa vyAvahAriko.a~NgIkAraH | saMvidAgUH pratij~nAnamityamaraH | dve shuddhabuddhI mitre mithaH paraspareNa | arthAntaranyAsAla~NkAraH | 33\. nirvAchanAkhye yuddha ityanvayaH | viruchi kAntirahitam | 35\. etarhi adhunA | 36\. vaidheyAnAM mUrkhANAm | saMshodhanavidhau saMshodhanarUpe prauDhashikShaNakShetraprAdhyApakAnAM vAstavike kartavye | kevalaM pAThapravachanAdiShu saMlagnA vishvavidyAnilayeShu prAdhyAkatvapadavIM nArhanti | 37\. jaijai jaya jaya ityasya hindyAdiprAntabhAShAsvapabhraMshaH | 39\. vivAhAkhyagarte ye janA na patitAstAn dR^iShTvA asUyAyuktayordampatyoH | bhaShakayugalaM shunoryugalam | 40\. ChinnaM lA~NgulaM yasya sa pheruH shR^igAlaH | atrAryAH purAtanamudAharantImamitihAsam shR^igAlasya kasyachillA~NgulaM katha~nchichChinnamAsIt | sa chintitavAn mama lA~NgalAbhAvaM nimittIkR^itya sarvairitaraiH shR^igAlairahaM viDambye | tannivAraNAya kimapi kartavyam | sa itarAnuvAcha shR^igAlAn he shR^igAlAH lA~NgulaM shR^igAlAnAM bhArAyate | pashyata mAM yasya lA~NgUlabhAro nAsti tasmAdahaM shIghraM chalituM shaknomi | yUyamapi madvadyuShmadIyAni puchChAni kartayata | tato.anyaiH shR^igAlairbuddhileshamapi abibhrANaistada~NgIkR^itam | teShu svapuchChAni kartayitumudyateShu yuvA buddhimAn kashchichChR^igAlaH pR^iShTavAn yadi puchChAni na santi dehe.asmAkaM makShikAjAtAyAM kaNDDAM tA makShikA dhAvayituM ka ivAbhyupAyaH | tadvaddhartA vR^iddhAshChinnalA~NgUlena shR^igAlena sAdR^ishyaM vahamAnA vinaShTavivekAH santo yuvajanAn yuvakAn yuvatIshcha evaM durbodhayantiH vivekaH shirobhArAya | tadapavAraNena vivAhaM kurudhvaM shiraHshUlAdapi muktA bhavata | atisaMdhIyAse va~nchyase | 42\. purodhAH purohitaH | vivAhena lAbhaH kevalaM purohitasyeti vAstavikaM satyamatra sphoritam | satyoktiH kila dharmAya kalpate | etena saMdeshakartuH puNyalAbhaH sUchitaH | 43\. hasitarudite kartR^i | mAnase adhikaraNam | 44\. dyutivirahitAn kAntyA rahitAn | 46\. dyotagrAhaiH | dyutiyutakR^itIH | 47\. ambakeShu netreShu | samaiH sarvaiH | ejamAnAH kampamAnAH | te janAH | kShiptasya svAntasya prakaTane paTuryo brahmA tasya sR^iShTau pradhAnam | nR^ityasya visheShaNametat | 48\. akramikAnapi dR^iShTvApaNAn kShobhahInaiH | sajjanaMmanyamAnAnAm etAdR^ishAmeva jADyAd bhraShTA nirvAchaneShu jayashIlA bhavanti | 49\. dhIlaDDukaM manomodakam | tvayi kimapi dhanAdikaM dIyate | dhanAdikaM dattavadbhiH prArthyase cha tvaM vidhiviruddhAn varAn | 50\. madhyepadyaM padyAyAH mArgasya madhye | prakR^itigamanaklesham janatAyA gatAgatayoH kleshamutpAdayadbhiH | phalAdyaM phalAdikam | hastAbhyAM nunne prerite | nuda preraNe | prAttala~nchaiH pradattotkochaiH | 51\. sR^ityAH mArgasya | dalam parNam | sthalI sthalam | bhAvaM abhiprAyam | pAlikAM nAgarIM nagarapAlikAm | trANane rakShaNaviShaye | viShayasaptamI | bhAShaNotkAm bhAShaNotkaTAm | 52\. meyarpadavIdhAriNaH paunaHpunyena sarvakArIyaM dhanaM bhakShayanto vyAjavisheShAn nimittIkR^itya videshAn prayAntIti prasiddham | 53\. kIdR^ishAM pathAm | paureShu andhatvameDatvaM chotpAdayitR^INAM sammardayuktAnAm | bhItikShobhayuktAnAM kalmaShayuktAnAM cha | puri nagare | pathAM mArgANAM vikArAn vIkShamANA | 54\. halA sakhyAH saMbodhanamidam | haNDe ha~nje halAhvAne nIchAM cheTIM sakhIM prati ityamaraH | 57\. shAkhoTakaH bhUtAvAso vR^ikShaH | 58\. sitapaTasya shvetavastrasya sutA tannirmiteti yAvat | vihitaviratau kR^ittavishrAntau | tvayi agAgre | agAgre vR^ikShasyAgre | vihitaviratau tvayi satyAm | satsaptamI | kShveDaH viSham | tava mantritvakA~NkShiShu amR^itA syAtte dR^iShTiH | tava tyAgapatrapradAnAkA~N~NkShiShu cha viShamuk syAt | 59\. saMpatpu~njena dhanarAshinA prachito vR^iddhiM gato vibhavo yasya | tasya kAShAyatvakAraNAt tavApi kAShAyatvam | tadguNaH | 60\. utkarNA UrdhvakarNA satI | shAlihotrI ashvA | uttaramoghaH 1\. Agasi aparAdhe | Ago.aparAdho mantushchetyamaraH | shrImadAt saMpattijAtAd garvAt | 2\. bhaluhau shvAnau | kShepeShUNAM nindArUpabANAnAm | mayi amandam drutam | 3\. stAm asterloTi prathamadvivachanam | taraNiH sUryastajjastatsuto yamaH | edhi asterloTi madhyamaikavachanam | gR^ihyakau gR^ihapAlitau | anurUpo yauShmAkINaH saMsargaH krauryava~nchanApUrNa iti bhAvaH | nirdhananam nAshaH | preShThau prItyAH pAtram | 4\. tadeva khalasujanayorbhedasya nAshanaM yadukte pUrvatane padye tadeva | shvaagre vinatiH | pratyAdiShTAH tiraskR^itAH akhilA varaguNA yayA | pIThamatra rAjakIyam | 6\. tridashAnAM devAnAM samitau sabhAyAm | varamut shreShThA prItiH | dhvAnaH shabdaH | 7\. sthapuTita nimnonnata | khale sthale | 8\. rUkShaM paruSham | komalatvadharmapratiyogi | lAti Adatte | lA A dAne | gurvoH AchAryayoryuvayoH shunoH | priyashiShyA lalite kalAvidhau ityAdiprayogadarshanena shiShyetyeva sAdhuH prayoga iti pratibhAti | asminnarthe ChAtrA iti prayogastu navInaH | ashmavarSha lakShaNayA karNabhedakaM dhvanim | 9\. amarakariNaH airAvatasya | shuNDAyA apekShayApi yuvayoreva puchChaM shreShTham | etat suvij~nAtam | tathApi jale jAtaM pashuvisheShameva vAhanatvena indro yatsvIkR^itavAn tadanu pashchAttApavatA tena rudatAshru vR^iShTyAkAreNa sR^iShTam | 10\. abjasya kamalasyApi hriyaH lajjAyA utpAdane paTuni akShiNi chakShuShi netre | jAtyekavachanam | kamalasya lajjAmutpAdayatsu satsu | bardI mayUraH | yadyapi pakShiNAM dantA na santyeva | parantu saundaryasUchakAni yAnyavayavAni prasiddhAni taiH samupetayoH satorapi yuvayoranyaH ko.api mayUrAkhyaH pakShivisheSho jaDairanviShyata iti bhAvaH | 11\. vAm yuvayoH | AkramaNa | hariH siMhaH | 12\. bhUtayoH jIvinoH | yuvayorbhAvaH yauvayam | tasya li~Ngatraye prayogo.atra | 13\. narANAm IDyau stutyau | namra yathA syAttathA | sAMpratikAnAM dhanikAnAM prItikAriNaH prAyaH shvAnaH | pashubhyAm atra chaturthI | 14\. dUtyaM dUtatvaM | dUtashabdAd dUtasya bhAgakarmaNI iti yatpratyayaH | dUtyAya daityAripateH pravR^itta naiShadhIyacharite ityAdayaH kaviprayogAH | dautyamityatra tu brAhmaNAderAkR^itigaNatvAd dUtasya brAhmaNAditvaM tataH guNavachanabrAhmaNAdibhyaH karmaNi cha iti Shya~niti rasAsvAdinyAkhyAyAM vedAntadeshikapraNItahaMsasandeshasya vyAkhyAyAM shrIkR^iShNabrahmatantrasvAmI | tasmAt kuntaleshvaradautyamiti sAdhu | kR^ite cha dUtyakArye mamApi ki~nchiddhanAdikaM labhyate | 15\. pIThArthitvam antaH praveShTuM mArga me yachChathashchedbhAvinirvAchaneShu yuvayoH pIThArthitvaM yathA bhavettathAhaM karomi | 17\. padyAM mArgam | jahitaH tyajataH | bhaviShyadvR^ittyA vartamAne prayoga odanaM pachatItivat | manuShyANAmeva chittaM na dR^iDhaM kimuta kalikAle kauleyakIyaM shunAM saMbandhi | 18\. laghushashanibhe iti TopIsaMbodhanam | shashAstu yadvA tadvA jhampAdi rachayeyuH udyAnasya nAshamapi kadAchit kuryuH | tanmA bhUditi | atra gUDhAkUtagarbhasya visheShaNasya sattvAt parikarAla~NkAraH | kShupaiH hrasvaiH vR^ikShakaiH | pratyAgrANAm AdhunikAnAM bhAratIyAnAM dambhabhUmA garvAdhikyam | asmadrAShTre prathitA yA bhAShAstAsAM shreNiShu alabdhanAmabhiH aprAptasaMj~nAkaiH | 19\. rAjakIye ati UrdhvadhIH satI tvaM gUDhamiha kiM na j~nAtrI j~nAtavatI | tAdR^ishI siddhiH rAjasaudhanirmANashaktirUpArhatA | 20\. pratyUhaH vighnaH | dvArapAle dR^iShTe vighno.anya upasthita iti chintA notthAsyati kim | tatra shreShTha upAyaH kiM na bhAti te | 21\. visareShu samUheShu | 23\. dvAdashAtmA sUryaH | abdaH meghaH | 24\. buddhiprasarasahitammanyamAnaH paNDitaMmanya iti yAvat | yadi tvayi doShalesho.asti sUrye.api kR^iShNarandhrANi santi | yathA sUrye kR^iShNarandhrANi na santi tathA tvayyapi doShalesho nAstIti bhAvaH | nidarshanAsakho mithyAdhyavasityala~NkAro.ayam | ayamala~NkAro na siddhyatIti yaduktaM paNDitarAjena rasaga~NgAdhare tannAtIva shraddheyam | 25\. avIkShyatvam adR^ishyatvaM mA yAtu | yAtAM loT pra dvi va | ekaH ekAkI | bhUri adhikam | sUryo naktamapi chandrashcha divApi gagane svakartavyaM bhUmiprakAshanarUpaM kurutAM tadanantarameva gR^iharakShaNarUpaM kartavyabhAraM naktamapi divApi nirvahatA tvayA sadR^ishau bhavatAm | 26\. prAgryaM prAshastyam | tava kare daNDaM vIkShya trayaH saMshayA utpadyante janAnAM manasi | ativishayayuk atyantaM saMshayAluH | 27\. duShTaiH juShTaM sevitam | anAryajuShTamityAdi bhagavadgItAvAkyaM smaryatAm | virave ravarahite maunavatIti yAvat | 28\. siMhAsanamatra lakShaNayAdhikAraH | anyAyye mArge gantA unnatAdhikArI bhavati nyAyye tu mArge gantA dvArapAlakaH | 29\. yena kenApi kimapi kimapi bhAgyaM saMpAdyate | evaM sati kiM tava kR^ite.adhikArasthAnaM prApayituM na shakyate tvaddhitakAriNyA mayA | 30\. kShetriyachyarakShetre chikitsya iti shAstram | asatyapi poShaNe kShetre samutpadyamAnaM sasyAhArasya svayaM bhakShaNena vrIhyAdivardhane kleshapradaM sasyaM yattadeva kShetriyaMsasyamiti sarvagandhAsaMpAdako di DA vIrabhadramishra Aha sma | idaM shastaM pratibhAti | 31\. utkR^iShTe pade adhikR^ite pITha iti yAvat | jayati virAjate | kAryAn kAryAt | anunAsikasandhiH | chaturthe kAraNa idaM vaktavyam sadApi kAryAlaye nAsti mukhyo.adhikArI iti AgantUn janAn vaktumeva kechid dvArapAlAH vetanaM gR^ihNantIti prasiddham | 32\. ambhonidhau lavaNimA vartate na punaH sudheti smaryatAmatra | 33\. aj~nAnAmeva vrAteShu samUheShu prAptarUpA na vastusatI | kamprasya kampanashIlasya | ja~Ngamasyeti yAvat | asau | viTapino vR^ikShasya prakANDaH mUlAchChAkhAparyanto bhAgaH | koTI vikalpadvayam | koTI ete prakR^itibhAvaH | 34\. lipsTik | 35\. tAdR^ishyAH itthaMbhUtalakShaNAyAH | admarasya atibhakShaNashIlasya | 36\. vR^iddheti dR^iShTR^iNAM bhramajanane paTutarAM natvetyanvayaH | dAmbhikAnAM shreShTho yathA namati tathA upamAne karmaNi cha iti Namul | 37\. prastare lakShaNayA kaThine hR^idaye | nAvanItyaM navanItatvam | lakShaNayA mR^idutvam | baliShThAn vashayituM mR^idulA varNA uchchAryante | tathA kAlejvidyArthinImimAM prasAdayituM mR^idu yathA syAttathA saMbhAShasvetyarthaH | 38\. svargokaso ye devAsteShAM kusumasundarodyAne khelantInAM strINAM vR^inde.asUyAM janayitri | 40\. joShaM spandanaM yathA na syAttathA | videshAdAgatAnAM DerATyUlipprabhR^itInAM sumanasAM kusumAnAM darshanena dhanyajanmA | 42\. nAbhijAtaM brahmANam | vishvaprakaTanapare vishvaj~nAnasya sarvatra prasaraNapare kAle sR^iShTisamaya iti yAvat | kareNum gajastriyam | 43\. TAlkampauDar | 44\. he bAle iti chaturthapAde saMbuddhiH | vANIyAm vANIsaMbaddhAm | vallakIm lakShaNayA vallakIsamudbhavaM nAdam | dhvA~NkShaH kAkaH | AgasvAn aparAdhI | shravaNavirahaH shravaNAbhAvaH | yadi tava nirjitakAkaravaM gAnamashroShyaM nAhaM gandarvagAnavallakInAdau apaikShiShye | vallakInAdashravaNechChAyAM hetustava ravashravaNAbhAvaH | 45\. shvetabhAnuH chandraH | darshe amAvasyAyAm | yadyapi amAvasyAyAM kR^iShNAM tvatkAntimatikramituM chandraH prayatnaM karoti parantu viphalaH san punaH pUrNimAyAM shveta eva bhavati | 46\. etAvatkAlaparyantamanyaiH kavibhistvassaundaryasya kavitAdirachanAsvavarNitatve hetumAha etAvantamityAdinA | na lAnti na svIkurvanti | lA AdAne | 47\. tvayi tava viShaye | viShayasaptamI | adhikShepaNaM nindAm | nirakSharakukShistvam | hasta eva kShetraM tatra prachurasya dhanarUpasya vAraH vArshabdasya ShaShThyekavachane padarUpam vAriNaH varShaNe abdopamAyAM meghopamAyAm | tava kaTAkShe nipatite tvaM yathechCham utkochaM dAtuM samarthAsItyajAnAnAste tvaM nirakSharakukShiriti nindAM kurvanti | utkochaM prApya te nindAmetAM tyajantu tvAM vidyAvatIM sarvatra ghoShayantvityAkUtam | 48\. nidAnaM kAraNam | j~nAnagehe vidyAlaye | pashyatomArake vishvavidyAnilayeShu yaH shaikShikaH starabha~NgastaM virudhya buddhijIvinaH bhAgyavashAdadyatve patrikAsu bhAShaNAdiShu cha krodhaM pradarshayanti | parantu krodhasya prakAshanaM nAlam | anarhANAM vishvavidyAnilayeShu praveshAvakAsha eva niShedhya iti mamAbhiprAyaH | 49\. sati vare | vare.api hR^idi kadAchid duShTabhAvajananarUpo doSho bhavati | kadAchiditi madhyamaNinyAyena vAkyadvaye.apyanveti | mArge shuddhe.api uchchAvachatvahIne skhalanahetuH pAdadoShaH | 50\. AgaH aparAdhaH | Ago.aparAdho mantushchetyamaraH | kShAntyA kShamAguNena bhavyAm | prasAdArthanotkAm prasannatAviShayikAyAM prArthanAyAm utkaTamatiM tvAm | prasadane prasAde paTuH san | 51\. agneH agni~Nas | agnerdAho vA rudhirapravAho vA shirastADanaM vA yAM vedanAM janayanti sA tava tADanajAtAyA vedanAyA agre kShullakAH aparigaNanIyAH | prAsakuntau AyudhavisheShau | 52\. tvayi mahyaM praNamantyAM mama nakhakAntikAraNAt tava kR^iShNAH keshAH shvetA bhavantu | pANDarAH shvetAH | rucheH ruchi~Nas | shIrShajAH keshAH | tadguNAnuprANitA paryAyoktiH | 53\. premNo.abhivyaktyai trayaH santyupAyAH mR^iduvachanaM paruShavachanaM bAhuyuddhaM cheti | tatra bAhuyuddhaM prashastatamam ekAntena phaladAtR^itvAt | shastA prashastA prakR^itiH | ilA bhUmiH | 54\. padameva bisam kamalaM tatrAlitvaM bhramaratvam | adabhram bahulam | 55\. vR^ittiH manovR^ittiH | 56\. vandAro vandanashIle shvaH kariShyamANavandane iti yAvat | bhayade bhayaM kurvANe idaM cha rakShigehe ityasya visheShamam | rakShiNo.agre | karajAH nakhAH | paryAyoktya~NkAraH | 57\. rAjarAjaH kuberaH | marmaNo rahasyasya aprakaTanarUpe vare | varanari vare nari nR^i~Ni manuShye | li~Ngamatantram | varaM kAmanAm | 58\. ArAt samIpe | ArAhUrasamIpayorityamaraH | 59\. sakR^imiNi kR^imisahite | nAntaH kR^iminshabdaH | 60\. krodhanAyAH atikrodhashIlAyAH | shAsakIyAn shAsakIyAt | ## Encoded and proofread by samvadah@proton.me Copyright S. Jagannatha \medskip\hrule\obeylines Please send corrections to sanskrit@cheerful.com Last updated \today https://sanskritdocuments.org \end{document}