\engtitle{.. bhagavadgiitaa ..}## \itxtitle{.. bhagavadgiitaa ..}##\endtitles## .. AUM shrii paramaatmane namaH .. .. atha shriimad.h bhagavad.hgiitaa .. atha prathamo.adhyaayaH . arjunavishhaadayogaH dhR^itaraashhTra uvaacha . dharmakshetre kurukshetre samavetaa yuyutsavaH . maamakaaH paaNDavaashchaiva kimakurvata sa.njaya .. 1\-1.. sa.njaya uvaacha . dR^ishhTvaa tu paaNDavaaniikaM vyuuDhaM duryodhanastadaa . aachaaryamupasa.ngamya raajaa vachanamabraviit.h .. 1\-2.. pashyaitaaM paaNDuputraaNaamaachaarya mahatii.n chamuum.h . vyuuDhaaM drupadaputreNa tava shishhyeNa dhiimataa .. 1\-3.. atra shuuraa maheshhvaasaa bhiimaarjunasamaa yudhi . yuyudhaano viraaTashcha drupadashcha mahaarathaH .. 1\-4.. dhR^ishhTaketushchekitaanaH kaashiraajashcha viiryavaan.h . purujitkuntibhojashcha shaibyashcha narapu.ngavaH .. 1\-5.. yudhaamanyushcha vikraanta uttamaujaashcha viiryavaan.h . saubhadro draupadeyaashcha sarva eva mahaarathaaH .. 1\-6.. asmaakaM tu vishishhTaa ye taannibodha dvijottama . naayakaa mama sainyasya sa.nGYaarthaM taanbraviimi te .. 1\-7.. bhavaanbhiishhmashcha karNashcha kR^ipashcha samiti.njayaH . ashvatthaamaa vikarNashcha saumadattistathaiva cha .. 1\-8.. anye cha bahavaH shuuraa madarthe tyaktajiivitaaH . naanaashastrapraharaNaaH sarve yuddhavishaaradaaH .. 1\-9.. aparyaaptaM tadasmaakaM balaM bhiishhmaabhirakshitam.h . paryaapta.n tvidameteshhaaM balaM bhiimaabhirakshitam.h .. 1\-10.. ayaneshhu cha sarveshhu yathaabhaagamavasthitaaH . bhiishhmamevaabhirakshantu bhavantaH sarva eva hi .. 1\-11.. tasya sa.njanayanharshha.n kuruvR^iddhaH pitaamahaH . si.nhanaada.n vinadyochchaiH shaN^kha.n dadhmau prataapavaan.h .. 1\-12.. tataH shaN^khaashcha bheryashcha paNavaanakagomukhaaH . sahasaivaabhyahanyanta sa shabdastumulo.abhavat.h .. 1\-13.. tataH shvetairhayairyukte mahati syandane sthitau . maadhavaH paaNDavashchaiva divyau shaN^khau pradaghmatuH .. 1\-14.. paa.nchajanya.n hR^ishhiikesho devadatta.n dhana.njayaH . pauNDra.n dadhmau mahaashaN^khaM bhiimakarmaa vR^ikodaraH .. 1\-15.. ana.ntavijaya.n raajaa kuntiiputro yudhishhThiraH . nakulaH sahadevashcha sughoshhamaNipushhpakau .. 1\-16.. kaashyashcha parameshhvaasaH shikhaNDii cha mahaarathaH . dhR^ishhTadyumno viraaTashcha saatyakishchaaparaajitaH .. 1\-17.. drupado draupadeyaashcha sarvashaH pR^ithiviipate . saubhadrashcha mahaabaahuH shaN^khaandadhmuH pR^ithakpR^ithak.h .. 1\-18.. sa ghoshho dhaartaraashhTraaNaaM hR^idayaani vyadaarayat.h . nabhashcha pR^ithivii.n chaiva tumulo.abhyanunaadayan.h .. 1\-19.. atha vyavasthitaandR^ishhTvaa dhaartaraashhTraan.h kapidhvajaH . pravR^itte shastrasaMpaate dhanurudyamya paaNDavaH .. 1\-20.. hR^ishhiikesha.n tadaa vaakyamidamaaha mahiipate . arjuna uvaacha . senayorubhayormadhye ratha.n sthaapaya me.achyuta .. 1\-21.. yaavadetaannirikshe.ahaM yoddhukaamaanavasthitaan.h . kairmayaa saha yoddhavyamasminraNasamudyame .. 1\-22.. yotsyamaanaanavekshe.ahaM ya ete.atra samaagataaH . dhaartaraashhTrasya durbuddheryuddhe priyachikiirshhavaH .. 1\-23.. sa.njaya uvaacha . evamukto hR^ishhiikesho guDaakeshena bhaarata . senayorubhayormadhye sthaapayitvaa rathottamam.h .. 1\-24.. bhiishhmadroNapramukhataH sarveshhaa.n cha mahiikshitaam.h . uvaacha paartha pashyaitaansamavetaankuruuniti .. 1\-25.. tatraapashyatsthitaanpaarthaH pitR^inatha pitaamahaan.h . aachaaryaanmaatulaanbhraatR^inputraanpautraansakhii.nstathaa .. 1\-26.. shvashuraansuhR^idashchaiva senayorubhayorapi . taansamiikshya sa kaunteyaH sarvaanbandhuunavasthitaan.h .. 1\-27.. kR^ipayaa parayaavishhTo vishhiidannidamabraviit.h . arjuna uvaacha . dR^ishhTvema.n svajana.n kR^ishhNa yuyutsu.n samupasthitam.h .. 1\-28.. siidanti mama gaatraaNi mukha.n cha parishushhyati . vepathushcha shariire me romaharshhashcha jaayate .. 1\-29.. gaaNDiiva.n stra.nsate hastaattvakchaiva paridahyate . na cha shaknomyavasthaatuM bhramatiiva cha me manaH .. 1\-30.. nimittaani cha pashyaami vipariitaani keshava . na cha shreyo.anupashyaami hatvaa svajanamaahave .. 1\-31.. na kaaN^kshe vijaya.n kR^ishhNa na cha raajya.n sukhaani cha . ki.n no raajyena govinda kiM bhogairjiivitena vaa .. 1\-32.. yeshhaamarthe kaaN^kshita.n no raajyaM bhogaaH sukhaani cha . ta ime.avasthitaa yuddhe praaNaa.nstyaktvaa dhanaani cha .. 1\-33.. aachaaryaaH pitaraH putraastathaiva cha pitaamahaaH . maatulaaH shvashuraaH pautraaH shyaalaaH sambandhinastathaa .. 1\-34.. etaanna hantumichchhaami ghnato.api madhusuudana . api trailokyaraajyasya hetoH kiM nu mahiikR^ite .. 1\-35.. nihatya dhaartaraashhTraannaH kaa priitiH syaajanaardana . paapamevaashrayedasmaanhatvaitaanaatataayinaH .. 1\-36.. tasmaannaarhaa vaya.n hantuM dhaartaraashhTraansvabaandhavaan.h . svajana.n hi katha.n hatvaa sukhinaH syaama maadhava .. 1\-37.. yadyapyete na pashyanti lobhopahatachetasaH . kulakshayakR^ita.n doshhaM mitradrohe cha paatakam.h .. 1\-38.. katha.n na GYeyamasmaabhiH paapaadasmaannivartitum.h . kulakshayakR^ita.n doshhaM prapashyadbhirjanaardana .. 1\-39.. kulakshaye praNashyanti kuladharmaaH sanaatanaaH . dharme nashhTe kula.n kR^itsnamadharmo.abhibhavatyuta .. 1\-40.. adharmaabhibhavaatkR^ishhNa pradushhyanti kulastriyaH . striishhu dushhTaasu vaarshhNeya jaayate varNasaN^karaH .. 1\-41.. saN^karo narakaayaiva kulaghnaanaaM kulasya cha . patanti pitaro hyeshhaaM luptapiNDodakakriyaaH .. 1\-42.. doshhairetaiH kulaghnaanaaM varNasaN^karakaarakaiH . utsaadyante jaatidharmaaH kuladharmaashcha shaashvataaH .. 1\-43.. utsannakuladharmaaNaaM manushhyaaNaa.n janaardana . narake niyata.n vaaso bhavatiityanushushruma .. 1\-44.. aho bata mahatpaapa.n kartuM vyavasitaa vayam.h . yadraajyasukhalobhena hantuM svajanamudyataaH .. 1\-45.. yadi maamapratiikaaramashastra.n shastrapaaNayaH . dhaartaraashhTraa raNe hanyustanme kshemataraM bhavet.h .. 1\-46.. sa.njaya uvaacha . evamuktvaarjunaH saN^khye rathopastha upaavishat.h . visR^ijya sashara.n chaapa.n shokasa.nvignamaanasaH .. 1\-47.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade arjunavishhaadayogo naama prathamo.adhyaayaH .. 1.. atha dvitiiyo.adhyaayaH . saaN^khyayogaH sa.njaya uvaacha . ta.n tathaa kR^ipayaavishhTamashrupuurNaakulekshaNam.h . vishhiidantamida.n vaakyamuvaacha madhusuudanaH .. 2\-1.. shriibhagavaanuvaacha . kutastvaa kashmalamida.n vishhame samupasthitam.h . anaaryajushhTamasvargyamakiirtikaramarjuna .. 2\-2.. klaibyaM maa sma gamaH paartha naitattvayyupapadyate . kshudra.n hR^idayadaurbalya.n tyaktvottishhTha para.ntapa .. 2\-3.. arjuna uvaacha . kathaM bhiishhmamaha.n saaN^khye droNa.n cha madhusuudana . ishhubhiH pratiyotsyaami puujaarhaavarisuudana .. 2\-4.. guruunahatvaa hi mahaanubhaavaan.h shreyo bhoktuM bhaikshyamapiiha loke . hatvaarthakaamaa.nstu gurunihaiva bhuJNjiiya bhogaan.h rudhirapradigdhaan.h .. 2\-5.. na chaitadvidmaH kataranno gariiyo yadvaa jayema yadi vaa no jayeyuH . yaaneva hatvaa na jijiivishhaamaH te.avasthitaaH pramukhe dhaartaraashhTraaH .. 2\-6.. kaarpaNyadoshhopahatasvabhaavaH pR^ichchhaami tvaaM dharmasaMmuuDhachetaaH . yachchhreyaH syaannishchitaM bruuhi tanme shishhyaste.aha.n shaadhi maa.n tvaaM prapannam.h .. 2\-7.. na hi prapashyaami mamaapanudyaad.h yachchhokamuchchhoshhaNamindriyaaNaam.h . avaapya bhuumaavasapatnamR^iddha.n raajya.n suraaNaamapi chaadhipatyam.h .. 2\-8.. sa.njaya uvaacha . evamuktvaa hR^ishhiikesha.n guDaakeshaH para.ntapaH . na yotsya iti govindamuktvaa tuushhNiiM babhuuva ha .. 2\-9.. tamuvaacha hR^ishhiikeshaH prahasanniva bhaarata . senayorubhayormadhye vishhiidantamida.n vachaH .. 2\-10.. shriibhagavaanuvaacha . ashochyaananvashochastvaM praGYaavaadaa.nshcha bhaashhase . gataasuunagataasuu.nshcha naanushochanti paNDitaaH .. 2\-11.. natvevaaha.n jaatu naasa.n na tva.n neme janaadhipaaH . na chaiva na bhavishhyaamaH sarve vayamataH param.h .. 2\-12.. dehino.asminyathaa dehe kaumaara.n yauvana.n jaraa . tathaa dehaantarapraaptirdhiirastatra na muhyati .. 2\-13.. maatraasparshaastu kaunteya shiitoshhNasukhaduHkhadaaH . aagamaapaayino.anityaastaa.nstitikshasva bhaarata .. 2\-14.. ya.n hi na vyathayantyete purushhaM purushharshhabha . samaduHkhasukha.n dhiira.n so.amR^itatvaaya kalpate .. 2\-15.. naasato vidyate bhaavo naabhaavo vidyate sataH . ubhayorapi dR^ishhTo.antastvanayostattvadarshibhiH .. 2\-16.. avinaashi tu tadviddhi yena sarvamida.n tatam.h . vinaashamavyayasyaasya na kashchitkartumarhati .. 2\-17.. antavanta ime dehaa nityasyoktaaH shariiriNaH . anaashino.aprameyasya tasmaadyudhyasva bhaarata .. 2\-18.. ya ena.n vetti hantaara.n yashchainaM manyate hatam.h ubhau tau na vijaaniito naaya.n hanti na hanyate .. 2\-19.. na jaayate mriyate vaa kadaachin.h naayaM bhuutvaa bhavitaa vaa na bhuuyaH . ajo nityaH shaashvato.ayaM puraaNo na hanyate hanyamaane shariire .. 2\-20.. vedaavinaashina.n nitya.n ya enamajamavyayam.h . katha.n sa purushhaH paartha ka.n ghaatayati hanti kam.h .. 2\-21.. vaasaa.nsi jiirNaani yathaa vihaaya navaani gR^ihNaati naro.aparaaNi . tathaa shariiraaNi vihaaya jiirNaani anyaani sa.nyaati navaani dehii .. 2\-22.. naina.n chhindanti shastraaNi naina.n dahati paavakaH . na chaina.n kledayantyaapo na shoshhayati maarutaH .. 2\-23.. achchhedyo.ayamadaahyo.ayamakledyo.ashoshhya eva cha . nityaH sarvagataH sthaaNurachalo.aya.n sanaatanaH .. 2\-24.. avyakto.ayamachintyo.ayamavikaaryo.ayamuchyate . tasmaadeva.n viditvaina.n naanushochitumarhasi .. 2\-25.. atha chaina.n nityajaata.n nitya.n vaa manyase mR^itam.h . tathaapi tvaM mahaabaaho naiva.n shochitumarhasi .. 2\-26.. jaatasya hi dhruvo mR^ityurdhruva.n janma mR^itasya cha . tasmaadaparihaarye.arthe na tva.n shochitumarhasi .. 2\-27.. avyaktaadiini bhuutaani vyaktamadhyaani bhaarata . avyaktanidhanaanyeva tatra kaa paridevanaa .. 2\-28.. aashcharyavatpashyati kashchidenam.h aashcharyavadvadati tathaiva chaanyaH . aashcharyavachchainamanyaH shR^iNoti shrutvaa.apyena.n veda na chaiva kashchit.h .. 2\-29.. dehii nityamavadhyo.aya.n dehe sarvasya bhaarata . tasmaatsarvaaNi bhuutaani na tva.n shochitumarhasi .. 2\-30.. svadharmamapi chaavekshya na vikampitumarhasi . dharmyaaddhi yuddhaachchhreyo.anyatkshatriyasya na vidyate .. 2\-31.. yadR^ichchhayaa chopapanna.n svargadvaaramapaavR^itam.h . sukhinaH kshatriyaaH paartha labhante yuddhamiidR^isham.h .. 2\-32.. atha chettvamimaM dharmya.n sa.ngraama.n na karishhyasi . tataH svadharma.n kiirti.n cha hitvaa paapamavaapsyasi .. 2\-33.. akiirti.n chaapi bhuutaani kathayishhyanti te.avyayaam.h . saMbhaavitasya chaakiirtirmaraNaadatirichyate .. 2\-34.. bhayaadraNaaduparataM ma.nsyante tvaaM mahaarathaaH . yeshhaa.n cha tvaM bahumato bhuutvaa yaasyasi laaghavam.h .. 2\-35.. avaachyavaadaa.nshcha bahuunvadishhyanti tavaahitaaH . nindantastava saamarthyaM tato duHkhatara.n nu kim.h .. 2\-36.. hato vaa praapsyasi svarga.n jitvaa vaa bhokshyase mahiim.h . tasmaaduttishhTha kaunteya yuddhaaya kR^itanishchayaH .. 2\-37.. sukhaduHkhe same kR^itvaa laabhaalaabhau jayaajayau . tato yuddhaaya yujyasva naivaM paapamavaapsyasi .. 2\-38.. eshhaa te.abhihitaa saaN^khye buddhiryoge tvimaa.n shR^iNu . bud.hdhyaa yukto yayaa paartha karmabandhaM prahaasyasi .. 2\-39.. nehaabhikramanaasho.asti pratyavaayo na vidyate . svalpamapyasya dharmasya traayate mahato bhayaat.h .. 2\-40.. vyavasaayaatmikaa buddhirekeha kurunandana . bahushaakhaa hyanantaashcha buddhayo.avyavasaayinaam.h .. 2\-41.. yaamimaaM pushhpitaaM vaachaM pravadantyavipashchitaH . vedavaadarataaH paartha naanyadastiiti vaadinaH .. 2\-42.. kaamaatmaanaH svargaparaa janmakarmaphalapradaam.h . kriyaavisheshhabahulaaM bhogaishvaryagatiM prati .. 2\-43.. bhogaishvaryaprasaktaanaa.n tayaapahR^itachetasaam.h . vyavasaayaatmikaa buddhiH samaadhau na vidhiiyate .. 2\-44.. traiguNyavishhayaa vedaa nistraiguNyo bhavaarjuna . nirdvandvo nityasattvastho niryogakshema aatmavaan.h .. 2\-45.. yaavaanartha udapaane sarvataH saMplutodake . taavaansarveshhu vedeshhu braahmaNasya vijaanataH .. 2\-46.. karmaNyevaadhikaaraste maa phaleshhu kadaachana . maa karmaphalaheturbhuurmaa te saN^go.astvakarmaNi .. 2\-47.. yogasthaH kuru karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa dhana.njaya . sid.hdhyasid.hdhyoH samo bhuutvaa samatva.n yoga uchyate .. 2\-48.. duureNa hyavara.n karma buddhiyogaaddhana.njaya . buddhau sharaNamanvichchha kR^ipaNaaH phalahetavaH .. 2\-49.. buddhiyukto jahaatiiha ubhe sukR^itadushhkR^ite . tasmaadyogaaya yujyasva yogaH karmasu kaushalam.h .. 2\-50.. karmajaM buddhiyuktaa hi phalaM tyaktvaa maniishhiNaH . janmabandhavinirmuktaaH padaM gachchhantyanaamayam.h .. 2\-51.. yadaa te mohakalilaM buddhirvyatitarishhyati . tadaa gantaasi nirvedaM shrotavyasya shrutasya cha .. 2\-52.. shrutivipratipannaa te yadaa sthaasyati nishchalaa . samaadhaavachalaa buddhistadaa yogamavaapsyasi .. 2\-53.. arjuna uvaacha . sthitapraGYasya kaa bhaashhaa samaadhisthasya keshava . sthitadhiiH kiM prabhaashheta kimaasiita vrajeta kim.h .. 2\-54.. shriibhagavaanuvaacha . prajahaati yadaa kaamaansarvaanpaartha manogataan.h . aatmanyevaatmanaa tushhTaH sthitapraGYastadochyate .. 2\-55.. duHkheshhvanudvignamanaaH sukheshhu vigataspR^ihaH . viitaraagabhayakrodhaH sthitadhiirmuniruchyate .. 2\-56.. yaH sarvatraanabhisnehastattatpraapya shubhaashubham.h . naabhinandati na dveshhTi tasya praGYaa pratishhThitaa .. 2\-57.. yadaa sa.nharate chaayaM kuurmo.aN^gaaniiva sarvashaH . indriyaaNiindriyaarthe.abhyastasya praGYaa pratishhThitaa .. 2\-58.. vishhayaa vinivartante niraahaarasya dehinaH . rasavarja.n raso.apyasya para.n dR^ishhTvaa nivartate .. 2\-59.. yatato hyapi kaunteya purushhasya vipashchitaH . indriyaaNi pramaathiini haranti prasabhaM manaH .. 2\-60.. taani sarvaaNi sa.nyamya yukta aasiita matparaH . vashe hi yasyendriyaaNi tasya praGYaa pratishhThitaa .. 2\-61.. dhyaayato vishhayaanpu.nsaH saN^gasteshhuupajaayate . saN^gaatsa.njaayate kaamaH kaamaatkrodho.abhijaayate .. 2\-62.. krodhaadbhavati saMmohaH saMmohaatsmR^itivibhramaH . smR^itibhra.nshaad.h buddhinaasho buddhinaashaatpraNashyati .. 2\-63.. raagadveshhavimuktaistu vishhayaanindriyaishcharan.h . aatmavashyairvidheyaatmaa prasaadamadhigachchhati .. 2\-64.. prasaade sarvaduHkhaanaa.n haanirasyopajaayate . prasannachetaso hyaashu buddhiH paryavatishhThate .. 2\-65.. naasti buddhirayuktasya na chaayuktasya bhaavanaa . na chaabhaavayataH shaantirashaantasya kutaH sukham.h .. 2\-66\- indriyaaNaaM hi charataaM yanmano.anuvidhiiyate . tadasya harati praGYaaM vaayurnaavamivaambhasi .. 2\-67.. tasmaadyasya mahaabaaho nigR^ihiitaani sarvashaH . indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praGYaa pratishhThitaa .. 2\-68.. yaa nishaa sarvabhuutaanaaM tasyaa.n jaagarti sa.nyamii . yasyaa.n jaagrati bhuutaani saa nishaa pashyato muneH .. 2\-69.. aapuuryamaaNamachalapratishhTha.n samudramaapaH pravishanti yadvat.h . tadvatkaamaa yaM pravishanti sarve sa shaantimaapnoti na kaamakaamii .. 2\-70.. vihaaya kaamaanyaH sarvaanpumaa.nshcharati niHspR^ihaH . nirmamo nirahaN^kaaraH sa shaantimadhigachchhati .. 2\-71.. eshhaa braahmii sthitiH paartha nainaaM praapya vimuhyati . sthitvaasyaamantakaale.api brahmanirvaaNamR^ichchhati .. 2\-72.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade saaN^khyayogo naama dvitiiyo.adhyaayaH .. 2.. atha tR^itiiyo.adhyaayaH . karmayogaH arjuna uvaacha . jyaayasii chetkarmaNaste mataa buddhirjanaardana . tatki.n karmaNi ghore maa.n niyojayasi keshava .. 3\-1.. vyaamishreNeva vaakyena buddhiM mohayasiiva me . tadekaM vada nishchitya yena shreyo.ahamaapnuyaam.h .. 3\-2.. shriibhagavaanuvaacha . loke.asmin dvividhaa nishhThaa puraa proktaa mayaanagha . GYaanayogena saaN^khyaanaa.n karmayogena yoginaam.h .. 3\-3.. na karmaNaamanaarambhaannaishhkarmyaM purushho.ashnute . na cha sa.nnyasanaadeva siddhi.n samadhigachchhati .. 3\-4.. na hi kashchitkshaNamapi jaatu tishhThatyakarmakR^it.h . kaaryate hyavashaH karma sarvaH prakR^itijairguNaiH .. 3\-5.. karmendriyaaNi sa.nyamya ya aaste manasaa smaran.h . indriyaarthaanvimuuDhaatmaa mithyaachaaraH sa uchyate .. 3\-6.. yastvindriyaaNi manasaa niyamyaarabhate.arjuna . karmendriyaiH karmayogamasaktaH sa vishishhyate .. 3\-7.. niyata.n kuru karma tvaM karma jyaayo hyakarmaNaH . shariirayaatraapi cha te na prasid.hdhyedakarmaNaH .. 3\-8.. yaGYaarthaatkarmaNo.anyatra loko.aya.n karmabandhanaH . tadartha.n karma kaunteya muktasaN^gaH samaachara .. 3\-9.. sahayaGYaaH prajaaH sR^ishhTvaa purovaacha prajaapatiH . anena prasavishhyadhvameshha vo.astvishhTakaamadhuk.h .. 3\-10.. devaanbhaavayataanena te devaa bhaavayantu vaH . parasparaM bhaavayantaH shreyaH paramavaapsyatha .. 3\-11.. ishhTaanbhogaanhi vo devaa daasyante yaGYabhaavitaaH . tairdattaanapradaayaibhyo yo bhuN^kte stena eva saH .. 3\-12.. yaGYashishhTaashinaH santo muchyante sarvakilbishhaiH . bhuJNjate te tvaghaM paapaa ye pachantyaatmakaaraNaat.h .. 3\-13.. annaadbhavanti bhuutaani parjanyaadannasaMbhavaH . yaGYaadbhavati parjanyo yaGYaH karmasamudbhavaH .. 3\-14.. karma brahmodbhava.n viddhi brahmaaksharasamudbhavam.h . tasmaatsarvagataM brahma nityaM yaGYe pratishhThitam.h .. 3\-15.. evaM pravartita.n chakraM naanuvartayatiiha yaH . aghaayurindriyaaraamo moghaM paartha sa jiivati .. 3\-16.. yastvaatmaratireva syaadaatmatR^iptashcha maanavaH . aatmanyeva cha sa.ntushhTastasya kaaryaM na vidyate .. 3\-17.. naiva tasya kR^itenaartho naakR^iteneha kashchana . na chaasya sarvabhuuteshhu kashchidarthavyapaashrayaH .. 3\-18.. tasmaadasaktaH satataM kaaryaM karma samaachara . asakto hyaacharankarma paramaapnoti puurushhaH .. 3\-19.. karmaNaiva hi sa.nsiddhimaasthitaa janakaadayaH . lokasa.ngrahamevaapi saMpashyankartumarhasi .. 3\-20.. yadyadaacharati shreshhThastattadevetaro janaH . sa yatpramaaNaM kurute lokastadanuvartate .. 3\-21.. na me paarthaasti kartavyaM trishhu lokeshhu ki.nchana . naanavaaptamavaaptavyaM varta eva cha karmaNi .. 3\-22.. yadi hyahaM na varteya.n jaatu karmaNyatandritaH . mama vartmaanuvartante manushhyaaH paartha sarvashaH .. 3\-23.. utsiideyurime lokaa na kuryaa.n karma chedaham.h . saN^karasya cha kartaa syaamupahanyaamimaaH prajaaH .. 3\-24.. saktaaH karmaNyavidvaa.nso yathaa kurvanti bhaarata . kuryaadvidvaa.nstathaa.asaktashchikiirshhurlokasa.ngraham.h .. 3\-25.. na buddhibheda.n janayedaGYaanaa.n karmasaN^ginaam.h . joshhayetsarvakarmaaNi vidvaanyuktaH samaacharan.h .. 3\-26.. prakR^iteH kriyamaaNaani guNaiH karmaaNi sarvashaH . ahaN^kaaravimuuDhaatmaa kartaahamiti manyate .. 3\-27.. tattvavittu mahaabaaho guNakarmavibhaagayoH . guNaa guNeshhu vartanta iti matvaa na sajjate .. 3\-28.. prakR^iterguNasaMmuuDhaaH sajjante guNakarmasu . taanakR^itsnavido mandaankR^itsnavinna vichaalayet.h .. 3\-29.. mayi sarvaaNi karmaaNi sa.nnyasyaadhyaatmachetasaa . niraashiirnirmamo bhuutvaa yudhyasva vigatajvaraH .. 3\-30.. ye me matamidaM nityamanutishhThanti maanavaaH . shraddhaavanto.anasuuyanto muchyante te.api karmabhiH .. 3\-31.. ye tvetadabhyasuuyanto naanutishhThanti me matam.h . sarvaGYaanavimuuDhaa.nstaanviddhi nashhTaanachetasaH .. 3\-32.. sadR^isha.n cheshhTate svasyaaH prakR^iterGYaanavaanapi . prakR^iti.n yaanti bhuutaani nigrahaH kiM karishhyati .. 3\-33.. indriyasyendriyasyaarthe raagadveshhau vyavasthitau . tayorna vashamaagachchhettau hyasya paripanthinau .. 3\-34.. shreyaansvadharmo viguNaH paradharmaatsvanushhThitaat.h . svadharme nidhana.n shreyaH paradharmo bhayaavahaH .. 3\-35.. arjuna uvaacha . atha kena prayukto.ayaM paapa.n charati puurushhaH . anichchhannapi vaarshhNeya balaadiva niyojitaH .. 3\-36.. shriibhagavaanuvaacha . kaama eshha krodha eshha rajoguNasamudbhavaH . mahaashano mahaapaapmaa vid.hdhyenamiha vairiNam.h .. 3\-37.. dhuumenaavriyate vahniryathaadarsho malena cha . yatholbenaavR^ito garbhastathaa tenedamaavR^itam.h .. 3\-38.. aavR^itaM GYaanametena GYaanino nityavairiNaa . kaamaruupeNa kaunteya dushhpuureNaanalena cha .. 3\-39.. indriyaaNi mano buddhirasyaadhishhThaanamuchyate . etairvimohayatyeshha GYaanamaavR^itya dehinam.h .. 3\-40.. tasmaattvamindriyaaNyaadau niyamya bharatarshhabha . paapmaanaM prajahi hyenaM GYaanaviGYaananaashanam.h .. 3\-41.. indriyaaNi paraaNyaahurindriyebhyaH paraM manaH . manasastu paraa buddhiryo buddheH paratastu saH .. 3\-42.. evaM buddheH paraM buddhvaa sa.nstabhyaatmaanamaatmanaa . jahi shatruM mahaabaaho kaamaruupaM duraasadam.h .. 3\-43.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade karmayogo naama tR^itiiyo.adhyaayaH .. 3.. atha chaturtho.adhyaayaH . GYaanakarmasa.nnyaasayogaH shriibhagavaanuvaacha . imaM vivasvate yogaM proktavaanahamavyayam.h . vivasvaanmanave praaha manurikshvaakave.abraviit.h .. 4\-1.. evaM paramparaapraaptamimaM raajarshhayo viduH . sa kaaleneha mahataa yogo nashhTaH para.ntapa .. 4\-2.. sa evaayaM mayaa te.adya yogaH proktaH puraatanaH . bhakto.asi me sakhaa cheti rahasyaM hyetaduttamam.h .. 4\-3.. arjuna uvaacha . aparaM bhavato janma para.n janma vivasvataH . kathametadvijaaniiyaa.n tvamaadau proktavaaniti .. 4\-4.. shriibhagavaanuvaacha . bahuuni me vyatiitaani janmaani tava chaarjuna . taanyahaM veda sarvaaNi na tvaM vettha para.ntapa .. 4\-5.. ajo.api sannavyayaatmaa bhuutaanaamiishvaro.api san.h . prakR^iti.n svaamadhishhThaaya saMbhavaamyaatmamaayayaa .. 4\-6.. yadaa yadaa hi dharmasya glaanirbhavati bhaarata . abhyutthaanamadharmasya tadaatmaanaM sR^ijaamyaham.h .. 4\-7.. paritraaNaaya saadhuunaa.n vinaashaaya cha dushhkR^itaam.h . dharmasa.nsthaapanaarthaaya saMbhavaami yuge yuge .. 4\-8.. janma karma cha me divyamevaM yo vetti tattvataH . tyaktvaa dehaM punarjanma naiti maameti so.arjuna .. 4\-9.. viitaraagabhayakrodhaa manmayaa maamupaashritaaH . bahavo GYaanatapasaa puutaa madbhaavamaagataaH .. 4\-10.. ye yathaa maaM prapadyante taa.nstathaiva bhajaamyaham.h . mama vartmaanuvartante manushhyaaH paartha sarvashaH .. 4\-11.. kaaN^kshantaH karmaNaa.n siddhi.n yajanta iha devataaH . kshipra.n hi maanushhe loke siddhirbhavati karmajaa .. 4\-12.. chaaturvarNyaM mayaa sR^ishhTa.n guNakarmavibhaagashaH . tasya kartaaramapi maa.n vid.hdhyakartaaramavyayam.h .. 4\-13.. na maa.n karmaaNi limpanti na me karmaphale spR^ihaa . iti maa.n yo.abhijaanaati karmabhirna sa badhyate .. 4\-14.. eva.n GYaatvaa kR^itaM karma puurvairapi mumukshubhiH . kuru karmaiva tasmaattvaM puurvaiH puurvatara.n kR^itam.h .. 4\-15.. ki.n karma kimakarmeti kavayo.apyatra mohitaaH . tatte karma pravakshyaami yajGYaatvaa mokshyase.ashubhaat.h .. 4\-16.. karmaNo hyapi boddhavyaM boddhavya.n cha vikarmaNaH . akarmaNashcha boddhavya.n gahanaa karmaNo gatiH .. 4\-17.. karmaNyakarma yaH pashyedakarmaNi cha karma yaH . sa buddhimaanmanushhyeshhu sa yuktaH kR^itsnakarmakR^it.h .. 4\-18.. yasya sarve samaarambhaaH kaamasaN^kalpavarjitaaH . GYaanaagnidagdhakarmaaNa.n tamaahuH paNDitaM budhaaH .. 4\-19.. tyaktvaa karmaphalaasaN^ga.n nityatR^ipto niraashrayaH . karmaNyabhipravR^itto.api naiva ki.nchitkaroti saH .. 4\-20.. niraashiiryatachittaatmaa tyaktasarvaparigrahaH . shaariiraM kevalaM karma kurvannaapnoti kilbishham.h .. 4\-21.. yadR^ichchhaalaabhasa.ntushhTo dvandvaatiito vimatsaraH . samaH siddhaavasiddhau cha kR^itvaapi na nibadhyate .. 4\-22.. gatasaN^gasya muktasya GYaanaavasthitachetasaH . yaGYaayaacharataH karma samagraM praviliiyate .. 4\-23.. brahmaarpaNaM brahma haviH brahmaagnau brahmaNaa hutam.h . brahmaiva tena gantavyaM brahma karma samaadhinaa .. 4\-24.. daivamevaapare yaGYa.n yoginaH paryupaasate . brahmaagnaavapare yaGYaM yaGYenaivopajuhvati .. 4\-25.. shrotraadiiniindriyaaNyanye sa.nyamaagnishhu juhvati . shabdaadiinvishhayaananya indriyaagnishhu juhvati .. 4\-26.. sarvaaNiindriyakarmaaNi praaNakarmaaNi chaapare . aatmasa.nyamayogaagnau juhvati GYaanadiipite .. 4\-27.. dravyayaGYaastapoyaGYaa yogayaGYaastathaapare . svaadhyaayaGYaanayaGYaashcha yatayaH sa.nshitavrataaH .. 4\-28.. apaane juhvati praaNaM praaNe.apaanaM tathaapare . praaNaapaanagatii ruddhvaa praaNaayaamaparaayaNaaH .. 4\-29.. apare niyataahaaraaH praaNaanpraaNeshhu juhvati . sarve.apyete yaGYavido yaGYakshapitakalmashhaaH .. 4\-30.. yaGYashishhTaamR^itabhujo yaanti brahma sanaatanam.h . naayaM loko.astyayaGYasya kuto.anyaH kurusattama .. 4\-31.. evaM bahuvidhaa yaGYaa vitataa brahmaNo mukhe . karmajaanviddhi taansarvaanevaM GYaatvaa vimokshyase .. 4\-32.. shreyaandravyamayaadyaGYaajGYaanayaGYaH para.ntapa . sarva.n karmaakhilaM paartha GYaane parisamaapyate .. 4\-33.. tadviddhi praNipaatena pariprashnena sevayaa . upadekshyanti te GYaanaM GYaaninastattvadarshinaH .. 4\-34.. yajGYaatvaa na punarmohamevaM yaasyasi paaNDava . yena bhuutaanyasheshhaaNi drakshyasyaatmanyatho mayi .. 4\-35.. api chedasi paapebhyaH sarvebhyaH paapakR^ittamaH . sarva.n GYaanaplavenaiva vR^ijinaM sa.ntarishhyasi .. 4\-36.. yathaidhaa.nsi samiddho.agnirbhasmasaatkurute.arjuna . GYaanaagniH sarvakarmaaNi bhasmasaatkurute tathaa .. 4\-37.. na hi GYaanena sadR^ishaM pavitramiha vidyate . tatsvayaM yogasa.nsiddhaH kaalenaatmani vindati .. 4\-38.. shraddhaavaa.Nllabhate GYaanaM tatparaH sa.nyatendriyaH . GYaanaM labdhvaa paraaM shaantimachireNaadhigachchhati .. 4\-39.. aGYashchaashraddadhaanashcha sa.nshayaatmaa vinashyati . naayaM loko.asti na paro na sukhaM sa.nshayaatmanaH .. 4\-40.. yogasa.nnyastakarmaaNaM GYaanasa.nchhinnasa.nshayam.h . aatmavantaM na karmaaNi nibadhnanti dhana.njaya .. 4\-41.. tasmaadaGYaanasaMbhuutaM hR^itstha.n GYaanaasinaatmanaH . chhittvainaM sa.nshayaM yogamaatishhThottishhTha bhaarata .. 4\-42.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade GYaanakarmasa.nnyaasayogo naama chaturtho.adhyaayaH .. 4.. atha pa.nchamo.adhyaayaH . sa.nnyaasayogaH arjuna uvaacha . sa.nnyaasaM karmaNaa.n kR^ishhNa punaryoga.n cha sha.nsasi . yachchhreya etayorekaM tanme bruuhi sunishchitam.h .. 5\-1.. shriibhagavaanuvaacha . sa.nnyaasaH karmayogashcha niHshreyasakaraavubhau . tayostu karmasa.nnyaasaatkarmayogo vishishhyate .. 5\-2.. GYeyaH sa nityasa.nnyaasii yo na dveshhTi na kaaN^kshati . nirdvandvo hi mahaabaaho sukhaM bandhaatpramuchyate .. 5\-3.. saaN^khyayogau pR^ithagbaalaaH pravadanti na paNDitaaH . ekamapyaasthitaH samyagubhayorvindate phalam.h .. 5\-4.. yatsaaN^khyaiH praapyate sthaanaM tadyogairapi gamyate . ekaM saaN^khya.n cha yoga.n cha yaH pashyati sa pashyati .. 5\-5.. sa.nnyaasastu mahaabaaho duHkhamaaptumayogataH . yogayukto munirbrahma nachireNaadhigachchhati .. 5\-6.. yogayukto vishuddhaatmaa vijitaatmaa jitendriyaH . sarvabhuutaatmabhuutaatmaa kurvannapi na lipyate .. 5\-7.. naiva ki.nchitkaromiiti yukto manyeta tattvavit.h . pashyaJNshruNvanspR^ishaJNjighrannashna.ngachchhansvapanshvasan.h .. 5\-8.. pralapanvisR^ijangR^ihNannunmishhannimishhannapi . indriyaaNiindriyaartheshhu vartanta iti dhaarayan.h .. 5\-9.. brahmaNyaadhaaya karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa karoti yaH . lipyate na sa paapena padmapatramivaambhasaa .. 5\-10.. kaayena manasaa bud.hdhyaa kevalairindriyairapi . yoginaH karma kurvanti saN^ga.n tyaktvaatmashuddhaye .. 5\-11.. yuktaHkarmaphalaM tyaktvaa shaantimaapnoti naishhThikiim.h . ayuktaH kaamakaareNa phale sakto nibadhyate .. 5\-12.. sarvakarmaaNi manasaa sa.nnyasyaaste sukhaM vashii . navadvaare pure dehii naiva kurvanna kaarayan.h .. 5\-13.. na kartR^itva.n na karmaaNi lokasya sR^ijati prabhuH . na karmaphalasa.nyogaM svabhaavastu pravartate .. 5\-14.. naadatte kasyachitpaapaM na chaiva sukR^itaM vibhuH . aGYaanenaavR^itaM GYaanaM tena muhyanti jantavaH .. 5\-15.. GYaanena tu tadaGYaanaM yeshhaa.n naashitamaatmanaH . teshhaamaadityavajGYaanaM prakaashayati tatparam.h .. 5\-16.. tad.hbuddhayastadaatmaanastannishhThaastatparaayaNaaH . gachchhantyapunaraavR^itti.n GYaananirdhuutakalmashhaaH .. 5\-17.. vidyaavinayasaMpanne braahmaNe gavi hastini . shuni chaiva shvapaake cha paNDitaaH samadarshinaH .. 5\-18.. ihaiva tairjitaH sargo yeshhaa.n saamye sthitaM manaH . nirdoshhaM hi samaM brahma tasmaad.h brahmaNi te sthitaaH .. 5\-19.. na prahR^ishhyetpriyaM praapya nodvijetpraapya chaapriyam.h . sthirabuddhirasaMmuuDho brahmavid.h brahmaNi sthitaH .. 5\-20.. baahyasparsheshhvasaktaatmaa vindatyaatmani yatsukham.h . sa brahmayogayuktaatmaa sukhamakshayamashnute .. 5\-21.. ye hi sa.nsparshajaa bhogaa duHkhayonaya eva te . aadyantavantaH kaunteya na teshhu ramate budhaH .. 5\-22.. shaknotiihaiva yaH soDhuM praakshariiravimokshaNaat.h . kaamakrodhodbhavaM vegaM sa yuktaH sa sukhii naraH .. 5\-23.. yo.antaHsukho.antaraaraamastathaantarjyotireva yaH . sa yogii brahmanirvaaNaM brahmabhuuto.adhigachchhati .. 5\-24.. labhante brahmanirvaaNamR^ishhayaH kshiiNakalmashhaaH . chhinnadvaidhaa yataatmaanaH sarvabhuutahite rataaH .. 5\-25.. kaamakrodhaviyuktaanaa.n yatiinaa.n yatachetasaam.h . abhito brahmanirvaaNaM vartate viditaatmanaam.h .. 5\-26.. sparshaankR^itvaa bahirbaahyaa.nshchakshushchaivaantare bhruvoH . praaNaapaanau samau kR^itvaa naasaabhyantarachaariNau .. 5\-27.. yatendriyamanobuddhirmunirmokshaparaayaNaH . vigatechchhaabhayakrodho yaH sadaa mukta eva saH .. 5\-28.. bhoktaaraM yaGYatapasaa.n sarvalokamaheshvaram.h . suhR^idaM sarvabhuutaanaa.n GYaatvaa maa.n shaantimR^ichchhati .. 5\-29.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade sa.nnyaasayogo naama pa.nchamo.adhyaayaH .. 5.. atha shhashhTho.adhyaayaH . aatmasa.nyamayogaH shriibhagavaanuvaacha . anaashritaH karmaphalaM kaarya.n karma karoti yaH . sa sa.nnyaasii cha yogii cha na niragnirna chaakriyaH .. 6\-1.. yaM sa.nnyaasamiti praahuryogaM taM viddhi paaNDava . na hyasa.nnyastasaN^kalpo yogii bhavati kashchana .. 6\-2.. aarurukshormuneryogaM karma kaaraNamuchyate . yogaaruuDhasya tasyaiva shamaH kaaraNamuchyate .. 6\-3.. yadaa hi nendriyaartheshhu na karmasvanushhajjate . sarvasaN^kalpasa.nnyaasii yogaaruuDhastadochyate .. 6\-4.. uddharedaatmanaatmaanaM naatmaanamavasaadayet.h . aatmaiva hyaatmano bandhuraatmaiva ripuraatmanaH .. 6\-5.. bandhuraatmaatmanastasya yenaatmaivaatmanaa jitaH . anaatmanastu shatrutve vartetaatmaiva shatruvat.h .. 6\-6.. jitaatmanaH prashaantasya paramaatmaa samaahitaH . shiitoshhNasukhaduHkheshhu tathaa maanaapamaanayoH .. 6\-7.. GYaanaviGYaanatR^iptaatmaa kuuTastho vijitendriyaH . yukta ityuchyate yogii samaloshhTaashmakaa.nchanaH .. 6\-8.. suhR^inmitraaryudaasiinamadhyasthadveshhyabandhushhu . saadhushhvapi cha paapeshhu samabuddhirvishishhyate .. 6\-9.. yogii yuJNjiita satatamaatmaanaM rahasi sthitaH . ekaakii yatachittaatmaa niraashiiraparigrahaH .. 6\-10.. shuchau deshe pratishhThaapya sthiramaasanamaatmanaH . naatyuchchhritaM naatiniicha.n chailaajinakushottaram.h .. 6\-11.. tatraikaagraM manaH kR^itvaa yatachittendriyakriyaaH . upavishyaasane yuJNjyaadyogamaatmavishuddhaye .. 6\-12.. samaM kaayashirogriivaM dhaarayannachalaM sthiraH . saMprekshya naasikaagraM svaM dishashchaanavalokayan.h .. 6\-13.. prashaantaatmaa vigatabhiirbrahmachaarivrate sthitaH . manaH sa.nyamya machchitto yukta aasiita matparaH .. 6\-14.. yuJNjannevaM sadaatmaanaM yogii niyatamaanasaH . shaanti.n nirvaaNaparamaaM matsa.nsthaamadhigachchhati .. 6\-15.. naatyashnatastu yogo.asti na chaikaantamanashnataH . na chaatisvapnashiilasya jaagrato naiva chaarjuna .. 6\-16.. yuktaahaaravihaarasya yuktacheshhTasya karmasu . yuktasvapnaavabodhasya yogo bhavati duHkhahaa .. 6\-17.. yadaa viniyata.n chittamaatmanyevaavatishhThate . niHspR^ihaH sarvakaamebhyo yukta ityuchyate tadaa .. 6\-18.. yathaa diipo nivaatastho neN^gate sopamaa smR^itaa . yogino yatachittasya yuJNjato yogamaatmanaH .. 6\-19.. yatroparamate chittaM niruddhaM yogasevayaa . yatra chaivaatmanaatmaanaM pashyannaatmani tushhyati .. 6\-20.. sukhamaatyantikaM yattad.h buddhigraahyamatiindriyam.h . vetti yatra na chaivaayaM sthitashchalati tattvataH .. 6\-21.. yaM labdhvaa chaaparaM laabhaM manyate naadhikaM tataH . yasminsthito na duHkhena guruNaapi vichaalyate .. 6\-22.. taM vidyaad.h duHkhasa.nyogaviyogaM yogasa.nGYitam.h . sa nishchayena yoktavyo yogo.anirviNNachetasaa .. 6\-23.. saN^kalpaprabhavaankaamaa.nstyaktvaa sarvaanasheshhataH . manasaivendriyagraamaM viniyamya samantataH .. 6\-24.. shanaiH shanairuparamed.h bud.hdhyaa dhR^itigR^ihiitayaa . aatmasa.nsthaM manaH kR^itvaa na ki.nchidapi chintayet.h .. 6\-25.. yato yato nishcharati manashcha.nchalamasthiram.h . tatastato niyamyaitadaatmanyeva vashaM nayet.h .. 6\-26.. prashaantamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam.h . upaiti shaantarajasaM brahmabhuutamakalmashham.h .. 6\-27.. yuJNjannevaM sadaatmaanaM yogii vigatakalmashhaH . sukhena brahmasa.nsparshamatyantaM sukhamashnute .. 6\-28.. sarvabhuutasthamaatmaanaM sarvabhuutaani chaatmani . iikshate yogayuktaatmaa sarvatra samadarshanaH .. 6\-29.. yo maaM pashyati sarvatra sarva.n cha mayi pashyati . tasyaahaM na praNashyaami sa cha me na praNashyati .. 6\-30.. sarvabhuutasthitaM yo maaM bhajatyekatvamaasthitaH . sarvathaa vartamaano.api sa yogii mayi vartate .. 6\-31.. aatmaupamyena sarvatra samaM pashyati yo.arjuna . sukhaM vaa yadi vaa duHkhaM sa yogii paramo mataH .. 6\-32.. arjuna uvaacha . yo.ayaM yogastvayaa proktaH saamyena madhusuudana . etasyaahaM na pashyaami cha.nchalatvaatsthiti.n sthiraam.h .. 6\-33.. cha.nchalaM hi manaH kR^ishhNa pramaathi balavad.h dR^iDham.h . tasyaahaM nigrahaM manye vaayoriva sudushhkaram.h .. 6\-34.. shriibhagavaanuvaacha . asa.nshayaM mahaabaaho mano durnigraha.n chalam.h . abhyaasena tu kaunteya vairaagyeNa cha gR^ihyate .. 6\-35.. asa.nyataatmanaa yogo dushhpraapa iti me matiH . vashyaatmanaa tu yatataa shakyo.avaaptumupaayataH .. 6\-36.. arjuna uvaacha . ayatiH shraddhayopeto yogaachchalitamaanasaH . apraapya yogasa.nsiddhi.n kaa.n gati.n kR^ishhNa gachchhati .. 6\-37.. kachchinnobhayavibhrashhTashchhinnaabhramiva nashyati . apratishhTho mahaabaaho vimuuDho brahmaNaH pathi .. 6\-38.. etanme sa.nshayaM kR^ishhNa chhettumarhasyasheshhataH . tvadanyaH sa.nshayasyaasya chhettaa na hyupapadyate .. 6\-39.. shriibhagavaanuvaacha . paartha naiveha naamutra vinaashastasya vidyate . na hi kalyaaNakR^itkashchid.h durgati.n taata gachchhati .. 6\-40.. praapya puNyakR^itaa.n lokaanushhitvaa shaashvatiiH samaaH . shuchiinaa.n shriimataa.n gehe yogabhrashhTo.abhijaayate .. 6\-41.. athavaa yoginaameva kule bhavati dhiimataam.h . etaddhi durlabhataraM loke janma yadiidR^isham.h .. 6\-42.. tatra taM buddhisa.nyogaM labhate paurvadehikam.h . yatate cha tato bhuuyaH sa.nsiddhau kurunandana .. 6\-43.. puurvaabhyaasena tenaiva hriyate hyavasho.api saH . jiGYaasurapi yogasya shabdabrahmaativartate .. 6\-44.. prayatnaadyatamaanastu yogii sa.nshuddhakilbishhaH . anekajanmasa.nsiddhastato yaati paraaM gatim.h .. 6\-45.. tapasvibhyo.adhiko yogii GYaanibhyo.api mato.adhikaH . karmibhyashchaadhiko yogii tasmaadyogii bhavaarjuna .. 6\-46.. yoginaamapi sarveshhaaM madgatenaantaraatmanaa . shraddhaavaanbhajate yo maa.n sa me yuktatamo mataH .. 6\-47.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade aatmasa.nyamayogo naama shhashhTho.adhyaayaH .. 6.. atha saptamo.adhyaayaH . GYaanaviGYaanayogaH shriibhagavaanuvaacha . mayyaasaktamanaaH paartha yogaM yuJNjanmadaashrayaH . asa.nshayaM samagraM maa.n yathaa GYaasyasi tachchhR^iNu .. 7\-1.. GYaanaM te.ahaM saviGYaanamidaM vakshyaamyasheshhataH . yajGYaatvaa neha bhuuyo.anyajGYaatavyamavashishhyate .. 7\-2.. manushhyaaNaa.n sahasreshhu kashchidyatati siddhaye . yatataamapi siddhaanaa.n kashchinmaa.n vetti tattvataH .. 7\-3.. bhuumiraapo.analo vaayuH khaM mano buddhireva cha . aha.nkaara itiiyaM me bhinnaa prakR^itirashhTadhaa .. 7\-4.. apareyamitastvanyaaM prakR^iti.n viddhi me paraam.h . jiivabhuutaaM mahaabaaho yayedaM dhaaryate jagat.h .. 7\-5.. etadyoniini bhuutaani sarvaaNiityupadhaaraya . ahaM kR^itsnasya jagataH prabhavaH pralayastathaa .. 7\-6.. mattaH parataraM naanyatki.nchidasti dhana.njaya . mayi sarvamidaM protaM suutre maNigaNaa iva .. 7\-7.. raso.ahamapsu kaunteya prabhaasmi shashisuuryayoH . praNavaH sarvavedeshhu shabdaH khe paurushhaM nR^ishhu .. 7\-8.. puNyo gandhaH pR^ithivyaa.n cha tejashchaasmi vibhaavasau . jiivanaM sarvabhuuteshhu tapashchaasmi tapasvishhu .. 7\-9.. biijaM maa.n sarvabhuutaanaa.n viddhi paartha sanaatanam.h . buddhirbuddhimataamasmi tejastejasvinaamaham.h .. 7\-10.. balaM balavataa.n chaahaM kaamaraagavivarjitam.h . dharmaaviruddho bhuuteshhu kaamo.asmi bharatarshhabha .. 7\-11\- ye chaiva saattvikaa bhaavaa raajasaastaamasaashcha ye . matta eveti taanviddhi na tvahaM teshhu te mayi .. 7\-12.. tribhirguNamayairbhaavairebhiH sarvamida.n jagat.h . mohitaM naabhijaanaati maamebhyaH paramavyayam.h .. 7\-13.. daivii hyeshhaa guNamayii mama maayaa duratyayaa . maameva ye prapadyante maayaametaaM taranti te .. 7\-14.. na maa.n dushhkR^itino muuDhaaH prapadyante naraadhamaaH . maayayaapahR^itaGYaanaa aasuraM bhaavamaashritaaH .. 7\-15.. chaturvidhaa bhajante maa.n janaaH sukR^itino.arjuna . aarto jiGYaasurarthaarthii GYaanii cha bharatarshhabha .. 7\-16.. teshhaa.n GYaanii nityayukta ekabhaktirvishishhyate . priyo hi GYaanino.atyarthamahaM sa cha mama priyaH .. 7\-17.. udaaraaH sarva evaite GYaanii tvaatmaiva me matam.h . aasthitaH sa hi yuktaatmaa maamevaanuttamaa.n gatim.h .. 7\-18.. bahuunaa.n janmanaamante GYaanavaanmaaM prapadyate . vaasudevaH sarvamiti sa mahaatmaa sudurlabhaH .. 7\-19.. kaamaistaistairhR^itaGYaanaaH prapadyante.anyadevataaH . taM taM niyamamaasthaaya prakR^ityaa niyataaH svayaa .. 7\-20.. yo yo yaa.n yaa.n tanuM bhaktaH shraddhayaarchitumichchhati . tasya tasyaachalaa.n shraddhaa.n taameva vidadhaamyaham.h .. 7\-21.. sa tayaa shraddhayaa yuktastasyaaraadhanamiihate . labhate cha tataH kaamaanmayaivaH vihitaanhitaan.h .. 7\-22.. antavattu phalaM teshhaa.n tadbhavatyalpamedhasaam.h . devaandevayajo yaanti madbhaktaa yaanti maamapi .. 7\-23.. avyaktaM vyaktimaapannaM manyante maamabuddhayaH . paraM bhaavamajaananto mamaavyayamanuttamam.h .. 7\-24.. naahaM prakaashaH sarvasya yogamaayaasamaavR^itaH . muuDho.ayaM naabhijaanaati loko maamajamavyayam.h .. 7\-25.. vedaahaM samatiitaani vartamaanaani chaarjuna . bhavishhyaaNi cha bhuutaani maa.n tu veda na kashchana .. 7\-26.. ichchhaadveshhasamutthena dvandvamohena bhaarata . sarvabhuutaani saMmohaM sarge yaanti para.ntapa .. 7\-27.. yeshhaa.n tvantagataM paapa.n janaanaaM puNyakarmaNaam.h . te dvandvamohanirmuktaa bhajante maa.n dR^iDhavrataaH .. 7\-28.. jaraamaraNamokshaaya maamaashritya yatanti ye . te brahma tadviduH kR^itsnamadhyaatmaM karma chaakhilam.h .. 7\-29.. saadhibhuutaadhidaivaM maa.n saadhiyaGYa.n cha ye viduH . prayaaNakaale.api cha maa.n te viduryuktachetasaH .. 7\-30.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade GYaanaviGYaanayogo naama saptamo.adhyaayaH .. 7.. atha ashhTamo.adhyaayaH . aksharabrahmayogaH arjuna uvaacha . ki.n tad.h brahma kimadhyaatma.n kiM karma purushhottama . adhibhuuta.n cha kiM proktamadhidaivaM kimuchyate .. 8\-1.. adhiyaGYaH kathaM ko.atra dehe.asminmadhusuudana . prayaaNakaale cha kathaM GYeyo.asi niyataatmabhiH .. 8\-2.. shriibhagavaanuvaacha . aksharaM brahma paramaM svabhaavo.adhyaatmamuchyate . bhuutabhaavodbhavakaro visargaH karmasa.nGYitaH .. 8\-3.. adhibhuutaM ksharo bhaavaH purushhashchaadhidaivatam.h . adhiyaGYo.ahamevaatra dehe dehabhR^itaa.n vara .. 8\-4.. antakaale cha maameva smaranmuktvaa kalevaram.h . yaH prayaati sa madbhaavaM yaati naastyatra sa.nshayaH .. 8\-5.. yaM yaM vaa.api smaranbhaavaM tyajatyante kalevaram.h . taM tamevaiti kaunteya sadaa tadbhaavabhaavitaH .. 8\-6.. tasmaatsarveshhu kaaleshhu maamanusmara yudhya cha . mayyarpitamanobuddhirmaamevaishhyasyasa.nshayaH .. 8\-7.. abhyaasayogayuktena chetasaa naanyagaaminaa . paramaM purushhaM divya.n yaati paarthaanuchintayan.h .. 8\-8.. kaviM puraaNamanushaasitaaraM aNoraNiiya.nsamanusmaredyaH . sarvasya dhaataaramachintyaruupaM aadityavarNaM tamasaH parastaat.h .. 8\-9.. prayaaNakaale manasaa.achalena bhaktyaa yukto yogabalena chaiva . bhruvormadhye praaNamaaveshya samyak.h sa taM paraM purushhamupaiti divyam.h .. 8\-10.. yadaksharaM vedavido vadanti vishanti yadyatayo viitaraagaaH . yadichchhanto brahmacharya.n charanti tatte padaM sa.ngraheNa pravakshye .. 8\-11.. sarvadvaaraaNi sa.nyamya mano hR^idi nirudhya cha . muudhnyaa.rdhaayaatmanaH praaNamaasthito yogadhaaraNaam.h .. 8\-12.. omityekaaksharaM brahma vyaaharanmaamanusmaran.h . yaH prayaati tyajandehaM sa yaati paramaa.n gatim.h .. 8\-13.. ananyachetaaH satataM yo maa.n smarati nityashaH . tasyaahaM sulabhaH paartha nityayuktasya yoginaH .. 8\-14.. maamupetya punarjanma duHkhaalayamashaashvatam.h . naapnuvanti mahaatmaanaH sa.nsiddhiM paramaa.n gataaH .. 8\-15.. aabrahmabhuvanaallokaaH punaraavartino.arjuna . maamupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate .. 8\-16.. sahasrayugaparyantamaharyad.h brahmaNo viduH . raatri.n yugasahasraantaa.n te.ahoraatravido janaaH .. 8\-17.. avyaktaad.h vyaktayaH sarvaaH prabhavantyaharaagame . raatryaagame praliiyante tatraivaavyaktasa.nGYake .. 8\-18.. bhuutagraamaH sa evaayaM bhuutvaa bhuutvaa praliiyate . raatryaagame.avashaH paartha prabhavatyaharaagame .. 8\-19.. parastasmaattu bhaavo.anyo.avyakto.avyaktaatsanaatanaH . yaH sa sarveshhu bhuuteshhu nashyatsu na vinashyati .. 8\-20.. avyakto.akshara ityuktastamaahuH paramaa.n gatim.h . yaM praapya na nivartante taddhaama paramaM mama .. 8\-21.. purushhaH sa paraH paartha bhaktyaa labhyastvananyayaa . yasyaantaHsthaani bhuutaani yena sarvamidaM tatam.h .. 8\-22.. yatra kaale tvanaavR^ittimaavR^itti.n chaiva yoginaH . prayaataa yaanti taM kaalaM vakshyaami bharatarshhabha .. 8\-23.. agnirjotirahaH shuklaH shhaNmaasaa uttaraayaNam.h . tatra prayaataa gachchhanti brahma brahmavido janaaH .. 8\-24.. dhuumo raatristathaa kR^ishhNaH shhaNmaasaa dakshiNaayanam.h . tatra chaandramasa.n jyotiryogii praapya nivartate .. 8\-25.. shuklakR^ishhNe gatii hyete jagataH shaashvate mate . ekayaa yaatyanaavR^ittimanyayaavartate punaH .. 8\-26.. naite sR^itii paartha jaananyogii muhyati kashchana . tasmaatsarveshhu kaaleshhu yogayukto bhavaarjuna .. 8\-27.. vedeshhu yaGYeshhu tapaHsu chaiva daaneshhu yatpuNyaphalaM pradishhTam.h . atyeti tatsarvamidaM viditvaa yogii paraM sthaanamupaiti chaadyam.h .. 8\-28.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade aksharabrahmayogo naamaashhTamo.adhyaayaH .. 8.. atha navamo.adhyaayaH . raajavidyaaraajaguhyayogaH shriibhagavaanuvaacha . idaM tu te guhyatamaM pravakshyaamyanasuuyave . GYaanaM viGYaanasahitaM yajGYaatvaa mokshyase.ashubhaat.h .. 9\-1.. raajavidyaa raajaguhyaM pavitramidamuttamam.h . pratyakshaavagamaM dharmya.n susukhaM kartumavyayam.h .. 9\-2.. ashraddadhaanaaH purushhaa dharmasyaasya para.ntapa . apraapya maa.n nivartante mR^ityusa.nsaaravartmani .. 9\-3.. mayaa tatamidaM sarva.n jagadavyaktamuurtinaa . matsthaani sarvabhuutaani na chaahaM teshhvavasthitaH .. 9\-4.. na cha matsthaani bhuutaani pashya me yogamaishvaram.h . bhuutabhR^inna cha bhuutastho mamaatmaa bhuutabhaavanaH .. 9\-5.. yathaakaashasthito nitya.n vaayuH sarvatrago mahaan.h . tathaa sarvaaNi bhuutaani matsthaaniityupadhaaraya .. 9\-6.. sarvabhuutaani kaunteya prakR^iti.n yaanti maamikaam.h . kalpakshaye punastaani kalpaadau visR^ijaamyaham.h .. 9\-7.. prakR^iti.n svaamavashhTabhya visR^ijaami punaH punaH . bhuutagraamamimaM kR^itsnamavashaM prakR^itervashaat.h .. 9\-8.. na cha maa.n taani karmaaNi nibadhnanti dhana.njaya . udaasiinavadaasiinamasakta.n teshhu karmasu .. 9\-9.. mayaadhyaksheNa prakR^itiH suuyate sacharaacharam.h . hetunaanena kaunteya jagadviparivartate .. 9\-10.. avajaananti maaM muuDhaa maanushhii.n tanumaashritam.h . paraM bhaavamajaananto mama bhuutamaheshvaram.h .. 9\-11.. moghaashaa moghakarmaaNo moghaGYaanaa vichetasaH . raakshasiimaasurii.n chaiva prakR^itiM mohinii.n shritaaH .. 9\-12.. mahaatmaanastu maaM paartha daiviiM prakR^itimaashritaaH . bhajantyananyamanaso GYaatvaa bhuutaadimavyayam.h .. 9\-13.. satataM kiirtayanto maa.n yatantashcha dR^iDhavrataaH . namasyantashcha maaM bhaktyaa nityayuktaa upaasate .. 9\-14.. GYaanayaGYena chaapyanye yajanto maamupaasate . ekatvena pR^ithaktvena bahudhaa vishvatomukham.h .. 9\-15.. ahaM kraturahaM yaGYaH svadhaahamahamaushhadham.h . mantro.ahamahamevaajyamahamagnirahaM hutam.h .. 9\-16.. pitaahamasya jagato maataa dhaataa pitaamahaH . vedyaM pavitramo.nkaara R^iksaama yajureva cha .. 9\-17.. gatirbhartaa prabhuH saakshii nivaasaH sharaNa.n suhR^it.h . prabhavaH pralayaH sthaanaM nidhaanaM biijamavyayam.h .. 9\-18.. tapaamyahamahaM varshha.n nigR^iNhaamyutsR^ijaami cha . amR^ita.n chaiva mR^ityushcha sadasachchaahamarjuna .. 9\-19.. traividyaa maa.n somapaaH puutapaapaa yaGYairishhTvaa svargatiM praarthayante . te puNyamaasaadya surendralokaM ashnanti divyaandivi devabhogaan.h .. 9\-20.. te taM bhuktvaa svargalokaM vishaalaM kshiiNe puNye martyalokaM vishanti . evaM trayiidharmamanuprapannaa gataagataM kaamakaamaa labhante .. 9\-21.. ananyaashchintayanto maa.n ye janaaH paryupaasate . teshhaa.n nityaabhiyuktaanaa.n yogakshemaM vahaamyaham.h .. 9\-22.. ye.apyanyadevataabhaktaa yajante shraddhayaanvitaaH . te.api maameva kaunteya yajantyavidhipuurvakam.h .. 9\-23.. ahaM hi sarvayaGYaanaaM bhoktaa cha prabhureva cha . na tu maamabhijaananti tattvenaatashchyavanti te .. 9\-24.. yaanti devavrataa devaanpitR^Inyaanti pitR^ivrataaH . bhuutaani yaanti bhuutejyaa yaanti madyaajino.api maam.h .. 9\-25.. patraM pushhpaM phalaM toyaM yo me bhaktyaa prayachchhati . tadahaM bhaktyupahR^itamashnaami prayataatmanaH .. 9\-26.. yatkaroshhi yadashnaasi yajjuhoshhi dadaasi yat.h . yattapasyasi kaunteya tatkurushhva madarpaNam.h .. 9\-27.. shubhaashubhaphalairevaM mokshyase karmabandhanaiH . sa.nnyaasayogayuktaatmaa vimukto maamupaishhyasi .. 9\-28.. samo.ahaM sarvabhuuteshhu na me dveshhyo.asti na priyaH . ye bhajanti tu maaM bhaktyaa mayi te teshhu chaapyaham.h .. 9\-29.. api chetsuduraachaaro bhajate maamananyabhaak.h . saadhureva sa mantavyaH samyagvyavasito hi saH .. 9\-30.. kshipraM bhavati dharmaatmaa shashvachchhaanti.n nigachchhati . kaunteya pratijaaniihi na me bhaktaH praNashyati .. 9\-31.. maa.n hi paartha vyapaashritya ye.api syuH paapayonayaH . striyo vaishyaastathaa shuudraaste.api yaanti paraaM gatim.h .. 9\-32.. kiM punarbraahmaNaaH puNyaa bhaktaa raajarshhayastathaa . anityamasukhaM lokamimaM praapya bhajasva maam.h .. 9\-33.. manmanaa bhava madbhakto madyaajii maa.n namaskuru . maamevaishhyasi yuktvaivamaatmaanaM matparaayaNaH .. 9\-34.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade raajavidyaaraajaguhyayogo naama navamo.adhyaayaH .. 9.. atha dashamo.adhyaayaH . vibhuutiyogaH shriibhagavaanuvaacha . bhuuya eva mahaabaaho shR^iNu me paramaM vachaH . yatte.ahaM priiyamaaNaaya vakshyaami hitakaamyayaa .. 10\-1.. na me viduH suragaNaaH prabhavaM na maharshhayaH . ahamaadirhi devaanaaM maharshhiiNaa.n cha sarvashaH .. 10\-2.. yo maamajamanaadi.n cha vetti lokamaheshvaram.h . asaMmuuDhaH sa martyeshhu sarvapaapaiH pramuchyate .. 10\-3.. buddhirGYaanamasaMmohaH kshamaa satya.n damaH shamaH . sukhaM duHkhaM bhavo.abhaavo bhaya.n chaabhayameva cha .. 10\-4.. ahi.nsaa samataa tushhTistapo daanaM yasho.ayashaH . bhavanti bhaavaa bhuutaanaaM matta eva pR^ithagvidhaaH .. 10\-5.. maharshhayaH sapta puurve chatvaaro manavastathaa . madbhaavaa maanasaa jaataa yeshhaa.n loka imaaH prajaaH .. 10\-6.. etaa.n vibhuuti.n yoga.n cha mama yo vetti tattvataH . so.avikampena yogena yujyate naatra sa.nshayaH .. 10\-7.. ahaM sarvasya prabhavo mattaH sarvaM pravartate . iti matvaa bhajante maaM budhaa bhaavasamanvitaaH .. 10\-8.. machchittaa madgatapraaNaa bodhayantaH parasparam.h . kathayantashcha maa.n nitya.n tushhyanti cha ramanti cha .. 10\-9.. teshhaa.n satatayuktaanaaM bhajataaM priitipuurvakam.h . dadaami buddhiyogaM taM yena maamupayaanti te .. 10\-10.. teshhaamevaanukampaarthamahamaGYaanajaM tamaH . naashayaamyaatmabhaavastho GYaanadiipena bhaasvataa .. 10\-11.. arjuna uvaacha . paraM brahma paraM dhaama pavitraM paramaM bhavaan.h . purushhaM shaashvataM divyamaadidevamajaM vibhum.h .. 10\-12.. aahustvaamR^ishhayaH sarve devarshhirnaaradastathaa . asito devalo vyaasaH svaya.n chaiva braviishhi me .. 10\-13.. sarvametadR^itaM manye yanmaa.n vadasi keshava . na hi te bhagavanvyakti.n vidurdevaa na daanavaaH .. 10\-14.. svayamevaatmanaatmaanaM vettha tvaM purushhottama . bhuutabhaavana bhuutesha devadeva jagatpate .. 10\-15.. vaktumarhasyasheshheNa divyaa hyaatmavibhuutayaH . yaabhirvibhuutibhirlokaanimaa.nstva.n vyaapya tishhThasi .. 10\-16.. kathaM vidyaamahaM yogi.nstvaa.n sadaa parichintayan.h . keshhu keshhu cha bhaaveshhu chintyo.asi bhagavanmayaa .. 10\-17.. vistareNaatmano yogaM vibhuuti.n cha janaardana . bhuuyaH kathaya tR^iptirhi shR^iNvato naasti me.amR^itam.h .. 10\-18.. shriibhagavaanuvaacha . hanta te kathayishhyaami divyaa hyaatmavibhuutayaH . praadhaanyataH kurushreshhTha naastyanto vistarasya me .. 10\-19.. ahamaatmaa guDaakesha sarvabhuutaashayasthitaH . ahamaadishcha madhya.n cha bhuutaanaamanta eva cha .. 10\-20.. aadityaanaamahaM vishhNurjyotishhaa.n ravira.nshumaan.h . mariichirmarutaamasmi nakshatraaNaamahaM shashii .. 10\-21.. vedaanaa.n saamavedo.asmi devaanaamasmi vaasavaH . indriyaaNaaM manashchaasmi bhuutaanaamasmi chetanaa .. 10\-22.. rudraaNaa.n shaN^karashchaasmi vittesho yaksharakshasaam.h . vasuunaaM paavakashchaasmi meruH shikhariNaamaham.h .. 10\-23.. purodhasaa.n cha mukhyaM maa.n viddhi paartha bR^ihaspatim.h . senaaniinaamahaM skandaH sarasaamasmi saagaraH .. 10\-24.. maharshhiiNaaM bhR^igurahaM giraamasmyekamaksharam.h . yaGYaanaa.n japayaGYo.asmi sthaavaraaNaa.n himaalayaH .. 10\-25.. ashvatthaH sarvavR^ikshaaNaa.n devarshhiiNaa.n cha naaradaH . gandharvaaNaa.n chitrarathaH siddhaanaa.n kapilo muniH .. 10\-26.. uchchaiHshravasamashvaanaa.n viddhi maamamR^itodbhavam.h . airaavataM gajendraaNaa.n naraaNaa.n cha naraadhipam.h .. 10\-27.. aayudhaanaamahaM vajra.n dhenuunaamasmi kaamadhuk.h . prajanashchaasmi kandarpaH sarpaaNaamasmi vaasukiH .. 10\-28.. anantashchaasmi naagaanaa.n varuNo yaadasaamaham.h . pitR^iNaamaryamaa chaasmi yamaH sa.nyamataamaham.h .. 10\-29.. prahlaadashchaasmi daityaanaa.n kaalaH kalayataamaham.h . mR^igaaNaa.n cha mR^igendro.ahaM vainateyashcha pakshiNaam.h .. 10\-30.. pavanaH pavataamasmi raamaH shastrabhR^itaamaham.h . jhashhaaNaaM makarashchaasmi srotasaamasmi jaahnavii .. 10\-31.. sargaaNaamaadirantashcha madhya.n chaivaahamarjuna . adhyaatmavidyaa vidyaanaa.n vaadaH pravadataamaham.h .. 10\-32.. aksharaaNaamakaaro.asmi dvandvaH saamaasikasya cha . ahamevaakshayaH kaalo dhaataa.ahaM vishvatomukhaH .. 10\-33.. mR^ityuH sarvaharashchaahamudbhavashcha bhavishhyataam.h . kiirtiH shriirvaakcha naariiNaa.n smR^itirmedhaa dhR^itiH kshamaa .. 10\-34.. bR^ihatsaama tathaa saamnaa.n gaayatrii chhandasaamaham.h . maasaanaaM maargashiirshho.ahamR^ituunaa.n kusumaakaraH .. 10\-35.. dyuta.n chhalayataamasmi tejastejasvinaamaham.h . jayo.asmi vyavasaayo.asmi sattvaM sattvavataamaham.h .. 10\-36.. vR^ishhNiinaa.n vaasudevo.asmi paaNDavaanaa.n dhana.njayaH . muniinaamapyahaM vyaasaH kaviinaamushanaa kaviH .. 10\-37.. daNDo damayataamasmi niitirasmi jigiishhataam.h . mauna.n chaivaasmi guhyaanaa.n GYaanaM GYaanavataamaham.h .. 10\-38.. yachchaapi sarvabhuutaanaaM biijaM tadahamarjuna . na tadasti vinaa yatsyaanmayaa bhuuta.n charaacharam.h .. 10\-39.. naanto.asti mama divyaanaa.n vibhuutiinaaM para.ntapa . eshha tuuddeshataH prokto vibhuutervistaro mayaa .. 10\-40.. yadyadvibhuutimatsattvaM shriimaduurjitameva vaa . tattadevaavagachchha tvaM mama tejo.nshasaMbhavam.h .. 10\-41.. athavaa bahunaitena kiM GYaatena tavaarjuna . vishhTabhyaahamidaM kR^itsnamekaa.nshena sthito jagat.h .. 10\-42.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade vibhuutiyogo naama dashamo.adhyaayaH .. 10.. athaikaadasho.adhyaayaH . vishvaruupadarshanayogaH arjuna uvaacha . madanugrahaaya paramaM guhyamadhyaatmasa.nGYitam.h . yattvayokta.n vachastena moho.ayaM vigato mama .. 11\-1.. bhavaapyayau hi bhuutaanaa.n shrutau vistarasho mayaa . tvattaH kamalapatraaksha maahaatmyamapi chaavyayam.h .. 11\-2.. evametadyathaattha tvamaatmaanaM parameshvara . drashhTumichchhaami te ruupamaishvaraM purushhottama .. 11\-3.. manyase yadi tachchhakyaM mayaa drashhTumiti prabho . yogeshvara tato me tva.n darshayaatmaanamavyayam.h .. 11\-4.. shriibhagavaanuvaacha . pashya me paartha ruupaaNi shatasho.atha sahasrashaH . naanaavidhaani divyaani naanaavarNaakR^itiini cha .. 11\-5.. pashyaadityaanvasuun.hrudraanashvinau marutastathaa . bahuunyadR^ishhTapuurvaaNi pashyaashcharyaaNi bhaarata .. 11\-6.. ihaikastha.n jagatkR^itsnaM pashyaadya sacharaacharam.h . mama dehe guDaakesha yachchaanyad.h drashhTumichchhasi .. 11\-7.. na tu maa.n shakyase drashhTumanenaiva svachakshushhaa . divya.n dadaami te chakshuH pashya me yogamaishvaram.h .. 11\-8.. sa.njaya uvaacha . evamuktvaa tato raajanmahaayogeshvaro hariH . darshayaamaasa paarthaaya paramaM ruupamaishvaram.h .. 11\-9.. anekavaktranayanamanekaad.hbhutadarshanam.h . anekadivyaabharaNaM divyaanekodyataayudham.h .. 11\-10.. divyamaalyaambaradharaM divyagandhaanulepanam.h . sarvaashcharyamayaM devamanantaM vishvatomukham.h .. 11\-11.. divi suuryasahasrasya bhavedyugapadutthitaa . yadi bhaaH sadR^ishii saa syaadbhaasastasya mahaatmanaH .. 11\-12.. tatraikastha.n jagatkR^itsnaM pravibhaktamanekadhaa . apashyaddevadevasya shariire paaNDavastadaa .. 11\-13.. tataH sa vismayaavishhTo hR^ishhTaromaa dhana.njayaH . praNamya shirasaa devaM kR^itaaJNjalirabhaashhata .. 11\-14.. arjuna uvaacha . pashyaami devaa.nstava deva dehe sarvaa.nstathaa bhuutavisheshhasaN^ghaan.h . brahmaaNamiishaM kamalaasanasthaM R^ishhii.nshcha sarvaanuragaa.nshcha divyaan.h .. 11\-15.. anekabaahuudaravaktranetra.n pashyaami tvaa.n sarvato.anantaruupam.h . naantaM na madhyaM na punastavaadi.n pashyaami vishveshvara vishvaruupa .. 11\-16.. kiriiTinaM gadina.n chakriNa.n cha tejoraashi.n sarvato diiptimantam.h . pashyaami tvaa.n durniriikshya.n samantaad.h diiptaanalaarkadyutimaprameyam.h .. 11\-17.. tvamaksharaM paramaM veditavya.n tvamasya vishvasya paraM nidhaanam.h . tvamavyayaH shaashvatadharmagoptaa sanaatanastvaM purushho mato me .. 11\-18.. anaadimadhyaantamanantaviiryam.h anantabaahu.n shashisuuryanetram.h . pashyaami tvaa.n diiptahutaashavaktra.n svatejasaa vishvamidaM tapantam.h .. 11\-19.. dyaavaapR^ithivyoridamantara.n hi vyaapta.n tvayaikena dishashcha sarvaaH . dR^ishhTvaad.hbhutaM ruupamugra.n tavedaM lokatrayaM pravyathitaM mahaatman.h .. 11\-20.. amii hi tvaa.n surasaN^ghaa vishanti kechidbhiitaaH praaJNjalayo gR^iNanti . svastiityuktvaa maharshhisiddhasaN^ghaaH stuvanti tvaa.n stutibhiH pushhkalaabhiH .. 11\-21.. rudraadityaa vasavo ye cha saadhyaa vishveshvinau marutashchoshhmapaashcha . gandharvayakshaasurasiddhasaN^ghaa viikshante tvaa.n vismitaashchaiva sarve .. 11\-22.. ruupaM mahatte bahuvaktranetra.n mahaabaaho bahubaahuurupaadam.h . bahuudaraM bahuda.nshhTraakaraalaM dR^ishhTvaa lokaaH pravyathitaastathaaham.h .. 11\-23.. nabhaHspR^ishaM diiptamanekavarNa.n vyaattaananaM diiptavishaalanetram.h . dR^ishhTvaa hi tvaaM pravyathitaantaraatmaa dhR^iti.n na vindaami shama.n cha vishhNo .. 11\-24.. da.nshhTraakaraalaani cha te mukhaani dR^ishhTvaiva kaalaanalasannibhaani . disho na jaane na labhe cha sharma prasiida devesha jagannivaasa .. 11\-25.. amii cha tvaa.n dhR^itaraashhTrasya putraaH sarve sahaivaavanipaalasaN^ghaiH . bhiishhmo droNaH suutaputrastathaasau sahaasmadiiyairapi yodhamukhyaiH .. 11\-26.. vaktraaNi te tvaramaaNaa vishanti da.nshhTraakaraalaani bhayaanakaani . kechidvilagnaa dashanaantareshhu sa.ndR^ishyante chuurNitairuttamaaN^gaiH .. 11\-27.. yathaa nadiinaaM bahavo.ambuvegaaH samudramevaabhimukhaa dravanti . tathaa tavaamii naralokaviiraa vishanti vaktraaNyabhivijvalanti .. 11\-28.. yathaa pradiipta.n jvalanaM pataN^gaa vishanti naashaaya samR^iddhavegaaH . tathaiva naashaaya vishanti lokaaH tavaapi vaktraaNi samR^iddhavegaaH .. 11\-29.. lelihyase grasamaanaH samantaat.h lokaansamagraanvadanairjvaladbhiH . tejobhiraapuurya jagatsamagra.n bhaasastavograaH pratapanti vishhNo .. 11\-30.. aakhyaahi me ko bhavaanugraruupo namo.astu te devavara prasiida . viGYaatumichchhaami bhavantamaadya.n na hi prajaanaami tava pravR^ittim.h .. 11\-31.. shriibhagavaanuvaacha . kaalo.asmi lokakshayakR^itpravR^iddho lokaansamaahartumiha pravR^ittaH . R^ite.api tvaa.n na bhavishhyanti sarve ye.avasthitaaH pratyaniikeshhu yodhaaH .. 11\-32.. tasmaattvamuttishhTha yasho labhasva jitvaa shatruun.h bhuN^.hkshva raajya.n samR^iddham.h . mayaivaite nihataaH puurvameva nimittamaatraM bhava savyasaachin.h .. 11\-33.. droNa.n cha bhiishhma.n cha jayadratha.n cha karNa.n tathaanyaanapi yodhaviiraan.h . mayaa hataa.nstva.n jahi maavyathishhThaa yudhyasva jetaasi raNe sapatnaan.h .. 11\-34.. sa.njaya uvaacha . etachchhrutvaa vachanaM keshavasya kR^itaaJNjalirvepamaanaH kiriiTii . namaskR^itvaa bhuuya evaaha kR^ishhNaM sagadgadaM bhiitabhiitaH praNamya .. 11\-35.. arjuna uvaacha . sthaane hR^ishhiikesha tava prakiirtyaa jagatprahR^ishhyatyanurajyate cha . rakshaa.nsi bhiitaani disho dravanti sarve namasyanti cha siddhasaN^ghaaH .. 11\-36.. kasmaachcha te na nameranmahaatman.h gariiyase brahmaNo.apyaadikartre . ananta devesha jagannivaasa tvamaksharaM sadasattatparaM yat.h .. 11\-37.. tvamaadidevaH purushhaH puraaNaH tvamasya vishvasya paraM nidhaanam.h . vettaasi vedya.n cha para.n cha dhaama tvayaa tataM vishvamanantaruupa .. 11\-38.. vaayuryamo.agnirvaruNaH shashaaN^kaH prajaapatistvaM prapitaamahashcha . namo namaste.astu sahasrakR^itvaH punashcha bhuuyo.api namo namaste .. 11\-39.. namaH purastaadatha pR^ishhThataste namo.astu te sarvata eva sarva . anantaviiryaamitavikramastva.n sarva.n samaapnoshhi tato.asi sarvaH .. 11\-40.. sakheti matvaa prasabhaM yaduktaM he kR^ishhNa he yaadava he sakheti . ajaanataa mahimaanaM tavedaM mayaa pramaadaatpraNayena vaa.api .. 11\-41.. yachchaavahaasaarthamasatkR^ito.asi vihaarashayyaasanabhojaneshhu . eko.athavaapyachyuta tatsamaksha.n tatkshaamaye tvaamahamaprameyam.h .. 11\-42.. pitaasi lokasya charaacharasya tvamasya puujyashcha gururgariiyaan.h . na tvatsamo.astyabhyadhikaH kuto.anyo lokatraye.apyapratimaprabhaava .. 11\-43.. tasmaatpraNamya praNidhaaya kaayaM prasaadaye tvaamahamiishamiiDyam.h . piteva putrasya sakheva sakhyuH priyaH priyaayaarhasi deva soDhum.h .. 11\-44.. adR^ishhTapuurva.n hR^ishhito.asmi dR^ishhTvaa bhayena cha pravyathitaM mano me . tadeva me darshaya deva ruupaM prasiida devesha jagannivaasa .. 11\-45.. kiriiTinaM gadina.n chakrahastaM ichchhaami tvaa.n drashhTumahaM tathaiva . tenaiva ruupeNa chaturbhujena sahasrabaaho bhava vishvamuurte .. 11\-46.. shriibhagavaanuvaacha . mayaa prasannena tavaarjunedaM ruupaM paraM darshitamaatmayogaat.h . tejomayaM vishvamanantamaadya.n yanme tvadanyena na dR^ishhTapuurvam.h .. 11\-47.. na veda yaGYaadhyayanairna daanaiH na cha kriyaabhirna tapobhirugraiH . eva.nruupaH shakya ahaM nR^iloke drashhTuM tvadanyena kurupraviira .. 11\-48.. maa te vyathaa maa cha vimuuDhabhaavo dR^ishhTvaa ruupaM ghoramiidR^iN^.hmamedam.h . vyapetabhiiH priitamanaaH punastva.n tadeva me ruupamidaM prapashya .. 11\-49.. sa.njaya uvaacha . ityarjunaM vaasudevastathoktvaa svakaM ruupaM darshayaamaasa bhuuyaH . aashvaasayaamaasa cha bhiitamenaM bhuutvaa punaH saumyavapurmahaatmaa .. 11\-50.. arjuna uvaacha . dR^ishhTvedaM maanushhaM ruupaM tava saumya.n janaardana . idaaniimasmi sa.nvR^ittaH sachetaaH prakR^iti.n gataH .. 11\-51.. shriibhagavaanuvaacha . sudurdarshamidaM ruupaM dR^ishhTvaanasi yanmama . devaa apyasya ruupasya nitya.n darshanakaaN^kshiNaH .. 11\-52.. naahaM vedairna tapasaa na daanena na chejyayaa . shakya eva.nvidho drashhTuM dR^ishhTavaanasi maa.n yathaa .. 11\-53.. bhaktyaa tvananyayaa shakya ahameva.nvidho.arjuna . GYaatuM drashhTu.n cha tatvena praveshhTu.n cha para.ntapa .. 11\-54.. matkarmakR^inmatparamo madbhaktaH saN^gavarjitaH . nirvairaH sarvabhuuteshhu yaH sa maameti paaNDava .. 11\-55.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade vishvaruupadarshanayogo naamaikaadasho.adhyaayaH .. 12\-11.. atha dvaadasho.adhyaayaH . bhaktiyogaH arjuna uvaacha . evaM satatayuktaa ye bhaktaastvaaM paryupaasate . ye chaapyaksharamavyaktaM teshhaa.n ke yogavittamaaH .. 12\-1.. shriibhagavaanuvaacha . mayyaaveshya mano ye maaM nityayuktaa upaasate . shraddhayaa parayopetaaH te me yuktatamaa mataaH .. 12\-2.. ye tvaksharamanirdeshyaM avyaktaM paryupaasate . sarvatragamachi.ntya.ncha kuuTasthaM achala.ndhruvam.h .. 12\-3.. sa.nniyamyendriyagraamaM sarvatra samabuddhayaaH . te praapnuvanti maameva sarvabhuutahite rataaH .. 12\-4.. klesho.adhikatarasteshhaa.n avyaktaasaktachetasaam.h .. avyaktaahi gatirduHkha.n dehavadbhiravaapyate .. 12\-5.. ye tu sarvaaNi karmaaNi mayi sa.nnyasya matparaH . ananyenaiva yogena maa.n dhyaayanta upaasate .. 12\-6.. teshhaamahaM samuddhartaa mR^ityusa.nsaarasaagaraat.h . bhavaami na chiraatpaartha mayyaaveshitachetasaam.h .. 12\-7.. mayyeva mana aadhatsva mayi buddhi.n niveshaya . nivasishhyasi mayyeva ata uurdhva.n na sa.nshayaH .. 12\-8.. athachittaM samaadhaatuM na shaknoshhi mayi sthiram.h . abhyaasayogena tato maamichchhaaptuM dhana.njaya .. 12\-9.. abhyaase.apyasamartho.asi matkarmaparamo bhava . madarthamapi karmaaNi kurvansiddhimavaapsyasi .. 12\-10.. athaitadapyashakto.asi kartuM madyogamaashritaH . sarvakarmaphalatyaagaM tataH kuru yataatmavaan.h .. 12\-11.. shreyo hi GYaanamabhyaasaajGYaanaad.hdhyaanaM vishishhyate . dhyaanaatkarmaphalatyaagastyaagaachchhaa.ntiranantaram.h .. 12\-12.. adveshhTaa sarvabhuutaanaaM maitraH karuNa eva cha . nirmamo nirahaN^kaaraH samaduHkhasukhaH kshamii .. 12\-13.. sa.ntushhTaH satataM yogii yataatmaa dR^iDhanishchayaH . mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaH sa me priyaH .. 12\-14.. yasmaannodvijate loko lokaannodvijate cha yaH . harshhaamarshhabhayodvegairmukto yaH sa cha me priyaH .. 12\-15.. anapekshaH shuchirdaksha udaasiino gatavyathaH . sarvaarambhaparityaagii yo madbhaktaH sa me priyaH .. 12\-16.. yo na hR^ishhyati na dveshhTi na shochati na kaaN^kshati . shubhaashubhaparityaagii bhaktimaanyaH sa me priyaH .. 12\-17.. samaH shatrau cha mitre cha tathaa maanaapamaanayoH . shiitoshhNasukhaduHkheshhu samaH saN^gavivarjitaH .. 12\-18.. tulyanindaastutirmaunii sa.ntushhTo yena kenachit.h . aniketaH sthiramatirbhaktimaanme priyo naraH .. 12\-19.. ye tu dharmyaamR^itamidaM yathoktaM paryupaasate . shraddadhaanaa matparamaa bhaktaaste.atiiva me priyaaH .. 12\-20.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade bhaktiyogo naama dvaadasho.adhyaayaH .. 12.. atha trayodasho.adhyaayaH . kshetrakshetraGYavibhaagayogaH arjuna uvaacha . prakR^itiM purushha.n chaiva kshetra.n kshetraGYameva cha . etadveditumichchhaami GYaanaM GYeya.n cha keshava .. 13\-1.. shriibhagavaanuvaacha . idaM shariiraM kaunteya kshetramityabhidhiiyate . etadyo vetti taM praahuH kshetraGYa iti tadvidaH .. 13\-2.. kshetraGYa.n chaapi maaM viddhi sarvakshetreshhu bhaarata . kshetrakshetraGYayorGYaanaM yattajGYaanaM mataM mama .. 13\-3.. tatkshetra.n yachcha yaadR^ikcha yadvikaari yatashcha yat.h . sa cha yo yatprabhaavashcha tatsamaasena me shR^iNu .. 13\-4.. R^ishhibhirbahudhaa giita.n chhandobhirvividhaiH pR^ithak.h . brahmasuutrapadaishchaiva hetumadbhirvinishchitaiH .. 13\-5.. mahaabhuutaanyaha.nkaaro buddhiravyaktameva cha . indriyaaNi dashaika.n cha pa.ncha chendriyagocharaaH .. 13\-6.. ichchhaa dveshhaH sukhaM duHkhaM sa.nghaatashchetanaa dhR^itiH . etatkshetra.n samaasena savikaaramudaahR^itam.h .. 13\-7.. amaanitvamadambhitvamahi.nsaa kshaantiraarjavam.h . aachaaryopaasanaM shauchaM sthairyamaatmavinigrahaH .. 13\-8.. indriyaartheshhu vairaagyamanaha.nkaara eva cha . janmamR^ityujaraavyaadhiduHkhadoshhaanudarshanam.h .. 13\-9.. asaktiranabhishhvaN^gaH putradaaragR^ihaadishhu . nitya.n cha samachittatvamishhTaanishhTopapattishhu .. 13\-10.. mayi chaananyayogena bhaktiravyabhichaariNii . viviktadeshasevitvamaratirjanasa.nsadi .. 13\-11.. adhyaatmaGYaananityatva.n tattvaGYaanaarthadarshanam.h . etajGYaanamiti proktamaGYaanaM yadato.anyathaa .. 13\-12.. GYeyaM yattatpravakshyaami yajGYaatvaa.amR^itamashnute . anaadimatparaM brahma na sattannaasaduchyate .. 13\-13.. sarvataH paaNipaadaM tatsarvato.akshishiromukham.h . sarvataH shrutimalloke sarvamaavR^itya tishhThati .. 13\-14.. sarvendriyaguNaabhaasaM sarvendriyavivarjitam.h . asakta.n sarvabhR^ichchaiva nirguNaM guNabhoktR^i cha .. 13\-15.. bahirantashcha bhuutaanaamachara.n charameva cha . suukshmatvaattadaviGYeyaM duurastha.n chaantike cha tat.h .. 13\-16.. avibhakta.n cha bhuuteshhu vibhaktamiva cha sthitam.h . bhuutabhartR^i cha tajGYeyaM grasishhNu prabhavishhNu cha .. 13\-17.. jyotishhaamapi tajjyotistamasaH paramuchyate . GYaanaM GYeyaM GYaanagamya.n hR^idi sarvasya vishhThitam.h .. 13\-18.. iti kshetra.n tathaa GYaanaM GYeya.n chokta.n sanaasataH . madbhakta etadviGYaaya madbhaavaayopapadyate .. 13\-19.. prakR^itiM purushha.n chaiva vidyanaadi ubhaavapi . vikaaraa.nshcha guNaa.nshchaiva viddhi prakR^itisaMbhavaan.h .. 13\-20.. kaaryakaaraNakartR^itve hetuH prakR^itiruchyate . purushhaH sukhaduHkhaanaaM bhoktR^itve heturuchyate .. 13\-21.. purushhaH prakR^itistho hi bhuN^.hkte prakR^itijaanguNaan.h . kaaraNaM guNasaN^go.asya sadasadyonijanmasu .. 13\-22.. upadrashhTaanumantaa cha bhartaa bhoktaa maheshvaraH . paramaatmeti chaapyukto dehe.asminpurushhaH paraH .. 13\-23.. ya evaM vetti purushhaM prakR^iti.n cha guNaiH saha . sarvathaa vartamaano.api na sa bhuuyo.abhijaayate .. 13\-24.. dhyaanenaatmani pashyanti kechidaatmaanamaatmanaa . anye saaN^khyena yogena karmayogena chaapare .. 13\-25.. anye tvevamajaanantaH shrutvaanyebhya upaasate . te.api chaatitarantyeva mR^ityu.n shrutiparaayaNaaH .. 13\-26.. yaavatsa.njaayate ki.nchitsattvaM sthaavarajaN^gamam.h . kshetrakshetraGYasa.nyogaattadviddhi bharatarshhabha .. 13\-27.. samaM sarveshhu bhuuteshhu tishhThantaM parameshvaram.h vinashyatsvavinashyanta.n yaH pashyati sa pashyati .. 13\-28.. samaM pashyanhi sarvatra samavasthitamiishvaram.h . na hinastyaatmanaatmaanaM tato yaati paraaM gatim.h .. 13\-29.. prakR^ityaiva cha karmaaNi kriyamaaNaani sarvashaH . yaH pashyati tathaatmaanamakartaaraM sa pashyati .. 13\-30.. yadaa bhuutapR^ithagbhaavamekasthamanupashyati . tata eva cha vistaaraM brahma saMpadyate tadaa .. 13\-31.. anaaditvaannirguNatvaatparamaatmaayamavyayaH . shariirastho.api kaunteya na karoti na lipyate .. 13\-32.. yathaa sarvagataM saukshmyaadaakaashaM nopalipyate . sarvatraavasthito dehe tathaatmaa nopalipyate .. 13\-33.. yathaa prakaashayatyekaH kR^itsna.n lokamimaM raviH . kshetra.n kshetrii tathaa kR^itsnaM prakaashayati bhaarata .. 13\-34.. kshetrakshetraGYayorevamantaraM GYaanachakshushhaa . bhuutaprakR^itimoksha.n cha ye viduryaanti te param.h .. 13\-35.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade kshetrakshetraGYavibhaagayogo naama trayodasho.adhyaayaH .. 13.. atha chaturdasho.adhyaayaH . guNatrayavibhaagayogaH shriibhagavaanuvaacha . paraM bhuuyaH pravakshyaami GYaanaanaa.n GYaanamuttamam.h . yajGYaatvaa munayaH sarve paraaM siddhimito gataaH .. 14\-1.. idaM GYaanamupaashritya mama saadharmyamaagataaH . sarge.api nopajaayante pralaye na vyathanti cha .. 14\-2.. mama yonirmahad.h brahma tasmingarbha.n dadhaamyaham.h . saMbhavaH sarvabhuutaanaa.n tato bhavati bhaarata .. 14\-3.. sarvayonishhu kaunteya muurtayaH saMbhavanti yaaH . taasaaM brahma mahadyonirahaM biijapradaH pitaa .. 14\-4.. sattvaM rajastama iti guNaaH prakR^itisambhavaaH . nibadhnanti mahaabaaho dehe dehinamavyayam.h .. 14\-5.. tatra sattvaM nirmalatvaatprakaashakamanaamayam.h . sukhasaN^gena badhnaati GYaanasaN^gena chaanagha .. 14\-6.. rajo raagaatmakaM viddhi tR^ishhNaasaN^gasamudbhavam.h . tannibadhnaati kaunteya karmasaN^gena dehinam.h .. 14\-7.. tamastvaGYaanajaM viddhi mohanaM sarvadehinaam.h . pramaadaalasyanidraabhistannibadhnaati bhaarata .. 14\-8.. sattvaM sukhe sa.njayati rajaH karmaNi bhaarata . GYaanamaavR^itya tu tamaH pramaade sa.njayatyuta .. 14\-9.. rajastamashchaabhibhuuya sattvaM bhavati bhaarata . rajaH sattvaM tamashchaiva tamaH sattvaM rajastathaa .. 14\-10.. sarvadvaareshhu dehe.asminprakaasha upajaayate . GYaanaM yadaa tadaa vidyaadvivR^iddha.n sattvamityuta .. 14\-11.. lobhaH pravR^ittiraarambhaH karmaNaamashamaH spR^ihaa . rajasyetaani jaayante vivR^iddhe bharatarshhabha .. 14\-12.. aprakaasho.apravR^ittishcha pramaado moha eva cha . tamasyetaani jaayante vivR^iddhe kurunandana .. 14\-13.. yadaa sattve pravR^iddhe tu pralayaM yaati dehabhR^it.h . tadottamavidaa.n lokaanamalaanpratipadyate .. 14\-14.. rajasi pralayaM gatvaa karmasaN^gishhu jaayate . tathaa praliinastamasi muuDhayonishhu jaayate .. 14\-15.. karmaNaH sukR^itasyaahuH saattvikaM nirmalaM phalam.h . rajasastu phalaM duHkhamaGYaanaM tamasaH phalam.h .. 14\-16.. sattvaatsa.njaayate GYaanaM rajaso lobha eva cha . pramaadamohau tamaso bhavato.aGYaanameva cha .. 14\-17.. uurdhva.n gachchhanti sattvasthaa madhye tishhThanti raajasaaH . jaghanyaguNavR^ittisthaa adho gachchhanti taamasaaH .. 14\-18.. naanya.n guNebhyaH kartaaraM yadaa drashhTaanupashyati . guNebhyashcha paraM vetti madbhaavaM so.adhigachchhati .. 14\-19.. guNaanetaanatiitya triindehii dehasamudbhavaan.h . janmamR^ityujaraaduHkhairvimukto.amR^itamashnute .. 14\-20.. arjuna uvaacha . kairliN^gaistriinguNaanetaanatiito bhavati prabho . kimaachaaraH katha.n chaitaa.nstriinguNaanativartate .. 14\-21.. shriibhagavaanuvaacha . prakaasha.n cha pravR^itti.n cha mohameva cha paaNDava . ta dveshhTi saMpravR^ittaani na nivR^ittaani kaaN^kshati .. 14\-22.. udaasiinavadaasiino guNairyo na vichaalyate . guNaa vartanta ityeva yo.avatishhThati neN^gate .. 14\-23.. samaduHkhasukhaH svasthaH samaloshhTaashmakaa.nchanaH . tulyapriyaapriyo dhiirastulyanindaatmasa.nstutiH .. 14\-24.. maanaapamaanayostulyastulyo mitraaripakshayoH . sarvaarambhaparityaagii guNaatiitaH sa uchyate .. 14\-25.. maa.n cha yo.avyabhichaareNa bhaktiyogena sevate . sa guNaansamatiityaitaanbrahmabhuuyaaya kalpate .. 14\-26.. brahmaNo hi pratishhThaahamamR^itasyaavyayasya cha . shaashvatasya cha dharmasya sukhasyaikaantikasya cha .. 14\-27.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade guNatrayavibhaagayogo naama chaturdasho.adhyaayaH .. 14.. atha pa.nchadasho.adhyaayaH . purushhottamayogaH shriibhagavaanuvaacha . uurdhvamuulamadhaHshaakhamashvatthaM praahuravyayam.h . chhandaa.nsi yasya parNaani yasta.n veda sa vedavit.h .. 15\-1.. adhashchordhvaM prasR^itaastasya shaakhaa guNapravR^iddhaa vishhayapravaalaaH . adhashcha muulaanyanusa.ntataani karmaanubandhiini manushhyaloke .. 15\-2.. na ruupamasyeha tathopalabhyate naanto na chaadirna cha saMpratishhThaa . ashvatthamenaM suviruuDhamuulaM asaN^gashastreNa dR^iDhena chhittvaa .. 15\-3.. tataH padaM tatparimaargitavyaM yasmingataa na nivartanti bhuuyaH . tameva chaadyaM purushhaM prapadye . yataH pravR^ittiH prasR^itaa puraaNii .. 15\-4.. nirmaanamohaa jitasaN^gadoshhaa adhyaatmanityaa vinivR^ittakaamaaH . dvandvairvimuktaaH sukhaduHkhasa.nGYaiH gachchhantyamuuDhaaH padamavyayaM tat.h .. 15\-5.. na tadbhaasayate suuryo na shashaaN^ko na paavakaH . yadgatvaa na nivarta.nte taddhaama paramaM mama .. 15\-6.. mamaivaa.nsho jiivaloke jiivabhuutaH sanaatanaH . manaHshhashhThaaniindriyaaNi prakR^itisthaani karshhati .. 15\-7.. shariira.n yadavaapnoti yachchaapyutkraamatiishvaraH . gR^ihitvaitaani sa.nyaati vaayurga.ndhaanivaashayaat.h .. 15\-8.. shrotra.n chakshuH sparshana.n cha rasanaM ghraaNameva cha . adhishhThaaya manashchaayaM vishhayaanupasevate .. 15\-9.. utkraamantaM sthitaM vaa.api bhu.njaanaM vaa guNaanvitam.h . vimuuDhaa naanupashyanti pashyanti GYaanachakshushhaH .. 15\-10.. yatanto yoginashchainaM pashyantyaatmanyavasthitam.h . yatanto.apyakR^itaatmaano nainaM pashya.ntyachetasaH .. 15\-11.. yadaadityagataM tejo jagadbhaasayate.akhilam.h . yachchandramasi yachchaagnau tattejo viddhi maamakam.h .. 15\-12.. gaamaavishya cha bhuutaani dhaarayaamyahamojasaa . pushhNaami chaushhadhiiH sarvaaH somo bhuutvaa rasaatmakaH .. 15\-13.. aha.n vaishvaanaro bhuutvaa praaNinaa.n dehamaashritaH . praaNaapaanasamaayuktaH pachaamyanna.n chaturvidham.h .. 15\-14.. sarvasya chaahaM hR^idi sannivishhTo mattaH smR^itirGYaanamapohana.ncha . vedaishcha sarvairahameva vedyo vedaantakR^idvedavideva chaaham.h .. 15\-15.. dvaavimau purushhau loke ksharashchaakshara eva cha . ksharaH sarvaaNi bhuutaani kuuTastho.akshara uchyate .. 15\-16.. uttamaH purushhastvanyaH paramaatmetyudhaahR^itaH . yo lokatrayamaavishya bibhartyavyaya iishvaraH .. 15\-17.. yasmaatksharamatiito.ahamaksharaadapi chottamaH . ato.asmi loke vedecha prathitaH purushhottamaH .. 15\-18.. yo maamevamasaMmuuDho jaanaatipurushhottamam.h . sa sarvavidbhajati maaM sarvabhaavena bhaarata .. 15\-19.. iti guhyatamaM shaastramidamuktaM mayaa.anagha . etatbuddhvaa buddhimaansyaatkR^itakR^ityashcha bhaarata .. 15\-20.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjuna sa.nvaade purushhottamayogo naama pa.nchadasho.adhyaayaH .. 15.. atha shhoDasho.adhyaayaH . daivaasurasaMpadvibhaagayogaH shriibhagavaanuvaacha . abhayaM sattvasa.nshuddhirGYaanayogavyavasthitiH . daanaM damashcha yaGYashcha svaadhyaayastapa aarjavam.h .. 16\-1.. ahi.nsaa satyamakrodhastyaagaH shaantirapaishunam.h . dayaa bhuuteshhvaloluptvaM maardavaM hriirachaapalam.h .. 16\-2.. tejaH kshamaa dhR^itiH shauchamadroho naatimaanitaa . bhavanti saMpadaM daiviimabhijaatasya bhaarata .. 16\-3.. dambho darpo.abhimaanashcha krodhaH paarushhyameva cha . aGYaana.n chaabhijaatasya paartha saMpadamaasuriim.h .. 16\-4.. daivii saMpadvimokshaaya nibandhaayaasurii mataa . maa shuchaH saMpadaM daiviimabhijaato.asi paaNDava .. 16\-5.. dvau bhuutasargau loke.asmindaiva aasura eva cha . daivo vistarashaH prokta aasuraM paartha me shR^iNu .. 16\-6.. pravR^itti.n cha nivR^itti.n cha janaa na viduraasuraaH . na shauchaM naapi chaachaaro na satya.n teshhu vidyate .. 16\-7.. asatyamapratishhTha.n te jagadaahuraniishvaram.h . aparasparasaMbhuutaM kimanyatkaamahaitukam.h .. 16\-8.. etaa.n dR^ishhTimavashhTabhya nashhTaatmaano.alpabuddhayaH . prabhavantyugrakarmaaNaH kshayaaya jagato.ahitaaH .. 16\-9.. kaamamaashritya dushhpuuraM dambhamaanamadaanvitaaH . mohaad.hgR^ihiitvaasad.hgraahaanpravartante.ashuchivrataaH .. 16\-10.. chintaamaparimeyaa.n cha pralayaantaamupaashritaaH . kaamopabhogaparamaa etaavaditi nishchitaaH .. 16\-11.. aashaapaashashatairbaddhaaH kaamakrodhaparaayaNaaH . iihante kaamabhogaarthamanyaayenaarthasa.nchayaan.h .. 16\-12.. idamadya mayaa labdhamimaM praapsye manoratham.h . idamastiidamapi me bhavishhyati punardhanam.h .. 16\-13.. asau mayaa hataH shatrurhanishhye chaaparaanapi . iishvaro.ahamahaM bhogii siddho.ahaM balavaansukhii .. 16\-14.. aaDhyo.abhijanavaanasmi ko.anyosti sadR^isho mayaa . yakshye daasyaami modishhya ityaGYaanavimohitaaH .. 16\-15.. anekachittavibhraantaa mohajaalasamaavR^itaaH . prasaktaaH kaamabhogeshhu patanti narake.ashuchau .. 16\-16.. aatmasaMbhaavitaaH stabdhaa dhanamaanamadaanvitaaH . yajante naamayaGYaiste dambhenaavidhipuurvakam.h .. 16\-17.. aha.nkaaraM balaM darpa.n kaamaM krodha.n cha sa.nshritaaH . maamaatmaparadeheshhu pradvishhanto.abhyasuuyakaaH .. 16\-18.. taanahaM dvishhataH kruraansa.nsaareshhu naraadhamaan.h . kshipaamyajasramashubhaanaasuriishhveva yonishhu .. 16\-19.. aasurii.n yonimaapannaa muuDhaa janmanijanmani . maamapraapyaiva kaunteya tato yaantyadhamaa.n gatim.h .. 16\-20.. trividhaM narakasyedaM dvaaraM naashanamaatmanaH . kaamaH krodhastathaa lobhastasmaadetattrayaM tyajet.h .. 16\-21.. etairvimuktaH kaunteya tamodvaaraistribhirnaraH . aacharatyaatmanaH shreyastato yaati paraaM gatim.h .. 16\-22.. yaH shaastravidhimutsR^ijya vartate kaamakaarataH . na sa siddhimavaapnoti na sukhaM na paraaM gatim.h .. 16\-23.. tasmaachchhaastraM pramaaNaM te kaaryaakaaryavyavasthitau . GYaatvaa shaastravidhaanokta.n karma kartumihaarhasi .. 16\-24.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade daivaasurasaMpadvibhaagayogo naama shhoDasho.adhyaayaH .. 16.. atha saptadasho.adhyaayaH . shraddhaatrayavibhaagayogaH arjuna uvaacha . ye shaastravidhimutsR^ijya yajante shraddhayaanvitaaH . teshhaa.n nishhThaa tu kaa kR^ishhNa sattvamaaho rajastamaH .. 17\-1.. shriibhagavaanuvaacha . trividhaa bhavati shraddhaa dehinaa.n saa svabhaavajaa . saattvikii raajasii chaiva taamasii cheti taa.n shR^iNu .. 17\-2.. sattvaanuruupaa sarvasya shraddhaa bhavati bhaarata . shraddhaamayo.ayaM purushho yo yachchhraddhaH sa eva saH .. 17\-3.. yajante saattvikaa devaanyaksharakshaa.nsi raajasaaH . pretaanbhuutagaNaa.nshchaanye yajante taamasaa janaaH .. 17\-4.. ashaastravihitaM ghoraM tapyante ye tapo janaaH . dambhaaha.nkaarasa.nyuktaaH kaamaraagabalaanvitaaH .. 17\-5.. karshhayantaH shariirasthaM bhuutagraamamachetasaH . maa.n chaivaantaHshariirastha.n taanvid.hdhyaasuranishchayaan.h .. 17\-6.. aahaarastvapi sarvasya trividho bhavati priyaH . yaGYastapastathaa daanaM teshhaaM bhedamimaM shR^iNu .. 17\-7.. aayuHsattvabalaarogyasukhapriitivivardhanaaH . rasyaaH snigdhaaH sthiraa hR^idyaa aahaaraaH saattvikapriyaaH .. 17\-8.. kaT.hvamlalavaNaatyushhNatiikshNaruukshavidaahinaH . aahaaraa raajasasyeshhTaa duHkhashokaamayapradaaH .. 17\-9.. yaatayaamaM gatarasaM puuti paryushhita.n cha yat.h . uchchhishhTamapi chaamedhyaM bhojanaM taamasapriyam.h .. 17\-10.. aphalaaN^kshibhiryaGYo vidhidR^ishhTo ya ijyate . yashhTavyameveti manaH samaadhaaya sa saattvikaH .. 17\-11.. abhisa.ndhaaya tu phalaM dambhaarthamapi chaiva yat.h . ijyate bharatashreshhTha taM yaGYa.n viddhi raajasam.h .. 17\-12.. vidhihiinamasR^ishhTaannaM mantrahiinamadakshiNam.h . shraddhaavirahitaM yaGYa.n taamasaM parichakshate .. 17\-13.. devadvijagurupraaGYapuujanaM shauchamaarjavam.h . brahmacharyamahi.nsaa cha shaariiraM tapa uchyate .. 17\-14.. anudvegakaraM vaakya.n satyaM priyahita.n cha yat.h . svaadhyaayaabhyasana.n chaiva vaaN^mayaM tapa uchyate .. 17\-15.. manaH prasaadaH saumyatvaM maunamaatmavinigrahaH . bhaavasa.nshuddhirityetattapo maanasamuchyate .. 17\-16.. shraddhayaa parayaa tapta.n tapastattrividhaM naraiH . aphalaakaaN^kshibhiryuktaiH saattvikaM parichakshate .. 17\-17.. satkaaramaanapuujaartha.n tapo dambhena chaiva yat.h . kriyate tadiha prokta.n raajasa.n chalamadhruvam.h .. 17\-18.. muuDhagraaheNaatmano yatpiiDayaa kriyate tapaH . parasyotsaadanaartha.n vaa tattaamasamudaahR^itam.h .. 17\-19.. daatavyamiti yaddaanaM diiyate.anupakaariNe . deshe kaale cha paatre cha taddaanaM saattvikaM smR^itam.h .. 17\-20.. yattu prattyupakaaraarthaM phalamuddishya vaa punaH . diiyate cha pariklishhTa.n taddaanaM raajasaM smR^itam.h .. 17\-21.. adeshakaale yaddaanamapaatrebhyashcha diiyate . asatkR^itamavaGYaataM tattaamasamudaahR^itam.h .. 17\-22.. AUMtatsaditi nirdesho brahmaNastrividhaH smR^itaH . braahmaNaastena vedaashcha yaGYaashcha vihitaaH puraa .. 17\-23.. tasmaadomityudaahR^itya yaGYadaanatapaHkriyaaH . pravartante vidhaanoktaaH satataM brahmavaadinaam.h .. 17\-24.. tadityanabhisa.ndhaaya phalaM yaGYatapaHkriyaaH . daanakriyaashcha vividhaaH kriyante mokshakaaN^kshibhiH .. 17\-25.. sadbhaave saadhubhaave cha sadityetatprayujyate . prashaste karmaNi tathaa sachchhabdaH paartha yujyate .. 17\-26.. yaGYe tapasi daane cha sthitiH saditi chochyate . karma chaiva tadarthiiyaM sadityevaabhidhiiyate .. 17\-27.. ashraddhayaa hutaM datta.n tapastapta.n kR^ita.n cha yat.h . asadityuchyate paartha na cha tatprepya no iha .. 17\-28.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade shraddhaatrayavibhaagayogo naama saptadasho.adhyaayaH .. 17.. athaashhTaadasho.adhyaayaH . mokshasa.nnyaasayogaH arjuna uvaacha . sa.nnyaasasya mahaabaaho tattvamichchhaami veditum.h . tyaagasya cha hR^ishhiikesha pR^ithakkeshinishhuudana .. 18\-1.. shriibhagavaanuvaacha . kaamyaanaa.n karmaNaa.n nyaasaM sa.nnyaasaM kavayo viduH . sarvakarmaphalatyaagaM praahustyaagaM vichakshaNaaH .. 18\-2.. tyaajya.n doshhavadityeke karma praahurmaniishhiNaH . yaGYadaanatapaHkarma na tyaajyamiti chaapare .. 18\-3.. nishchayaM shR^iNu me tatra tyaage bharatasattama . tyaago hi purushhavyaaghra trividhaH samprakiirtitaH .. 18\-4.. yaGYadaanatapaHkarma na tyaajya.n kaaryameva tat.h . yaGYo daanaM tapashchaiva paavanaani maniishhiNaam.h .. 18\-5.. etaanyapi tu karmaaNi saN^ga.n tyaktvaa phalaani cha . kartavyaaniiti me paartha nishchitaM matamuttamam.h .. 18\-6.. niyatasya tu sa.nnyaasaH karmaNo nopapadyate . mohaattasya parityaagastaamasaH parikiirtitaH .. 18\-7.. duHkhamityeva yatkarma kaayakleshabhayaattyajet.h . sa kR^itvaa raajasaM tyaagaM naiva tyaagaphalaM labhet.h .. 18\-8.. kaaryamityeva yatkarma niyataM kriyate.arjuna . saN^ga.n tyaktvaa phala.n chaiva sa tyaagaH saattviko mataH .. 18\-9.. na dveshhTyakushalaM karma kushale naanushhajjate . tyaagii sattvasamaavishhTo medhaavii chhinnasa.nshayaH .. 18\-10.. na hi dehabhR^itaa shakya.n tyaktuM karmaaNyasheshhataH . yastu karmaphalatyaagii sa tyaagiityabhidhiiyate .. 18\-11.. anishhTamishhTaM mishra.n cha trividhaM karmaNaH phalam.h . bhavatyatyaaginaaM pretya na tu sa.nnyaasinaa.n kvachit.h .. 18\-12.. pa.nchaitaani mahaabaaho kaaraNaani nibodha me . saaN^khye kR^itaante proktaani siddhaye sarvakarmaNaam.h .. 18\-13.. adhishhThaanaM tathaa kartaa karaNa.n cha pR^ithagvidham.h . vividhaashcha pR^ithakcheshhTaa daiva.n chaivaatra pa.nchamam.h .. 18\-14.. shariiravaaN^manobhiryatkarma praarabhate naraH . nyaayya.n vaa vipariitaM vaa pa.nchaite tasya hetavaH .. 18\-15.. tatraivaM sati kartaaramaatmaanaM kevalaM tu yaH . pashyatyakR^itabuddhitvaanna sa pashyati durmatiH .. 18\-16.. yasya naaha.nkR^ito bhaavo buddhiryasya na lipyate . hatvaa.api sa imaa.Nllokaanna hanti na nibadhyate .. 18\-17.. GYaanaM GYeyaM pariGYaataa trividhaa karmachodanaa . karaNaM karma karteti trividhaH karmasa.ngrahaH .. 18\-18.. GYaanaM karma cha kartaacha tridhaiva guNabhedataH . prochyate guNasaN^khyaane yathaavachchhR^iNu taanyapi .. 18\-19.. sarvabhuuteshhu yenaikaM bhaavamavyayamiikshate . avibhakta.n vibhakteshhu tajGYaanaM viddhi saattvikam.h .. 18\-20.. pR^ithaktvena tu yajGYaanaM naanaabhaavaanpR^ithagvidhaan.h . vetti sarveshhu bhuuteshhu tajGYaanaM viddhi raajasam.h .. 18\-21.. yattu kR^itsnavadekasminkaarye saktamahaitukam.h . atattvaarthavadalpa.n cha tattaamasamudaahR^itam.h .. 18\-22.. niyataM saN^garahitamaraagadveshhataH kR^itam.h . aphalaprepsunaa karma yattatsaattvikamuchyate .. 18\-23.. yattu kaamepsunaa karma saaha.nkaareNa vaa punaH . kriyate bahulaayaasaM tadraajasamudaahR^itam.h .. 18\-24.. anubandha.n kshayaM hi.nsaamanapekshya cha paurushham.h . mohaadaarabhyate karma yattattaamasamuchyate .. 18\-25.. muktasaN^go.anaha.nvaadii dhR^ityutsaahasamanvitaH . sid.hdhyasid.hdhyornirvikaaraH kartaa saattvika uchyate .. 18\-26.. raagii karmaphalaprepsurlubdho hi.nsaatmako.ashuchiH . harshhashokaanvitaH kartaa raajasaH parikiirtitaH .. 18\-27.. ayuktaH praakR^itaH stabdhaH shaTho naishhkR^itiko.alasaH . vishhaadii diirghasuutrii cha kartaa taamasa uchyate .. 18\-28.. buddherbhedaM dhR^iteshchaiva guNatastrividhaM shR^iNu . prochyamaanamasheshheNa pR^ithaktvena dhana.njaya .. 18\-29.. pravR^itti.n cha nivR^itti.n cha kaaryaakaarye bhayaabhaye . bandhaM moksha.n cha yaa vetti buddhiH saa paartha saattvikii .. 18\-30.. yayaa dharmamadharma.n cha kaarya.n chaakaaryameva cha . ayathaavatprajaanaati buddhiH saa paartha raajasii .. 18\-31.. adharma.n dharmamiti yaa manyate tamasaavR^itaa . sarvaarthaanvipariitaa.nshcha buddhiH saa paartha taamasii .. 18\-32.. dhR^ityaa yayaa dhaarayate manaHpraaNendriyakriyaaH . yogenaavyabhichaariNyaa dhR^itiH saa paartha saattvikii .. 18\-33.. yayaa tu dharmakaamaarthaandhR^ityaa dhaarayate.arjuna . prasaN^gena phalaakaaN^kshii dhR^itiH saa paartha raajasii .. 18\-34.. yayaa svapnaM bhayaM shokaM vishhaadaM madameva cha . na vimu.nchati durmedhaa dhR^itiH saa paartha taamasii .. 18\-35.. sukhaM tvidaanii.n trividhaM shR^iNu me bharatarshhabha . abhyaasaadramate yatra duHkhaanta.n cha nigachchhati .. 18\-36.. yattadagre vishhamiva pariNaame.amR^itopamam.h . tatsukhaM saattvikaM proktamaatmabuddhiprasaadajam.h .. 18\-37.. vishhayendriyasa.nyogaadyattadagre.amR^itopamam.h . pariNaame vishhamiva tatsukhaM raajasaM smR^itam.h .. 18\-38.. yadagre chaanubandhe cha sukhaM mohanamaatmanaH . nidraalasyapramaadottha.n tattaamasamudaahR^itam.h .. 18\-39.. na tadasti pR^ithivyaa.n vaa divi deveshhu vaa punaH . sattvaM prakR^itijairmukta.n yadebhiH syaattribhirguNaiH .. 18\-40.. braahmaNakshatriyavishaa.n shuudraaNaa.n cha para.ntapa . karmaaNi pravibhaktaani svabhaavaprabhavairguNaiH .. 18\-41.. shamo damastapaH shauchaM kshaantiraarjavameva cha . GYaanaM viGYaanamaastikyaM brahmakarma svabhaavajam.h .. 18\-42.. shaurya.n tejo dhR^itirdaakshya.n yuddhe chaapyapalaayanam.h . daanamiishvarabhaavashcha kshaatraM karma svabhaavajam.h .. 18\-43.. kR^ishhigaurakshyavaaNijya.n vaishyakarma svabhaavajam.h . paricharyaatmakaM karma shuudrasyaapi svabhaavajam.h .. 18\-44.. sve sve karmaNyabhirataH sa.nsiddhi.n labhate naraH . svakarmanirataH siddhi.n yathaa vindati tachchhR^iNu .. 18\-45.. yataH pravR^ittirbhuutaanaa.n yena sarvamidaM tatam.h . svakarmaNaa tamabhyarchya siddhi.n vindati maanavaH .. 18\-46.. shreyaansvadharmo viguNaH paradharmaatsvanushhThitaat.h . svabhaavaniyataM karma kurvannaapnoti kilbishham.h .. 18\-47.. sahajaM karma kaunteya sadoshhamapi na tyajet.h . sarvaarambhaa hi doshheNa dhuumenaagnirivaavR^itaaH .. 18\-48.. asaktabuddhiH sarvatra jitaatmaa vigataspR^ihaH . naishhkarmyasiddhiM paramaa.n sa.nnyaasenaadhigachchhati .. 18\-49.. siddhiM praapto yathaa brahma tathaapnoti nibodha me . samaasenaiva kaunteya nishhThaa GYaanasya yaa paraa .. 18\-50.. bud.hdhyaa vishuddhayaa yukto dhR^ityaatmaanaM niyamya cha . shabdaadiinvishhayaa.nstyaktvaa raagadveshhau vyudasya cha .. 18\-51.. viviktasevii laghvaashii yatavaakkaayamaanasaH . dhyaanayogaparo nitya.n vairaagya.n samupaashritaH .. 18\-52.. aha.nkaaraM balaM darpa.n kaamaM krodhaM parigraham.h . vimuchya nirmamaH shaanto brahmabhuuyaaya kalpate .. 18\-53.. brahmabhuutaH prasannaatmaa na shochati na kaaN^kshati . samaH sarveshhu bhuuteshhu madbhakti.n labhate paraam.h .. 18\-54.. bhaktyaa maamabhijaanaati yaavaanyashchaasmi tattvataH . tato maaM tattvato GYaatvaa vishate tadana.ntaram.h .. 18\-55.. sarvakarmaaNyapi sadaa kurvaaNo mad.hvyapaashrayaH . matprasaadaadavaapnoti shaashvataM padamavyayam.h .. 18\-56.. chetasaa sarvakarmaaNi mayi sa.nnyasya matparaH . buddhiyogamupaashritya machchittaH satataM bhava .. 18\-57.. machchittaH sarvadurgaaNi matprasaadaattarishhyasi . atha chettvamaha.nkaaraanna shroshhyasi vinaN^kshyasi .. 18\-58.. yadaha.nkaaramaashritya na yotsya iti manyase . mithyaishha vyavasaayaste prakR^itistvaa.n niyokshyati .. 18\-59.. svabhaavajena kaunteya nibaddhaH svena karmaNaa . kartuM nechchhasi yanmohaatkarishhyasyavashopi tat.h .. 18\-60.. iishvaraH sarvabhuutaanaa.n hR^iddeshe.arjuna tishhThati . bhraamayansarvabhuutaani yantraaruuDhaani maayayaa .. 18\-61.. tameva sharaNaM gachchha sarvabhaavena bhaarata . tatprasaadaatparaaM shaantiM sthaanaM praapsyasi shaashvatam.h .. 18\-62.. iti te GYaanamaakhyaataM guhyaad.hguhyataraM mayaa . vimR^ishyaitadasheshheNa yathechchhasi tathaa kuru .. 18\-63.. sarvaguhyatamaM bhuuyaH shR^iNu me paramaM vachaH . ishhTo.asi me dR^iDhamiti tato vakshyaami te hitam.h .. 18\-64.. manmanaa bhava madbhakto madyaajii maa.n namaskuru . maamevaishhyasi satya.n te pratijaane priyo.asi me .. 18\-65.. sarvadharmaanparityajya maamekaM sharaNaM vraja . ahaM tvaaM sarvapaapebhyo mokshyayishhyaami maa shuchaH .. 18\-66.. idaM te naatapaskaaya naabhaktaaya kadaachana . na chaashushruushhave vaachya.n na cha maa.n yo.abhyasuuyati .. 18\-67.. ya idaM paramaM guhyaM madbhakteshhvabhidhaasyati . bhaktiM mayi paraaM kR^itvaa maamevaishhyatyasa.nshayaH .. 18\-68.. na cha tasmaanmanushhyeshhu kashchinme priyakR^ittamaH . bhavitaa na cha me tasmaadanyaH priyataro bhuvi .. 18\-69.. adhyeshhyate cha ya imaM dharmya.n sa.nvaadamaavayoH . GYaanayaGYena tenaahamishhTaH syaamiti me matiH .. 18\-70.. shraddhaavaananasuuyashcha shR^iNuyaadapi yo naraH . so.api muktaH shubhaa.NllokaanpraapnuyaatpuNyakarmaNaam.h .. 18\-71.. kachchidetachchhrutaM paartha tvayaikaagreNa chetasaa . kachchidaGYaanasaMmohaH pranashhTaste dhana.njaya .. 18\-72.. arjuna uvaacha . nashhTo mohaH smR^itirlabdhaa tvatprasaadaanmayaa.achyuta . sthito.asmi gatasa.ndehaH karishhye vachanaM tava .. 18\-73.. sa.njaya uvaacha . ityahaM vaasudevasya paarthasya cha mahaatmanaH . sa.nvaadamimamashraushhamadbhutaM romaharshhaNam.h .. 18\-74.. vyaasaprasaadaachchhrutavaanetadguhyamahaM param.h . yogaM yogeshvaraatkR^ishhNaatsaakshaatkathayataH svayam.h .. 18\-75.. raajansa.nsmR^itya sa.nsmR^itya sa.nvaadamimamadbhutam.h . keshavaarjunayoH puNyaM hR^ishhyaami cha muhurmuhuH .. 18\-76.. tachcha sa.nsmR^itya sa.nsmR^itya ruupamatyadbhutaM hareH . vismayo me mahaanraajanhR^ishhyaami cha punaH punaH .. 18\-77.. yatra yogeshvaraH kR^ishhNo yatra paartho dhanurdharaH . tatra shriirvijayo bhuutirdhruvaa niitirmatirmama .. 18\-78.. AUM tatsaditi shriimad.h bhagavad.hgiitaasuupanishhatsu brahmavidyaayaa.n yogashaastre shriikR^ishhNaarjunasa.nvaade mokshasa.nnyaasayogo naama ashhTaadasho.adhyaayaH .. 18.. AUM shaa.ntaakaaraM bhujagashayanaM padmanaabhaM suresham.h . vishvaadhaaraM gaganasadR^ishaM meghavarNaM shubhaa.ngam.h . lakshmiikaa.ntaM kamalanayanaM yogiibhirdhyaanagamyam.h . va.nde vishhNuM bhavabhayaharaM sarvalokaikanaatham.h .. ##