10-1-0 (63944) శ్రీవేదవ్యాసాయ నమః। 10-1-0x (5260) నారాయణం నమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమం। దేవీం సరస్వతీం వ్యాసం తతో జయముదీరయేత్॥ 10-1-1 (63945) సంజయ ఉవాచ। 10-1-1x (5261) తతస్తే సహితాః సర్వే ప్రయాతా దక్షిణాముఖాః। ఉపాస్తమయవేలాయాం శిబిరాభ్యాశమాగతాః॥ 10-1-1 (63946) విముచ్య వాహాంస్త్వరితా భీతాః సమనుబోధనాత్। గహనం దేశమాసాద్య ప్రచ్ఛన్నా న్యవిశంత తే॥ 10-1-2 (63947) సేనానివేశమభితో నాతిదూరమవస్థితాః। [నికృత్తా నిశితైః శస్త్రైః సమంతాత్క్షతవిక్షతాః।] దీర్ఘముష్ణం చ నిఃశ్వస్య పాండవానన్వచింతయన్॥ 10-1-3 (63948) శ్రుత్వా చ నినదం ఘోరం పాండవానాం జయైషిణాం। అనుసారభయాద్భీతాః ప్రాఙ్ముఖాః ప్రాద్రవన్పునః॥ 10-1-4 (63949) తే ముహూర్తాత్తతో గత్వా శ్రాంతవాహా పిపాసితాః। నామృష్యంత మహేష్వాసాః క్రోధామర్షవశంగతాః॥ 10-1-5 (63950) రాజ్ఞో వధేన సంతప్తా ముహూర్తం సమవస్థితాః॥ 10-1-6 (63951) ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 10-1-7x (5262) అశ్రద్ధేయమిదం కర్మ కృతం మీమేన సంజయ। యత్స నాగాయుతప్రాణః పుత్రో మమ నిపాతితః॥ 10-1-7 (63952) అవధ్యః సర్వభూతానాం వజ్రసంహననో యువా। పాండవైః సమరే పుత్రో నిహతో మమ నిపాతితః॥ 10-1-8 (63953) న దిష్టమభ్యతిక్రాంతుం శక్యం గావల్గణే నరైః। యత్సమేత్య రణే పార్థైః పుత్రో మమ నిపాతితః॥ 10-1-9 (63954) అద్రిసారమయం నూనం హృదయం మమ సంజయ। హతం పుత్రశతం శ్రుత్వా యన్న దీర్ణం సహస్రధా॥ 10-1-10 (63955) కథం హి వృద్ధమిథునం హతపుత్రం భవిష్యతి। న హ్యహం పాండుపుత్రస్య విషయే వస్తుముత్సహే॥ 10-1-11 (63956) కథం రాజ్ఞః పితా భూత్వా స్వయం రాజా చ సంజయ। ప్రేష్యభూతః ప్రవర్తేయం పాండవేయస్య శాసనాత్॥ 10-1-12 (63957) ప్రభుజ్య పృథివీం సర్వాం స్థితా మూర్ధని సంజయ। కథమద్య భవిష్యామి శ్రోతుం శక్ష్యామి సంజయ। 10-1-13 (63958) యేన పుత్రశతం పూర్ణమేకేన నిహతం మమ॥ కృతం సత్యం వచస్తస్య విదురస్య మహాత్మనః। 10-1-14 (63959) అకుర్వతా వచస్తస్య మమ పుత్రేణ సంజయ॥ అధర్మేణ హతే తాత పుత్రే దుర్యోధనే మమ। 10-1-15 (63960) కృతవర్మా కృపో ద్రౌణిః కిమకుర్వత సంజయ॥ 10-1-16 (63961) సంజయ ఉవాచ। 10-1-17x (5263) గత్వా తు తావకా రాజన్నాతిదూరం మనస్వినః। అపశ్యంత వనం ఘోరం నానాద్రుమలతావృతం॥ 10-1-17 (63962) తే ముహూర్తం తు విశ్రంయ లబ్ధతోయైర్హయోత్తమైః। సూర్యాస్తమయవేలాయాం కౌరవేయస్య శాసనాత్॥ 10-1-18 (63963) నానామృగగణైర్జుష్టం నానాపక్షిభిరాకులం। నానాద్రుమలతాచ్ఛన్నం నానావ్యాలనిషేవితం॥ 10-1-19 (63964) నానాతోయసమాకీర్ణైస్తటాకైరుపశోభితం। పద్మినీశతసంఛన్నం నీలోత్పలసమాయుతం॥ 10-1-20 (63965) ప్రవిశ్య తద్వనం ఘోరం వీక్షమాణాః సమంతతః। శాఖాసహస్రసంఛన్నం న్యగ్రోధం దదృశుస్తతః॥ 10-1-21 (63966) ఉపేత్య తు తదా రాజన్న్యగ్రోధం తే మహారథాః। దదృశుర్ద్విపదాం శ్రేష్ఠాః శ్రేష్ఠం తం వై వనస్పతిం॥ 10-1-22 (63967) తేఽవతీర్య రథేభ్యశ్చ విప్రముచ్య చ వాజినః। ఉపస్పృశ్య యథాన్యాయం సంధ్యామన్వాసత ప్రభో॥ 10-1-23 (63968) తతోఽస్తం పర్వతశ్రేష్ఠమనుప్రాప్తే దివాకరే। సర్వస్య జగతో ధాత్రీ శర్వరీ ప్రత్యపద్యత॥ 10-1-24 (63969) గ్రహనక్షత్రతారాభిః ప్రకీర్ణాభిరలంకృతం। నభోంఽశుకమివాభాతి ప్రేక్షణీయం సమంతతః॥ 10-1-25 (63970) ఇచ్ఛయా తే ప్రవల్గంతి యే సత్వా రాత్రిచారిణః। దివాచరాశ్చ యే సత్వాస్తే నిద్రావశమాగతాః॥ 10-1-26 (63971) రాత్రించరాణాం సత్వానాం నినాదోఽభూత్సుదారుణః। క్రవ్యాదాశ్చ ప్రముదితా ఘోరా ప్రాప్తా చ శర్వరీ॥ 10-1-27 (63972) తస్మిన్రాత్రిముఖే ఘోరే దుఃఖశోకసమన్వితాః। కృతవర్మా కృపో ద్రౌణిరుపోపవివిశుః సమం॥ 10-1-28 (63973) ఉపోపవిష్టాః శోచంతో న్యగ్రోధస్య సమీపతః। తమేవార్థమతిక్రాంతం కురుపాండవయోః క్షయం॥ 10-1-29 (63974) నిద్రయా చ పరీతాంగా నిషేదుర్ధరణీతలే। శ్రమేణ సుదృఢం యుక్తా విక్షతా వివిధైః శరైః॥ 10-1-30 (63975) తతో నిద్రావశం ప్రాప్తౌ కృపభోజౌ మహాబాలౌ। సుఖోచితావదుఃఖార్హౌ నిషణ్ణౌ ధరణీతలే॥ 10-1-31 (63976) తౌ తు సుప్తౌ మహారాజ తస్మిందేశే మహారథౌ। [మహార్హశయనోపేతౌ భూమావేవ హ్యనాథవత్॥] 10-1-32 (63977) క్రోధామర్షవశం ప్రాప్తో ద్రోణపుత్రస్తు భారత। న వై స్మ స జగామాథ నిద్రాం సర్ప ఇవ శ్వసన్॥ 10-1-33 (63978) న లేభే స తు నిద్రాం వై దహ్యమానోఽతిమన్యునా। వీక్షాంచక్రే మహాబాహుస్తద్వనం ఘోరదర్శనం॥ 10-1-34 (63979) వీక్షమాణో వనోద్దేశం నానాసత్వైర్నిషేవితం। అపశ్యత మహాబాహుర్న్యగ్రోధం వాయసావృతం॥ 10-1-35 (63980) తత్ర కాకసహస్రాణి తాం నిశాం పర్యణామయన్। సుఖం స్వపంతః కౌరవ్య పృథక్పృథగుపాశ్రయాః॥ 10-1-36 (63981) సుప్తేషు తేషు కాకేషు విస్రబ్ధేషు సమంతతః। సోఽపశ్యత్సహసా యాంతములూకం ఘోరదర్శనం॥ 10-1-37 (63982) మహాస్వనం మహాకాయం హర్యక్షం బభ్రుపింగలం। సుతీక్ష్ణఘోణానఖరం సుపర్ణమివ వేగితం॥ 10-1-38 (63983) సోఽథ శబ్దం మృదుం కృత్వా లీయమాన ఇవాణ్·డజః। న్యగ్రోధస్య తతః సాఖాం పాతయామాస భారత॥ 10-1-39 (63984) సన్నిపత్య తు శాఖాయాం న్యగ్రోధస్య విహంగమః। సుప్తాంజఘాన విస్రబ్ధాన్వాయసాన్వాయసాంతకః॥ 10-1-40 (63985) కేషాంచిదచ్ఛినత్పక్షాఞ్శిరాంసి చ చకర్త హ। చరణాంశ్చైవ కేషాంచిద్బభంజ చరణాయుధః॥ 10-1-41 (63986) క్షణేనాఘ్నత్స బలవాన్యేఽస్య దృష్టిపథే స్థితాః॥ 10-1-42 (63987) తేషాం శరీరావయవైః శరీరైశ్చ విశాంపతే। న్యగ్రోధమండలం సర్వం సంఛన్నం పర్వతోపమం॥ 10-1-43 (63988) తాంస్తు హత్వా తతః కాకాన్కౌశికో ముదితోఽభవత్। ప్రతికృత్య యథాకామం శత్రూణాం శత్రుసూదనః॥ 10-1-44 (63989) తద్దృష్ట్వా తాదృశం కర్మ కౌశికేన కృతం నిశి। తద్భావే కృతసంకల్పో ద్రౌణిరేకోఽన్వచింతయత్॥ 10-1-45 (63990) ఉపదేశః కృతోఽనేన పక్షిణా మమ సంయుగే। శత్రూణాం క్షపణం యుక్తం ప్రాప్తః కాలశ్చ మే మతః॥ 10-1-46 (63991) నాద్య శక్యం మయా హంతుం పాండవా జితకాశినః। బలవంతః కృతోత్సాహా లబ్ధలక్షాః ప్రహారిణః॥ 10-1-47 (63992) రాజ్ఞః సకాశే తేషాం చ ప్రతిజ్ఞాతో వధో మయా। పతంగాగ్నిసమాం వృత్తిమాస్యాయాత్మవినాశినీం॥ 10-1-48 (63993) న్యాయతో యుధ్యమానస్య ప్రాణత్యాగో న సంశయః। ఛద్మనా తు భవేత్సిద్విః శత్రూణాం చ క్షయో మహాన్॥ 10-1-49 (63994) తత్ర సశయితాదర్థాద్యోఽర్థో నిఃసంశయో భవేత్। తం జనా బహుమన్యంతే యేఽర్థశాస్త్రవిశారదాః॥ 10-1-50 (63995) యచ్చాప్యత్ర భవేత్కార్యం గర్హితం లోకనిందితం। కర్తవ్యం తన్మనుష్యేణ క్షత్రధర్మేణ వర్తతా॥ 10-1-51 (63996) నిందితాని చ కర్మాణి కుత్సితాని పదేపదే। సోపధాని కృతాన్యేవ పాండవైరకృతాత్మభిః॥ 10-1-52 (63997) అస్మిన్నర్థే పురా గీతాః శ్రూయంతే ధర్మవిత్తమైః। శ్లోకా న్యాయమవేక్షద్భిస్తత్త్వార్థాస్తత్త్వదర్శిభిః॥ 10-1-53 (63998) పరిశ్రాంతే విదీర్ణే వా భుంజానే వాఽపి శత్రుభిః। ప్రస్థానే వా ప్రవేశే వా ప్రహర్తవ్యం రిపోర్బలం॥ 10-1-54 (63999) నిద్రార్తమర్ధరాత్రే చ తథా నష్టప్రణాయకం। భిన్నయోధం బలం యచ్చ ద్విధా యుక్తం చ యద్భవేత్॥ 10-1-55 (64000) ఇత్యేవం నిశ్చయం చక్రే సుప్తానాం నిశి మారణే। పాండూనాం సహ పాంచాలైర్ద్రోణపుత్రః ప్రతాపవాన్॥ 10-1-56 (64001) స క్రూరాం మతిమాస్థాయ వినిశ్చిత్య ముహుర్ముహుః। సుప్తౌ ప్రాబోధయత్తౌ తు మాతులం భోజమేవ చ॥ 10-1-57 (64002) తౌ ప్రబుద్ధౌ మహాత్మానౌ కృపభోజౌ మహాబాలౌ। నోత్తరం ప్రతిపద్యేతాం తత్ర యుక్తం హియా వృతౌ॥ 10-1-58 (64003) స ముహూర్తమివ ధ్యాత్వా తావుభౌ వాక్యమబ్రవీత్॥ 10-1-59 (64004) హతో దుర్యోధనో రాజా ఏకవీరో మబాహలః। యస్యార్థే వైరమస్మాభిరాసక్తం పాండవైః సహ॥ 10-1-60 (64005) ఏకాకీ బహుభిః క్షుద్రైరాహవే శుద్ధవిక్రమః। పాతితో భీమసేనేన ఏకాదశచమూపతిః॥ 10-1-61 (64006) వృకోదరేణ క్షుద్రేణ సునృశంసమిదం కృతం। మూర్ధాభిషిక్తస్య శిరః పాదేన పరిమృద్గతా॥ 10-1-62 (64007) వినర్దంతి చ పాంచాలాః క్ష్వేలంతి చ హసంతి చ। ధమంతి శంఖాఞ్శతశో హృష్టా ఘ్నంతి చ దుందుభీన్॥ 10-1-63 (64008) వాదిత్రఘోషస్తుములో విమిశ్రః శంఖనిఃస్వనైః। అనిలేనేరితో ఘోరో దిశః పూరయతీవ హ॥ 10-1-64 (64009) అశ్వానాం హేషమాణానాం గజానాం చైవ బృంహతాం। సింహనాదశ్చ శూరాణాం శ్రూయతే సుమహానయం॥ 10-1-65 (64010) దిశం ప్రాచీం సమాశ్రిత్య హృష్టానాం గచ్ఛతాం భృశం। రథనేమిస్వనాశ్చైవ శ్రూయంతే రోమహర్షణాః॥ 10-1-66 (64011) పాండవైర్ధార్తరాష్ట్రాణాం యదిదం కదనం కృతం। వయమేవ త్రయః శిష్టా అస్మిన్మహతి వైశసే॥ 10-1-67 (64012) కేచిన్నాగశతప్రాణాః కేచిత్సర్వాస్త్రకోవిదాః। నిహతాః పాండవైర్యస్మిన్మన్యే కాలస్య పర్యయం॥ 10-1-68 (64013) ఏవమేతేన భావ్యం హి నూనం కార్యేణ తత్త్వతః। యథా హ్యస్యేదృశీ నిష్ఠా కృతే యత్నేఽపి దుష్కరే॥ 10-1-69 (64014) భవతోస్తు యది ప్రజ్ఞా న మోహాదపచీయతే। వ్యసనేఽస్మిన్మహత్యర్థే యన్నః శ్రేయస్తదుచ్యతాం॥ ॥ 10-1-70 (64015) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ప్రథమోఽధ్యాయః॥ 1 ॥

10-2-0 (64016) కృప ఉవాచ। 10-2-0x (5264) శ్రుతం తే వచనం సర్వం హేతుయుక్తం మయా విభో। మమాపి తు వచః కించిచ్ఛృణుష్వాద్య మహాభుజ॥ 10-2-1 (64017) ఆబద్ధా మానుషాః సర్వే నిబద్ధాః కర్మణోర్ద్వయోః। దైవే పురుషకారే చ పరం తాభ్యాం న విద్యతే॥ 10-2-2 (64018) న హి దైవేన సిధ్యంతి కార్యాణ్యేకేన సత్తమ। న చాపి కర్మణైకేన ద్వాభ్యాం సిద్ధిస్తు యోగతః॥ 10-2-3 (64019) తాభ్యాముభాభ్యాం సర్వార్థా నిబద్ధా అధమోత్తమాః। ప్రవృత్తాశ్చైవ దృశ్యంతే నివృత్తాశ్చైవ సర్వశః॥ 10-2-4 (64020) పర్జన్యః పర్వతే వర్షన్కిన్ను సాధయతే ఫలం। కృష్టే క్షేత్రే తథా వర్షన్కిం న సాధయతే ఫలం॥ 10-2-5 (64021) ఉత్థానం చాపి దైవస్య హ్యనుత్థానం చ దైవతం। వ్యర్థం భవతి సర్వత్ర పూర్వస్తత్ర వినిశ్చయః॥ 10-2-6 (64022) సువృష్టే చ యథా దేవే సంయక్ క్షేత్రే చ కర్షితే। బీజం మహాగుణం భూయాత్తథా సిద్ధిర్హి మానుషీ॥ 10-2-7 (64023) తయోర్దైవం తు దుశ్చింత్యం స్వవశేనైవ వర్తతే। ప్రాజ్ఞాః పురుషకారే తు వర్తంతే దేవమాస్థితాః॥ 10-2-8 (64024) తాభ్యాం సర్వే హి కార్యార్థా మనుష్యాణాం నరర్షభ। విచేష్టంతః స్మ దృశ్యంతే నివృత్తాస్తు తథైవ చ॥ 10-2-9 (64025) కృతః పురుషకారశ్చ సోఽపి దైవేన సిధ్యతి। తథాస్య కర్మణః కర్తురభినిర్వర్తతే ఫలం॥ 10-2-10 (64026) ఉత్థానం చ మనుష్యాణాం దక్షాణాం దైవవర్జితం। అభలం దృశ్యతే లోకే సంయగప్యుపపాదితం॥ 10-2-11 (64027) తత్రాలసా మనుష్యాణాం యే భవంత్యమనస్వినః। ఉత్థానం తే విగర్హంతి ప్రాజ్ఞానాం తన్న రోచతే॥ 10-2-12 (64028) ప్రాయశో హి కృతం కర్మ నాఫలం దృశ్యతే భువి। అకృత్వా చ పునర్దుఃఖం కర్మ పశ్యేన్మహాఫలం॥ 10-2-13 (64029) చష్టామకుర్వంల్లభతే యది కించిద్యదృచ్ఛయా। యో వా న లభతే కృత్వా దుర్దర్శౌ తావుభావపి॥ 10-2-14 (64030) శక్నోతి జీవితుం దక్షో నాలసః సుఖమేధతే। దృశ్యంతే జీవలోకేఽస్మిందక్షాః ప్రాయో హితైషిణః॥ 10-2-15 (64031) యది దక్షః సమారంభాత్కర్మణో నాశ్నుతే ఫలం। నాస్య వాచ్యం భవేత్కించిల్లబ్ధవ్యం వాఽధిగచ్ఛతి॥ 10-2-16 (64032) నాకృత్వా కర్మ లోకే హి ఫలం విందతి కర్హిచిత్। స తు వక్తవ్యతాం యాతి ద్వేష్యో భవతి భూయశః॥ 10-2-17 (64033) ఏవమేతదనాదృత్య వర్తతే యస్త్వతోఽన్యథా। స కరోత్యాత్మనోఽనర్థానేష బుద్ధిమతాం నయః॥ 10-2-18 (64034) హీనం పురుషకారేణ యది దైవేన వా పునః। కారణాభ్యామథైతాభ్యాముత్థానమఫలం భవేత్॥ 10-2-19 (64035) హీనం పురుషకారేణ కర్మ త్విహ న సిధ్యతి॥ 10-2-20 (64036) దైవతేభ్యో నమస్కృత్య యస్త్వర్థాన్సంయగీహతే। దక్షో దాక్షిణ్యసంపన్నో న స మోఘైర్విహన్యతే॥ 10-2-21 (64037) సంయగీహా పునరియం యా బృద్ధానుపసేవతే। ఆపృచ్ఛతి చ యచ్ఛ్రేయః కరోతి చ హితం వచః॥ 10-2-22 (64038) ఉత్థాయోత్థాయ హి సదా ప్రష్టవ్యా వృద్ధసంమతాః। తే స్మ యోగే పరం మూలం తన్మూలా సిద్ధిరుచ్యతే॥ 10-2-23 (64039) వృద్ధానాం వచనం శ్రుత్వా యోఽభ్యుత్థానం ప్రయోజయేత్। ఉత్థానస్య ఫలం సంయక్తదా స లభతేఽచిరాత్॥ 10-2-24 (64040) రాగాత్క్రోధాద్భయాల్లోభాద్యోఽర్థానీహేత మానవః। అనీశశ్చావమానీ చ స శీఘ్రం భ్రశ్యతే శ్రియః॥ 10-2-25 (64041) సోయం దుర్యోధనేనార్థో లుబ్ధేనాదీర్ఘదర్శినా। అసమర్థః సమారబ్ధో మూఢత్వాదవిచినంతితః॥ 10-2-26 (64042) హితబుద్ధీననాదృత్య సంమంత్ర్యాసాధుభిః సహ। వార్యమాణోఽకరోద్వైరం పాండవైర్గుణవత్తరైః॥ 10-2-27 (64043) పూర్వమప్యతిదుఃశీలో న ధైర్యం కర్తుమర్హతి। తపత్యర్థే విపన్నే హి మిత్రాణాం న కృతం వచః॥ 10-2-28 (64044) అనువర్తామహే యత్తు తం వయం పాపపూరుషం। అస్మానప్యనయస్తస్మాత్ప్రాప్తోఽయం దారుణో మహాన్॥ 10-2-29 (64045) అేన తు మమాద్యాపి వ్యసనేనోపతాపితా। బుద్ధిశ్చింతయతే కించిత్స్వం శ్రేయో నావబుధ్యతే॥ 10-2-30 (64046) ముహ్యతా తు మనుష్యేణ ప్రష్టవ్యాః సుహృదో జనాః। తత్రాస్య బుద్ధిర్వినయస్తత్ర శ్రేయశ్చ పశ్యతి॥ 10-2-31 (64047) తతోఽస్య మూలం కార్యాణాం బుద్ధ్యా నిశ్చిత్య వై బుధాః'। తేఽత్ర పృష్టా యథా బ్రూయుస్తత్కర్తవ్యం తథా భవేత్॥ 10-2-32 (64048) తే వయం ధృతరాష్ట్రం చ గాంధారీం చ యశస్వినీం। ఉపపృచ్ఛామహే గత్వా విదురం చ మహామతిం॥ 10-2-33 (64049) తే పృష్టాస్తు వదేయుర్యచ్ఛ్రేయో నః సమనంతరం। తదస్మాభిః పునః కార్యమితి మే నైష్ఠికీ మతిః॥ 10-2-34 (64050) అనారంభాత్తు కార్యాణాం నార్థః సంపద్యతే క్వచిత్॥ 10-2-35 (64051) కృతే పురుషకారే తు యేషాం కార్యం న సిధ్యతి। దైవేనోపహతాస్తే తు నాత్ర కార్యా విచారణా॥ ॥ 10-2-36 (64052) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ద్వితీయోఽధ్యాయః॥ 2 ॥

10-3-0 (64053) సంజయ ఉవాచ। 10-3-0x (5265) కృపస్య వచనం శ్రుత్వా ధర్మార్థసహితం శుభం। అశ్వత్థామా మహారాజ దుఃఖశోకసమన్వితః॥ 10-3-1 (64054) దహ్యమానస్తు శోకేన ప్రదీప్తేనాగ్నినా యథా। క్రూరం మనస్తతః కృత్వా తావభౌ ప్రత్యభాషత॥ 10-3-2 (64055) పురుషేపురుషే బుద్ధిర్యాయా భవతి శోభనా। తుష్యంతి చ పృథక్సర్వే ప్రజ్ఞయా తే స్వయాస్వయా॥ 10-3-3 (64056) సర్వో హి మన్యతే లోక ఆత్మానం బుద్ధిమత్తరం। సర్వస్యాత్మా బహుమతః సర్వోత్మానం ప్రశంసతి॥ 10-3-4 (64057) సర్వస్య హి స్వకా ప్రజ్ఞా సాధువాదే ప్రతిష్ఠితా। పరబుద్ధిం చ నిందంతి స్వాం ప్రశంసంతి చాసకృత్॥ 10-3-5 (64058) కారణాంతరయోగేన యేషాం సంవదతే మతిః। తేఽన్యోన్యేన చ తుష్యంతి బహుమన్యంతి చాసకృత్॥ 10-3-6 (64059) తస్యైవ తు మనుష్యస్య సాసా బుద్ధిస్తదాతదా। కాలయోగే విపర్యాసం ప్రాప్యాన్యోన్యం విపద్యతే॥ 10-3-7 (64060) అనిత్యత్వాత్తు చిత్తానాం మనుష్యాణాం విశేషతః। చిత్తవైక్లబ్యమాసాద్య సాసా బుద్ధిః ప్రజాయతే॥ 10-3-8 (64061) యథా హి వైద్యః కుశలో జ్ఞాత్వా వ్యాధిం యథావిధి। భైషజ్యం కురుతే యోగాత్ప్రశమార్థమితి ప్రభో॥ 10-3-9 (64062) ఏవం కార్యస్య యోగాత్ప్రశమార్థమితి ప్రభో॥ ప్రజ్ఞయా చ స్వయా యుక్త్యా తాం చ గృహ్ణంతి వై బుధాః॥ 10-3-10 (64063) అన్యయా యౌవనే బాల్యే బుద్ధ్యా భవతి మోహితః। మధ్యేఽన్యయా జరాయాం తు సోన్యాం రోచయతే మతిం॥ 10-3-11 (64064) వ్యసన వా మహాఘోరం సమృద్ధిం చాపి తాదృశీం। అవాప్య పురుషో భోజ కురుతే బుద్ధివైకృతం॥ 10-3-12 (64065) ఏకస్మిన్నేవ పురుషే సాసా బుద్ధిస్తదాతదా। భవత్యనిత్యా ప్రజ్ఞా హి సా తస్యైవ న రోచతే॥ 10-3-13 (64066) నిశ్చిత్య తు యథాప్రజ్ఞం యాం మతిం సాధు పశ్యతి। తయా ప్రకురుతే భావం సా తస్యోద్యోగకారికా॥ 10-3-14 (64067) సర్వో హి పురుషో భోజ సాధ్వేతదితి నిశ్చితః। కర్తుమారభతే ప్రీతిం మరణాదిషు కర్మసు॥ 10-3-15 (64068) సర్వే హి యుక్తాం విజ్ఞాయ ప్రజ్ఞాం వాపి స్వకాం నరాః। చేష్టంతే వివిధాం చేష్టాం హితమిత్యేవ జానతే॥ 10-3-16 (64069) ఉపజాతా వ్యసనజా యేయమద్య మతిర్మమ। యువయోస్తాం ప్రవక్ష్యామి సర్వేషాం శోకనాశినీం॥ 10-3-17 (64070) ప్రజాపతిః ప్రజాః సృష్ట్వా కర్మ తాసు విధాయ చ। వర్ణేవర్ణే సమాధత్త హ్యేకైకం గుణవత్తరం॥ 10-3-18 (64071) బ్రాహ్మణే వేదమగ్ర్యం తు క్షత్రియే తేజ ఉత్తమం। దాక్ష్యం వైశ్యే చ శూద్రే చ సర్వవర్ణానుకూలతాం॥ 10-3-19 (64072) అదాంతో బ్రాహ్మణోఽసాధుర్నిస్తేజాః క్షత్రియో మృతః। అదక్షో నింద్యతే వైశ్యః శూద్రశ్చ ప్రతికూలవాన్॥ 10-3-20 (64073) సోఽస్మి జాతః కులే శ్రేష్ఠే బ్రాహ్మణైరభిపూజితే। మందభాగ్యతయాఽస్ంయేతం క్షత్రధర్మమనుష్ఠితః॥ 10-3-21 (64074) క్షత్రధర్మం విదిత్వాఽహం యది బ్రాహ్మణ్యమాశ్రితః। ప్రకరిష్యే మహత్కర్మ న మే తత్సాధుసంమతం॥ 10-3-22 (64075) ధారయిత్వా ధనుర్దివ్యం దివ్యాన్యస్త్రాణి చాహవే। పితరం నిహతం దృష్ట్వా కిన్ను వక్ష్యామి సంసది॥ 10-3-23 (64076) సోఽహమద్య యథాకామం క్షత్రధర్మమవాప్య చ। గంతాఽస్మి పదవీం రాజ్ఞః పితుశ్చాపి మహాత్మనః॥ 10-3-24 (64077) అద్య స్వప్స్యంతి పాంచాలా విశ్వస్తా జితకాశినః। విముక్తయుగ్యకవచా హర్షేణ చ సమన్వితాః। వయం జితా మతాశ్చైషాం శ్రాంతా వ్యాయామకర్శితాః॥ 10-3-25 (64078) తేషాం నిశి ప్రసుప్తానాం సుస్థానాం శిబిరే స్వకే। అవస్కందం కరిష్యామి శిబిరస్యాద్య దుష్కరం॥ 10-3-26 (64079) తానవస్కంద్య శిబిరే ప్రేతభూతానచేతసః। సూదయిష్యామి విక్రంయ మఘవానివ దానవాన్॥ 10-3-27 (64080) అద్య తాన్సహితాన్సర్వాంధృష్టద్యుంనపురోగమాన్। సూదయిష్యామి విక్రంయ కక్షం దీప్త ఇవానలః॥ 10-3-28 (64081) నిహత్య చైవ పాంచాలాఞ్శాంతిం లబ్ధాఽస్మి సత్తమ॥ 10-3-29 (64082) పాంచాలేషు చరిష్యామి సూదయన్నద్య సంయుగే। పినాకపాణిః సంక్రుద్ధః స్వయం రుద్రః పశుష్వివ॥ 10-3-30 (64083) అద్యాహం సర్వపాంచాలాన్నికృత్యా చ నికృష్య చ। అర్దయిష్యామి సంహృష్టో రణే పాండుసుతాంస్తథా। `సూదయిష్యామి సంక్రుద్ధః పశూనివ పినాకధృత్'॥ 10-3-31 (64084) అద్యాహం సర్వపాంచాలైః కృత్వా భూమిం శరీరిణీం। ప్రహృత్యైకేన శస్త్రేణ భవిష్యాంయనృణః పితుః॥ 10-3-32 (64085) దుర్యోధనస్య కర్ణస్య భీష్మసైంధవయోరపి। గమిష్యామి నిశావేలాం పదవీమద్య దుర్గమాం॥ 10-3-33 (64086) అద్య పాంచాలరాజస్య ధృష్టద్యుంనస్య వై నిశి। విరాత్రే ప్రమథిష్యామి పశోరివ శిరో బలాత్॥ 10-3-34 (64087) అద్య పాంచాలపాండూనాం శయితానాం శిరో నిశి। ఖంగేన నిశితేనాజౌ ప్రమథిష్యామి గౌతమ॥ 10-3-35 (64088) అద్య పాంచాలసేనాం తాం నిహత్య నిశి సౌప్తికే। కృతకృత్యః సుఖీ చైవ భవిష్యామి మహామతే॥ ॥ 10-3-36 (64089) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి తృతీయోఽధ్యాయః॥ 3 ॥

10-6-0 (64168) ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 10-6-0x (5270) ద్వారదేశే తతో ద్రౌణిమవస్థితమవేక్ష్య తౌ। అకుర్వతాం భోజకృపౌ కిం సంజయ వదస్వ మే॥ 10-6-1 (64169) స·ంజయ ఉవాచ। 10-6-2x (5271) కృతవర్మాణమామంత్ర్య కృపం చ స మహారథః। ద్రౌణిర్మన్యుపరీతాత్మా శిబిరద్వారమాసదత్॥ 10-6-2 (64170) తత్ర భూతం మహాకాయం చంద్రార్కసదృశద్యుతిం। సోఽపశ్యద్ద్వారమావృత్య తిష్ఠంతం రోమహర్షణం॥ 10-6-3 (64171) వసానం చర్మ వైయాఘ్రం వసారుధిరవిస్రవం। కృష్ణాజినోత్తరాసంగం నాగయజ్ఞోపవీతినం॥ 10-6-4 (64172) బాహుభిః స్వాయతైర్భీమైర్నానాప్రహరణోద్యతైః। బద్ధాంగదమహాసర్పం జ్వాలామాలాకులాననం॥ 10-6-5 (64173) దంష్ట్రాకరాలవదనం వ్యాదితాస్యం భయానకం। నయనానాం సహస్రైశ్చ విచిత్రైరభిభూషితం॥ 10-6-6 (64174) నైవ తస్య వపుః శక్యం ప్రవక్తుం వేష ఏవ చ। సర్వథా తు తదాలక్ష్య స్ఫుటేయురపి పర్వతాః॥ 10-6-7 (64175) తస్యాస్యనాసికాభ్యాం చ శ్రవణాభ్యాం చ సర్వశః। తేభ్యశ్చాక్షిసహస్రేభ్యః ప్రాదురాసన్మహార్చిషః॥ 10-6-8 (64176) తథా తేజోమరీచిభ్యః శంఖచక్రగదాధరాః। ప్రాదురాసన్హృషీకేశాః శతశోఽథ సహస్రశః॥ 10-6-9 (64177) తదత్యద్భుతమాలోక్య భూతం లోకభయంకరం। ద్రౌణిరవ్యథితో దివ్యైరస్త్రవర్షైరవాకిరత్॥ 10-6-10 (64178) ద్రౌణిముక్తాంఛరాంస్తాంస్తు తద్భూతం మహదగ్రసత్। ఉదధేరివ వార్యోఘాన్పావకో బడబాముఖః॥ 10-6-11 (64179) అశ్వత్థామా తు సంప్రేక్ష్య శరౌఘాంస్తాన్నిరర్థకాన్। రథశక్తిం ముమోచాస్మై దీప్తామగ్నిశిఖామివ॥ 10-6-12 (64180) సా తమాహత్య దీప్తాగ్రా రథశక్తిరదీర్యత। యుగాంతే సూర్యమాహత్య మహోల్కేవ దివశ్చ్యుతా॥ 10-6-13 (64181) అథ హేమత్సరుం దివ్యం ఖంగమాకాశవర్చసం॥ కోశాత్సముద్బబర్హాశు బిలాద్దీప్తమివోరగం॥ 10-6-14 (64182) తతః ఖంగవరం ధీమాన్భూతాయ ప్రాహిణోత్తదా। స తదాసాద్య భూతం వై విలయం తూలవద్యయౌ॥ 10-6-15 (64183) తతః స కుపితో ద్రౌణిరింద్రకేతునిభాం గదాం। జ్వలంతీం ప్రాహిణోత్తస్మై భూతం తామపి చాగ్రసత్॥ 10-6-16 (64184) తతః సర్వాయుధాభావే వీక్షమాణస్తతస్తతః। అపశ్యత్కృతమాకాశమనాకాశం జనార్దనైః॥ 10-6-17 (64185) తదద్భుతతమం దృష్ట్వా ద్రోణపుత్రో నిరాయుధః। అచింతయత్సుసంత్రస్తః కృపభోజవచః స్మరన్॥ 10-6-18 (64186) బ్రువతామప్రియం పథ్యం సుహృదాం న శృమోతి యః। స శోచత్యాపదం ప్రాప్య థాఽహమవమత్య తౌ॥ 10-6-19 (64187) శాస్త్రదృష్టానవిద్వాన్యః సమతీత్య జిఘాంసతి। స పథః ప్రచ్యుతో ధర్ంయాత్కుపథే ప్రతిహన్యతే॥ 10-6-20 (64188) గోబ్రాహ్మణనృపస్త్రీషు సఖ్యుర్మాతుర్గురోస్తథా। వృద్ధబాలజడాంధేషు సుప్తభీతోత్థితేషు చ॥ 10-6-21 (64189) మత్తోన్మత్తప్రమత్తేషు న శస్త్రాణి చ మాతయేత్। ఇత్యేవం గురుభిః పూర్వముపదిష్టం నృణాం సదా॥ 10-6-22 (64190) సోఽహముత్క్రంయ పంథానం శాస్త్రదృష్టం సనాతనం। అమార్గేణైవమారభ్య ఘోరామాపదమాగతః॥ 10-6-23 (64191) తాం చాపదం ఘోరతరాం ప్రవదంతి మనీషిణః। యదుద్యంయ మహత్కృత్యం భయాదపి నివర్తతే॥ 10-6-24 (64192) అశక్యం చైవ కః కర్తుం శక్తః శక్తిబలాదిహ। న హి దైవాద్గరీయో వై మానుష్యం కించిదిష్యతే॥ 10-6-25 (64193) మానుష్యం కుర్వతః కర్మ యది దైవాన్న సిధ్యతి। స పథః ప్రచ్యుతో ధర్ంయాద్విపదం ప్రతిపద్యతే॥ 10-6-26 (64194) ప్రతిజ్ఞానం హ్యవిజ్ఞానం ప్రవదంతి మనీషిణః। యదారభ్య క్రియాం కాంచిద్భయాదిహ నివర్తతే॥ 10-6-27 (64195) తదిదం దుష్ప్రణీతేన భయం మా సముపస్థితం। న హి ద్రోణసుతః సంఖ్యే నివర్తేత కథంచన॥ 10-6-28 (64196) ఇదం చ సుమహద్భూతం దైవదండమివోద్యతం। న చైతదభిజానామి చింతయన్నపి సర్వథా॥ 10-6-29 (64197) ధ్రువం యేయమధర్మేణ ప్రహితా కలుషా మతిః। తస్యాః ఫలమిదం ఘోరం ప్రతిఘాతాయ కల్పతే॥ 10-6-30 (64198) తదిదం దైవవిహితం మమ సంఖ్యే నివర్తనం। నాన్యత్ర దైవాదుద్యంతుమిహ శక్యం కథంచన॥ 10-6-31 (64199) సోఽహమద్య మహాదేవం ప్రపద్యే శరణం విభుం। దైవదండమిమం ఘోరం స హి మే నాశయిష్యతి॥ 10-6-32 (64200) కపర్దినం ప్రపద్యేఽహం దేవదేవముమాపతిం। కపాలమాలినం రుద్రం భగనేత్రహరం హరం॥ 10-6-33 (64201) స హి దేవోఽత్యగాద్దేవాంస్తపసా విక్రమేణ చ। తస్మాచ్ఛరణమభ్యేష్యే గిరిశం శూలపాణినం॥ ॥ 10-6-34 (64202) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి షష్ఠోఽధ్యాయః॥ 6 ॥

10-7-0 (64203) సంజయ ఉవాచ। 10-7-0x (5272) ఏవం సంచింతయిత్వా తు ద్రోణపుత్రో విశాంపతే। అవతీర్య రథోపస్థాద్దధ్యౌ స ప్రయతః స్థితః॥ 10-7-1 (64204) ద్రౌణిరువాచ। 10-7-2x (5273) ఉగ్రం స్థాణుం శివం రుద్రం శర్వమీశానమీశ్వరం। గిరిశం వరదం దేవం భవభావనమవ్యయం॥ 10-7-2 (64205) శితికంఠమజం రుద్రం దక్షక్రతుహరం హరం। విశ్వరూపం విరూపాక్షం బహురూపముమాపతిం॥ 10-7-3 (64206) శ్మశానవాసినం దృప్తం మహాగణపతిం విభుం। ఖట్వాంగధారిణం ముండం జటిలం బ్రహ్మచారిణం॥ 10-7-4 (64207) మనసా హ్యనుచింత్యైనం దుష్కరేణాల్పచేతసా। అద్య భూతోపహారేణ యక్ష్యే త్రిపురాఘాతినం॥ 10-7-5 (64208) xxతుతం స్తుత్యం స్తూయమానమమోఘం కృత్తివాససం। విలోహితం నీలకంఠమసహ్యం దుర్నివారణం॥ 10-7-6 (64209) శుక్రం విశ్వసృజం బ్రహ్మ బ్రహ్మచారిణమేవ చ। వ్రతవంతం తపోనిష్ఠమనంతం తపతాం గతిం॥ 10-7-7 (64210) బహురూపం గణాధ్యక్షం త్ర్యక్షం పారిషదప్రియం। ధనాధ్యక్షప్రియసఖం గౌరీహృదయవల్లభం॥ 10-7-8 (64211) కుమారపితరం పింగం గోవృషోత్తమవాహనం। కుత్తివాససమత్యుగ్రమాతోషణతత్పరం॥ 10-7-9 (64212) పరం పరేభ్యః పరమం పరం యస్మాన్న విద్యతే। ఇష్వస్త్రోత్తమభర్తారం దిగంతం దేశరక్షిణం॥ 10-7-10 (64213) హిరణ్యకవచం దేవం చంద్రమౌలివిభూషణం। ప్రపద్యే శరణం దేవం పరమేణ సమాధినా॥ 10-7-11 (64214) ఇమాం చేదాపదం ఘోరాం తరాంయద్య సుదుస్తరాం। సర్వభూతోపహారేణ యక్ష్యేఽహం శుచినా శుచిం॥ 10-7-12 (64215) ఇతి తస్య వ్యవసితం జ్ఞాత్వా యోగాత్సుకర్మణః। పురస్తాత్కాంచనీ వేదీ ప్రాదురాసీన్మహాత్మనః॥ 10-7-13 (64216) తస్యాం వేద్యాం తదా రాజంశ్చిత్రభానురజాయత। స దిశో విదిశః ఖం చ జ్వాలాభిరివ పూరయన్॥ 10-7-14 (64217) దీప్తాస్యనయనాశ్చాత్ర నైకపాదశిరోధరాః। [రత్నచిత్రాంగదధరాః సముద్యతకరాస్తథాః॥] 10-7-15 (64218) ద్విపాః శైలప్రతీకాశాః ప్రాదురాసన్మహాగణాః। శ్వవరాహోష్ట్రరూపాశ్చ హయగోమాయుగోముఖాః॥ 10-7-16 (64219) ఋక్షమార్జారవదనా వ్యాఘ్రద్వీపిముఖాస్తథా। కాకవక్త్రాః ప్లువముఖాః శుకవక్త్రాస్తథైవ చ॥ 10-7-17 (64220) మహాజగరవక్త్రాశ్చ హంసవక్త్రాః శితప్రభాః। దార్వాఘాటముఖాశ్చాపి చాషవక్త్రాశ్చ భారత॥ 10-7-18 (64221) కూర్మనక్రముఖాశ్చైవ శింశుమారముఖాస్తథా। మహామకరవక్త్రాశ్చ తిమివక్త్రాస్తథైవ చ॥ 10-7-19 (64222) హరివక్త్రాః క్రౌంచముఖాః కపోతాభముఖాస్తథా। పారావతముఖాశ్చైవ మద్గువక్త్రాస్తథైవ చ॥ 10-7-20 (64223) పాణికర్ణాః సహస్రాక్షాస్తథైవ చ మహోదరాః। నిర్మాంసాః కాకవక్త్రాశ్చ శ్యేనవక్త్రాశ్చ భారత॥ 10-7-21 (64224) తథైవాశిరసో రాజన్నృక్షవక్త్రాశ్చ భీషణాః। ప్రదీప్తనేత్రజిహ్వాశ్చ జ్వాలావర్ణాస్తథైవ చ॥ 10-7-22 (64225) జ్వాలాకేశాశ్చ రాజేంద్ర జ్వలద్రోమచతుర్భుజాః। మేషవక్త్రాస్తథైవాన్యే తథా ఛాగముఖా నృప॥ 10-7-23 (64226) శంఖాభాః శంఖవక్త్రాశ్చ శంఖవర్ణాస్తథైవ చ। శంఖమాలాపరికరాః శహ్ఖధ్వనిసమస్వనాః॥ 10-7-24 (64227) జటాధరాః ప·ంచశిఖాస్తథా ముండాః కృశోదరాః। చతుర్దంష్ట్రాశ్చతుర్జిహ్వాః శంకుకర్ణాః కిరీటినః॥ 10-7-25 (64228) మౌంజీధరాశ్చ రాజేంద్ర తథా కుంచితమూర్ధజాః। ఉష్ణీషిణః కుండలినశ్చారువక్త్రాః స్వలంకృతాః॥ 10-7-26 (64229) పద్మోత్పలాపీడధరాస్తథా ముకుటధారిణః। మహాత్ంయేన చ సంయుక్తాః శతశోఽథ సహస్రశః॥ 10-7-27 (64230) శతఘ్నీచక్రహస్తాశ్చ తథా ముసలపాణయః। భుశుండీపాశహస్తాశ్చ దణ్·డహస్తాశ్చ భారత॥ 10-7-28 (64231) పృష్ఠేషు బద్ధేషుధయశ్చిత్రబాణోత్కటాస్తథా। సధ్వజాః సపతాకాశ్చ సఘంటాః సపరశ్వథాః॥ 10-7-29 (64232) మహాపాశోద్యతకరాస్తథా లగుడపాణయః। స్థూణాహస్తాః ఖంగహస్తాః సర్పోచ్ఛ్రితకిరీటినః॥ 10-7-30 (64233) మహాసర్పాంగదధరాశ్చిత్రాభరణధారిణః। రజోధ్వజాః పంకదిగ్ధాః సర్వే చిత్రాంబరస్రజః। నీలాంగాః పింగలాంగాశ్చ ముండవక్తాస్తథైవ చ॥ 10-7-31 (64234) భేరీశంఖమృదంగాంశ్చ ఝర్ఝరానకగోముఖాన్। అవాదయన్పారిషదాః ప్రహృష్టాః కనకప్రభాః॥ 10-7-32 (64235) గాయమానాస్తథైవాన్యే సంహృష్టాః పురుషర్షభాః। లంఘయంతః ప్లువంతశ్చ వల్గంతశ్చ మహారథాః॥ 10-7-33 (64236) ధావంతో జవనాశ్చండాః పావకోద్వూతమూర్ధజాః। మత్తా ఇవ మహానాగా వినదంతో ముహుర్ముహుః॥ 10-7-34 (64237) సుభీమా ఘోరరూపాశ్చ శూలపట్టసపాణయః। నానావిరాగవసనాశ్చిత్రమాల్యానులేపనాః॥ 10-7-35 (64238) రత్నచిత్రాంగదధరాః సముద్యతకరాస్తథా। హంతారో ద్విషతాం శూరాః ప్రసహ్యాసహ్యవిక్రమాః॥ 10-7-36 (64239) పాతారోఽసృగ్వసాజ్యానాం మాంసాంత్రకృతభోజనాః। చూడాలాః కర్ణికారాశ్చ ప్రహృష్టాః పిఠరోదరాః॥ 10-7-37 (64240) అతిహస్వాతిదీర్ఘాశ్చ ప్రలంబాశ్చాతిభైరవాః। వికటాః కాలలంబోష్ఠా బృహచ్ఛేఫాండపిండికాః॥ 10-7-38 (64241) మహార్హనానావికటా ముండాశ్చ జటిలాః పరే। సార్కేందుగ్రహనక్షత్రాం ద్యాం కుర్యుస్తే మహీతలే॥ 10-7-39 (64242) ఉత్సహేరంశ్చ యే హంతుం భూతగ్రామం చతుర్విధం। యే చ వీతభయా నిత్యం హరస్య భ్రుకుటీసహాః॥ 10-7-40 (64243) కామకారకరా నిత్యం త్రైలోక్యస్యేశ్వరేశ్వరాః। నిత్యానందప్రముదితా వాగీశా వీతమత్సరాః॥ 10-7-41 (64244) ప్రాప్యాష్టగుణమైశ్వర్యం యే న యాస్యంతి వై స్మయం। యేషాం విస్మయతే నిత్యం భగవాన్కర్మభిర్హరః॥ 10-7-42 (64245) మనోవాక్కర్మభిర్యుక్తైర్నిత్యమారాధితశ్చ యైః। మనోవాక్కర్మభిర్భక్తాన్పాతి పుత్రానివౌరసాన్॥ 10-7-43 (64246) పిబంతోఽసృగ్వసాశ్చాన్యే క్రుద్ధా బ్రహ్మద్విషాం సదా। చతుర్విధాత్మకం సోమం యే పిబంతి చ సర్వదా॥ 10-7-44 (64247) శ్రుతేన బ్రహ్మచర్యేణ తపసా చ దమేన చ। యే సమారాధ్య శూలాంకం భవసాయుజ్యమాగతాః॥ 10-7-45 (64248) యైరాత్మభూతైర్భగవాన్పార్వత్యా చ మహేశ్వరః। మహాభూతగణైర్భుంక్తే భూతభవ్యభవత్ప్రభుః॥ 10-7-46 (64249) నానావాదిత్రహసితక్ష్వేడితోత్కృష్టగర్జితైః। సంత్రాసయంతస్తే విశ్వమశ్వత్థామానమభ్యయుః॥ 10-7-47 (64250) సంస్తువంతో మహాదేవం భాః కుర్వాణాః సువర్చసః। వివర్ధయిషవో ద్రౌణేర్మహిమానం మహాత్మనః॥ 10-7-48 (64251) జిజ్ఞాసమానాస్తత్తేజః సౌప్తికం చ దిదృక్షవః। భీమోగ్రపరిఘాలాతశూలపట్టసపాణయః। ఘోరరూపాః సమాజగ్ముర్భూతసంఘాః సహస్రశః॥ 10-7-49 (64252) జనయేయుర్భయం యే స్మ త్రైలోక్యస్యాపి దర్శనాత్। న చ తాన్ప్రేక్షమాణోఽపి వ్యథాముపజగామ హ॥ 10-7-50 (64253) అథ ద్రౌణిర్ధనుష్పాణిర్బద్ధగోధాంగులిత్రవాన్। స్వయమేవాత్మనాత్మానముపహారముపాహరత్॥ 10-7-51 (64254) ధనూంషి సమిధస్తత్ర పవిత్రాణి సితాః శరాః। హవిరాత్మవతశ్చాత్మా తస్మిన్భారత కర్మణి॥ 10-7-52 (64255) తతః సౌంయేన మంత్రేణ ద్రోణపుత్రః ప్రతాపవాన్। ఉపహారం మహామన్యురథాత్మానముపాహరత్॥ 10-7-53 (64256) తం రుద్రం రౌద్రకర్మాణం రౌద్రైః కర్మభిరచ్యుతం। అభిష్టుత్య మహాత్మానమిత్యువాచ కృతాంజలిః॥ 10-7-54 (64257) ద్రౌణిరువాచ। 10-7-55x (5274) ఇమమాత్మానమద్యాహం జాతమాంగిరసే కులే। స్వగ్నౌ జుహోమి భగవన్ప్రతిగృహ్ణీష్వ మాం బలిం॥ 10-7-55 (64258) భవద్భక్త్యా మహాదేవ పస్మేణ సమాధినా। అస్యామాపది విశ్వాత్మన్నుపాకుర్మీ తవాగ్రతః॥ 10-7-56 (64259) త్వయి సర్వాణి భూతాని సర్వభూతేషు చాసి వై। గుణానాం హి ప్రధానానాం కైవల్యం త్వయి తిష్ఠతి॥ 10-7-57 (64260) సర్వభూతాశ్రయ విభో హవిర్భూతమవస్థితం। ప్రతిగృహాణ మాం దేవ యద్యశక్యాః పరే మయా॥ 10-7-58 (64261) ఇత్యుక్త్వా ద్రౌణిరాస్థాయ తాం దేవీం దీప్తపావకాం। సంత్యజ్యాత్మానమారుహ్య కృష్ణవర్త్మన్యుపావిశత్॥ 10-7-59 (64262) తమూర్ధ్వబాహుం నిశ్చేష్టం దృష్ట్వా హవిరుపస్థితం। అబ్రవీద్భగవాన్సాక్షాన్మహాదేవో హసన్నివ॥ 10-7-60 (64263) సత్యశౌచార్జవత్యాగైస్తపసా నియమేన చ। క్షాంత్యా భక్త్యా చ ధృత్యా చ కర్మణా మనసా గిరా॥ 10-7-61 (64264) యథావదహమారాద్వః కృష్ణేనాక్లిష్టకర్మణా। తస్మాదిష్టతమః కృష్ణాదన్యో మమ న విద్యతే॥ 10-7-62 (64265) కుర్వతా తాత సంమానం త్వాం చ జిజ్ఞాసతా మయా। పాంచాలాః సర్వదా గుప్తా మాయాశ్చ బహుశః కృతాః॥ 10-7-63 (64266) కృతస్తస్యైవ సంమానం పాంచాలాన్రక్షతా మయా। అభిభూతాస్తు కాలేన నైషామద్యాస్తి జీవితం॥ 10-7-64 (64267) ఏవముక్త్వా మహాత్మానం భగవానాత్మనస్తనుం। ఆవివేశ దదౌ చాస్మై విమలం ఖంగముత్తమం॥ 10-7-65 (64268) అథావిష్టో భగవతా భూయో జజ్వాల తేజసా। వేగవాంశ్చాభవద్యుద్ధే దేవసృష్టేన తేజసా॥ 10-7-66 (64269) తం దృష్ట్వా తాని భూతాని రక్షాంసి చ సమాద్రవన్। అభితః శిబిరం యాంతం ద్రోణపుత్రం మహారథం। దేవదేవం హరం స్థాఉం యాంతం సాక్షాదివేశ్వరం॥ ॥ 10-7-67 (64270) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి సప్తమోఽధ్యాయః॥ 7 ॥

10-8-0 (64271) ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 10-8-0x (5275) తథా ప్రయాతే శిబిరం ద్రోణపుత్రే మహారథే। కచ్చిత్కృపశ్చ భోజశ్చ భయార్తౌ న వ్యవర్తతాం॥ 10-8-1 (64272) కచ్చిన్న వారితౌ క్షుద్రౌ రక్షిభిర్నోపలక్షితౌ। అసహ్యమితి మన్వానౌ న నివృత్తౌ మహారథౌ॥ 10-8-2 (64273) కచ్చిదున్మథ్య శిబిరం హత్వా సోమకపాండవాన్। `కృతా ప్రతిజ్ఞా సఫలా కచ్చిత్సంజయ సా నిశి'॥ 10-8-3 (64274) దుర్యోధనస్య పదవీం కచ్చిత్పరమికాం రణే। `గత్వాతిష్ఠదసౌ ద్రౌణిః కృత్వా కర్మ సుదుష్కరం॥ 10-8-4 (64275) ధృష్టద్యుంనశిఖండిభ్యాం ద్రౌపద్యాశ్చ సుతైః కిల। సంఛన్నా మేదినీ సుప్తైర్నిహతైః పాండుసైనికైః॥ 10-8-5 (64276) పాంచాలైర్వా వినిహతైః శయానై రుధిరోక్షితైః। కచ్చిన్మహీతలం ఛన్నం తన్మమాచక్ష్వ సంజయ'॥ 10-8-6 (64277) [పాంచాలైర్నిహతౌ వీరౌ కచ్చిత్తు స్వపతాం క్షితౌ। కచ్చిత్తాభ్యాం కృతం కర్మ తన్మమాచక్ష్వ సంజయ॥] 10-8-7 (64278) సంజయ ఉవాచ। 10-8-8x (5276) తస్మిన్ప్రయాతే శిబిరం ద్రోణపుత్రే మహాత్మని। కృపశ్చ కృతవర్మా చ ద్రౌణిమేవాభ్యవర్తతాం॥ 10-8-8 (64279) అశ్వత్థామా తు తౌ దృష్ట్వా యత్నవంతౌ మహారథౌ। ప్రహృష్టః శనకై రాజన్నిదం వచనమబ్రవీత్॥ 10-8-9 (64280) యత్తౌ భవంతౌ పర్యాప్తౌ సర్వక్షత్రస్య నాశనే। కింపునర్యోధశేషస్య ప్రసుప్తస్య విశేషతః॥ 10-8-10 (64281) అహం ప్రవేక్ష్యే శిబిరం చరిష్యామి చ కాలవత్। యథా న కశ్చిదపి వాం జీవన్ముచ్యేత మానవః। తథా భవద్ధ్యాం కార్యం స్యాదితి మే నిశ్చితా మతిః॥ 10-8-11 (64282) ఇత్యుక్త్వా ప్రావిశద్ద్రౌణిః పార్థానాం శిబిరం మహత్। అద్వారేణాభ్యవస్కంద్య విహాయ భయమాత్మనః॥ 10-8-12 (64283) స ప్రవిశ్య మహాబాహురుద్దేశజ్ఞశ్చ తస్య హ। `ద్రౌణిః పరమసంక్రుద్ధస్తేజసా ప్రజ్వలన్నివ। తతః పర్యచరత్సర్వం సంప్రసుప్తం జనం నిశి'॥ 10-8-13 (64284) ధృష్టద్యుంనస్య నిలయం శనకైరభ్యుపాగమత్॥ 10-8-14 (64285) తే తు కృత్వా మహత్కర్మ శ్రాంతాశ్చ బలవద్రణే। ప్రసుప్తా వై సువిశ్వస్తాః స్వసైన్యపరివారితాః॥ 10-8-15 (64286) అథ ప్రవిశ్య తద్వేశ్మ ధృష్టద్యుంనస్య భారత। పాంచాల్యం శయనే ద్రౌణిరపశ్యత్సుప్తమంతికాత్॥ 10-8-16 (64287) క్షౌమావదాతే మహతి స్పర్ద్వ్యాస్తరణసంవృతే। మాల్యప్రవరసంయుక్తే ధూపైశ్చూర్ణైశ్చ వాసితే॥ 10-8-17 (64288) తం శయానం మహాత్మానం విస్రబ్ధమకుతోభయం। అపోథయత పాదేన శయనస్థం మహీపతే॥ 10-8-18 (64289) సంబుధ్య చరణస్పర్శాదుత్థాయ రణదుర్మదః। అభ్యజానాదమేయాత్మా ద్రోణపుత్రం మహారథం॥ 10-8-19 (64290) తముత్పతంతం శయనాదశ్వత్థామా మహాబలః। కేశేష్వాలభ్య పాణిభ్యాం నిష్పిపేష మహీతలే॥ 10-8-20 (64291) స బలాత్తేన నిష్పిష్టః సాధ్వసేన చ భారత। అభ్యాక్రాంతశ్చ నిద్రాంధో నాశకచ్చేష్టితుం తదా॥ 10-8-21 (64292) `నిష్పిష్య తు తతో భూమౌ పాంచాల్యం ద్రౌణిరంజసా। ధనుషో జ్యాం విముచ్యాశు క్రూరబుద్ధిరమర్షణః॥ 10-8-22 (64293) తస్య కంఠేఽథ బద్ధ్వా తాం త్వరితః క్రోధమూర్చ్ఛితః।' ద్రౌణిః క్రూరం మనః కృత్వా పాంచాల్యమవధీత్తదా॥ 10-8-23 (64294) తమాక్రంయ పదా రాజన్కంఠే చోరసి పాదయోః। తదంతం విస్ఫురంతం చ పశుమారమమారయత్॥ 10-8-24 (64295) `స వార్యమాణస్తరసా బలాద్బలవతా బలీ'। తుదన్నఖైస్తు స ద్రౌణిం నాతివ్యక్తముదాహరత్॥ 10-8-25 (64296) ఆచార్యపుత్ర శస్త్రేణ జహి మాం మా చిరం కృథాః। త్వత్కృతే సుకృతాం లోకాన్గచ్ఛేయం ద్విపదాంవర॥ 10-8-26 (64297) ఏవముక్త్వా తు వచనం విరరామ పరంతపః। సుతః పాంచాలరాజస్య ఆక్రాంతో బలినా భృశం॥ 10-8-27 (64298) తస్యావ్యక్తాం తు తాం వచం సంశ్రుత్య ద్రౌణిరబ్రవీత్। ఆచార్యఘాతినాం లోకా న సంతి కులపాంసన। తస్మాచ్ఛస్త్రేణ నిధనం న త్వమర్హసి దుర్మతే॥ 10-8-28 (64299) `నృశంసేనాతివృత్తేన త్వయా మే నిహతః పితా। తస్మాత్త్వమపి వధ్యశ్చ నృశంసేన నృశంసకృత్॥' 10-8-29 (64300) ఏవం బ్రువాణస్తం వీరం సింహో మత్తమివ ద్విపం। మర్మస్వభ్యవధీత్క్రుద్ధః పాదఘాతైః సుదారుణైః॥ 10-8-30 (64301) తస్య వీరస్య శబ్దేన మార్యమాణస్య వేశ్మని। అబుధ్యంత మహారాజ స్త్రియో యే చాస్య రక్షిణః॥ 10-8-31 (64302) తే దృష్ట్వా ధర్షయంతం తమతిమానుషవిక్రమం। భూతమిత్యధ్యవస్యంతో న స్మ ప్రవ్యాహరన్భయాత్॥ 10-8-32 (64303) తం తు తేనాభ్యుపాయేన గమయిత్వా యమక్షయం। అధ్యతిష్ఠత తేజస్వీ రథం ప్రాప్య సుదర్శనం॥ 10-8-33 (64304) స తస్య భవనాద్రాజన్నిష్క్రంయానాదయందిశః। రథేన శిబిరం ప్రాయాజ్జిఘాంసుర్ద్విషతో బలీ॥ 10-8-34 (64305) అపక్రాంతే తతస్తస్మింద్రోణపుత్రే మహారథే। సహితైః రక్షిభిః సర్వైః ప్రాణేదుర్యోషితస్తదా॥ 10-8-35 (64306) రాజానం నిహతం దృష్ట్వా భృశం శోకపరాయణాః। వ్యాక్రోశన్క్షత్రియాః సర్వే ధృష్టద్యుంనస్య భారత॥ 10-8-36 (64307) తాసాం తు తేన శబ్దేన సమీపే క్షత్రియర్షభాః। సంభ్రాంతాః సమనహ్యంత కిమేతదితి చాబ్రువన్॥ 10-8-37 (64308) స్త్రియస్తు రాజన్విత్రస్తా భారద్వాజం నిరీక్ష్య తాః। అబ్రుందీనకంఠేన క్షిప్రమాద్రవతేతి వై॥ 10-8-38 (64309) రాక్షసో వా మనుష్యో వా నైనం జానీమ కోన్వయం। హత్వా పాంచాలరాజానం రథమారుహ్య తిష్ఠతి॥ 10-8-39 (64310) తతస్తే యోధముఖ్యాస్తం సహసా పర్యవారయన్। స తానాపతతః సర్వాన్రుద్రాస్త్రేణ వ్యపోథయత్॥ 10-8-40 (64311) ధృష్టద్యుంనం చ హత్వా స తాంశ్చైవాస్య పదానుగాన్। అపశ్యచ్ఛయనే సుప్తముత్తమౌజసమంతికే॥ 10-8-41 (64312) తమప్యాక్రంయ పాదేన కంఠే చోరసి తేజసా। తథైవ మారయామాస వినర్దంతమరిందమం॥ 10-8-42 (64313) యుధామన్యుశ్చ విక్రాంతో మత్వా తం రాక్షసం స్మ సః। గదాముద్యంయ వేగేన హృది ద్రౌణిమతాడయత్॥ 10-8-43 (64314) `గదాప్రహారాభిహతో నాచలద్ద్రౌణిరాహవే'। తమభిద్రుత్య వేగేన క్షితౌ చైనమపాతయత్॥ 10-8-44 (64315) విస్ఫురంతం చ పశువత్తథైవైనమమారయత్। తథా స వీరో హత్వా తం తతోఽన్యాన్సముపాద్రవత్॥ 10-8-45 (64316) సంసుప్తానేవ రాజేంద్ర తత్ర తత్ర మహారథాన్। పాంచాలవీరానాక్రంయ క్రుద్ధో న్యహనదంతికే। స్ఫురతో వేపమానాంశ్చ శమితేవ పశూన్మఖే॥ 10-8-46 (64317) తతో నిస్త్రింశమాదాయ జఘానాన్యాన్పృథక్పృథక్। భాగశో విచరన్మార్గానసియుద్వవిశారదః॥ 10-8-47 (64318) తథైవ గుల్మే సంప్రేక్ష్య శయానాన్మధ్యగౌల్మికాన్। శ్రాంతాన్వ్యస్తాయుధాన్సర్వానసినైవ వ్యపోథయత్॥ 10-8-48 (64319) యోధానశ్వాంద్విపాంశ్చైవ ప్రాచ్ఛినత్స వరాసినా। రుధిరోక్షితసర్వాంగః కాలసృష్ట ఇవాంతకః॥ 10-8-49 (64320) విస్ఫురద్భిశ్చ తైర్ద్రౌణిర్నిస్త్రింశస్యోద్యమేన చ। అవక్షేపేణ చైవాసేస్త్రిధా రక్తోక్షితోఽభవత్॥ 10-8-50 (64321) తస్య లోహితరక్తస్య దీప్తఖంగస్య యుధ్యతః। అమానుష ఇవాకారో బభౌ పరమభీషణః॥ 10-8-51 (64322) యే త్వజాగ్రంత కౌరవ్య తేఽపి శబ్దేన మోహితాః। వీక్షమాణాస్తు తే తత్ర ద్రౌణిం దృష్ట్వా ప్రవివ్యథుః॥ 10-8-52 (64323) తద్రూపం తస్య తే దృష్ట్వా క్షత్రియాః శత్రుకర్శనం। రాక్షసం మన్యమానాస్తం నయనాని న్యమీలయన్॥ 10-8-53 (64324) స ఘోరరూపో వ్యచరత్కాలవచ్ఛిబిరే తదా। అపశ్యద్ద్రౌపదీపుత్రానవశిష్టాంశ్చ సోమకాన్॥ 10-8-54 (64325) తేన శబ్దేన విత్రస్తా ధనుర్హస్తా మహారథాః। ధృష్టద్యుంనం హతం శ్రుత్వా ద్రౌపదేయా విశాంపతే। అవాకిరఞ్శరవ్రాతైర్భారద్వాజమభీతవత్॥ 10-8-55 (64326) తతస్తేన నినాదేన సంప్రబుద్ధాః ప్రభద్రకాః। శిలీముఖైః శిఖండీ చ ద్రోణపుత్రం సమార్దయన్॥ 10-8-56 (64327) భారద్వాజః స తాందృష్ట్వా శరవర్షాణి వర్షతః। ననాద బలవన్నాదం జిఘాంసుస్తాన్మహారథాన్॥ 10-8-57 (64328) తతః పరమసంక్రుద్ధః పితుర్వధమనుస్మరన్। అవరుహ్య రథోపస్థాత్త్వరమాణోఽభిదుద్రువే॥ 10-8-58 (64329) సహస్రచంద్రవిమలం గృహీత్వా చర్మ సంయుగే। ఖంగం చ విమలం దివ్యం జాతరూపపరిష్కృతం। ద్రౌపదేయానభిద్రుత్య ఖంగేన వ్యధమద్బలీ॥ 10-8-59 (64330) తతః స నరశార్దూలః ప్రతివింధ్యం మహాహవే। కుక్షిదేశేఽవధీద్రాజన్స హతో న్యపతద్భువి॥ 10-8-60 (64331) ప్రాసేన విద్ధ్వా ద్రౌణిం తు సుతసోమః ప్రతాపవాన్। పునశ్చాసిం సముద్యంయ ద్రోణపుత్రముపాద్రవత్॥ 10-8-61 (64332) సుతసోమస్య సాసిం తం బాహుం ఛిత్త్వా నరర్షభ। పునరప్యాహనత్పార్శ్వే స భిన్నహృదయోఽపతత్॥ 10-8-62 (64333) నాకులిస్తు శతానీకో రథచక్రేణ వీర్యవాన్। దోర్భ్యాముత్క్షిప్య వేగేన వక్షస్యేనమతాడయత్॥ 10-8-63 (64334) అతాడయచ్ఛతానీకం ముక్తచక్రం ద్విజస్తు సః। స విహ్వలో యయౌ భూమిం తతోఽస్యాపాహరచ్ఛిరః॥ 10-8-64 (64335) శ్రుతకర్మా తు పరిఘం ఘోరం గృహ్య దురాసదం। అతాడయత్సముద్యంయ వేగేన ద్రౌణిముత్స్మయన్॥ 10-8-65 (64336) స తు తం శ్రుతకర్మాణమాస్యే జఘ్నే వరాసినా। స హతో న్యపతద్భూమౌ విమూర్ధా వికృతాననః॥ 10-8-66 (64337) తేన శబ్దేన వీరస్తు శ్రుతకీర్తిరబుధ్యత। అశ్వత్థామానమాసాద్య శరవర్షైరవాకిరత్॥ 10-8-67 (64338) `శరైరాచ్ఛాదితస్తేన ద్రోణపుత్రో మహారథః। అదృశ్యత మహారాజ శ్వావిచ్ఛలలతో యథా॥' 10-8-68 (64339) తస్యాపి శరవర్షాణి చర్మణా ప్రతివార్య సః। సకుండలం శిరః కాయాద్వాజమానమపాహరత్॥ 10-8-69 (64340) తతో భీష్మనిహంతారం సహ సర్వైః ప్రభద్రకైః। ఆహనత్సర్వతో వీరం నానాప్రహరణైర్బలాత్॥ 10-8-70 (64341) శిలీముఖేన చాప్యేనం భ్రువోర్మధ్యే సమార్పయత్॥ 10-8-71 (64342) స తు క్రోధసమావిష్టో ద్రోణపుత్రో మహాబలః। శిఖండినం సమాసాద్య ద్విధా చిచ్ఛేద సోసినా॥ 10-8-72 (64343) శిఖణ్·డినం తతో హత్వా క్రోధావిష్టః పరంతపః। ప్రభద్రకగణాన్సర్వానభిదుద్రావ వేగవాన్॥ 10-8-73 (64344) యచ్చ శిష్టం విరాటస్య బలం తు భృశమాద్రవత్। ద్రుపదస్య చ పుత్రాణాం పౌత్రాణాం సుహృదామపి। చకార కదనం ఘోరం దృష్ట్వా తత్ర మహాబలః॥ 10-8-74 (64345) అన్యానన్యాంశ్చ పురుషానభిసృత్యాభిసృత్య చ। న్యకృంతదసినా ద్రౌణిరసిమార్గవిశారదః॥ 10-8-75 (64346) కాలీం రక్తాస్యనయనాం రక్తమాల్యానులేపనాం। రక్తాంబరధరాం ఘోరాం పాశహస్తాం కుటుంబినీం॥ 10-8-76 (64347) దదృశుః కాలరాత్రిం తే స్మయమానామివ స్థితాం। నరాశ్వకుంజరాన్పాశైర్బద్ధా ఘోరైః ప్రతస్థుషీం॥ 10-8-77 (64348) వహంతీం వివిధాన్ప్రేతాన్పాశబద్వాన్విమూర్ధజాన్। తథైవ చ సదా రాజన్న్యస్తశస్త్రాన్మహారథాన్॥ 10-8-78 (64349) స్వప్నే సుప్తాన్నయంతీం తాం రాత్రిష్వన్యాసు మారిష। దదృశుర్యోధముఖ్యాస్తే ఘ్నంతం ద్రౌణిం చ నిత్యదా॥ 10-8-79 (64350) యతః ప్రభృతి సంగ్రామః కురుపాండవసేనయోః। తతః ప్రభృతి తాం కన్యామపశ్యంద్రౌణిమేవ చ॥ 10-8-80 (64351) తాంస్తు దైవహతాన్పూర్వం పశ్చాద్ద్రౌణిర్వ్యపాతయత్। త్రాసయన్సర్వభూతాని వినదన్భైరవాన్రవాన్॥ 10-8-81 (64352) తదనుస్మృత్య తే వీరా దర్శనం పూర్వకాలికం। ఇదం తదిత్యమన్యంత దైవేనోపనిపీడితాః॥ 10-8-82 (64353) తతస్తేన నినాదేన ప్రత్యబుధ్యంత ధన్వినః। శిబిరే పాండవేయానాం శతశోఽథ సహస్రశః॥ 10-8-83 (64354) సోఽచ్ఛినత్కస్యచిత్పదౌ జఘనం చైవ కస్యచిత్। కాంశ్చిద్బిభేదపార్శ్వేషు కాలసృష్ట ఇవాంతకః॥ 10-8-84 (64355) అత్యుగ్రప్రతిపిష్టైశ్చ నదద్భిశ్చ భృశోత్కటైః। గజాశ్వమథితైశ్చాన్యైర్మహీ కీర్ణాఽభవత్ప్రభో॥ 10-8-85 (64356) క్రోశతాం కిమిదం కోఽయం కః శబ్దః కిన్ను కిం కృతం। పాంచాలానాం తథా ద్రౌణిరంతకః సమపద్యత॥ 10-8-86 (64357) అపేతశస్త్రసన్నాహాన్సన్నద్వాన్పాండుసృంజయాన్। ప్రాహిణోన్మృత్యులోకాయ ద్రౌణిః ప్రహరతాం వరః॥ 10-8-87 (64358) తతస్తచ్ఛస్త్రవిత్రస్తా భయాదభ్యపతన్నరాః। నిద్రాంధా నష్టసంజ్ఞాశ్చ తత్రతత్ర నిపేతిరే॥ 10-8-88 (64359) ఊరుస్తంభగృహీతాశ్చ కశ్మలాభిహతౌజసః। వినదంతో భృశం త్రస్తా నిరైక్షంత పరస్పరం॥ 10-8-89 (64360) తతో రథం పునర్ద్రౌణిరాస్థితో భీమదర్శనః। ధనుష్పాణిః శరైరన్యాన్ప్రైషయద్వై యమక్షయం॥ 10-8-90 (64361) పునరుత్పతతశ్చాపి దూరాదపి నరోత్తమాన్। శూరాన్సంపతతశ్చాన్యాన్కాలరాత్ర్యై న్యవేదయత్॥ 10-8-91 (64362) తథైవ స్యందనాగ్రేణ ప్రమథన్స వ్యరోచత। శరవర్షైశ్చ వివిధైరవర్షచ్ఛాత్రవాంస్తతః॥ 10-8-92 (64363) పునశ్చ సువిచిత్రేణ శతచంద్రేణ చర్మణా। తేన చాకాశవర్ణేన తథాచరత సోఽసినా॥ 10-8-93 (64364) తథా స శిబిరం తేషాం ద్రౌణిరాహవదుర్మదః। వ్యక్షోభయత రాజేంద్ర మహాహ్దమివ ద్విపః॥ 10-8-94 (64365) ఉత్పేతుస్తేన శబ్దేన యోధా రాజన్విచేతసః। నిద్రార్తాశ్చ భయార్తాశ్చ వ్యధావంత తతస్తతః॥ 10-8-95 (64366) విస్వరం చుక్రుశుశ్చాన్యే బహ్వబద్వం తథాఽవదన్। న చ స్మ ప్రత్యపద్యంత శస్త్రాణి వసనాని చ॥ 10-8-96 (64367) విముక్తకేశాశ్చాప్యన్యే నాభ్యజానన్పరస్పరం। ఉత్పతంతోఽపతఞ్శ్రాంతాః కేచిత్తత్రాభ్రమంస్తదా। పురీషమసృజన్కేచిత్కేచిన్మూత్రం ప్రసుస్రువుః॥ 10-8-97 (64368) బంధనాని చ రాజేంద్ర సంఛిద్య తురగా ద్విపాః। సమం పర్యపతంశ్చాన్యే కుర్వంతో మహదాకులం॥ 10-8-98 (64369) తత్ర కేచిన్నరా భీతా వ్యలీయంత మహీతలే। తథైవ తాన్నిపతితానపింషన్గజవాజినః॥ 10-8-99 (64370) తస్మింస్తథా వర్తమానే రక్షాంసి పురుషర్షభ। హృష్టాని వ్యనదన్నుచ్చైర్ముదా యుక్తాని సత్తమ॥ 10-8-100 (64371) స శబ్దః ప్రేరితో రాజన్భూతసంఘైర్ముదా యుతైః। అపూరయద్దిశః సర్వా దివం చాతిమహాన్స్వనః॥ 10-8-101 (64372) తేషామార్తరవం శ్రుత్వా విత్రస్తా గజవాజినః। ముక్తాః పర్యపతన్రాజన్మృద్గంతః శిబిరే జనం॥ 10-8-102 (64373) తైస్తత్ర పరిధావద్భిశ్చరణోదీరితం రజః। అకరోచ్ఛిబిరే తేషాం రజన్యాం ద్విగుణం తమః॥ 10-8-103 (64374) తస్మింస్తమసి సంజాతే ప్రమూఢాః సర్వతో జనాః। నాజానన్పితరః పుత్రాన్భ్రాతౄన్భ్రాతర ఏవ చ॥ 10-8-104 (64375) గజో రాజానతిక్రంయ నిర్మనుష్యా హయా హయాన్। అతాడయంస్తథాఽభంజంస్తథాఽమృద్గంశ్చ భారత॥ 10-8-105 (64376) తే భగ్నాః ప్రపతంతి స్మ మృద్రంతశ్చ పరస్పరం। న్యపాతయంస్తథా చాన్యాన్పాతయిత్వా తదాఽపిషన్॥ 10-8-106 (64377) విచేతసః సనిద్రాశ్చ తమసా చావృతా నరాః। జఘ్రుః స్వానేవ తత్రాథ కాలేనైవ ప్రచోదితాః॥ 10-8-107 (64378) త్యక్త్వాద్వారాణి చ ద్వాస్థాస్తథాగుల్మానిగౌల్మికాః। ప్రాద్రవంత యథాశక్తి కాందిశీకా విచేతసః॥ 10-8-108 (64379) విప్రనష్టాశ్చ తేఽన్యోన్యం నాజానంతస్తథా విభో। క్రోశంతస్తాత పుత్రేతి దైవోపహతచేతసః॥ 10-8-109 (64380) పలాయతాం దిశస్తేషాం స్వానప్యుత్సృజ్య బాంధవాన్। గోత్రనామభిరన్యోన్యమాక్రందంత తతో జనాః॥ 10-8-110 (64381) హాహాకారం చ కుర్వాణాః పృథివ్యాం శేరతే పరే। తాన్బుద్ధా రణమధ్యేఽసౌ ద్రోణపుత్రో వ్యపోథయత్॥ 10-8-111 (64382) తత్రాపరే వధ్యమానా ముహుర్మహురచేతసః। శిబిరాన్నిష్పతంతి స్మ క్షత్రియా భయపీడితాః॥ 10-8-112 (64383) తాంస్తు నిష్పతితాంస్త్రస్తాఞ్శిబిరాజ్జీవితైషిణః। కృతవర్మా కృపశ్చైవ ద్వారదేశే నిజఘ్నతుః॥ 10-8-113 (64384) విసస్తయంత్రకవచాన్ముక్తకేశాన్కృతాంజలీన్। వేపమానాన్క్షితౌ భీతాంత్రైవ కాంశ్చిదముచ్యతాం॥ 10-8-114 (64385) నాముచ్యత తయోః కశ్చిన్నిష్క్రాంతః శిబిరాద్బహిః॥ కృపశ్చైవ మహారాజ హార్దిక్యశ్చైవ దుర్మతిః। 10-8-115 (64386) భూయశ్చైవ చికీర్షంతౌ ద్రౌణపుత్రస్య తౌ ప్రియం। త్రిషు దేశేషు దదతుః శిబిరస్య హుతాశనం॥ 10-8-116 (64387) తతః ప్రకాశే శిబిరే ఖంగేన పితృనందనః। అశ్వత్థామా మహారాజ వ్యచరత్కృతహస్తవత్॥ 10-8-117 (64388) కాంశ్చిదాపతతో వీరానపరాంశ్చైవ ధావతః। వ్యయోజయత ఖంగేన ప్రాణైర్ద్విజవరోత్తమః॥ 10-8-118 (64389) కాంశ్చిద్యోధాన్స ఖంగేన మధ్యే సంఛిద్య వీర్యవాన్। అశాతయద్ద్రోణపుత్రః సంరబ్ధస్తిలకాండవత్॥ 10-8-119 (64390) నినదద్భిర్భృశాయస్తైర్నరాశ్వద్విరదోత్తమైః। పతితైరభవత్కీర్ణా మేదినీ భరతర్షభ॥ 10-8-120 (64391) మానుషాణాం సహస్రేషు హతేషు పతితేషు చ। ఉదతిష్ఠన్కబంధాని బహూన్యుత్థాయ చాపతన్॥ 10-8-121 (64392) సాయుధాన్సాంగదాన్బాహూన్విచకర్త శిరాంసి చ। హస్తిహస్తోపమానూరూన్హస్తాన్పాదాంశ్చ భారత॥ 10-8-122 (64393) పృష్ఠచ్ఛిన్నాన్పార్శ్వచ్ఛిన్నాఞ్శిరశ్ఛిన్నాంస్తథాపరాన్। స మహాత్మాకరోద్ద్రౌణిః కాంశ్చిచ్చాపి పరాఙ్ముఖాన్॥ 10-8-123 (64394) మధ్యదేశే నరానన్యాంశ్చిచ్ఛేదాన్యాంశ్చ కర్ణతః। అంసదేశే నిహత్యాన్యాన్కాయే ప్రావేశయచ్ఛిరః॥ 10-8-124 (64395) ఏవం హి బహుభిః శస్త్రైర్ఘ్నతోఽపి బలవత్తరాన్। తమసా రజనీ ఘోరా బభౌ దారుణదర్శనా॥ 10-8-125 (64396) కించిత్ప్రాణైశ్చ పురుషైర్హతైశ్చాన్యైః సహస్రశః। బహునా చ గజాశ్వేన భూతభూద్భీమదర్శనా॥ 10-8-126 (64397) యక్షరక్షఃసమాకీర్ణే రథాశ్వద్విపదారుణే। క్రుద్ధేన ద్రోణపుత్రేణ సంఛిన్నాః ప్రాపతన్భువి। భ్రాతౄనన్యే పితౄనన్యే పుత్రానన్యే విచుక్రుశుః॥ 10-8-127 (64398) కేచిదూచుర్న తత్క్రుద్ధైర్ధార్తరాష్ట్రైః కృతం రణే। యత్కృతం నః ప్రసుప్తానాం రక్షోభిః క్రూగ్కర్మభిః। అసాన్నిధ్యాద్వి పార్థానామిదం వః కదనం కృతం॥ 10-8-128 (64399) న చాసురైర్న గంధర్వైర్న యక్షైర్న చ రాక్షసైః। శక్యో విజేతుం కౌంతేయో నేతా యస్య జనార్దనః। బ్రహ్మణ్యః మత్యవాగ్దాంతః సర్వభూతానుకంపకః॥ 10-8-129 (64400) న చ సుప్తం ప్రమత్తం వా న్యస్తశస్త్రం కృతాంజలిం। ధావంతం ముక్తకేశం వా హంతి పార్థో ధనంజయః॥ 10-8-130 (64401) తదిదం నః కృతం ఘోరం రక్షోభిః క్రూరకర్మభిః। ఇతి లాలప్యమానాః స్మ శేరతే బహవో జనాః॥ 10-8-131 (64402) స్తనతాం చ మనుష్యాణామపరేషాం చ కూజతాం। తతో ముహూర్తాత్ప్రాశాంయత్స శబ్దస్తుములో మహాన్॥ 10-8-132 (64403) శోణితవ్యతిషిక్తాయాం వసుధాయాం చ భూమిప। తద్రజస్తుములం ఘోరం క్షణేనాంతరధీయత॥ 10-8-133 (64404) స చేష్టమానానుద్విగ్నాన్నిరుత్సాహాన్సహస్రశః। న్యపాతయన్నరాన్క్రుద్వః పశూన్పశుపతిర్యథా॥ 10-8-134 (64405) అన్యోన్యం సంపరిష్వజ్య శయానాంజీవతోఽపరాన్। సంలీనాన్యుధ్యమానాంశ్చ సర్వాంద్రౌణిరపోథయత్॥ 10-8-135 (64406) బ్రహ్మమానా హుతాశేన వధ్యమానాశ్చ తేన తే। పరస్పరం తదా యోధాననయద్యమసాదనం॥ 10-8-136 (64407) తస్యా రజన్యాస్త్వర్ధేన పాండవానాం మహద్బలం। గమయామాస రాజేంద్ర ద్రౌణిర్యమనివేశనం॥ 10-8-137 (64408) నిశాచరాణాం సత్వానాం రాత్రిః సా హర్షవర్ధినీ। ఆసీన్నరగజాశ్వానాం రౌద్రీ క్షయకరీ భృశం॥ 10-8-138 (64409) తత్రాదృశ్యంత రక్షాంసి పిశాచాశ్చ పృథగ్విధాః। ఖాదంతో నరమాంసాని పిబంతః శోణితాని చ॥ 10-8-139 (64410) కరాలాః పింగలా రౌద్రాః శైలదంతా రజస్వలాః। జటిలా భీమవక్త్రాశ్చ పంచపాదా మహోదరాః॥ 10-8-140 (64411) పంచాదంగులయో రూక్షా విరూపా భైరవస్వనాః। గజాననాశ్చ హస్వాశ్చ నీలవర్ణా బిభీషణాః॥ 10-8-141 (64412) సపుత్రదారాః సుక్రూరాః సుదుర్దర్శాః సునిర్ఘృణాః। వివిధాని చ రూపాణి తత్రాదృశ్యంత రక్షసాం॥ 10-8-142 (64413) పీత్వా చ శోణితం హృష్టాః ప్రానృత్యన్గణశోఽపరే। ఇదం పరమిదం మేధ్యమిదం స్వాద్వితి చాబ్రువన్॥ 10-8-143 (64414) మేదోమజ్జాస్థిరక్తానాం మాంసానాం చ భృశాశితాః। పరే మాంసాని ఖాదంతః క్రవ్యాదా మాంసజీవినః॥ 10-8-144 (64415) వసాశ్చైవాపరే పీత్వా పర్యధావన్వికుక్షికాః। నానావక్త్రాస్తథా రౌద్రాః క్రవ్యాదాః పిశితాశనాః॥ 10-8-145 (64416) అయుతాని చ తత్రాసన్ప్రయుతాన్యర్బుదాని చ। రక్షసాం ఘోరరూపాణాం మహతాం క్రురకర్మణాం॥ 10-8-146 (64417) ముదితానాం వితృప్తానాం తస్మిన్మహతి వైశసే। సమేతాని బహూన్యాసన్భూతాని చ జనాధిప। 10-8-147 (64418) ఏవంవిధా హి సా రాత్రిః సోమకానాం జనక్షయే। ప్రసుప్తానాం ప్రమత్తానామాసీత్సుభృశదారుణా॥ 10-8-148 (64419) అసంశయం హి కాలస్య పర్యాయో దురతిక్రమః। తాదృశా నిహతా యత్ర కృత్వాఽస్మాకం జనక్షయం॥ 10-8-149 (64420) ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 10-8-150x (5277) ప్రాగేవ సుమహత్కర్మ ద్రౌణిరేతన్మహారథః। నాకరోదీదృశం కస్మాన్మత్పుత్రవిజయే ధృతః॥ 10-8-150 (64421) అథ కస్మాద్వతే క్షత్రే కర్మేదం కృతవానసౌ। ద్రోణపుత్రో మహాత్మా స తన్మే శంసితుమర్హసి॥ 10-8-151 (64422) సంజయ ఉవాచ। 10-8-152x (5278) తేషాం నూనం భయాన్నాసౌ కృతవాన్కురునందన। అసాన్నిధ్యాద్ధి పార్థానాం కేశవస్య చ ధీమతః। సాత్యకేశ్చాపి కర్మేదం ద్రోమపుత్రేణ సాధితం॥ 10-8-152 (64423) కో హి తేషాం సమక్షం తాన్హన్యాదపి మరుత్పతిః। ఏతదీదృశకం వృత్తం రాజన్సుప్తజనే విభో॥ 10-8-153 (64424) తతో జనక్షయం కృత్వా పాండవానాం మహాత్యయం। ప్రత్యూషకాలే శిబిరాత్ప్రతిగంతుమియేష సః॥ 10-8-154 (64425) నృశోణితావసిక్తస్య ద్రౌణేరాసీదసిత్సరుః। పాణినా సహ సంశ్లిష్ట ఏకీభూత ఇవ ప్రభో॥ 10-8-155 (64426) స నిఃశేషానరీన్కృత్వా విరరామ నిశాక్షయే। యుగాంతే సర్వభూతాని భస్మ కృత్వేవ పావకః॥ 10-8-156 (64427) యథాప్రతిజ్ఞం తత్కర్మ కృత్వా ద్రౌణాయనిః ప్రభో। దుర్గమాం పదవీం గచ్ఛన్పితురాసీద్గతజ్వరః॥ 10-8-157 (64428) యథైవ సంసుప్తజనే శిబిరే ప్రావిశన్నిశి। తథైవ హత్వా నిఃశబ్దో నిశ్చక్రామ నరర్షభః॥ 10-8-158 (64429) నిష్క్రంయ శిబిరాత్తస్మాత్తాభ్యాం సంగంయ వీర్యవాన్। ఆచఖ్యౌ కర్మ తత్సర్వం హృష్టః సంహర్షయన్విభో॥ 10-8-159 (64430) తావథాచఖ్యతుస్తస్మై ప్రియం ప్రియకరౌ తదా। పాంచాలాన్సృంజయాంశ్చైవ వినికృత్తాన్సహస్రశః॥ 10-8-160 (64431) ప్రీత్యా చోచ్చైరుద్రక్రోశంస్తథైవాస్ఫోటయంస్తలాన్। దిష్ట్యాదిష్ట్యేతి చాన్యోన్యం సమేత్యోచుర్మహారథాః॥ 10-8-161 (64432) పర్యష్వజత్తతో ద్రౌణిస్తాభ్యాం సంప్రతినందితః। ఇదం హర్షాత్తు సుమహదాదదే వాక్యముత్తమం॥ 10-8-162 (64433) పాంచాలా నిహతాః సర్వే ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వశః। సోమకా మత్స్యశేషాశ్చ సర్వే వినిహతా మయా॥ 10-8-163 (64434) ఇదానీం కృతకృత్యాః స్మ యామ తత్రైవ మా చిరం। యది జీవతి నో రాజా తస్మై శంసామహే ప్రియం॥ ॥ 10-8-164 (64435) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి అష్టమోఽధ్యాయః॥ 8 ॥

10-9-0 (64436) సంజయ ఉవాచ। 10-9-0x (5279) తే హత్వా సర్వపాంచాలాంద్రౌపదేయాంశ్చ సర్వశః। ఆగచ్ఛన్సహితాస్తత్ర యత్ర దుర్యోధనో హతః॥ 10-9-1 (64437) గత్వా చైనమపశ్యంత కించిత్ప్రాణం జనాధిపం। తతో రథేభ్యః ప్రస్కంద్య పరివవ్రుస్తవాత్మజం॥ 10-9-2 (64438) తం భగ్రసక్థం రాజేంద్ర కృచ్ఛ్రప్రాణమచేతసం। వమంతం రుధిరం వక్త్రాదపశ్యన్వసుధాతలే॥ 10-9-3 (64439) వృతం సమంతాద్బహుభిః శ్వాపదైర్ఘోరదర్శనైః। సాలావృకగణైశ్చైవ భక్షయిష్యద్భిరంతికాత్॥ 10-9-4 (64440) నిరాయంతం కృచ్ఛ్రాత్తాఞ్శ్వాపదాంశ్చ చిఖాదిషూన్। వివేష్టమానమురుభ్యాం సుభృశం గాఢవేదనం॥ 10-9-5 (64441) తం శయానం తథా దృష్ట్వా భూమౌ సురుధిరోక్షితం। హతశిష్టాస్త్రయో వీరాః శోకార్తాః పర్యదేవయన్। అశ్వత్థామా కృపశ్చైవ కృతవర్మా చ సాత్వతః॥ 10-9-6 (64442) తైస్త్రిభిః శోణితాదిగ్ధౌర్నిః శ్వసద్భిర్మహారథైః। శుశుభే స వృతో రాజా వేదీ త్రిభిరివాగ్నిభిః॥ 10-9-7 (64443) తే తం శయానం సంప్రేక్ష్య రాజానమతథోచితం। అవిషహ్యేన దుఃఖేన తతస్తే రురుదుస్త్రయః॥ 10-9-8 (64444) తతస్తు రుధిరం హస్తైర్ముఖాన్నిర్మృజ్య తస్య హి। రణే రాజ్ఞః శయానస్య కృపః సంపర్యదేవయత్॥ 10-9-9 (64445) కృప ఉవాచ। 10-9-10x (5280) న దైవస్యాతిభారోఽస్తి యదయం రుధిరోక్షితః। ఏకాదశచమూభర్తా శేతే దుర్యోధనో హతః॥ 10-9-10 (64446) పశ్య చామీకరాభస్య చామీకరవిభూషితాం। గదాం గదాప్రియస్యేమాం సమీపే పతితాం భువి॥ 10-9-11 (64447) ఇయమేనం గదా శూరం న జహాతి రణేరణే। స్వర్గాయాపి వ్రజంతం హి న జహాతి యశస్వినం॥ 10-9-12 (64448) పశ్యేమాం సహ వీరేణ జాంబూనదవిభూషితాం। శయానాం శయనే హర్ంయే భార్యాం ప్రీతిమతీమివ॥ 10-9-13 (64449) యోఽయం మూర్ధాభిషిక్తానామగ్రే యాతి పరంతపః। స హతో గ్రసతే పాంసూన్పశ్య కాలసయ పర్యయం॥ 10-9-14 (64450) యేనాజౌ నిహతా భూమౌ శేరతే క్షత్రియర్షభాః। స భూమౌ నిహతః శేతే కురురాజః పరైరయం॥ 10-9-15 (64451) భయాన్నమంతి రాజానో యస్య స్మ శతసంఘశః। స వీరశయనే శేతే క్రవ్యాద్భిః పరివారితః॥ 10-9-16 (64452) యముపాసన్నృపాః పూర్వమర్థహేతోర్మహీపతిం। ఉపాత్పతే చ తం హ్యద్య క్రవ్యాదా మాంసగృద్ధినః॥ 10-9-17 (64453) సంజయ ఉవాచ। 10-9-18x (5281) తం శయానం కురుశ్రేష్ఠం తతో భరతసత్తమం। అశ్వత్థామా సమాలింగ్య కరుణం పర్యదేవయత్॥ 10-9-18 (64454) ఆహుస్త్వాం రాజశార్దూల ముఖ్యం సర్వధనుష్మతాం। ధనాధ్యక్షోపమం యుద్ధే శిష్యం సంకర్షణస్య చ॥ 10-9-19 (64455) కథం వివరమద్రాక్షీద్భీమసేనస్తవానఘ। బలినం కృతినో నిత్యం సూదః పాపాత్మవాన్నృప॥ 10-9-20 (64456) కాలో నూనం మహారాజ లోకేఽస్మిన్బలవత్తరః। పశ్యామో నిహతం త్వాం చ భీమసేనేన సంయుగే॥ 10-9-21 (64457) కథం త్వాం సర్వధర్మజ్ఞం క్షుద్రః పాపో వృకోదరః। నికృత్యా హతవాన్మందో నూన కాలో దురత్యయః॥ 10-9-22 (64458) ద్వంద్వయుద్ధే హ్యధర్మేణ సమాహూయౌజసా మృధే। గదయా భీమసేనేన నిర్భగ్నే సక్థినీ తవ॥ 10-9-23 (64459) అధర్మేణ హతస్యాజౌ మృద్యమానం పదా శిరః। య ఉపేక్షితవాన్క్షుద్రం ధిక్తమస్తు--యుధిష్ఠిరం॥ 10-9-24 (64460) యుద్ధేష్వపవదిష్యంతి యోధా నూనం వృకోదరం। యావత్స్థాస్యంతి భూతాని నికృత్యా హ్యసి పాతితః॥ 10-9-25 (64461) నను రామోఽబ్రవీద్రాజంస్త్వాం సదా యదునందనః। దుర్యోధనసమో నాస్తి గదాయామితి వీర్యవాన్॥ 10-9-26 (64462) శ్లాఘతే త్వాం హి వార్ష్ణేయో రాజన్సంసత్సు భారత। స శిష్యో మమ కౌరవ్యో గదాయుద్ధ ఇతి ప్రభో॥ 10-9-27 (64463) యాం గతిం క్షత్రియస్యాహుః ప్రశస్తాం పరమర్షయః। హతస్యాభిముఖస్యాజౌ ప్రాప్తస్త్వమసి తాం గతిం॥ 10-9-28 (64464) దుర్యోధన న శోచామి త్వామహం పురుషర్షభ। హతపుత్రౌ తు శోచామి గాంధారీం పిరం చ తే॥ 10-9-29 (64465) ద్వావనాథౌ కృతౌ వీర త్వయా నాథేన వర్ధితౌ। భిక్షుకౌ విచరిష్యేతే శోచంతౌ పృథివీమిమాం॥ 10-9-30 (64466) ఘిగస్తు కృష్ణం వార్ష్ణేయమర్జునం చాపి దుర్మతిం। ధర్మజ్ఞమానిమౌ యౌ త్వాం వధ్యమానముపేక్షతాం॥ 10-9-31 (64467) పాండవాశ్చాపి తే సర్వే కిం వక్ష్యంతి నరాధిప। కథం దుర్యోధనోఽస్మాభిర్హత ఇత్యనపత్రపాః॥ 10-9-32 (64468) ధన్యస్త్వమసి గాంధారే యస్వమాయోధనే హతః। ప్రయాతోఽభిముఖః శత్రూంధర్మేణ పురుషర్షభ॥ 10-9-33 (64469) హతపుత్రా హి గాంధారీ నిహతజ్ఞాతిబాంధవా। ప్రజ్ఞాచక్షుశ్చ దుర్ధర్షః కాం దశాం ప్రతిపత్స్యతే॥ 10-9-34 (64470) ధిగస్తు కృతవర్మాణం మాం కృపం చ మహారథం। యే వయం న గతాః స్వర్గం త్వాం పురస్కృత్య పార్థివం॥ 10-9-35 (64471) దాతారం సర్వకామానాం రక్షితారం ప్రజాహితం। యద్వయం నానుగచ్ఛామ త్వాం ధిగస్మాన్నరాధమాన్॥ 10-9-36 (64472) కృపస్య తవ వీర్యేణ మమ చైవ పితుశ్చ మే। సభృత్యానాం నరవ్యాఘ్ర రత్నవంతి గృహాణి చ॥ 10-9-37 (64473) తవ ప్రసాదాదస్మాభిః సమిత్రైః సహ బాంధవైః। అవాప్తాః క్రతవో ముఖ్యా బహవో భూరిదక్షిణాః॥ 10-9-38 (64474) కుతశ్చాపీదృశం పాపాః ప్రవర్తిష్యామహే వయం। యాదృశేన పురస్కృత్య త్వం గతః సర్వపార్థివాన్॥ 10-9-39 (64475) వయమేవ త్రయో రాజన్గచ్ఛంతం పరమాం గతిం। యద్వై త్వాం నానుగచ్ఛాభస్తేన తప్స్యామహే వయం। 10-9-40 (64476) తత్స్వర్గహీనా హీనార్థాః స్మరంతః సుకృతస్య తే। కిం నామ తద్భవేత్కర్మ యేన త్వాం న వ్రజామ వై॥ 10-9-41 (64477) దుఃఖం నూన కురుశ్రేష్ఠ చరిష్యామ మహీమిమాం। హీనానాం నస్త్వయా రాజన్కుతః శాంతిః కుతః సుఖం॥ 10-9-42 (64478) గత్వైవ తు మహారాజ సమేత్య చ మహారథాన్। యథాజ్యేష్ఠం యథాశ్రేష్ఠం పూజయేర్వచనాన్మమ॥ 10-9-43 (64479) ఆచార్యం పూజయిత్వా చ కేతుం సర్వధనుష్మతాం। హతం మయాఽద్య శంశేథా దృష్టద్యుంనం నరాధిప॥ 10-9-44 (64480) పరిష్వజేథా రాజానం బాహ్లికం సుమహారథం। సైంధవం సోమదత్తం చ భూరిశ్రవసమేవ చ॥ 10-9-45 (64481) తథా పూర్వగతానన్యాన్స్వర్గే పార్థివసత్మాన్। అస్మద్వాక్యాత్పరిష్వజ్య సంపృచ్ఛేస్వమనామయం॥ 10-9-46 (64482) సంజయ ఉవాచ। 10-9-47x (5282) ఇత్యేవముక్వా రాజానం భగ్నసక్థమచేతసం। అశ్వత్థామా లఘుప్రాణం పునర్వచనమబ్రవీత్॥ 10-9-47 (64483) దుర్యోధన జీవసి చేద్వాక్యం శ్రోత్రముఖం శృణు। సప్ పాండవతః శిష్టా ధార్తరాష్ట్రాస్త్రయో వయం॥ 10-9-48 (64484) తే చైవ భ్రాతరః పంచ వాసుదేవోఽథ సాత్యకిః। అహం చ కృతవర్మా చ కృపః శారద్వతస్తథా॥ 10-9-49 (64485) ద్రౌపదేయా హతాః సర్వే ధృష్టద్యుంనస్య చాత్మజాః। పంచాలా నిహతాః సర్వే మత్స్యశేషం చ భారత॥ 10-9-50 (64486) కృతే ప్రతికృతం పశ్య హతపుత్రా హి పాండవాః। సౌప్తికే శిబిరం తేషాం హతం సనరవాహనం॥ 10-9-51 (64487) మయా చ పాపకర్మాఽసౌ ధృష్టద్యుంనో మహీపతే। ప్రవిశ్య శిబిరం రాత్రౌ పశుమారేణ మారితః॥ 10-9-52 (64488) దుర్యోధనస్తు తాం వాచం నిశంయ మనసః ప్రియాం। ప్రతిలభ్య పునశ్చేత ఇదం వచనమబ్రవీత్॥ 10-9-53 (64489) న మేఽకరోత్ద్గాంగేయో న కర్ణో న చ తే పితా। యత్త్వయా కృపభోజాభ్యాం సహితేనాద్య మే కృతం॥ 10-9-54 (64490) స చ సేనాపతిః క్షుద్రో హతః సార్ధం శిఖండినా। తేన మన్యే మఘవతా సమమాత్మానమద్య వై॥ 10-9-55 (64491) స్వస్తి ప్రాప్నుత భద్రం వః స్వర్గే నః సంగమః పునః। ఇత్యేవముక్త్వా పుత్రస్తే కురురాజో మహామనాః॥ 10-9-56 (64492) ప్రాణానుపాసృజద్వీరః సుహృదాం దుఃఖమాదధత్। అపాక్రామద్దివం పుణ్యాం శరీరం క్షితిమావిశత్॥ 10-9-57 (64493) ఏవం తే నిధనం యాతః పుత్రో దుర్యోధనో నృప। అగ్రే యాత్వా రణే శూరః పశ్రాద్వినిహతః పరైః॥ 10-9-58 (64494) తథైవ తే పరిష్వక్తాః పరిష్వజ్య చ తే నృపం। పునః పునః ప్రేక్షమాణాః స్వకానారురుహూ రథాన్॥ 10-9-59 (64495) ఇత్యేవం ద్రోణపుత్రస్య నిశంయ కరుణాం గిరం। ప్రత్యూషకాలే శోకార్తాః ప్రాద్రవన్నగరం ప్రతి॥ 10-9-60 (64496) ఏవమేష క్షయో వృత్తః కురుపాండవసేనయోః। ఘోరో విశసనో రౌద్రో రాజందుర్మంత్రితే తవ॥ 10-9-61 (64497) తవ పుత్రే గతే స్వర్గం శోకార్స్య మమానఘ। ఋషిదత్తం ప్రనష్టం తద్దివ్యదర్శిత్వమద్య వై॥ 10-9-62 (64498) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-9-63x (5283) ఇతి శ్రుత్వా స నృపతిర్జ్ఞాతిపుత్రవధం తదా। నిఃశ్వస్య దీర్ఘముష్ణం చ తతశ్చింతాపరోఽభవత్॥ ॥ 10-9-63 (64499) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి నవమోఽధ్యాయః॥ 9 ॥

10-10-0 (64500) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-10-0x (5284) తస్యాం రాత్ర్యాం వ్యతీతాయాం ధృష్టద్యుంనస్య సారథిః। గత్వా శశంస పాండుభ్యః సౌప్తికే కదనం కృతం॥ 10-10-1 (64501) సూత ఉవాచ। 10-10-2x (5285) ద్రౌపదేయా హతా రాజంద్రుపదస్వాత్మజైః సహ। ప్రమత్తా నిశి విశ్వస్తాః స్వపంతః శిబిరే స్వకే॥ 10-10-2 (64502) గౌతమేన నృశంసేన భోజేన కృతవర్మణా। అశ్వత్థాన్నా చ పాపేన హతం వః శిబిరం నిశి॥ 10-10-3 (64503) ఏతైర్నరగజాశ్వానాం ప్రాసశక్తిపరశ్వయైః। సహస్రామి వికృంద్భిర్నిః శేషం శిబిరం కృతం॥ 10-10-4 (64504) `xxxxxxవిహగఫలభారనతస్య హ।' xxxxxxxమహతో వనస్యేవ పరశ్వథైః। xxxxxxxx సుమహాఞ్శబ్దో బలస్య తవ భారత॥ 10-10-5 (64505) మహమేకోఽబశిష్టస్తు తస్మాత్సైన్యామహీపతే। ముక్తః కథంచిద్ధర్మాత్మన్వ్యగ్రాచ్చ కృతవర్మణః॥ 10-10-6 (64506) తచ్ఛ్రుత్వా వాక్యమశివం కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। పపాత మహ్యాం ధర్మాత్మా పుత్రశోకసమన్వితః॥ 10-10-7 (64507) పతంతం తమతిక్రంయ పరిజగ్రాహ సాత్యకిః। భీమసేనోఽర్జునశ్చైవ మాద్రీపుత్రౌ చ పాండవౌ॥ 10-10-8 (64508) లబ్ధచేతాస్తు కౌంతేయః శోకవిహ్వలయా గిరా। జిత్వా శత్రూంజితః పశ్చాత్పర్యదేవయదార్తవత్॥ 10-10-9 (64509) `అగంయా గతిరర్థానాం కర్మణామీశ్వరస్య చ'। దుర్విదా గతిరర్థానామపి యే దివ్యచక్షుషః। జీయమానా జయంత్యన్యే జయమానా వయం జితాః॥ 10-10-10 (64510) హత్వా భ్రాతౄన్వయస్యాంశ్చ పితౄన్పుత్రాన్సుహృద్గణాన్। బంధూనమాత్యాన్పౌత్రాంశ్చ జిత్వా సర్వాంజితా వయం॥ 10-10-11 (64511) అనర్థో హ్యర్థసంకాశస్తథాఽనర్థోఽర్థదర్శనః। జయోఽయమజయాకారో జయస్తస్మాత్పరాజయః॥ 10-10-12 (64512) యజ్జిత్వా తప్యతే పశ్చాదాపన్న ఇవ దుర్మతిః। కథం మన్యేత విజయం తతో జితతరః పరైః॥ 10-10-13 (64513) యేషామర్థాయ పాపం స్యాద్విజయస్య సుహృద్వధైః। నిర్జితైరప్రమత్తైర్హి విజితా జితకాశినః॥ 10-10-14 (64514) కర్ణినాలీకదంష్ట్రస్య స్వంగజిహ్వస్య సంయుగే। చాపవ్యాత్తాస్యరౌద్రస్య జ్యాతలస్వననాదినః॥ 10-10-15 (64515) క్రుద్ధస్య నరసింహస్య సంగ్రామేష్వపలాయినః। యే వ్యముంచంత కర్ణస్య ప్రమాదాత్త ఇమే హతాః॥ 10-10-16 (64516) రథహదం శరవర్షోర్మిమంతం రత్నాచితం వాహనయోధబృందం। శక్త్యృష్టిమీనధ్వజనాగనక్రం శరాసనావర్తమహేషుఫేనం॥ 10-10-17 (64517) సంగ్రామచంద్రోదయవేగవేలం ద్రోణార్ణవం జ్యాతలనేమిఘోషం। యే తేరురుచ్చావచశస్త్రనౌభి-- స్తే రాజపుత్రా నిహతాః ప్రమాదాత్॥ 10-10-18 (64518) న హి ప్రమాదాత్పరమస్తి కశ్చ-- ద్వధో నరాణామిహ జీవలోకే। ప్రమత్తమర్థా హి నరం సమంతా-- త్త్యజంత్యనర్థాశ్చ సమావిశంతి॥ 10-10-19 (64519) ధ్వజోత్తమాగ్రోచ్ఛ్రితధూమకేతుం శరార్చిషం దీప్తమహాపతాకం। మహాధనుర్జ్యాతలనేమిఘోషం తనుత్రనానావిధశస్త్రహోమం॥ 10-10-20 (64520) మహాచమూకక్షదవాభిపన్నం మహాహవే భీష్మమహాదవాగ్నిం। యే తేరురుచ్చావచశస్త్రవేగై-- స్తే రాజపుత్రా నిహతాః ప్రమాదాత్॥ 10-10-21 (64521) న హి ప్రమత్తేన నరేణ శక్య-- మాప్తుం వసు శ్రీర్విపులం యశో వా। పశ్యాప్రమాదేన నిహత్య శత్రూ-- న్సర్వాన్మహేంద్రం సుఖమేధమానం॥ 10-10-22 (64522) ఇంద్రోపమాన్పార్థివపుత్రపౌత్రా-- న్పశ్యావిశేషేణ హతాన్ప్రమాదాత్। తీర్త్వా సముద్రం జణిజః సమృద్వా। మగ్నాః కునద్యామివ సీదమానాః॥ 10-10-23 (64523) అమర్షితైర్యే నిహతా నరేంద్రా నిఃసంశయం తే త్రిదివం ప్రపన్నాః। కృష్ణాం తు శోచామి కథం ను సాధ్వీ శోకార్ణవం సా విషహిష్యతీతి॥ 10-10-24 (64524) భాతృంశ్చ పుత్రాంశ్చ హతాన్నిశంయ పాంచాలసరాజం పితరం చ వృద్వం। ధ్రువం విసంజ్ఞా పతితా పృథివ్యాం సా శోష్యతే శోకకృశాంగయష్టిః॥ 10-10-25 (64525) తచ్ఛోకజం దుఃఖమపారయంతీ కథం భవిష్యత్యుచితా సుఖానాం। రోరూయతే జ్ఞాతివధాభితప్తా ప్రదహ్వమానేవ హుతాశనేన॥ 10-10-26 (64526) ఇత్యేవమార్తః పరిదేవయన్స రాజాజ కురూణాం నకులం బభాషే। గచ్ఛాన్యైనామిహ మందభాగ్యాం సమాతృపక్షామితి రాజపుత్రీం॥ 10-10-27 (64527) మాద్రీసుతస్తత్పరిగృహ్య వాక్యం ధర్మేణ ధర్మప్రథమస్య రాజ్ఞః। యయౌ రథేనాలయమాశుదేవ్యాః పాంచాలరాజస్య చ యత్ర దారాః॥ 10-10-28 (64528) ప్రస్థాప్య మాద్రీసుతమాజమీఢః శోకార్దితస్తైః సహితః సుహృద్భిః। రోరూయమాణః ప్రయయౌ సుతానా-- మాయోధనం భూతగణానుకీర్ణం॥ 10-10-29 (64529) స తత్ప్రవిశ్యాశివముగ్రరూపం దదర్శ పుత్రాన్సుహృదః సఖీంశ్చ। భూమౌ శయానాన్రుధిరార్ద్రగాత్రా-- న్విభిన్నదేహాన్ప్రహృతోత్తమాంగాన్॥ 10-10-30 (64530) స తాంస్తు దృష్ట్వా భృశమార్తరూపో యుధిష్ఠిరో ధర్మభృతాం వరిష్ఠః। ఉచ్చైః ప్రచుక్రోశ చ కౌరవాగ్ర్యః పపాత చోర్వ్యాం సగణో విసంజ్ఞః॥ ॥ 10-10-31 (64531) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ఐషీకపర్వణి దశమోఽధ్యాయః॥ 10 ॥

10-11-0 (64532) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-11-0x (5286) స దృష్ట్వా నిహతాన్సంఖ్యే పుత్రాన్పాత్రౌన్సఖీంస్తథా। మహాదుఃఖపరీతాత్మా బభూవ జనమేజయ॥ 10-11-1 (64533) తతస్తస్య మహాఞ్శోకః ప్రాదురాసీన్మహాత్మనః। స్మరతః పుత్రపౌత్రాంస్తాన్భ్రాతౄన్సుహృద ఏవ చ॥ 10-11-2 (64534) తమశ్రుపరిపూర్ణాక్షం వేపమానమచేతసం। సుహృదో భృశసంవిగ్నాః సాంత్వయాంచక్రిరే తదా॥ 10-11-3 (64535) `కృత్వా తు విధివత్తేషాం పుత్రాణామమితౌజసాం। ప్రేతకార్యాణి సర్వేషాం బభూవ భృశదుఃఖితః'॥ 10-11-4 (64536) తస్మిన్ముహూర్తే జవనైర్వాజిభిర్హేమమాలిభిః। నకులః కృష్ణయా సార్ధముపాయాత్పరమార్తయా॥ 10-11-5 (64537) ఉపప్లావ్యం గతా సా తు శ్రుత్వా సుమహదప్రియం। తదా వినాశం సర్వేషాం పుత్రాణాం వ్యథితేంద్రియా॥ 10-11-6 (64538) కంపమానేవ కదలీ వాతేనాభిసమీరితా। కృష్ణా రాజానమాసాద్య శోకార్తా న్యపతద్భువి॥ 10-11-7 (64539) న బభౌ వదనం తస్యా రుదంత్యాః శోకకర్శితం। ఫుల్లపద్మపలాశాక్ష్యా మేఘావృత ఇవోడురాట్॥ 10-11-8 (64540) తతస్తాం పతితాం దృష్ట్వా సంరంభీ సత్యవిక్రమః। వాహుభ్యాం పరిజగ్రాహ సముత్పత్య వృకోదరః॥ 10-11-9 (64541) సా సమాశ్వాసితా తేన భీమసేనేన భామినీ। రుదతీ పాండవజ్యేష్ఠమిదం వచనమబ్రవీత్॥ 10-11-10 (64542) దిష్ట్యా రాజన్నవాప్యేమామఖిలాం భోక్ష్యసే మహీం। ఆత్మజాన్క్షత్రధర్మేణ సంప్రదాయ యమాయ వై॥ 10-11-11 (64543) దిష్ట్యా సర్వాస్త్రకుశలం మత్తమాతంగామినం। అవాప్య పృథివీం కృత్స్నాం సౌభద్రం న స్మరిష్యసి॥ 10-11-12 (64544) ఆత్మజాన్క్షత్రధర్మేణ శ్రుత్వా శూరాన్నిపాతితాన్। స్థితో రాజ్యే మయా సార్ధం విహరన్న స్మరిష్యసి॥ 10-11-13 (64545) ప్రసుప్తానాం వధం శ్రుత్వా ద్రౌణినా పాపకర్మణా। శోకో మాం దహతే గాఢో హుతాశన ఇవాశ్రయం॥ 10-11-14 (64546) తస్య పాపకృతో ద్రౌణేర్న చేదద్య దురాత్మనః। హియతే సానుబంధస్య యుధి విక్రంయ జీవితం॥ 10-11-15 (64547) ఇహైవ ప్రాయమాసిష్యే తన్నిబోధత పాండవాః। న చేత్ఫలమవాప్నోతి ద్రౌణిః పాపస్య కర్మణః॥ 10-11-16 (64548) ఏవమక్త్వా తతః కృష్ణా పాండవం ప్రత్యుపావిశత్। యుధిష్ఠిరం యాజ్ఞసేనీ ధర్మరాజం యశస్వినీ॥ 10-11-17 (64549) దృష్ట్వోపవిష్టాం రాజా తు పాండవో మహిషీం ప్రియాం। ప్రత్యువాచ స ధర్మాత్మా ద్రౌపదీం చారుదర్శనాం॥ 10-11-18 (64550) క్షత్రధర్మేణ ధర్మజ్ఞే ప్రాప్తాస్తే నిధనం శుభే। పుత్రాస్తే భ్రాతరశ్చైవ తాన్న శోచితుమర్హసి॥ 10-11-19 (64551) స కల్యాణి వనం దుర్గం దూరం ద్రౌణిరితో గతః। తస్య త్వం పాతనం సంఖ్యే కథం జ్ఞాస్యసి శోభనే॥ 10-11-20 (64552) ద్రౌపద్యువాచ। 10-11-21x (5287) ద్రోణపుత్రస్య సహజో మణిః శిరసి మే శ్రుతః। నిహత్య సంఖ్యే తం పాపం పశ్యేయం మణిమాహృతం। ద్రౌణేః శిరస ఉత్కృత్య జీవేయమితి మే మతిః॥ 10-11-21 (64553) ఇత్యుక్త్వా పాండవం కృష్ణా రాజానం చారుదర్శనా। భీమసేనకరే స్పృష్ట్వా కుపితా వాక్యమబ్రవీత్॥ 10-11-22 (64554) త్రాతుమర్హసి మాం భీమ క్షత్రధర్మమనుస్మరన్। జహి తం పాపకర్మాణం శంబరం సఘవానివ॥ 10-11-23 (64555) న హి తే విక్రమే తుల్యః పుమానస్తీహ కశ్చన। శ్రుతం తత్సర్వలోకేషు పరమవ్యసనే తథా॥ 10-11-24 (64556) ద్వీపోఽభూస్త్వం హి పార్థానాం నగరే వారణావతే। హిడింబదర్శనే చైవ తథాం త్వమభవో గతిః॥ 10-11-25 (64557) తథా విరాటనగరే కీచకేన భృశార్దితాం। మామప్యుద్వృతవాన్కృచ్ఛ్రాత్పౌలోమీం మఘవానివ॥ 10-11-26 (64558) యథైతాన్యకృథాః పార్థ మహాకర్మాణి వై పురా। తథా ద్రౌణిమమిత్రఘ్న వినిహత్య సుఖీ భవ॥ 10-11-27 (64559) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-11-28x (5288) తస్యా బహువిధం దుఃఖం నిశంయ పరిదేవితం। న చామర్షత కౌంతేయో భీమసేనో మహాబలః॥ 10-11-28 (64560) స కాంచనవిచిత్రాంగమారురోహ మహారథం। ఆదాయ రుచిరం చిత్రం సమార్గణగుణం ధనుః॥ 10-11-29 (64561) నకులం సారథిం కృత్వా ద్రోణపుత్రవధే ధృతః। విస్ఫార్య సశరం చాపం తూర్ణమశ్వానచోదయత్॥ 10-11-30 (64562) తే హయాః పురుషవ్యాఘ్ర దీప్యమానాః స్వతేజసా। వహంతః సహసా జగ్ముర్హరయః శీఘ్రగామినః॥ 10-11-31 (64563) శిబిరాత్స్వాద్గృహీత్వా స రథస్య పదమచ్యుతః। `ద్రోణపుత్రగతేనాశు యయౌ మార్గేణ భారత'॥ ॥ 10-11-32 (64564) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ఐషీకపర్వణి ఏకాదశోఽధ్యాయః॥ 11 ॥

10-12-0 (64565) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-12-0x (5289) తస్మిన్ప్రయాతే దుర్ధర్షే యదూనామృషభస్తతః। అబ్రవీత్పుండరీకాక్షః కుంతీపుత్రం యుధిష్ఠిరం॥ 10-12-1 (64566) ఏష పాణ్·డవే తే భ్రాతా పుత్రశోకపరాయణః। జిఘాంసుర్ద్రౌణిమాక్రందే ఏక ఏవాభిధావతి॥ 10-12-2 (64567) భీమః ప్రియస్తే సర్వేభ్యో భ్రాతృభ్యో భరతర్షభ। తం కృచ్ఛ్రగతమద్య త్వం కస్మాన్నాభ్యుపపద్యసే॥ 10-12-3 (64568) యత్తదాచష్ట పుత్రాయ ద్రోణః పరపురంజయః। అస్త్రం బ్రహ్మశిరో నామ దహేత పృథివీమపి॥ 10-12-4 (64569) తన్మహాత్మా మహాభాగః కేతుః సర్వధనుష్మతాం। ప్రత్యపాయదాచార్యః ప్రీయమాణో ధనంజయం॥ 10-12-5 (64570) తం పుత్రోఽప్యేక ఏవైనమన్వయాచదమర్షణః। తతః ప్రోవాచ పుత్రాయ నాతిహృష్టమనా ఇవ॥ 10-12-6 (64571) విదితం చాపలం హ్యాసీదాత్మజస్య దురాత్మనః। సర్వధర్మవిదాచార్యః సోఽన్వశాసత్సుతం తతః॥ 10-12-7 (64572) పరమాపద్గతేనాపి న స్మ తాత త్వయా రణే। ఇదమస్త్రం ప్రయోక్తవ్యం మానుషేషు విశేషతః॥ 10-12-8 (64573) ఇత్యుక్త్వాన్గురుః పుత్రం ద్రోణః పశ్చాథోక్తవాన్। న త్వం జాతు సతాం మార్గే స్థాతేతి పురుషర్షభ॥ 10-12-9 (64574) స తదాజ్ఞాయ దుష్టాత్మా పితుర్వచనమప్రియం। నిరాశః సర్వకల్యాణైః శోకాత్పర్యచరన్మహీం॥ 10-12-10 (64575) తతస్తదా కురుశ్రేష్ఠ వనస్థే త్వయి భారత। అవసద్ద్వారకామేత్య వృష్ణిభిః పరమార్చితః॥ 10-12-11 (64576) స కదాచిత్సముద్రాంతే వసంద్వారవతీమను। ఏక ఏకం సమాగంయ మామువాచ హసన్నివ॥ 10-12-12 (64577) యత్తదుగ్రం తపః కృష్ణ చరన్నమితవిక్రమః। అగస్త్యాద్భారతాచార్యః ప్రత్యపద్యత మే పితా॥ 10-12-13 (64578) అస్త్రం బ్రహ్మశిరో నామ దేవగంధర్వపూజితం। తదద్య మయి దాశార్హ యథా పితరి మే తథా॥ 10-12-14 (64579) అస్మత్తస్దుపాదాయ దివ్యమస్త్రం యదూత్తమ। మమాప్యస్రం ప్రయచ్ఛ త్వం చక్రం రిపుహణం రణే॥ 10-12-15 (64580) స రాజన్ప్రీయమాణేన మయాప్యుక్తః కృతాంజలిః। యాచమానః ప్రయత్నేన మత్తోఽస్త్రం భరతర్షభ॥ 10-12-16 (64581) దేవదానవగంధర్వమనుష్యపతగోరగాః। న సమా మమ వీర్యస్య శతాంశేనాపి పిండితాః॥ 10-12-17 (64582) ఇదం ధనురియం శక్తిరిదం చక్రమియం గదా। యద్యదిచ్ఛసి చేదస్రం మత్తస్తత్తద్దదామి తే॥ 10-12-18 (64583) యచ్ఛక్నోషి సముద్యంతుం ప్రయోక్తుమపి వా రణే। తద్గృహాణ వినాఽస్త్రేణ యన్మే దాతుమభీప్ససి॥ 10-12-19 (64584) స సునాభం సహస్రారం వజ్రనాభమయస్మయం। వవ్రే చక్రం మహాభాగో మత్తః స్పర్ధన్మయా సహ॥ 10-12-20 (64585) గృహాణ చక్రమిత్యుక్తో మయా తు తదనంతరం। జగ్రాహోత్పత్య సహసా చక్రం సవ్యేన పాణినా॥ 10-12-21 (64586) న చైనమశకత్స్థానాత్సంచాలయితుమప్యుత। అథైనం దక్షిణేనాపి గ్రహీతుముపచక్రమే॥ 10-12-22 (64587) సర్వయత్నేన తేనాపి గృహ్య నైనమకంపయత్॥ 10-12-23 (64588) తతః సర్వబలేనాపి యదైనం న శశాక హ। ఉద్యంతుం వా చాలయితుం ద్రౌణిః పరమదుర్మనాః। కృత్వా యత్నం పరిశ్రాంతః స న్యవర్తత భారత॥ 10-12-24 (64589) నివృత్మనసం తస్మాదభిప్రాయాద్విచేతసం। అహమామంత్ర్య సంవిగ్నమశ్వత్థామానమబ్రువం॥ 10-12-25 (64590) యః స దైవమనుష్యేషు ప్రమాణం పరమం గతః। గాండీవధన్వా శ్వేతాశ్చః కపిప్రవరకేతనః॥ 10-12-26 (64591) యః సాక్షాద్దేవదేవేశం శితికంఠముమాపతిం। ద్వంద్వయుద్ధే పురా జిష్ణుస్తోషయామాస శంకరం॥ 10-12-27 (64592) యస్మాత్ప్రియతరో నాస్తి మమాన్యః పురుషో భువి। నాదేయం యస్య మే కించిదపి ప్రాణాన్మహాత్మనః॥ 10-12-28 (64593) తేనాపి సుహృదా బ్రహ్మన్పార్థేనాక్లిష్టకర్మణా। నోక్పూర్వమిదం వాక్యం యస్త్వం మామభిభాషసే॥ 10-12-29 (64594) బ్రహ్మచర్యం మహద్ధోరం తీర్వా ద్వాదశవార్షికం। హిమవత్పార్శ్వమాస్థాయ యో మయా తపసాఽఽర్జితః॥ 10-12-30 (64595) సమానవ్రతచారిణ్యాం రుక్మిణ్యాం యోఽన్వజాయత। సనత్కుమారస్తేజస్వీ ప్రద్యుంనో నామ మే సుతః॥ 10-12-31 (64596) తేనాప్యేతన్మహద్దివ్యం చక్రమప్రతిమం రణే। న ప్రార్థితమభూన్మూఢ తదితం ప్రార్థితం త్వయా॥ 10-12-32 (64597) రామేణాతిబలేనైతన్నోక్తపూర్వం కదాచన। న గదేన సాంబేన యదిదం ప్రార్థితం త్వయా॥ 10-12-33 (64598) ద్వారకావాసిభిశ్చాన్యైర్వృష్ణ్యంధకమహారథైః। నోక్తపూర్వమిదం క్షుద్రం తదిదం ప్రార్థితం త్వయా॥ 10-12-34 (64599) భారతాచార్యపుత్రస్త్వం మానితః సర్వయాదవైః। చక్రేణ రథినాం శ్రేష్ఠ కం ను తాత యుయుత్ససే॥ 10-12-35 (64600) ఏవముక్తో మయా ద్రౌణిర్మామిదం ప్రత్యువాచ హ। ప్రయుజ్య భవతే పూజాం యోత్స్యే కృష్ణ త్వయా సహ॥ 10-12-36 (64601) ప్రార్థితం తే మయా చక్రం దేవదానవపూజితం। అజేయః స్యామితి విభో సత్యమేద్బ్రవీమి తే॥ 10-12-37 (64602) సోఽహం తద్దుర్లభం చక్రమనవాప్యైవ కేశవ। ప్రతియాస్యామి గోవింద శివేనాభివదస్వ మాం॥ 10-12-38 (64603) ఏతత్సునాభం భోజానామృషభేణ త్వయా ధృతం। చక్రమప్రతిచక్రేణ భువి నాన్యోఽభిపద్యతే॥ 10-12-39 (64604) ఏతావదుక్త్వా ద్రౌణిర్మాం యుగ్యానశ్వాంధనాని చ। ఆదాయోపయయౌ కాలే రత్నాని వవిధాని చ॥ 10-12-40 (64605) స సంరంభీ దురాత్మా చ చపలః క్రూర ఏవ చ। వేద చాస్రం బ్రహ్మశిరస్తస్మాద్రక్ష్యో వృకోదరః॥ ॥ 10-12-41 (64606) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ఐషీకపర్వణి ద్వాశోఽధ్యాయః॥ 12 ॥

10-13-0 (64607) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-13-0x (5290) ఏవముక్త్వా కురుశ్రేష్ఠం సర్వయాదవనందనః। సర్వాయుధవరోపేతమారురోహ రథోత్తమం॥ 10-13-1 (64608) యుక్తం పరమకాంభోజైస్తురగైర్హేమమాలిభిః। ఉదితాదిత్యసంకాశం సర్వరత్నవిభూషితం॥ 10-13-2 (64609) దక్షిణే హ్యావహచ్ఛైబ్యః సుగ్రీవః సవ్యతో ధురం। ణర్ష్ణివాహౌ తు తస్యాస్తాం మేఘపుష్పబలాహకౌ॥ 10-13-3 (64610) విశ్వకర్మకృతా దివ్యా రత్నధాతువిభూషితా। ఉచ్ఛ్రితా చ రథే తస్మింధ్వజయష్టిరదృశ్యత॥ 10-13-4 (64611) వైనతేయః స్థితస్తస్యాం ప్రభామండలరశ్మివాన్॥ తస్య సత్యవతః కేతుర్భుజగారిరదృశ్యత॥ 10-13-5 (64612) అథారోహద్ధృషీకేశః కేతుః సర్వధనుష్మతాం। అర్జునః స చ ధర్మాత్మా కురురాజో యుధిష్ఠిరః॥ 10-13-6 (64613) అశోభేతాం మహాత్మానౌ దాశార్హమభితః స్థితౌ। రథస్థం శార్ంగధన్వానమశ్వినావివ వాసవం॥ 10-13-7 (64614) ఉభావారోప్య దాశార్హః స్యందనం లోకపూజితం। ప్రతోదేన జవోపేతాన్పరమాశ్వానచోదయత్॥ 10-13-8 (64615) తే హయాః సహసోత్పేతుర్గృహీత్వా స్యందనోత్తమం। ఆస్థితం పాండవేయాభ్యాం యదూనామృషభేణ చ॥ 10-13-9 (64616) వహతాం శార్ంగధన్వానమశ్వానాం శీఘ్రగామినాం। ప్రాదురాసీన్మహాఞ్శబ్దః పక్షిణాం పతతామివ॥ 10-13-10 (64617) తే సమర్థా మహాబాహుం క్షణేన భరతర్షభ। భీమసేనం మహేష్వాసమనుసస్రుః సువేగితాః॥ 10-13-11 (64618) క్రోధదీప్తం తు కౌంతేయం ద్విషదర్థే సముద్యతం। నాశక్నువన్వారయితుం సమేత్యాపి మహారథాః॥ 10-13-12 (64619) స తేషామగ్రతః శూరః శ్రీమతాం దృఢధన్వినాం। యయౌ భాగీరథీతీరం హరిభిర్భృశవేగితైః। యత్ర స శ్రూయతే ద్రౌణిః పుత్రహంతా దురాత్మవాన్॥ 10-13-13 (64620) స దదర్శ మహాత్మానముదకాంతే యశస్వినం। కృష్ణద్వైపాయనం వ్యాసమాసీనమృషిభిః సహ॥ 10-13-14 (64621) తం చైవ క్రూరకర్మాణం ఘృతాక్తం కుశచీరిణం। రజసా ధ్వస్తమాసీనం దదర్శ ద్రౌణిమంతికే॥ 10-13-15 (64622) తమభ్యధావత్కౌంతేయః ప్రగృహ్య సశరం ధనుః। భీమసేనో మహాబాహుస్తిష్ఠతిష్ఠేతి చాబ్రవీత్॥ 10-13-16 (64623) తం దృష్ట్వా భీమకర్మాణం ప్రగృహీతశరాసనం। భ్రాతరౌ పృష్ఠతశ్చాస్య జనార్దనరథే స్థితౌ। వ్యథితాత్మాఽభవద్ద్రౌణిః ప్రాప్తం చేదమమన్యత॥ 10-13-17 (64624) స తద్దివ్యమదీనాత్మా పరమాస్రమచింతయత్। జగ్రాహ చ శరైషీకాం ద్రౌణిః సవ్యేన పాణినా॥ 10-13-18 (64625) స తామాపదమాసాద్య దివ్యమస్త్రముదైరయత్। అమృష్యమాణస్తాంఛూరాందివ్యాయుధధరాన్స్థితాన్। అపాండవాయేతి రుషా వాచముత్సృజ్య దారుణం॥ 10-13-19 (64626) ఇత్యుక్త్వా రాజశార్దూల ద్రోణపుత్రః ప్రతాపవాన్। సర్వలోకప్రమోహార్థం తదస్రం ప్రముమోచ హ॥ 10-13-20 (64627) తతస్తస్యామిషీకాయాం పావకః సమజాయత। ప్రధక్ష్యన్నివ లోకాంస్త్రీన్కాలాన్కయమోపమః॥ ॥ 10-13-21 (64628) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ఐషీకపర్వణి త్రయోధశోఽధ్యాయః॥ 13 ॥

10-14-0 (64629) వైశంపాయన ఉవాచ। 10-14-0x (5291) ఇంగితేనైవ దాశార్హస్తస్యాభిప్రాయమాదితః। ద్రౌణేర్బుద్ధా మహాబాహురర్జునం ప్రత్యభాషత॥ 10-14-1 (64630) అర్జునార్జున యద్దివ్యమస్త్రం తే హృది వర్తతే। ద్రోణోపదిష్టం తస్యాయం కాలః సంప్రతి పాండవ॥ 10-14-2 (64631) భ్రాతౄణామాత్మనశ్చైవ పరిత్రాణాయ భారత। విసృజైతత్త్వమప్యాజావస్త్రమస్త్రనివారణం॥ 10-14-3 (64632) కేశవేనైవముక్తోఽథ పాండవః పరవీరహా। అవాతరద్రథాత్తూర్ణం ప్రగృహ్య సశరం ధనుః॥ 10-14-4 (64633) పూర్వమాచార్యపుత్రాయ తతోఽనంతరమాత్మనే। భ్రాతృభ్యశ్చైవ సర్వేభ్యః స్వస్తీత్యుక్త్వా పరంతపః॥ 10-14-5 (64634) దేవతాభ్యో నమస్కృత్య గురుభ్యశ్చైవ సర్వశః। ఉత్ససర్జ శివం ధ్యాయన్నస్త్రమస్త్రేణ శాంయతాం॥ 10-14-6 (64635) తతస్తదస్రం సహసా సృష్టం గాండీవధన్వనా। ప్రజజ్వాల మహార్చిష్మద్యుగాంతానలసన్నిభం॥ 10-14-7 (64636) తథైవ ద్రోణపుత్రస్య తదస్త్రం తిగ్మతేజసః। ప్రజజ్వాల మహాజ్వాలం తేజోమండలసంవృతం॥ 10-14-8 (64637) నిర్ఘాతా బహవశ్చాసన్పేతురుల్కాః సహస్రశః। మహద్భయం చ భూతానాం సర్వేషాం సమజాయత॥ 10-14-9 (64638) సశబ్దమభవద్వ్యోమ జ్వాలామాలాకులం భృశం। చచాల చ మహీ కృత్స్నా సపర్వతవనద్రుమా॥ 10-14-10 (64639) తావస్త్రతేజసా లోకాంస్త్రాసయంతౌ తతః స్థితౌ। మహర్షీ సహితౌ తత్ర దర్శయామాసతుస్తదా॥ 10-14-11 (64640) నారదః సర్వధర్మాత్మా భరతానాం పితామహః। ఉభౌ శమయితుం వీరౌ భారద్వాజధనంజయౌ॥ 10-14-12 (64641) తౌ మునీ సర్వధర్మజ్ఞౌ సర్వభూతహితైపిణౌ। దీప్తయోరస్రయోర్మధ్యే స్థితౌ పరమతేజసౌ॥ 10-14-13 (64642) తదంతరమనాధృష్యావుపగంయ యశస్వినౌ। ఆస్తామృషివరౌ తత్ర జ్వలితావివ పావకౌ॥ 10-14-14 (64643) ప్రాణభృద్భిరనాధృష్యౌ దేవదానవసంమతౌ। అస్త్రతేజః శమయితుం లోకానాం హితకాంయయా॥ 10-14-15 (64644) ఋషీ ఊచతుః। 10-14-16x (5292) మహాస్త్రవిదుషః పూర్వే యేఽప్యతీతా మహారథాః। నైతదస్రం మనుష్యేషు తైః ప్రయుక్తం కథంచన। కిమిదం సాహసం వీరౌ కృతవంతౌ మహాత్యయం॥ ॥ 10-14-16 (64645) ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే సౌప్తికపర్వణి ఐషీకపర్వమి చతుర్దశోఽధ్యాయః॥ 14 ॥