.. vālmīki rāmāyaṇa - araṇyakāṇḍa ..

sarga - 49

ityuktasya yathānyāyaṃ rāvaṇasya jaṭāyuṣā .
kruddhasyāgninibhāḥ sarvā rejurviṃśatidṛṣṭayaḥ .. 1..

saṃraktanayanaḥ kopāttaptakāñcanakuṇḍalaḥ .
rākṣasendro.abhidudrāva patagendramamarṣaṇaḥ .. 2..

sa samprahārastumulastayostasminmahāvane .
babhūva vātoddhatayormeghayorgagane yathā .. 3..

tadbabhūvādbhutaṃ yuddhaṃ gṛdhrarākṣasayostadā .
sapakṣayormālyavatormahāparvatayoriva .. 4..

tato nālīkanārācaistīkṣṇāgraiśca vikarṇibhiḥ .
abhyavarṣanmahāghorairgṛdhrarājaṃ mahābalaḥ .. 5..

sa tāni śarajālāni gṛdhraḥ patraratheśvaraḥ .
jaṭāyuḥ pratijagrāha rāvaṇāstrāṇi saṃyuge .. 6..

tasya tīkṣṇanakhābhyāṃ tu caraṇābhyāṃ mahābalaḥ .
cakāra bahudhā gātre vraṇānpatagasattamaḥ .. 7..

atha krodhāddaśagrīvo jagrāha daśamārgaṇān .
mṛtyudaṇḍanibhānghorāñśatrumardanakāṅkṣayā .. 8..

sa tairbāṇairmahāvīryaḥ pūrṇamuktairajihmagaiḥ .
bibheda niśitaistīkṣṇairgṛdhraṃ ghoraiḥ śilīmukhaiḥ .. 9..

sa rākṣasarathe paśyañjānakīṃ bāṣpalocanām .
acintayitvā bāṇāṃstānrākṣasaṃ samabhidravat .. 10..

tato.asya saśaraṃ cāpaṃ muktāmaṇivibhūṣitam .
caraṇābhyāṃ mahātejā babhañja patageśvaraḥ .. 11..

taccāgnisadṛśaṃ dīptaṃ rāvaṇasya śarāvaram .
pakṣābhyāṃ ca mahātejā vyadhunotpatageśvaraḥ .. 12..

kāñcanoraśchadāndivyānpiśācavadanānkharān .
tāṃścāsya javasampannāñjaghāna samare balī .. 13..

varaṃ triveṇusampannaṃ kāmagaṃ pāvakārciṣam .
maṇihemavicitrāṅgaṃ babhañja ca mahāratham .
pūrṇacandrapratīkāśaṃ chatraṃ ca vyajanaiḥ saha .. 14..

sa bhagnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ .
aṅkenādāya vaidehīṃ papāta bhuvi rāvaṇaḥ .. 15..

dṛṣṭvā nipatitaṃ bhūmau rāvaṇaṃ bhagnavāhanam .
sādhu sādhviti bhūtāni gṛdhrarājamapūjayan .. 16..

pariśrāntaṃ tu taṃ dṛṣṭvā jarayā pakṣiyūthapam .
utpapāta punarhṛṣṭo maithilīṃ gṛhya rāvaṇaḥ .. 17..

taṃ prahṛṣṭaṃ nidhāyāṅke gacchantaṃ janakātmajām .
gṛdhrarājaḥ samutpatya jaṭāyuridamabravīt .. 18..

vajrasaṃsparśabāṇasya bhāryāṃ rāmasya rāvaṇa .
alpabuddhe harasyenāṃ vadhāya khalu rakṣasām .. 19..

samitrabandhuḥ sāmātyaḥ sabalaḥ saparicchadaḥ .
viṣapānaṃ pibasyetatpipāsita ivodakam .. 20..

anubandhamajānantaḥ karmaṇāmavicakṣaṇāḥ .
śīghrameva vinaśyanti yathā tvaṃ vinaśiṣyasi .. 21..

baddhastvaṃ kālapāśena kva gatastasya mokṣyase .
vadhāya baḍiśaṃ gṛhya sāmiṣaṃ jalajo yathā .. 22..

na hi jātu durādharṣau kākutsthau tava rāvaṇa .
dharṣaṇaṃ cāśramasyāsya kṣamiṣyete tu rāghavau .. 23..

yathā tvayā kṛtaṃ karma bhīruṇā lokagarhitam .
taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ .. 24..

yudhyasva yadi śūro.asi muhūrtaṃ tiṣṭha rāvaṇa .
śayiṣyase hato bhūmau yathā bhrātā kharastathā .. 25..

paretakāle puruṣo yatkarma pratipadyate .
vināśāyātmano.adharmyaṃ pratipanno.asi karma tat .. 26..

pāpānubandho vai yasya karmaṇaḥ ko nu tatpumān .
kurvīta lokādhipatiḥ svayambhūrbhagavānapi .. 27..

evamuktvā śubhaṃ vākyaṃ jaṭāyustasya rakṣasaḥ .
nipapāta bhṛśaṃ pṛṣṭhe daśagrīvasya vīryavān .. 28..

taṃ gṛhītvā nakhaistīkṣṇairvirarāda samantataḥ .
adhirūḍho gajārohi yathā syādduṣṭavāraṇam .. 29..

virarāda nakhairasya tuṇḍaṃ pṛṣṭhe samarpayan .
keśāṃścotpāṭayāmāsa nakhapakṣamukhāyudhaḥ .. 30..

sa tathā gṛdhrarājena kliśyamāno muhurmuhuḥ .
amarṣasphuritauṣṭhaḥ sanprākampata sa rākṣasaḥ .. 31..

sampariṣvajya vaidehīṃ vāmenāṅkena rāvaṇaḥ .
talenābhijaghānārto jaṭāyuṃ krodhamūrchitaḥ .. 32..

jaṭāyustamatikramya tuṇḍenāsya kharādhipaḥ .
vāmabāhūndaśa tadā vyapāharadarindamaḥ .. 33..

tataḥ kruddho daśakrīvaḥ sītāmutsṛjya vīryavān .
muṣṭibhyāṃ caraṇābhyāṃ ca gṛdhrarājamapothayat .. 34..

tato muhūrtaṃ saṅgrāmo babhūvātulavīryayoḥ .
rākṣasānāṃ ca mukhyasya pakṣiṇāṃ pravarasya ca .. 35..

tasya vyāyacchamānasya rāmasyārthe.atha rāvaṇaḥ .
pakṣau pādau ca pārśvau ca khaḍgamuddhṛtya so.acchinat .. 36..

sa chinnapakṣaḥ sahasā rakṣasā raudrakarmaṇā .
nipapāta hato gṛdhro dharaṇyāmalpajīvitaḥ .. 37..

taṃ dṛṣṭvā patitaṃ bhūmau kṣatajārdraṃ jaṭāyuṣam .
abhyadhāvata vaidehī svabandhumiva duḥkhitā .. 38..

taṃ nīlajīmūtanikāśakalpaṃ
supāṇḍuroraskamudāravīryam .
dadarśa laṅkādhipatiḥ pṛthivyāṃ
jaṭāyuṣaṃ śāntamivāgnidāvam .. 39..

tatastu taṃ patrarathaṃ mahītale
nipātitaṃ rāvaṇavegamarditam .
punaḥ pariṣvajya śaśiprabhānanā
ruroda sītā janakātmajā tadā .. 40..





This devanagari etext of Valmiki Ramayana is based on Prof John Smith's revised CSX version of the original digital files produced by Professor Muneo Tokunaga of Kyoto University. In 1998, the files were converted from CSX to Devnag to ITRANS to XDVNG font for devanagari display on the web. In 2009 the ITRANS version was converted to unicode devanagari.

This page uses Unicode utf-8 encoding for devanagari/sanskrit transliteration. Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct Unicode font. Some help is available at Notes on Viewing and Creating Devanagari Documents with Unicode Support. Some Unicode fonts for Devanagari are linked at http://devanaagarii.net. Some Unicode fonts for Sanskrit Transliteration are available at IndUni Fonts.

Questions, comments? Write to (sanskrit at cheerful dot c om).