\engtitle{.. Shuka RambhA Sanvada sArtha ..}## \itxtitle{.. shuka rambhA saMvAdaH sArtha ..}##\endtitles ## || shrI gaNesho vijayate || || shuka rambhA sa.nvAdaH || || hindi sa.nskR^ita bhAShA TIkAdvaya sa.nvalitam || ##Shuka Rambha Conversation## ##With commentaries in Hindi and Sanskrit.## rambhovAcha\:- mArge mArge nUtanaM chUtakhaNDaM khaNDe khaNDe kokilAnAM virAvaH | rAve rAve mAninI\-mAnabhaMgo bhaMge bhaMge manmathaH pa~ncha\-bANaH || 1|| he muni\! hara mArga meM nayI maMjarI shobhAyamAna haiM hara maMjarI para koyala sumadhura Tehuka rahI haiM | TehakA sunakara mAninI strIyoM kA garva dUra hotA hai aura garva naShTa hote hi pA.Ncha bANoM ko dhAraNa karanevAle kAmadeva mana ko bechena banAte haiM | he shuka\! mArge mArge nUtanaM navInaM chUtAnAM AmravR^ikShANAM khaam | asti iti sheShaH | tasminkhaNDe kokilAnAM parabhR^itAM virAvaH shabdaH bhavati | tasmin virAve jAte sati mAninyAH mAnavatyAH manaH garvaH tasya bha~Ngo nAshaH bhavati | mAninyA api mAnabha~NgaH kiM punaH sAdhAraNastrINAm | tasmin bha~Nge pa~nchabANAH yasya saH manmathaH prabhavati || 1|| shuka uvAcha\- mArge mArge jAyate sAdhu\-sa~NgaH sa~Nge sa~Nge shrUyate kR^iShNa\-kIrtiH | kIrtau kIrtau nastadAkAravR^ittiH vR^ittau vR^ittau sachchidAnanda bhAsaH || 2|| he raMbhA\! hara mArga meM sAdhujanoM kA saMga hotA hai una hara eka satsaMga meM bhagavAna kR^iShNachaMdra ke guNagAna sunane milate haiM | hara guNagANa sunate vakta hamArI chittavR^itti bhagavAna ke dhyAna meM lIna hotI hai aura hara vakta sachchidAnaMda kA AbhAsa hotA hai | raMbhe\! mArge mArge sAdhUnAM sajjanAnAM saMgaH parichayaH sa~Ngatishcha jAyate | tasmin sa~Nge kR^iShNasya prabhoH kIrtiH yashaH shrUyate| tasyAM kIrtau naH asmAkaM tasyAkArasyAkAra iva vR^ittiH bhavati | tasyAM tadAkAravR^ittau sachchidAnandasya Ishvarasya bhAsaH prakAshaH bhavati anubhUyate ityarthaH || 2|| tIrthe tIrthe nirmalaM brahmavR^indaM vR^inde vR^inde tattva chintAnuvAdaH | vAde vAde jAyate tattvabodho bodhe bodhe bhAsate chandrachUDaH || 3|| hara tIrtha meM pavitra brAhmaNoM kA samudAya virAjamAna hai | usa samudAya meM tattva kA vichAra huA karatA hai | una vichAroM meM tattva kA j~nAna hotA hai aura usa j~nAna meM bhagavAna chaMdrashekhara shivajI kA bhAsa hotA hai | tIrthe pavitrakShetre | nirmalaM pavitraM brahmavidAM brAhmaNAnAM vR^indaM samUhaH vartate | tasmin vR^inde tattvasya tattvaj~nAnasya| chintAyAH vichArasyAnuvAdo vivAde jAte tasmin tattvasya tattvaj~nAnasya bodhaH j~nAnaM jAyate bhavati | jAyamAne tasmin bodhe chandra indushchUDe shirasi yasya saH IshvaraH sha~NkaraH dR^ishyate ityarthaH || 3|| rambhovAcha\- gehe gehe ja~NgamA hema\-vallI valyAM valyAM pArvaNaM chandra\-bimbam | bimbe bimbe dR^ishyate mIna\-yugmaM yugme yugme pa~nchabANa\-prachAraH || 4|| he munivara hara ghara meM ghUmatI phiratI sone kI latA jaisI lalanAM ke mukha pUrNimA ke chaMdra jaise suMdara haiM | una mukhachaMdro meM nayanarupa do maChalIyA.N dikha rahI hai aura una mInarupa nayanoM meM kAmadeva svataMtra ghUma rahA hai | gehe gehe ja~NgamA gachChanti\, hemnaH suvarNasya vallI latA dR^ishyate | tasyAM latAyAM sharachchandrasya biMbaM dR^ishyate | tasmin mInayoryugmaM dvaMdvamAlokyate | tasmin yugme dvaMdve pa~nchabANaH yasya tasya mahatasya prachAraH bhavati || 4|| shuka uvacha\- sthAne sthAne dR^ishyate ratna\-vedI vedyAM vedyAM siddha\-gandharva\-goShThI | goShThayAM goShThayAM kinnara\-dvandva\-gItaM gIte gIte gIyate rAmachandraH || 5|| he raMbhA\! hara sthAna meM ratna kI vedI dikha rahI hai hara vedI para siddha aura gaMdharvoM kI sabhA hotI hai | una sabhAM meM kinnara gaNa kinnarIyoM ke sAtha gAnA gA rahe haiM | hara gAne meM bhagavAna rAmachaMdra kI kIrti gAyI jA rahI hai | sthAne sthAne ratnanAM khachita ratnAnAM vedI dR^ishyate Alokyate | vedyAM vedyAM siddhAnAM gandharvANAM cha goShThI vArtAlApaH shrUyate | gIte rAmachandra IshvaraH gIyate | kinnarAH rAmasaMbandhigAnaM kurvanti| ata eva IshvaraH smartavyaH || 5|| rambhovAcha\- pIna\-stanI chandana\-charchitA~NgI vilola\-netrA taruNI sushIlA | nA.a.ali~NgitA prema\-bhareNa yena vR^ithAgataM tasya narasya jIvitam || 6|| he munivara suMdara stanavAlI sharIra para chaMdana kA lepa kI hu chaMchala A.NkhoMvAlI suMdara yuvatI kA prema se jisa puruSha ne AliMgana kiyA nahIM usakA janma vyartha gayA | pInau puShTau stanau yasyAH chandanena gandhena charchitaM vyAptama~NgaM sharIraM yasyAH | vilola netre yasyAH sushIlA susvabhAvA taruNI yuvatI yena puMsA puruSheNa premasya bharaH tena na Ali~NgitA na marditA chet tasya puMsaH jIvitaM vR^ithA nirarthakaM gatam || 6|| shuka uvAcha\- achintya rUpo bhagavAnnira~njano vishvambharo j~nAnamaya\-shchidAtmA | vishodhito yena hradi kShaNaM no vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 7|| jisake rupa kA chiMtana nahIM ho sakatA jo niraMjana vishva kA pAlaka hai jo j~nAna se paripUrNa hai aise chitsvarupa parabrahma kA dhyAna jisane svayaM ke hR^idaya meM kiyA nahIM hai usakA janma vyartha gayA | achintyaM avichAryaM rUpaM svarUpaM yasya | nira~njanaH| vishvaM bharatIti tathAbhUtaH | j~nAnaprachuraH j~nAnamayaH chidAtmA bhagavAn IshvaraH| yena puMsA hR^idi svahR^idaye kShaNaM na vishodhito\-.anveShitaH tasya narasya puMsaH jIvitaM jIvanaM vR^ithA nirarthakaM gatam || 7|| rambhovAcha\- kAmAturA pUrNa\-shashAMka vaktrA bimbAdharA komala\-nAla gaurA | nA.a.ali~NgitA sve hR^idaye bhujAbhyAM vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 8|| he muni bhoga kI IchChA se vyAkula paripUrNa chaMdra jaise mukhavAlI biMbAdharA komala kamala ke nAla jaisI gaura varNI kAminI jisane ChAtI se nahIM lagAyI usakA jIvana vyartha gayA | kAmena madanena AturA pIDitA | pUrNashchAsau shashA~NkashchandraH iva vaktraM mukhaM yasyAH | biMba iva adharaH adharoShThaH yasyAH sA tathAbhUtA | komalaM mR^idunAlaM bisataMtu tadvat gaurI gauravarNA yuvatI strI yena puMsA svabhujAbhyAM AtmahastAbhyAM nAndolitA nAli~NgitA tasya jIvitaM vR^ithA gatam || 8|| shuka uvAcha\- chaturbhujaH chakradharo gadAyudhaH pItAmbaraH kaustubhamAlayA lasan | dhyAne dhR^ito yena na bodhakAle vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 9|| he raMbhA\! chakra aura gadA jisane hAtha meM liye haiM aise chAra hAthavAle pItAMbara pahene hu kaustubhamaNi kI mAlA se vibhUShita bhagavAna kA dhyAna jisane jAgrata avasthA meM kiyA nahIM usakA janma vyartha gayA | chatvAraH bhujAH hastAH yasya tathAbhUtaH chakradharashchakradhArakaH | gadA kaumodakI AyudhaM yasya | pItaM pItavarNaM aMbaraM vastraM yasya| kaustubha\-mAlayA lasan shobhAyuktaH yaH hariH yena puMsA dhyAne dhyAna\-mArge bodha\-samaye na dhR^itaH tasya puMsaH jIvitaM vR^ithA gatam || 9|| rambhovAcha\- vichitra\-veShA navayauvanADhyA lava~Nga\-karpUra suvAsi\-dehA | nA.a.ali~NgitA yena dR^iDhaM bhujAbhyAM vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 10|| he munirAja\! aneka prakAra ke vastra aura AbhUShaNoM se sajja lavaMga karpUra ityAdi sugaMdha se suvAsita sharIravAlI navayuvatI ko jisane apane do hAthoM se AliMgana diyA nahIM usakA janma vyartha gayA | vichitro chitravichitro veSho nepathyo yasyAH | navena nUtanena yauvanena yuvatyAH bhAvastena ADhyA saMpUrNA | lavaMgaishcha karpUraishcha suvAsI dehashsharIraM yasyAH etAdR^ishI pUrvoktA strI yena puruSheNa na Ali~NgitA marditA tasya narasya jIvitaM jIvanaM vR^ithA nirarthakaM gatam || 10|| shuka uvAcha\- nArAyaNaH pa~Nkaja\-lochanaH prabhuH keyUravAn kuNDala\-maNDitAnanaH | bhaktyA stuto yena na shuddha\-chetasA vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 11|| kamala jaise netravAle keyUra para savAra kuala se sushobhita mukhavAle saMsAra ke svAmI bhagavAna nArAyaNa kI stuti jisane ekAgrachitta hokara bhaktipUrvaka kI nahIM usakA jIvana vyartha gayA | nArA ayanaM yasya jala\-shayanaH | pa~NkAt kardamAt jAtaM kamalamiva lochanaM yasya kamalanetraH | keyUravAn kuNDalena maNDitaM shobhitaM AnanaM yasya saH prabhuH IshvaraH yena puruSheNa samAdhinA bhaktyA na stutaH na prArthitaH tasya jIvanaM vR^ithA gatam || 11|| rambhovAcha\- priya.nvadA champaka\-hemavarNA hArAvalI\-maNDita\-nAbhideshA | sambhoga\-shIlA ramitA na yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 12|| he munivara\! priya bolanevAlI chaMpaka aura suvarNa ke raMgavAlI hAra kA jhumakA nAbhi para laTaka rahA ho aisI svabhAva se ramaNashIla aisI strI se jisane bhoga vilAsa nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | priyaM manoharaM vadati iti priyaMvadA | chaMpakashcha hemashcha tayoH varNa iva varNo yasyAH chaMpaka hema sadR^ishetyarthaH\, hArasyAvaliH paMktiH tayA maitashshobhitaH\ nAbheH deshaH prasthAnaM yasyAH | saMbhogaH eva shIlaM svabhAvaH yasyAH | suratasvabhAvetyarthaH| etAdR^ishI strI yena puruSheNa na ramitA nAli~NgitA tasya puruShasya yauvanaM vR^ithA gatam || 12|| shuka uvAcha\- shrIvatsa\-lakShmyA~Nkita\-hR^itpradeshaH tArkShya\-dhvajaH shAr~Nga\-dharaH parAtmA | na sevito yena nR^ijanmanA.api vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 13|| jisa prANI ne manuShya sharIra pAkara bhI bhR^igulatA se vibhUShita hradayavAle dhajA meM garuDa vAle aura shA~Nga nAmake dhanuShya ko dhAraNa karanevAle paramAtmA kI sevA na kI usakA janma vyartha gayA | shrIvatsalakShmyA a~NkitashchinhitaH hR^idayasya pradesho yasya | tArkShyaH garuDo dhvaje yasya | shAr~Nga nAma dhanustaddharatIti tathAbhUtaH | paramAtmA IshvaraH| yena nR^ijanma yasya nR^ijanmA tena puMsA na sevitastasya puruShasya jIvitaM vR^ithA gatam || 13|| rambhovAcha\- chalatkaTI nUpura\-ma~njughoShA nAsAgra\-muktA nayanAbhirAmA | na sevitA yena bhuja~Nga\-veNI vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 14|| he munishreShTha\! chaMchala kamaravAlI nUpura se madhura shabda karanevAlI nAka meM motI pahanI hu suMdara nayanoM se sushobhita sarpa ke jaisA aMboDA jisane dhAraNa kiyA hai aisI suMdarI kA jisane sevana nahIM kiyA usakA janma vyartha gayA | chalantI kaTI yasyAH | nUpureNa ma~nju manoharo ghoSho yasyAH| nAsAgre muktAni yasyAH | nayanena kamala\-nayanena abhirAmA| bhuja~Nga iva veNI yasyAH | etAdR^ishI strI yena puMsA na sevitA nAli~NgitA tasya narasya jIvitaM vR^ithA gatam || 14|| shuka uvAcha\- vishvambharo j~nAna\-mayaH pareshaH jaganmayo.anantaguNa prakAshI | ArAdhito nApi vR^ito na yoge vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 15|| he raMbhA\! saMsAra kA pAlana karanevAle j~nAna se paripUrNa saMsAra svarupa anaMta guNoM ko prakaTa karanevAle bhagavAna kI ArAdhanA jisane nahIM kI aura yoga meM unakA dhyAna jisane nahIM kiyA usakA janma vyartha gayA | vishvaM bibharti iti | j~nAna\-prachuro j~nAna\-mayaH| pareshaH| jaganmayaH anantAn guNAn prakAshayati iti tathoktaH IshvaraH | yena nArAdhitaH api na yoge dhR^itaH tasya jIvitaM jIvanaM vR^ithA gatam || 15|| rambhovAcha\- tAmbUla\-rAgaiH kusuma\-prakarShaiH sugandhi\-tailena cha vAsitAyAH | na marditau yena kuchau nishAyAM vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 16|| he muni\! sugaMdhI pAna uttama phUla sugaMdhI tela aura anya padArthoM se suvAsita kAyAvAlI kAminI ke kucha kA mardana rAta ko jisane nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | tAMbUlasya ye rAgAstaiH | kusumAnAM prasUnAnAM prakarShA\-staishcha sugandhi tailaM tena vAsitAyAH striyAH kuchau stanau nishAyAM madhya\-rAtrau yena puMsA puruSheNA na marditau tasya narasya jIvitaM vR^ithA gatam || 16|| shuka uvAcha\- brahmAdi devo.akhila vishva\-devo mokSha\-prado.atItaguNaH prashAntaH | dhR^ito na yogena hR^idi svakIye vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 17|| brahmAdi devoM ke bhI deva saMpUrNa saMsAra ke svAmI mokShadAtA nirguNa atyaMta shAMta aise bhagabAna kA dhyAna jisane yoga dvArA hR^idaya meM nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | brahmaNaH AdidevaH | akhilasya samagrasya vishvasya jagataH devaH mokShaM pradadAti iti | atItAH guNAH yasya anantaguNa ityarthaH prashAntaH IshvaraH yena puruSheNA svakIye hR^idi hR^idaye yogena yoga\-mArgeNa na dhR^ito na dhAritaH tasya jIvitaM vR^ithA jatam || 17|| rambhovAcha\- kastUrikA\-kuMkuma chandanaishcha su\-charchitA yA.agaru\-dhUpitAmbarA | uraH sthale no luThitA nishAyAM vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 18|| kastUrI aura kesara se yukta chaMdana kA lepa jisane kiyA hai agaru ke gaMdha se suvAsita vastra dhAraNa kI hu taruNI rAta ko jisa puruSha kI ChAtI para leTI nahIM usakA janma vyartha gayA | kastUrikA cha\, kuMkumasya kesarasya\, chandanAni\, taissucharchitA sulepitA | agaru dravyavisheShaH tena dhUpitaM vAsitamambaraM yasyAH| etAdR^ishI | yA strI yena puruSheNa nishAyAM madhyarAtrau uraHsthale na luThitA nAli~NgitA tasya jIvitaM vR^ithA gatam || 18|| shuka uvAcha\- Ananda\-rupo nijabodha\-rUpaH divya\-svarUpo bahunAma\-rUpaH | tapaH samAdhau milito na yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 19|| he raMbhA\! AnaMda se paripUrNa rupavAle divya sharIra ko dhAraNa karanevAle jinake aneka nAma aura rupa haiM aise bhagavAna ke darshana jisane samAdhi meM nahIM kiye usakA jIvana vyartha gayA | AnandarUpaH | j~nAnasvarUpaH| divyaM shobhAyuktaM svarUpaM yasya| bahunAmarUpaH IshvaraH | yena puMsA tapassamAdhiH tasmin na dhR^itastasya narasya jIvitaM vR^ithA gatam || 19|| rambhovAcha\- kaThora pInastana bhAra\-namrA su\-madhyamA cha~njala\-kha~njanAkShI | hemanta\-kAle ramitA na yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 20|| jisa puruSha ne hemaMta R^itu meM kaThora aura bhare hu stana ke bhAra se jhukI hu patalI kamaravAlI chaMchala aura khaMjara se nainoMvAlI strI kA saMbhoga nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | kaThorayoH pUrNayoH pInayoH puShTayoH kuchayoH bhAreNa namrA namitA | suShThu\-madhyamo madhya\-bhAga yasyAH | cha~nchalayoH kha~njanayoH iva akShiNI yasyAH | etAdR^ishI pUrvoktA yuvatI strI yena puMsA hemantakAle na ramitA nAndolitA tasya narasya jIvitaM vR^ithA gatam || 20|| shuka uvAcha\- tapo\-mayo j~nAna\-mayo vi\-janmA vidyA\-mayo yoga\-mayaH parAtmA | chitte dhR^ito no tapasi sthitena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 21|| he raMbhA\! tapomaya j~nAnamaya janmarahita vidyAmaya yogamaya paramAtmA ko tapasyA meM lIna hokara jisane chitta meM dhAraNa nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | tapaH prachurastapomayaH | j~nAna\-mayaH| vigataM janma avatAraH yasya janma\-rahitaH ityarthaH | vidyAvAn yoga\-prachuraH| parashchAsau AtmA cheti etAdR^ishaH | IshvaraH tapasi sthitena sthitiM kurvatA janena chitte na dhR^itastasya janma vR^ithA gatam || 21|| rambhovAcha\- su\-lakShaNA mAna\-vatI guNADhyA prasanna\-vaktrA mR^idu\-bhAShiNI yA | no chumbitA yena su\-nAbhi\-deshe vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 22|| he munivara\! sadlakShaNa aura guNoM se yukta prasanna mukhavAlI madhura bolanevAlI mAninI suMdarI ke nAbhi kA jisane chuMbana nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | suShTu lakShaNAni yasyAH sulakShaNA lakShaNavatItyarthaH | mAnaH asyAstIti tathA bhUtA\, prasnnaM sAnandaM vaktraM mukhaM yasyAH smita\-mukhItyarthaH | mR^idu komalaM bhAShate brUte iti mR^idu\-bhAShiNI| suShTu shobhanaH nAbhi\-deshaH nAbhi\-pradeshaH yasyAH\, etAdR^ishI yena puMsA na chuMbitA tasya narasya janma vR^ithA gatam || 22|| shuka uvAcha\- patnyArjitaM sarva\-sukhaM vinashvaraM duHkha\-pradaM kAmini\-bhoga sevitam | evaM viditvA na dhR^ito hi yogo vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 23|| he raMbhA\! jisa insAna ne nArI ke sevana se utpanna saba sukha nAshavaMta aura duHkhadAyaka hai aisA jAnane ke bAvajuda jisane yogAbhyAsa nahIM kiyA usakA jIvana vyartha gayA | patnyA striyA ArjitaM prApitaM sarvaM cha tat sukhaM vinashvaraM nashvaraM shIlaM | kAminyAH bhogopabhogaH tena sevitaM tadapi duHkhapradam| evaM viditvA j~nAtvA yogo na dhR^itastasya jIvitaM vR^ithA gatam || 23|| rambhovAcha\- vishAla\-veNI nayanAbhirAmA kandarpa sampUrNa nidhAnarUpA | bhuktA na yenaiva vasantakAle vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 24|| jisa puruSha ne vasaMta R^itu meM laMbe bAlavAlI suMdara netroM se sushobhita kAmadeva ke samasta bhaArarupa aisI kAminI ke sAtha vihAra na kiyA ho usakA jIvana vyartha gayA | vishAlA mahatI veNI keshakalApo yasyAH | nayanaiH prashastanayanaiH netrairabhirAmA manoj~nA | kaMdarpaH kAmastasya saMpUrNaM nidhAnarUpaM yasyAH | etAdR^ishI strI yena puMsA vasaMtasya kAmamitrasya kAle samaye na bhu~NktA na sevitA tasya narasya puMso jIvitaM vR^ithA gatam || 24|| shuka uvAcha\- mAyA\-karaNDI narakasya haNDI tapo\-vikhaNDI sukR^itasya bhaNDI | nR^iNAM vikhaNDI chira\-sevitA chet vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 25|| he raMbhA\! nArI mAyA kI paTArI narka kI haI tapasyA kA vinAsha karanevAlI puNya kA nAsha karanevAlI puruSha kI ghAtaka hai isa li jisa puruSha ne adhika samaya taka usakA sevana kiyA hai usakA jIvana vyartha gayA | mAyAyAH karaNDI | narakasya rauravAdikasya haNDI\, tapaso niyamasya vikhaNDI nAshaM kurvANA | sukR^itasya puNyasya bhaNDI nAshaM kurvANA\, nR^iNAM vikhaNDI\, yaetAdR^ishI strIpha chiraM chirakAlaM sevitA chet tassya puMsaH jIvitaM vR^ithA gatam || 25|| rambhovAcha\- samasta\-shR^i~NgAra vinoda\-shIlA lIlAvatI kokila kaNTha\-nAdA | vilAsitA no nava\-yauvanena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 26|| he muni\! jisa puruSha ne apanI yuvAnI meM samasta shR^iMgAra aura manovivAda karane meM chatura aura aneka lIlAM meM kushala aura kokilakaMThI kAminI ke sAtha vilAsa nahIM kiyA usakA jIvana vyartha hai | samastAH samagrAH ye shR^i~NgArAsteShu vinoda Ananda eva shIlaM yasyAH | lIlAssaMti asyAH sA | kokilAyAH kaMThastasya nAda iva nAdaH shabdo yasyAH sA etAdR^ishI | navaM cha tat yauvanaM tena ADhyA saMpUrNA yauvanavatI yuvatItyarthaH\, strI yena puMsA na vilAsitA tasya jIvitaM vR^ithA gatam || 26|| shuka uvAcha\- samAdhi hraMtrI jana\-mohayitrI dharme kumantrI kapaTasya tantrI | satkarma hantrI kalitA cha yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 27|| samAdhi kA nAsha karanevAlI logoM ko mohita karanevAlI dharma vinAshinI kapaTa kI vINA satkarmo kA nAsha karanevAlI nArI kA jisane sevana kiyA usakA jIvana vyartha gayA | samAdherniyamasya hantrI nAshaM kurvANA | janAnmohayatIti jana\-saMmoha\-kAriNI | dharme kumantrI kutsitopadeshakAriNI| kapaTasya prapa~nchasya tantrI satkarmaNi ghnanti iti tathA bhUtA\, yena kalitA sevitA tasya janma vR^ithA gatam || 27|| rambhovAcha\- bilvastanI komalitA sushIlA sugandha\-yuktA lalitA cha gaurI | nA.a.ashleShitA yena cha kaNTha\-deshe vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 28|| he munirAja bilvaphala jaise kaThina stana hai\, atyaMta komala jisakA sharIra hai\, jisakA svabhAva priya hai\, aisI suvAsita keshavAlI lalachAnevAlI gaura yuvatI ko jisane AliMgana nahIM diyA usakA jIvana vyartha gayA | bilve iva bilvaphale iva stanau kuchau yasyAH sA puShTastanItyarthaH | komalitA sukomalA | suShTu shIlaM svabhAvo yasyAH susvabhAvetyarthaH| sugandha\-kuntA suShTu shobhanAH gaMdhAH sugaMdhAH kuntAH keshA yasyAH sugandha\-keshavatItyarthaH\, lalitA sundarI gaurI gauravarNA strI kaNThAdeshe yena puMsA nAshleShitA tasya narasya jIvitaM vR^ithA gatam || 28|| shuka uvAcha\- chintAvyathA duHkhamayA sadoShA saMsAra\-pAshA jana\-mohakartrI | santApa\-koshA bhajitA cha yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 29|| chiMtA pIDA aura aneka prakAra ke duHkha se paripUrNa doSha se bharI hu saMsAra meM baMdhanarupa aura saMtApa kA khajAnA aisI nArI kA jisane sevana kiyA usakA janma vyartha gayA | chiMtA vyathA duHkhaprachurA tanmayItyarthaH | doShaiH saha vartate iti sadoShA | saMsAre pAshA\-rUpA| jana\-mohakartrI mohaM karotIti mohakartrI| janAnaM mohakartrI tathAbhUtA | saMtApe kosharUpA saMtApabhUyiShTetyarthaH| etAdR^ishI yena puMsA bhajitA sevitA tasya jIvitaM vR^ithA gatam || 29|| rambhovAcha\- Ananda kandarpa\-nidhAna rUpA jhaNatkvaNatkaMkaNa nUpurADhyA | nA.asvAditA yena sudhAdharasthA vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 30|| he munivara AnaMda aura kAmadeva ke khajAne samAna khanakate kaMgana aura nUpura pahenI hu kAminI ke hoTha para jisane chuMbana kiyA nahIM usa puruSha kA jIvana vyartha hai | Ananda\-yuktaH kandarpaH Ananda\-kaMdarpaH tasya nidhAnarUpA || raNaMti kvaNanti shbdApamAnAni kaMkaNAni cha nUpurANI cha tairADhyA shobhitA | adhare tiShTati iti adharasthA sudhA adharasthA yasyAH tathAbhUtA strI yena puMsA na AsvAditA tasya jIvitaM vR^ithA nirarthakaM gatam || 30|| shuka uvAcha\- kApaTya\-veShA jana\-va~nchikA sA viNmUtra durgandha\-darI durAshA | saMsevitA yena sadA malADhyA vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 31|| Chala\-kapaTa karanevAlI logoM ko banAnevAlI viShTA\-mUtra aura durgaMdha kI guphArUpa durAshAM se paripUrNa aneka prakAra se mala se bharI hu aisI strI kA sevana jisane kiyA usakA jIvana vyartha hai | kapaTasyAyaM kApaTyaH veSho yasyAH kapaTayuktaveShoyamarthaH\, janAn va~nchayati tathAbhUtA | sA viNmUtra\-durgandhAnAMdarIva\, duShTA AshA yasyAH | malena ADhyA saMpUrNA etAdR^ishI strI yena puMsA sadA saMsevitA tasya jIvitaM vR^ithA gatam || 31|| rambhovAcha\- chandrAnanA sundara\-gauravarNA vyakta\-stanI bhog\-avilAsa dakShA | nA.a.andolitA vai shayaneShu yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 32|| he munivara\! chaMdra jaise mukhavAlI suMdara aura gaura varNavAlI jisakI ChAtI para stana vyakta hu haiM aisI saMbhoga aura vilAsa meM chatura aisI strI ko bistara meM jisane AliMgana nahIM diyA usakA jIvana vyartha hai | chandra iva | indurivAnanaM mukhaM yasyAH chandramukhItyarthaH| sundaraH| gauraH varNo yasyAH | vyaktau spaShTaM dR^ishyamAnau stanau kuchau yasyAH| bhogasya vilAse dakShA nipuNA | etAdR^ishI strI yena puMsA shayaneShu na AndolitA na Ali~NgitA tasya puMsaH jIvitaM vR^ithA gatam || 32|| shuka uvAcha\- unmatta\-veShA madirAsu mattA pApa\-pradA loka\-viDambanIyA | yoga\-chChalA yena vibhAjitA cha vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 33|| he raMbhA pAgala jaisA vichitra veSha dhAraNa kI hu madirA pIkara masta banI hu pApa denevAlI logoM ko banAnevAlI aura yogIyoM ke sAtha kapaTa karanevAlI strI kA sevana jisane kiyA hai usakA jIvana vyartha hai | unmatto veSho yasyAH | madirAsu madyeShu mattA madonmattA| pApaM pradadAti iti pApapradA | lokAn viDaMbayati iti tathA bhUtA| yogachchalA yogamArge kapaTarUpA | yA strI yena puMsA vibhAjitA sevitA tasya jIvitaM vR^ithA gatam || 33|| rambhovAcha\- Ananda\-rupA taruNI natA~NgI saddharma\-saMsAdhana sR^iShTi\-rupA | kAmArthadA yasya gR^ihe na nArI vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 34|| he muni AnaMdarupa natAMgI yuvatI uttama dharma ke pAlana meM aura putrAdi paidA karane meM sahAyaka iMdriyoM ko saMtoSha denevAlI nArI jisa puruSha ke ghara meM na ho usakA jIvana vyartha hai | Anandena yuktA rUpaM yasyAH | taruNI yuvatI| nataM a~NgaM yasyAH| san chAsau dharmashcha tasya samyak sAdhanaM tasya sR^iShTi rUpA | kAmaM arthaM cha dadAti iti tathAbhUtA | nArI strI| yasya gR^ihe nAsti tasya narasya jIvitaM vR^ithA gatam || 34|| shuka uvAcha\- ashaucha\-dehA patita\-svabhAvA vapuHpragalbhA bala\-lobhashIlA | mR^iShA vadantI kalitA cha yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 35|| ashuddha sharIravAlI patita svabhAvavAlI pragalbha dehavAlI sAhasa aura lobha karAnevAlI jhUTha bolanevAlI aisI nArI kA vishvAsa jisane kiyA usakA jIvana vyartha hai | ashauchaH apavitraH dehaH sharIraM yasyAH apavitra\-sharIretyarthaH | patitaH nIchaH svabhAvo yasyAH | vapuShA pragalbhA nirbhIkA | balasya parabalasya lobhaH eva shIlaM yasyAH | parabala\- haraNa\-shIletyarthaH| mR^iShA anR^itaM vadatIti vadantI mithyA\-bhAShiNItyarthaH | etAdR^ishI strI yena puMsA sevitA vyAkShA tasya puMsaH jIvitaM vyarthaM gatam || 35|| rambhovAcha\- kShAmodarI haMsagatiH pramattA sauMdaryasaubhAgyavatI pralolA | na pIDitA yena ratau yathechChaM vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 36|| he munivara patalI kamaravAlI haMsa kI taraha chalanevAlI pramatta suMdara saubhAgyavatI chaMchala svabhAvavAlI strI ko ratikrIDA ke vakta anukulatayA pIDita kI nahIM hai usakA jIvana vyartha hai | xAma.n kR^isha.n udara.n yasyAH. kR^ishodarItyarthaH. ha.nsa iva marAla iva gatiH gamana.n yasyAH. pramattA unmattA. sundarasya bhAva.n subhagAyAH bhAvaH saubhAgya.n cha tadvatI. pralolA cha.nchalA yena pu.nsA ratA.n krIDAyA.n yathechCha.n sa.npUrNatayA na nipIDitA chenna marditA chettasya jIvita.n vR^ithA gatam || 36|| shuka uvAcha\- saMsAra\-sadbhAvana bhakti\-hInA chittasya chaurA hR^idi nirdayA cha | vihAya yogaM kalitA cha yena vR^ithA gataM tasya narasya jIvitam || 37|| he raMbhA saMsAra kI uttama bhAvanAM ko prakaTa karanevAle prema se rahita puruShoM ke chitta ko choranevAlI hradaya meM dayA na rakhanevAlI aisI strI kA AliMgana yogAbhyAsa ChoDakara jisa puruSha ne kiyA usakA jIvana vyartha hai | sa.nsAre sadbhAvanA yasya tayA bhaktyA hInA rahitA. chittasya antaHkaraNasya chorA haraNashIlA. hR^idi hR^idaye nirdayA dayArahitA. etAdR^ishI strI yena pu.nsA yoga.n vihAya yogamArga.n tyaktvA kalitA Ali~NgitA tasya jIvita.n vR^ithA gatam || 37|| rambhovAcha\- sugandhaiH supuShpaiH sushayyA sukAntA vasanto R^ituH pUrNimA pUrNachandraH | yadA nAsti puMstvaM narasya prabhUtaM tataH kiM tataH kiM tataH kiM tataH kim || 38|| he munivara\! suMdara sugaMdhita puShpoM se sushobhita shayyA ho\, manonukUla suMdara strI ho\, vasaMta R^itu ho\, pUrNimA ke chaMdra kI chAMdanI khIlI ho\, para yadi puruSha meM paripUrNa puruShattva na ho to usakA jIvana vyartha hai | suShTu gandhaH yeShA.n tAni sugandhati taiH. supuShpaissukusumai\-rala.nkR^itA sushaiyA parya.nkaH cha sukAntA yuvatI. vasantaH madhu R^ituH. pUrNImAyAH pUrNshchAsau chandraH. sarvANi vastUni santi ki.n tu yadA narasya pu.nsaH bhAvaH pu.nstva.n puruShatva.n prabhUta.n atyanta.n nAsti chettadA tataH shayyAyAH ki.n prayojana.n\, sukAntAyAH ki.n\, vasantena ki.n\, pUrNimApUrNachandrena kim\? || 38|| shuka uvAcha\- surUpaM sharIraM navInaM kalatraM dhanaM merutulyaM vachashchAruchitram | harasyA~Nghi yugme manashchedalagnaM tataH kiM tataH kiM tataH kiM tataH kim || 39|| he raMbhA suMdara sharIra ho yuvA patnI ho meru parvata samAna dhana ho mana ko lubhAnevAlI madhura vANI ho para yadi bhagavAna shivajI ke charaNakamala meM mana na lage to jIvana vyartha hai | suShTu rUpa.n yasya tatsurUpa.n sharIram. navIna.n nUtana.n kalatra.n yuvatI strI\, meruNA tulya.n dhana.n dravya.n\, chAru sundara.n priya.n chitramala~NkArayukta.n vachaH vAkya.n\, upari sarvavarNitamasti\; kintu\, hareH Ishvarasya a.nghriyugme charaNakamalayugme manaH antaHkaraNa.n na lagna.n chettena surUpasharIrAdinA ki.n\? na kimapItyarthaH\; ato moha.n vihAya sachchidAnandA dhyetavya ityarthaH || 39|| ## \medskip\hrule\medskip Digital Library of India book has Gujarati as well as Sanskrit translation Shukarmbha Samvad (Mulak Anuvad).., 99999990810699. . 0. gujarati. . 34 pgs. Hindi http://rajnibhatt.blogspot.in/2013/01/rambha-shuk-samvad.html Marathi, Hindi meanings available on wikisource.org Sanskrit translation from Gujarati book entered and proofread by N balasubramanian bbalu at sify.com