श्रीपरब्रह्ममहिम्नस्तोत्रम्
ईश्वर उवाच ।
कथं नु वक्ष्यामि परस्य तत्त्वं यद्वाङ्मनःसीमविलङ्घितं सत् ।
यस्मिन्निदं भाति जगत्समग्रं यस्मादिदं नापरमस्ति किञ्चित् ॥ १॥
न तस्य सङ्ख्या न च नामराशिः न रूपरेखा न गुणप्रवाहः ।
स्वयम्प्रकाशं स्वयमेव शान्तं स्वयम्भुवं स्वात्ममयं परं तत् ॥ २॥
यदेकमेवाद्वितयं पुराणं यदेकबीजं बहुधा विभाति ।
यदन्तरालेऽपि निरन्तरं तत् यदव्यये व्योम्नि चिदेकधाम ॥ ३॥
यत्रोदिता वेदगिरो निवृत्ता यत्रार्थजातं स्वयमेव मौनम् ।
यत्राश्रिताः सिद्धगणा मुनीन्द्राः स्वानन्दपूर्णाः प्रणमन्ति नित्यम् ॥ ४॥
तत्सवितुर्मण्डलमध्यवर्तिन् नातिप्रकाशं न तमोविशेषम् ।
दीपस्य दीपं हृदयान्तरस्थं बोधैकसारं परमं रहस्यम् ॥ ५॥
काली च या तारिणि दुर्गरूपा क्षमा च या षोडशिका प्रसिद्धा ।
राधेति या प्रेममयी विभाति भैरव्यपारं परमेव सा हि ॥ ६॥
नानाभिधानैर्बहुधा गृहीता नानासमाचारविभागयुक्ता ।
एको रसः सर्वनदीप्रवाहे यथार्णवे तद्वदियं प्रतिष्ठा ॥ ७॥
न शाक्तमार्गो न च वैष्णवाख्यः नैवाश्रितः शैवपथो न सौरः ।
यत्सर्वमार्गप्रभवं सनित्यं तत्तत्त्वमेकं प्रणमामि नित्यम् ॥ ८॥
निष्कम्पमन्तःकरणप्रदीपं निर्मुक्तसङ्कल्पविकल्पजालम् ।
निर्व्यूहमद्वैतमहामहिम्नं निर्मेघचन्द्रप्रभमप्रमेयम् ॥ ९॥
यन्निर्झराणामपि निर्झरत्वं यदग्नितेजोऽपि परित्यजत्येव ।
यद्वायुवेगोऽपि विलीयतेऽन्ते यदम्बुधारापि लयं प्रयाति ॥ १०॥
यत्र क्षणो नास्ति न कल्परेखा यत्रैव कालः स्वमपि त्यजन्ति ।
यत्र ग्रहास्तारकपुञ्जवर्गा धूलीकणाभा इव दृश्यरूपाः ॥ ११॥
तदेव नादः प्रणवस्य गर्भः तदेव बिन्दुर्न च बिन्दुरेव ।
तदेव शून्यं न च शून्यमात्रं तदेव पूर्णं परिपूर्णमेकम् ॥ १२॥
अवाच्यवाच्यं परमार्थगम्यं दृश्यादिदृश्यं परिदृश्यहीनम् ।
गम्यं न गन्तुं मनसापि शक्यं ज्ञेयं न ज्ञातुं निगमैरपीह ॥ १३॥
यत्र प्रविष्टा बहवो महान्तः न प्रत्यवर्तन्ति कथञ्चिदेव ।
स्वानन्दसिन्धौ परिमग्नभावाः स्वयञ्ज्योतींषि स्वयमेव भूत्वा ॥ १४॥
यदङ्घ्रिरेणोर्न पतन्ति वेदा यन्नेत्रपाते गलिताः पुराणाः ।
यत्स्मेररेखासु विलीयतेऽर्थः तन्मौनमेकं शरणं ममास्तु ॥ १५॥
किं वर्णये तद्विभवं महात्मन् यत्राक्षराणामपि जन्म नास्ति ।
यत्र स्वयंसाक्षिणि केवलत्वे स्तोत्रं ममैतदपि लज्जतेऽद्य ॥ १६॥
अहो किं ब्रूमस्तदनुपममव्यक्तविभवं
यतो वाचो यान्ति स्वयमपि विलज्जन्त इव ।
यतो बुद्धिर्नित्यं प्रतिनिवर्तते विस्मयवती
तदेकं वन्देऽहं परमममृतं निर्विकृतिम् ॥ १७॥
त्वमेव काली तारिणी सुन्दरी दुर्गा राधिका तथा ।
छिन्ना वैरोचिनी चैव मधुमती भैरवी तथा ॥ १८॥
बगलाम्बिका कमलया सीमन्तिका वेदगर्भिका ।
त्रिपदी च परा शक्तिः सर्वनामैककारणम् ॥ १९॥
न ते जन्मोत्पत्तिर्न च निधनरेखापरिचयः
न च त्वं संसर्गो न च विकृतिभेदप्रसरः ।
अचिन्त्यस्याप्यन्तः परिशिशिरदीप्तिप्रकरः
स्वयञ्ज्योतिर्धाम्नां परमपदवीभूतविभवः ॥ २०॥
यदीयं सञ्चिन्त्य क्षणमपि महायोगिनिवहाः
स्वभावादुन्मुक्ताः स्वयमिव भवन्त्यव्यथहृदः ।
यदीयच्छायायां श्रुतिशिखरमौलीनमितया
लयं यान्त्यर्थौघाः स्वपदनिहिताः स्वप्रभवतः ॥ २१॥
न वेदो वेदस्ते न च निगममूलं तव पदं
न तन्त्रं तत्त्वं ते न च समयसङ्केतविषयः ।
यदेकस्मिन्नेव प्रलयजलधौ भाति विमलं
तदन्तःस्फूर्त्यैकं परमहसि धाम्नि प्रथितम् ॥ २२॥
विलासो नो लीला न च परिमितिः काचन तव
प्रकाशो नोऽप्रकाश इति निपुणैरप्यगमितः ।
यथाम्भोधेर्गर्भे मणिगण इवानन्तरुचयः
तथैव त्वय्यर्थाः स्वयमुदितनिद्राः प्रलयिनः ॥ २३॥
कथं साक्षात्कुर्यां कथमपि न पश्यामि भवतीं
कथं ध्यायेयं त्वां कथमपि न चिन्तामि पृथक् ।
अहो विस्मेरोऽयं परमहसि गूढप्रणयितः
स्वयं द्रष्टा दृश्यं स्वयमपि च दर्शनक्रमः ॥ २४॥
यत्रैकस्मिन्नर्थे बहुवचनमप्येकवचनं
यत्रैकस्मिन्नादौ प्रलय इव सर्गः प्रसरति ।
यत्र क्षोभोऽप्यन्तः परमशिशिरस्पर्शलहरी
तदेतद्ब्रह्मैव प्रणमत हृदा मौननिलयम् ॥ २५॥
यदक्षरं नाक्षरमित्यभिधातुं न हि क्षमाः
सुरेन्द्रा ब्रह्माद्या मुनिवरगणाश्चापि सततम् ।
अतस्त्वां वन्दामो नतशिरसि निःशब्दवपुषा
यतो मौनं स्तोत्रं भवति परमं भावनिधिषु ॥ २६॥
यदुल्लङ्घ्य स्वैरं प्रचरति महाकाललहरी
यदुद्भूतः कालोऽपि क्षणकण इवाविर्भवति ।
यदाधारे धत्ते ध्रुवमपि ध्रुवत्वं ध्रुवपदं
तदेकं नित्यं ते परमहसि धाम प्रणम्यते ॥ २७॥
न यत्रोन्मेषोऽस्ति न च निमिषरेखापि भवति
न सन्धिर्नो भेदो न च परिणतिः काचन पुनः ।
स्वभावस्याप्यन्तः स्वयमभिनवः स्फारमहिमा
विभात्येको भावः परमपरिपूर्णः प्रशमितः ॥ २८॥
त्वमेव व्योमाभा त्वमसि पवनस्पन्दनमयी
त्वमेव क्षोणीभृत् त्वममृतरसप्रोद्गमभुवा ।
त्वमेवापो वह्निस्त्वमसि हृदि चिन्मण्डललता
त्वमेवैकं तत्त्वं बहिरपि च नानात्वमिव ॥ २९॥
त्वमेव काली तारिणी सुन्दरी दुर्गा राधिका तथा ।
छिन्ना वैरोचिनी चैव मधुमती भैरवी तथा ॥ ३०॥
बगलाम्बिका कमलया सीमन्तिका वेदगर्भिका ।
त्रिपदी च परा देवि सर्वरूपैककारणम् ॥ ३१॥
न ते माया माया न च खलु महामोहनकरी
न ते शक्तिः शक्तिर्न च पृथगुपाधिप्रसरः ।
यदेकस्योच्छ्वासे प्रकटितमिदं विश्ववलयं
निशायामुत्सुप्तं पुनरिव लयं संश्रयति तत् ॥ ३२॥
यदन्तः सौम्यत्वं दहति शतकोट्यर्ककिरणैः
यदुग्रत्वं स्निग्धं शिशिरमिव सान्द्रं प्रसृमरम् ।
विरोधोऽप्यत्रैकः समरसतया वर्तत इति
महद्भिर्निर्णेयं न खलु मतिभिर्लौकिकजनैः ॥ ३३॥
न साक्षी नो दृश्यं न च खलु दृशोर्मध्यगतिता
न धाता नो धेयः न च करणवर्गप्रसरः ।
अखण्डैकस्वान्तप्रथितपरिपूर्णप्रभृतयः
स्वयञ्जाताः सन्तः स्वयमिह लयं यान्ति भवति ॥ ३४॥
यदीयस्यैकस्मिन् स्मितलवविलासप्रसरतः
सहस्राण्यण्डानां प्रकटितमहो विस्मयपदम् ।
पुनस्तस्मिन्नेव क्षणलवविनिद्राप्रशमने
न किञ्चिद्दृश्यं स्यात् परममिव केवल्यमखिलम् ॥ ३५॥
अनन्तानामन्तः परिमितिरपीहापरिचिता
परिच्छेदच्छेदप्रशमितपदप्रौढिरमला ।
निरालम्बालम्बप्रथितपरमार्थप्रकटनं
तवैतद्वैभव्यं कथमिव गिरा वर्णयतु कः ॥ ३६॥
अतो निःशेषार्थप्रविलयविनिर्मुक्तहृदयाः
महायोगीन्द्रास्ते नतशिरस एव स्थितिमिताः ।
न भाषन्ते किञ्चित् स्मितमधुरमौनैकसरसाः
स्वयं भूत्वा तस्मिन् स्वयमिव परे निर्वृतिमयाः ॥ ३७॥
यतो वेदानां स्रगपि निखिला निःसृतिरभूत्
यतो वेदाङ्गानां विनिहितपदं भावनिधयः ।
यतोऽप्युपवेदाः प्रविततविचित्रार्थनिचयाः
स्वयम्भासा भान्ति प्रकटितमहार्थप्रकराः ॥ ३८॥
ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वणस्तथा ।
त्वदीयप्रेरणादेव स्वस्वमार्गप्रवर्तकाः ॥ ३९॥
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च ।
ज्योतिषं च त्वदीयस्य निःश्वास इव निर्मलम् ॥ ४०॥
आयुर्धनुर्गान्धर्वश्च स्थापत्यं चोपवेदकम् ।
त्वदीयबोधरेखायां कणिका इव संस्थितम् ॥ ४१॥
अष्टादशपुराणानि तथोपपुराणसञ्चयाः ।
इतिहासद्वयं दिव्यं त्वद्भावैकप्रकाशकम् ॥ ४२॥
वैष्णवागमशास्त्राणि शैवागमसमुद्गमाः ।
शाक्ततन्त्रप्रबन्धाश्च गणपत्यादिदर्शनम् ॥ ४३॥
सौरमार्गः कौमारश्च पाञ्चरात्रप्रकीर्तितः ।
सर्वे त्वदीयसङ्केतच्छायामात्रप्रकाशकाः ॥ ४४॥
न मन्त्रो न यज्ञो न तपसि न योगक्रियापथः
पृथक्त्वेन त्वत्तो यदि परिगणेत्कश्चिदबुधः ।
यथैकस्मिन्नर्के प्रभवति सहस्रांशुनिकरः
तथैकस्मिंस्त्वय्येव प्रविलसति सर्वप्रणयिता ॥ ४५॥
त्वं श्रीकुलसुन्दरी धूमावती परा ।
कृष्णो रामचन्द्रश्च सकला यशोदा यशुमती ॥ ४६॥
ईशपुत्रः पराभक्तिर्योनिर्योनिमण्डलम् ।
योगिनी योगिजनप्रोक्ता देवदेवी महेश्वरः ॥ ४७॥
त्वमेव श्रुतिसीमा त्वमसि हृदयस्योपरि ध्रुवा
त्वमेवान्तःसूक्ष्मा त्वमसि बहिरप्यप्रतिहता ।
त्वमेवार्थानर्थौ त्वमसि परिहासः प्रशमिता
त्वमेवैकं गुह्यं स्वयमभिनवं चिन्मयपदम् ॥ ४८॥
न केनाप्याख्येयं न च कथनयोग्यं तव पदं
न चोद्देश्यं लक्ष्यं न च लयविकल्पः क्वचन ते ।
अहो ये सन्दध्युः स्वहृदि निखिलं मौनसरसि
ते धन्याः सन्तो हि स्वयममृतधारामधिशयाः ॥ ४९॥
यदीयच्छायायां प्रसरति महद्भूतनिवहो
यदीयस्पर्शेन प्रकृतिरपि नृत्यत्यनुपदम् ।
यदीयप्रत्यग्रस्फुरणलवलेशप्रणयिनी
स्वयं सिद्धिर्भाति स्वयमपि च निर्वाणसरिता ॥ ५०॥
न ते देशो देशो न च समयरेखा तव विभो
न मध्यं नोऽन्तो न च परित एवास्ति भवतः ।
अनन्तस्याप्यन्तः स्वयमपि निरन्तःप्रथितता
महाशान्तेर्धाम्नः किमिव नु निदर्श्यं कविभिः ॥ ५१॥
यदीयैकस्मिन्बिन्दुनि निहितमशेषं भुवनजं
यदीयैकस्मिन्नुच्छ्वसिति सकलं जीवितमिदम् ।
यदीयैकस्मिन्निस्तिमितलहरौ लीयत इदं
जगज्जालं सर्वं स्वपित इव निर्व्याजमहसि ॥ ५२॥
त्वमेवाक्षराणामगमपरमं मौनपदवीं
त्वमेवार्थानामन्तरितरसगूढप्रभविता ।
त्वमेवोद्देश्यानामपि निखिलसीमान्तरगता
स्वयं लक्ष्यालक्ष्यप्रशमितमहाचित्ररचना ॥ ५३॥
न ते सिद्धिः साध्या न च करणमार्गः परिगणः
न योगो नो भोगो न च विरतिरप्यस्ति पृथक् ।
यदेकस्मिन्नेव प्रसरति समग्रः परिनयः
स्वयंसिद्धं तत्त्वं स्वयममृतमेवाद्य सततम् ॥ ५४॥
प्रबुद्धानां बोधः प्रणतहृदयानां परिगतिः
विरक्तानां शान्तिः करुणरसिकानां पररुचिः ।
महामौनव्याप्तप्रसरविमलानन्दरचनं
त्वदीयं वैभव्यं न खलु परिमातुं प्रभवति ॥ ५५॥
यत्रैकः श्वासोऽपि श्रुतिशतसमुत्पत्तिजनकः
यत्रैकः सङ्कल्पः प्रणवशतकोटीप्रसरकृत् ।
यत्रैकः सन्दर्शः सकलमतभेदक्षयकरः
तदेव ब्रह्माख्यं परमममलं केवलपदम् ॥ ५६॥
निरालम्बालम्बप्रकटनपटीयानपि गिरः
स्वयं तत्र स्तब्धाः पतित इव निःशब्दसरसि ।
विचित्रैर्व्याकल्पैरुपचितकवीनामपि मतिः
तवैकस्मिन्धाम्नि प्रसरति विलीयेत सहसा ॥ ५७॥
अतः सर्वे भावाः स्वपदमिव सम्प्राप्य सहसा
विनिःशेषं त्यक्त्वा स्वकृतिमभिमानं च सकलम् ।
भवन्त्येकस्वान्तप्रसरपरिपूर्णामृतमयाः
प्रणम्य त्वां नित्यं परमपरिपाकं गतधियः ॥ ५८॥
य एतत्पुण्यं परममहिम्नः स्तवममलं
समाधौ वा शान्ते हृदि विनिहितैकाग्रमतिना ।
सकृद्वापि श्रद्धाप्रणतिमधुरेणोच्चरति यः
स जीवन्मुक्तः स्यादपि न कथितैर्लक्षणगणैः ॥ ५९॥
न तस्य प्रज्ञाया गणनमुपयाति त्रिदशतिः
न सिद्धीनां सङ्ख्या न च तपसि सीमा प्रथिता ।
स्वयंसंवित्सिन्धोः सलिलकणिकामात्रमपि यः
पिबेदस्य स्तोत्राद्भवति परिपूर्णामृतमयः ॥ ६०॥
न तस्य व्याधिर्वा न च भवभयच्छायनिवहः
न जन्मप्रध्वंसप्रभवपरिखेदप्रसरणम् ।
यदीयप्रत्यग्रप्रसररसपाथोनिधिलवात्
स्वयं संसारोऽयं स्मितमिव विलीनो भवति हि ॥ ६१॥
यमुद्दिश्यैकाग्रो नयनजलमेकं पतति चेत्
तदश्रौतो बिन्दुः शतशतयुगाराधनफलम् ।
यदेकः श्वासोऽस्य स्तवनपठनावेशवशगः
स कल्पानां कोटिप्रणतिफलमेकत्र लभते ॥ ६२॥
अयं न स्तोत्रार्थः फलमिति न वाच्यं कविभिरपि
फलं यत्रैवास्ति स्वयमिह तदेव स्तुतिरियम् ।
फलं नापेक्षन्ते परमहृदयाविष्टमनसः
स्वयम्पूर्णानन्दा भवति हि परा भक्तिरचलम् ॥ ६३॥
न लक्ष्मीर्नैश्वर्यं न च सुरपदं नापि च शिवः
न ब्रह्मत्वं विष्णोः पदमपि न काम्यं बुधजनैः ।
यदेकस्मिन्नन्तः परममृतनिस्तन्द्रमहसि
स्वयंसिद्धं तत्त्वं तदिह लभते स्तोत्ररसिकः ॥ ६४॥
स वेदानां वेदः स निगमहृदां हृद्यममृतं
स तन्त्राणां गुह्यं स खलु समयानामपि परः ।
स सर्वेषां भावप्रभवविलयानामधिपतिः
स्वयं भूत्वा तिष्ठेत् स्वयमखिलमेकं परपदम् ॥ ६५॥
अतो नित्यं भक्त्या प्रणतिमधुरैर्मानसपदैः
पठेदेतद्गुह्यं यदि मनसि शुद्धिः प्रसृमता ।
न तस्यापेक्षास्ति क्वचिदपि पुनर्जन्मविषये
परं ब्रह्मैवाहं इति सहसा स्फूर्तिरुदियात् ॥ ६६॥
इति श्रीपरमयोगेश्वरतन्त्रे उमामाहेश्वरसंवादे
चतुःषष्टितमे पटले योनिखण्डे परब्रह्ममहिम्नस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
Encoded and proofread by Rukmini Goswami