हारीतकृतशिवस्तवः
(एकलिङ्गमाहात्म्ये)
ॐ नमः शिवाय -
जयत्यखिललोकशङ्करः शिवः सर्वसर्वपसर्वदप्रणतजनपशुपाशपटल-
पाटनलम्पटप्रसादशीलतालङ्कृतशरीरः, दक्षदक्षमखमथनधातृमुखकुहनिर्झर-
दखिलवेदविद्यासुरसरिज्जात्कारमुखरितत्रिदशकुलशैलराजः, मालतीमल-
यमन्दारकुटजकुन्दकदम्बोन्मत्तकेतकीकल्हारकर्पूरपारिजातकमधुरमधुकर-
कनकचम्पकमल्लिकाबिल्वपत्रपाटलीशतपत्रिकार्ककिंशुकबकुलकमलकर्णि-
कारत्रिसन्ध्यागस्त्यबर्बरिकाकङ्कोलकाञ्चनारकरवीरागरु-श्रीखण्डयक्षकर्द्द-
मलिप्ताङ्गशरीरः, सततसंयुक्तकिन्नरकामिनीभृङ्ग(वृन्द)गीतनृत्यवंशवाद्य-
वीणावेदध्वनिभरितभुवनकैलाशशिखरशिखराग्रशैलराजः, पञ्चार्थतीर्थर-
तरतिभुवनरतितृप्तयोग-योगदयोगिनिर्वाणदः, पार्वतीनखव्रणचिह्नित-
शरीरनिर्मलनिष्कलनिष्कलङ्कः, विषविषमविषयमृत्युमकरकुलाकुलान्दोलि-
तकलिजलजरास्फीतफेनजन्मोर्मिमालासंसारसागरसमुत्तरणैकपोतः, सद-
सदुत्पत्तिपालनविलयकारणधराद्यष्टतनुपरिपालितजगत्त्रितयसकलसुरासुर-
कराकर्षणजनितजवमन्दरपरिवर्तितघोराघातनिर्मथितदुग्धोदधिजातकाल-
कूटचटुलानलकवलेनकृष्णकण्ठः श्रीकण्ठः, ब्रह्मचक्रलब्धलिङ्गावसानपरि-
पूर्णः, परितृप्तदशवदनप्रचण्डदोर्दण्डमण्डपोत्कलितकैलाशशृङ्गचलन-
भयचकितरणरणितरमणीयमणिखचितकनकनूपुरमधुररवमुखरित
चरणकमलःगौरीकुचकलशकुङ्कुमपङ्कलाञ्छितशरीरः, विपुलपीनाङ्गः
शशिशेखरः शिवः शान्तः शाश्वतः, हरिकरखरनखरसमूहतीव्रकिरणपट-
लाट्टाट्टहासभासुरकरतलचपेटापाटितविकटकरिकुम्भस्थलोच्छलितविमल-
मुक्ताफलखचितहरिनारीचर्मविचित्रनितम्बबिम्बः, प्रणतशचीपतिकर्णपूर-
पल्लवोल्लिखितपादपीठः, कण्ठोल्लुठितकपालमालाभरणभूषितशरीरः,
जन्मजरामरणभयवर्जितः, त्र्यम्बको बकुलकुसुमसुरभितमणिशिलातलस-
मुल्लसितविमलजलविलुलितकलहंसमधुरध्वननिर्मलयोनिमधुमथनमधुर-
सामध्वनिसंस्तूयमानः, सहजानन्दोऽतिबलोऽणिमादिसिद्धिगुणनिधानः,
प्रणतजनवत्सलप्रलयजलदतडिदंशुदुर्धरधगधगितनिर्गतकिरणश्रेणिपिशङ्गि-
तवरललाटलोचनोच्छलच्चटुलशिखानिर्द्दग्धमकरध्वजशरीरः, हरो निखि-
लदुःखहरस्त्रिदशशेखरः, क्षरज्जलक(च)चक्रवालकवलितसकलदिग्वल-
यशूलनिर्भिन्नदुर्द्धरान्धकमहासुरः प्रमथनाथः, सप्तलोकेश्वरप्रवरपिनाकमु-
क्तैकशरनिर्गतविषयविशिखशिखासितप्रतापताप्यमानदनुजेन्द्रकर्णपूरभुज-
युगलभस्मीकृतत्रिपुरत्रितयः, रुद्रो रौद्रो रौद्रभूताट्टसङ्ग्रामलम्पटनिशितनि-
र्स्त्रिशशूलपरशुपाशाङ्कुशाशनिशक्तितूणतोमरभल्लिकर्णनालिकनाराचशर-
शार्ङ्गचक्रगदावज्रमुद्गरदण्डभिन्दिपालहलमुसलशम्बलखड्ग(च)छुरिका-
कर्तरीकुणपकुन्तफलकफलिकाभुशुण्डीशङ्कुस्फोटपरिधपट्टिशप्रभृतिवरायु-
धधरः, प्रहतपटुपटहटतटितबधिरितगगनगमनदुर्ललितसकलसुरासुरमौलि-
लीनचरणकमललीलालसाङ्गुलीतलनिर्द्दलितदशवदनमुखासुरसेवितविकट-
किरीटकोटीरभारः, वलिताङ्गभुजङ्गाभरणो भवो भव्यो भाव्यो भूतेशो
विभवप्रदो भवार्तिहरो विशुद्धवदनो भुजङ्गमणिविस्फूर्जितहृदयः,
कालकालमहाकालानलकर्णपूरशिरोमणिः, कपालमालाखण्डमण्डितजटाजू-
टहरिबलवदनकालकूटलेखोद्घटनाङ्कितकण्ठैकदेशः, श्मशानभस्मोद्धूलितस-
कलविग्रहो हारीकृतमहाभुजङ्गः, कपिलकृतसकलविग्रहो विग्रहार्द्धनारी-
धरो भैरवमहाभैरवभैरववैतालमातृपरिवृतः, शुभदशनमुखमयूखखचित-
हसितदीप्तिविदलितबहुलान्धकारः पितृवनसमारब्धताण्डव प्रसारितभुज-
सहस्रदुर्निरीक्षिताकाण्डब्रह्माण्डमण्डपो वरो वरपरशुधरः, परापरः पवित्रः
पवमानःपवनकम्पितकनकचम्पकलतापतितकुसुमधूलिधवलितत्रिशूलःपृथु-
कैलाशगिरिकन्दरनिवासः, शरणदध्यानदज्ञानदमोक्षदः, शुद्धस्फटिकमणि-
सङ्घशुभ्रदेहः, हिमधामधवलितसकलभुवनान्तरालः, शशिकोटिविघटन-
विकटकिरीटकोटीरभारः, सजलजलदजलशुद्धज्ञानैकतत्त्वकठिनपापानङ्गा-
ङ्कुट्टनाकुण्ठितकुठारः, सुरकरिकपोलामलविगलितबहुलसमुज्ज्वलगन्ध-
लुब्धमधुपपददलितकनकपङ्कजरजःपुञ्जपिञ्जरितगगनगमनमन्दाकिनीप्र-
वाहप्रोक्षिततृतीयनयनः, पाञ्चजन्यकुटिलार्द्धलोचनवरवरवृषभस्कन्धरतः,
गजासुरकृत्तिवसनो बाणासुररिपुदर्पनाशनः, तत्त्वदृष्टिमार्गानुरतः,
क्षुभितलक्ष्मीकरकमलान्दोलितोद्दामहेममणिमयदण्डमण्डितचारुचामर-
मरुद्वीजितचरणशतपत्रः, सत्यासत्यवृत्तः, त्रिभुवनैकनाथप्रभुः ।
श्रीमदेकलिङ्गदेव भक्तजनोपजीव्यमानमोक्षाद्यनन्तकल्पपादप, अभि-
ललितनीलोन्मीलितसान्द्रमन्दारकुड्मलोद्दामहेममकरन्दपानमदिरामत्तष-
ट्पदकुलसन्दोहसुन्दरसुन्दरीझङ्कारभूषिताङ्घ्रितामरसयुगलाव्ययाक्षयब्रह्म-
प्राजापत्यद ! विष्णुचक्रद ! इन्द्रराज्यद ! वज्रिवज्रद ! नन्दिगणाधिपत्यद !
उपमन्युक्षीरोदधिदुग्धद ! नरकोदधिमुह्यमानासिपत्रवनसमुत्तरणैकप्रसाद-
पोत ! यमनीतिकालकूट ! जननीजनजीवितैश्वर्यन्दः(द) शङ्कुकर्णन्धनदकम-
लजशक्रचक्रधरप्रमुखसुरासुरसेवितमन्दिरद्वारः(र) त्रिविष्टपप्रकटाटन-
विजयकरणकृष्णरुक्मिणीयुक्तरथगमनतुहिनपर्वतनितम्बबिम्बचुम्बितसुर-
सरिदम्बुप्रवाहधाराधौतधवलोपलतमोपविष्टमुनिजनविशुद्धध्यानसन्तानपू-
जितदत्तभैरवहस्तावलम्बनः(न) भैरवरूप सन्त्रासितासुरगणः(ण)
अवज्ञालसवामकराङ्गुष्ठनखनिकृन्तितपितामहपञ्चमशिरःकमलः(ल)
शरभवच्चञ्चुनखमुखाहतरुषितनरसिंहविग्रहः(ह) विग्रहार्द्धनारीधरः(र)
पूष्णोः दशनपातनः(न) पातितकृष्णकेशस्तम्भितवज्रिवज्रः(ज्र)
बाहुलेयसनत्कुमारयोगापहारकारकः(क) तीव्रतरणिकिरणनिवहविकसि-
तकमलदलविपुलनयनः(न) शशिकरनिकरवर्षशतशङ्कुकर्णः(णं)
हारीतऋषिशोकानलहरो(र) हर नमस्ते हर नमस्ते हर नमस्ते ।
इति एकलिङ्गमाहात्म्ये हारीतकृतशिवस्तवः सम्पूर्णः ।
- ॥ एकलिङ्गमाहात्म्यम् । दशमोऽध्यायः - उत्तरार्धः - तीर्थयात्राफलम् । १०.१८-२९॥
- .. ekali~NgamAhAtmyam . dashamo.adhyAyaH - uttarArdhaH - tIrthayAtrAphalam . 10.18-29 ..
Notes:
Caṇḍa चण्ड and Nandī नन्दी, who had previously been cursed by The Devī देवी towards a human birth, traversed around in KaliYuga कलियुग on the Pṛthvī पृथ्वी as Hārīta Muniहारीत मुनि and Bāṣpa Rājā बाष्प राजा. They spent their time in worshipping Maheśvara महेश्वर and Devī Vindhyavāsā देवी विन्ध्यवासा.
Devī Vindhyavāsā देवी विन्ध्यवासा Grants a Boon to Hārīta Muniहारीत मुनि that his speech will be a mix of Gadya-Padya गद्य-पद्य (i.e. Prose-Poetry) and advised him to thus eulogize Śiva शिव.
The Hārītakṛta ŚivaStavaḥ हारीतकृत शिवस्तवः thus has initial 6 Padya पद्य (Stanzas / Verses) and latter part is a long Gadya गद्य (Prose).
Pleased with his eulogy, Ekaliṅga Śiva एकलिङ्ग शिव grants respectively sought boons to Hārīta Muniहारीत मुनि and Bāṣpa Rājā बाष्प राजा. Hārīta Muniहारीत मुनि accompanies Śiva शिव to His Abode; while, Bāṣpa Rājā बाष्प राजा stays in Medapāṭa मेदपाट - Citrakūṭa चित्रकूट, protected by Rāṣṭrasenā राष्ट्रसेना.
In present times, Medapāṭa मेदपाट and Citrakūṭa चित्रकूट are known as Mevār̤a (Mewar) मेवाड़ and Cittaur̤agar̤ha (Chittorgarh) चित्तौड़गढ़ respectively.
EkaliṅgaMāhātmyam एकलिङ्गमाहात्म्यम्, that constitutes a SthalaPurāṇa स्थलपुराण and SthalaMāhātmyam स्थलमाहात्म्यम्, has been composed in two styles - Paurāṇika पौराणिक and Kāvyamaya काव्यमय. It includes the descriptions about the manifestation of the Ekaliṅga Śiva Kṣetra एकलिङ्ग शिव क्षेत्र in relation to the story of the duo - Baṣpa Rājā बाष्प राजा - Hārīta Muni हारीत मुनि, and the lineage of kings of Citrakūṭa चित्रकूट (now k.a. Cittaur̤agar̤ha चित्तौड़गढ़ ) and Medapāṭa मेदपाट (now k.a. Mevār̤a मेवाड़ ) including Mahārāṇā Kumbhā महाराणा कुम्भा.
Baṣpa Rājā बाष्प राजा is now popularly known as Bappā Rāvala बप्पा रावल.
The VāyuPurāṇam वायुपुराणम् has been attributed to be the source composition of EkaliṅgaMāhātmyam एकलिङ्गमाहात्म्यम् as the main narrator of the same is Vāyu वायु.
EkaliṅgaMāhātmyam - Paurāṇika एकलिङ्गमाहात्म्यम् - पौराणिक is composed in 32 chapters that, with a brief summary of each chapter; and the EkaliṅgaMāhātmyam - Kāvyamayam एकलिङ्गमाहात्म्यम् - काव्यमयम् can be accessed from the respective links given below.
EkaliṅgaMāhātmyam - Kāvyamayam एकलिङ्गमाहात्म्यम् - काव्यमयम् includes description of the lineage of Baṣpa Rājā बाष्प राजा, Stuti स्तुति of the erudite Mahārāṇā Kumbhā महाराणा कुम्भा i.e. Kumbhakaraṇa कुम्भकरण, and the Pañcāyatana Stuti पञ्चायतन स्तुति. The latter comprises of Stuti-s of Ganeśa गणेश, Sūrya सूर्य, Nārāyaṇa नारायण, Śiva शिव, Caṇḍikā चण्डिका and Ekaliṅga Śiva एकलिङ्ग शिव.
It is noteworthy that the Pañcāyatana Stuti पञ्चायतन स्तुति has some names associated with Kumbhā कुम्भा such that he is remembered with each of the Deity worshipped with this stuti. Towards conclusion, there is EkaliṅgaNamaskāra एकलिङ्गनमस्कार.
Encoded and proofread by Ruma Dewan